೬. ಉಪಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಉಪಾಲಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಾಳನ್ದಾಯನ್ತಿ ನಾಲನ್ದಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ ತಂ ನಗರಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ. ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇತಿ ದುಸ್ಸಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಮ್ಬವನೇ. ತಂ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕುಟಿಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ, ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ವಿಯ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೀಘತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಸಾಸನೇ ವಿಯ ಕಿಂ ಪನ ಬಾಹಿರಾಯತನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವೋಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ, ನತ್ಥಿ.

ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಠಪೇತಿ. ದಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಇದಂ ನಿಗಣ್ಠಸಮಯೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ. ಕಾಯದಣ್ಡಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ ಮನೋದಣ್ಡನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಮದಣ್ಡದ್ವಯಂ ತೇ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಪಯ್ಯಪೇನ್ತಿ. ಯಥಾ ಕಿರ ವಾತೇ ವಾಯನ್ತೇ ಸಾಖಾ ಚಲತಿ, ಉದಕಂ ಚಲತಿ, ನ ಚ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಕಾಯದಣ್ಡೋಪಿ ಅಚಿತ್ತಕೋವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ವಾತೇ ವಾಯನ್ತೇ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉದಕಾನಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ವಚೀದಣ್ಡೋಪಿ ಅಚಿತ್ತಕೋವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ದಣ್ಡದ್ವಯಂ ಅಚಿತ್ತಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಮನೋದಣ್ಡನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ವಚನಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಾಯೇವ ಕಥಾವತ್ಥು. ಕಥಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸಿ? ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಂ ಕಥಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥು ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸತಿ, ತಾಸಞ್ಚ ಪರಿಸತಿ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಸೋ ಇಮಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ವಾದಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸರಣಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಸಚ್ಚಪಕಾಸನಾವಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಪರೇಸಂ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಮೇವ ಹಿ ಮಯಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಮಕಾಸಿ.

೫೭. ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಸೀತಿ ಇದಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ಬುದ್ಧಸಮಯೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆದಾನಗಹಣಮುಞ್ಚನಚೋಪನಪತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾ ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚೇತನಾತಿ ವೀಸತಿಚೇತನಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆದಾನಾದೀನಿ ಅಪತ್ವಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ವಚನಭೇದಂ ಪಾಪಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಾಯೇವ ವೀಸತಿಚೇತನಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಉಭಯದ್ವಾರೇ ಚೋಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಏಕೂನತಿಂಸಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಅಪಿಚ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ತಿವಿಧಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಧುರಂ, ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ ಪುಣ್ಣ ಕಮ್ಮಾನಿ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೮೧) ಏವಮಾಗತೇಪಿ ಚೇತನಾ ಧುರಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ ‘‘ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿಭೇದಂ ಲಭತಿ. ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಾ ವುತ್ತಾವ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಇಧ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ವಚೀದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಧುರಂ, ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಚೇತನಾ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಯಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತೇ. ಚೇತನಮ್ಪಿ, ಯಥಾಹ – ‘‘ಚೇತನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮಂ ವದಾಮಿ, ಚೇತಯಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೬೩). ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಚೇತನಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಾ? ಚೇತನಾಮೂಲಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ.

ಏತ್ಥ ಚ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ, ಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ. ತಥಾ ಹಿ ಮಾತುಘಾತಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾಯೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಯೇನೇವ ಕರೋತಿ, ನಿರಯೇ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕಸಙ್ಘಭೇದಕಮ್ಮಂ ವಚೀದ್ವಾರೇನ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ ನಾಮ. ಏಕಾ ಪನ ಝಾನಚೇತನಾ ಚತುರಾಸೀತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆವಹತಿ, ಏಕಾ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಂ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತಿ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ಅಕುಸಲಂ ಪತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವದಮಾನೋ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೩೧೦).

ಇದಾನಿ ನಿಗಣ್ಠೋಪಿ ತಥಾಗತೇನ ಗತಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ, ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೫೮. ಬಾಲಕಿನಿಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಕಿರ ಬಾಲಕಲೋಣಕಾರಗಾಮೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಆಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗತಾ, ಸೋ ‘‘ಏಥ ಭಣೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬಾಲಕಿನಿಯಾ ಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ, ಬಾಲಕಗಾಮವಾಸಿನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಜೇಟ್ಠಕಾಯ. ಅಪಿಚ ಬಾಲಕಿನಿಯಾತಿ ಬಾಲವತಿಯಾ ಬಾಲುಸ್ಸನ್ನಾಯಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾತಿ ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿಯೇವ ತತ್ಥ ಥೋಕಂ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪಮುಖೋ ಜೇಟ್ಠಕೋ. ತೇನಾಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯಾ’’ತಿ. ಹನ್ದಾತಿ ವಚಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಛವೋತಿ ಲಾಮಕೋ. ಓಳಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ಮಹನ್ತಸ್ಸ. ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಕಾಯದಣ್ಡಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತೋ, ಅಯಂ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೋ ಛವೋ ಮನೋದಣ್ಡೋ ಕಿಂ ಸೋಭತಿ, ಕುತೋ ಸೋಭಿಸ್ಸತಿ, ನ ಸೋಭತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತೋ, ಭನ್ತೇತಿ ನಾಟಪುತ್ತಮಾಲಪತಿ.

೬೦. ನ ಖೋ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ರುಚ್ಚತೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ. ಮಾಯಾವೀತಿ ಮಾಯಾಕಾರೋ. ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯನ್ತಿ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಹಣಮಾಯಂ. ಆವಟ್ಟೇತೀತಿ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಗಹಪತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೋ ಗಹಪತಿಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಹಿಣತಿಯೇವ? ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ಪನ ಪಟಿಬಾಹತೇವ? ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೇನ ಹಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೇನಪಿ ನ ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ಯೋ ಹಿ ಸತ್ಥುವಾದಪಟಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಏಸ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಪುಬ್ಬತ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾಭಾವಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಹಿಣತೇವ. ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ ನಿಸೀದತಿಪಿ ಪಞ್ಹಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಾಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸ್ಸನೇಪಿ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಸೀದೇಯ್ಯ. ತತೋ ನ ಪುನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತೇವ.

ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ. ತಥಾಗತಞ್ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಾಪಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವನ್ದನ್ತಿಯೇವ, ಅಪ್ಪಕಾ ನ ವನ್ದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅತಿಉಚ್ಚೇ ಹಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋಪಿ ವನ್ದಿತಬ್ಬೋಯೇವಾತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಗಹಪತಿ ಪಸನ್ನತ್ತಾವ ವನ್ದಿ, ದಸ್ಸನೇಯೇವ ಕಿರ ಪಸನ್ನೋ. ಆಗಮಾ ನು ಖ್ವಿಧಾತಿ ಆಗಮಾ ನು ಖೋ ಇಧ.

೬೧. ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತಪಸ್ಸೀತಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತೋ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಥುಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ಆಕೋಟಿತಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಅಚಲನ್ತೋ ವಚೀಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ. ಸಿಯಾ ನೋತಿ ಭವೇಯ್ಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ.

೬೨. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಸೀತೋದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ನಿಗಣ್ಠಾ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಸೀತೋದಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಮನೋಸತ್ತಾ ನಾಮ ದೇವಾತಿ ಮನಮ್ಹಿ ಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ. ಮನೋಪಟಿಬದ್ಧೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮನಮ್ಹಿ ಪಟಿಬದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋಸತ್ತೇಸು ದೇವೇಸು ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಿತ್ತಜರರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಪಿವಿತುಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಧೋವನತ್ಥಾಯ ವಾ ಗತ್ತಪರಿಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ವಾ ಉಪನೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ರೋಗೋ ಬಲವತರೋ ಹೋತಿ. ಸೀತೋದಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ರೋಗಂ ವೂಪಸಮೇತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಉಣ್ಹೋದಕಮೇವ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಓದನಕಞ್ಜಿಕಂ ಪಟಿಸೇವತಿ. ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಸೀತೋದಕಂ ಪಾತುಕಾಮೋ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಮನೋದಣ್ಡೋ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಕಾಯದಣ್ಡಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ ರಕ್ಖಾಮೀತಿ ಸೀತೋದಕಂ ಪಾತುಕಾಮೋ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ವಾ ಸೀತೋದಕಮೇವ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಿಸಹತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ರಕ್ಖಿತಾಪಿ ಕಾಯದಣ್ಡವಚೀದಣ್ಡಾ ಚುತಿಂ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಮನೋದಣ್ಡೋ ಪನ ಭಿನ್ನೋಪಿ ಚುತಿಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ಆಕಡ್ಢತಿಯೇವ. ಇತಿ ನಂ ಭಗವಾ ದುಬ್ಬಲಕಾಯದಣ್ಡವಚೀದಣ್ಡಾ ಛವಾ ಲಾಮಕಾ, ಮನೋದಣ್ಡೋವ ಬಲವಾ ಮಹನ್ತೋತಿ ವದಾಪೇಸಿ.

ತಸ್ಸಪಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ. ‘‘ಮುಚ್ಛಾವಸೇನ ಅಸಞ್ಞಿಭೂತಾನಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾಹಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಸನ್ತತಿಪವತ್ತಿಮತ್ತೇನೇವ ಪನ ತೇ ಮತಾತಿ ನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯದಾ ನೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ತದಾ ‘ಮತಾ ಏತೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತೇ ಝಾಪೇಥಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಾಯದಣ್ಡೋ ನಿರೀಹೋ ಅಬ್ಯಾಪಾರೋ, ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ. ಚಿತ್ತೇನೇವ ಪನ ತೇಸಂ ಚುತಿಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪಿ ಹೋತಿ. ಇತಿಪಿ ಮನೋದಣ್ಡೋವ ಮಹನ್ತೋ. ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನತೋ ಏಸೇವ ಮಹನ್ತೋ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಕಥಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ವಿಚಿತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನಿ ಸೋತುಕಾಮೋ ನ ತಾವ ಅನುಜಾನಾತಿ.

ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತೀತಿ ನ ಖೋ ತೇ ಘಟಿಯತಿ. ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯದಣ್ಡೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮೇನ ವಚನೇನ ಇದಾನಿ ‘‘ಮನೋದಣ್ಡೋ ಮಹನ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ. ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮನ್ತಿ ತೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅದುಂ ಪುರಿಮವಚನಂ ನ ಘಟಿಯತಿ.

೬೩. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕಾರಣಾನಿ ಆಹರನ್ತೋ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋತಿ ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತಿ, ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತಿ, ನ ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಾಪೇತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣಾಪೇತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸತಿ, ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸಾಪೇತಿ, ನ ಭಾವಿತಮಾಸೀಸತೋ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಸಂವರೇನ ಸಂವುತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಾವಿತನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾ.

ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋತಿ ವಾರಿತಸಬ್ಬಉದಕೋ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಸೀತೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಸೀತೋದಕೇ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ವಲಞ್ಜೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ವಾರಿತಪಾಪೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಯುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಧುತಪಾಪೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಫುಟೋ. ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇತೀತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ವಧಂ ಆಪಾದೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾಣಂ ದುವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಾಣನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕ-ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸಕ್ಖರ-ಕಥಲಾನಿಪಿ ಪಾಣೋತೇವ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ಖುದ್ದಕೋ ಪಾಣೋ, ಮಹನ್ತಂ ಮಹನ್ತೋತಿ ಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಕತ್ಥ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಮನೋದಣ್ಡಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮನೋದಣ್ಡಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ಭನ್ತೇತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಉಪಾಸಕೋ ಭಣನ್ತೋವ ಸಯಮ್ಪಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠೋ ‘ಅಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜ’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಚೇತನಂ ಮನೋದಣ್ಡೋತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಏತಸ್ಸ ಕಥಾ, ಭಗವತೋವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ’’ತಿ.

೬೪. ಇದ್ಧಾತಿ ಸಮಿದ್ಧಾ. ಫೀತಾತಿ ಅತಿಸಮಿದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಾ ವಿಯ. ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾತಿ ಜನಸಮಾಕುಲಾ. ಪಾಣಾತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಚೇವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಕಾದಯೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಚ. ಏಕಂ ಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಂಸರಾಸಿಂ. ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇದ್ಧಿಮಾತಿ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತೇ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ. ಭಸ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಛಾರಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಏಕಾ ಛವಾ ನಾಳನ್ದಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಭಣನ್ತೋ ಸೋ ಗಹಪತಿ – ‘‘ಕಾಯಪಯೋಗೇನ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಂ ನಾಳನ್ದಂ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಮಾ ಪನ ಏಕೋ ಏಕೇನೇವ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಭಸ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ಕಥಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಭಗವತೋವ ಕಥಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ.

೬೫. ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತನ್ತಿ ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಜಾತಂ. ಇಸೀನಂ ಮನೋಪದೋಸೇನಾತಿ ಇಸೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇನ ಮನೋಪದೋಸೇನ ತಂ ಮನೋಪದೋಸಂ ಅಸಹಮಾನಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ತಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ವಿನಾಸಿತಾನಿ. ಲೋಕಿಕಾ ಪನ ಇಸಯೋ ಮನಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ವಿನಾಸಯಿಂಸೂತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕವಾದೇ ಠತ್ವಾವ ಇದಂ ವಾದಾರೋಪನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಾದೀನಂ ಏವಂ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ – ಸರಭಙ್ಗಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಪರಿಸಾಯ ಅತಿವೇಪುಲ್ಲತಂ ಗತಾಯ ಕಿಸವಚ್ಛೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ವಿವೇಕವಾಸಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಗಣಂ ಪಹಾಯ ಗೋಧಾವರೀತೀರತೋ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞೋ ಕುಮ್ಭಪುರಂ ನಾಮ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತಿ.

ತದಾ ಚ ಏಕಾ ಗಣಿಕಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಾತುಗಾಮಸತಪರಿವಾರಾ ನಗರಂ ಉಪಸೋಭಯಮಾನಾ ವಿಚರತಿ. ಮಹಾಜನೋ ತಮೇವ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ನಗರವೀಥಿಯೋ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ. ರಾಜಾ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾ ಏಸಾತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಗರಸೋಭಿನೀ ದೇವಾತಿ. ಸೋ ಉಸ್ಸೂಯಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತಾಯ ಸೋಭತಿ, ನಗರಂ ಸಯಂ ಸೋಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ.

ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ತಾಪಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ವತಾಯಂ ತಾಪಸೋ ಅನಞ್ಜಿತಮಣ್ಡಿತೋ, ದಾಠಿಕಾಹಿ ಪರುಳ್ಹಾಹಿ ಮುಖಂ ಪಿಹಿತಂ, ಮಸ್ಸುನಾ ಉರಂ ಪಿಹಿತಂ, ಉಭೋ ಕಚ್ಛಾ ಪರುಳ್ಹಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ವಿಚರಾಮಿ, ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ದಿಟ್ಠೋ, ಉದಕಂ ಆಹರಥ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉದಕದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಜಟಾಮತ್ಥಕೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ – ‘‘ಯೇಹಿ ಮೇ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ದಿಟ್ಠೋ, ತಾನಿ ಧೋತಾನಿ ಕಲಿಪವಾಹಿತೋ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ.

ತಂದಿವಸಞ್ಚ ರಾಜಾ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಭೋ ಕುಹಿಂ ನಗರಸೋಭಿನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ದೇವಾತಿ. ಪಕತಿಟ್ಠಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಸಾ ದೇಥಾತಿ ಠಾನನ್ತರಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಠಾನನ್ತರಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಪಾತನೇನ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸಿ.

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ನಗರಸೋಭಿನಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗಿನಿ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಪಟಿಲಭೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಞ್ಞಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ಅನಞ್ಜಿತಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಏಕೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಹಿ, ಏವಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಗಿನೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಯ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಂದಿವಸಮೇವ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಕುಹಿಂ, ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ದೇವಾತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕತಂ, ತದೇವಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಪಾತನೇನ ಲದ್ಧಂ ಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸಿ.

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ. ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ‘‘ಜಯತು ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಯತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ಅನಞ್ಜಿತಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಏಕೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಥಾತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಗಣಿಕಾಯ ಚ ತೇನ ಚ ಕತಂ, ತಥೇವ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಓರೋಧೇಪಿ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇಥಾ’’ತಿ. ತತೋ ಓರೋಧಾಪಿ ಓರೋಧಪಾಲಕಾಪಿ ತಥೇವ ಅಕಂಸು. ಅಥ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ರಕ್ಖಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಖೇಳಂ ಅಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಸಬ್ಬೋ ಬಲಕಾಯೋ ಚ ಸೇನಿಯೋ ಚ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ತಾಪಸಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖೇಳಞ್ಚ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಚ ಮುಖವಿಕ್ಖಾಲಿತ ಉದಕಞ್ಚ ಪಾಪಯಿಂಸು, ಖೇಳೋ ಚ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಚ ಸಕಲಸರೀರಂ ಅವತ್ಥರಿಂಸು.

ಸೇನಾಪತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಸತ್ಥಾರಂ ಭವನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸಗ್ಗಸೋಪಾನಂ ಏವಂ ಘಟ್ಟಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಉಸುಮಜಾತಹದಯೋ ಮುಖೇನ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ವೇಗೇನ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಬ್ಯಸನಪತ್ತಂ ಇಸಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಅಪವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಓಸಧೇಹಿ ಚೇವ ಚತುಜ್ಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ಚ ಸರೀರಂ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಖುಮಸಾಟಕೇನ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕತಂ, ಏತೇಸಂ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ದೇವತಾ ಸೇನಾಪತಿ ತಿಧಾ ಭಿನ್ನಾ, ಏಕಚ್ಚಾ ‘‘ರಾಜಾನಮೇವ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚಾ ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ರಾಜಾನ’’ನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಪನ ತಾಪಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಉಪಾಯಮೇವ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪರಾಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಚಯಂ ಪನ ದೇಸೇತುಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಸೇನಾಪತಿ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಾಪರಾಧೇ ಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ತಾಪಸೇ ಅಪರಜ್ಝನ್ತೇಹಿ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ದೇವತಾ ಕಿರ ತಿಧಾ ಭಿನ್ನಾ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಖಮಾಪಿತೇ ಕಿರ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಹೋತಿ, ರಟ್ಠಂ ಮಾ ನಾಸೇಥ, ತಾಪಸಂ ಖಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನಿ ದೋಸಂ ಕತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ನ ತಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೇನಾಪತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾಪಸಸ್ಸ ಬಲಂ ಜಾನಾಮಿ, ನ ಸೋ ಅಭೂತವಾದೀ, ನಾಪಿ ಕುಪಿತೋ, ಸತ್ತಾನುದ್ದಯೇನ ಪನ ಏವಮಾಹ ಖಮಾಪೇಥ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ನ ಖಮಾಪೇಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಣಾಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ನ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತ್ವಂ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಚ್ಛ, ಅಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಪತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತತೋ ಸೇನಾಪತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇನಾಪತಿ ಯೇ ತೇ ವಚನಂ ಸುಣನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಸಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸಧನೇ ಸದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಬಹಿ ರಜ್ಜಸೀಮಂ ಗಚ್ಛ, ದೇವತಾ ಅತಿವಿಯ ಕುಪಿತಾ ಧುವಂ ರಟ್ಠಮ್ಪಿ ಅರಟ್ಠಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಸೇನಾಪತಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಗತಮತ್ತೋಯೇವ ಅಮಿತ್ತಮಥನಂ ಕತ್ವಾ ಜನಪದಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಜಯಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ದೇವತಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಉದಕವುಟ್ಠಿಂ ಪಾತಯಿಂಸು. ಮಹಾಜನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಕೂಟಜಟಿಲಂ ಅಪರದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ವಡ್ಢಿಯೇವ, ಅಮಿತ್ತೇ ನಿಮ್ಮಥೇಸಿ, ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ದೇವೋ ವುಟ್ಠೋ’’ತಿ. ದೇವತಾ ಪುನ ಸುಮನಪುಪ್ಫವುಟ್ಠಿಂ ಪಾತಯಿಂಸು, ಮಹಾಜನೋ ಅತ್ತಮನತರೋ ಅಹೋಸಿ. ದೇವತಾ ಪುನ ಮಾಸಕವುಟ್ಠಿಂ ಪಾತಯಿಂಸು. ತತೋ ಕಹಾಪಣವುಟ್ಠಿಂ, ತತೋ ಕಹಾಪಣತ್ಥಂ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಹತ್ಥೂಪಗಪಾದೂಪಗಾದಿಕತಭಣ್ಡವುಟ್ಠಿಂ ಪಾತೇಸುಂ. ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋಪಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಪಿಳನ್ಧನ್ತೋ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಅರಹತಿ ವತ ಕೂಟಜಟಿಲಕೇ ಖೇಳಪಾತನಂ, ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖೇಳಪಾತಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ವಡ್ಢಿ ಜಾತಾ, ಅಮಿತ್ತಮಥನಂ ಕತಂ, ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ, ತತೋ ಸುಮನವುಟ್ಠಿ ಮಾಸಕವುಟ್ಠಿ ಕಹಾಪಣವುಟ್ಠಿ ಕತಭಣ್ಡವುಟ್ಠೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ವುಟ್ಠಿಯೋ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ತಮನವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕತಪಾಪೇ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಜಾತೋ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದೇವತಾ ಏಕತೋಧಾರಉಭತೋಧಾರಾದೀನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಆವುಧಾನಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪರಿ ಫಲಕೇ ಮಂಸಂ ಕೋಟ್ಟಯಮಾನಾ ವಿಯ ಪಾತಯಿಂಸು. ತದನನ್ತರಂ ವೀತಚ್ಚಿಕೇ ವೀತಧೂಮೇ ಕಿಂಸುಕಪುಪ್ಫವಣ್ಣೇ ಅಙ್ಗಾರೇ, ತದನನ್ತರಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣೇ ಪಾಸಾಣೇ, ತದನನ್ತರಂ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಯಂ ಅಸಣ್ಠಹನಿಕಂ ಸುಖುಮವಾಲಿಕಂ ವಸ್ಸಾಪಯಮಾನಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಂ ಥಲಂ ಅಕಂಸು. ರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತಟ್ಠಾನೇ ಕಿಸವಚ್ಛತಾಪಸೋ ಸೇನಾಪತಿ ಮಾತುಪೋಸಕರಾಮೋತಿ ತಯೋವ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಅರೋಗಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೇಸಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಅಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಪಾನೀಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾನೀಯಂ ನಾಹೋಸಿ, ತಿಣಟ್ಠಾನೇ ತಿಣಂ. ತೇ ಯೇನ ಪಾನೀಯಂ ಯೇನ ತಿಣನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಪ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬಹಿರಜ್ಜಸೀಮಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇನಾಹ ಸರಭಙ್ಗಬೋಧಿಸತ್ತೋ –

‘‘ಕಿಸಞ್ಹಿ ವಚ್ಛಂ ಅವಕಿರಿಯ ದಣ್ಡಕೀ,

ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ಸಜನೋ ಸರಟ್ಠೋ;

ಕುಕ್ಕುಳನಾಮೇ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತಿ,

ತಸ್ಸ ಫುಲಿಙ್ಗಾನಿ ಪತನ್ತಿ ಕಾಯೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೭೦);

ಏವಂ ತಾವ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ಪನ ನಾಳಿಕಿರರಞ್ಞೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೇ ಹಿಮವತಿ ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸಾ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಾ ಅಜಿನಜಟವಾಕಚೀರಧರಾ ವನಮೂಲಫಲಭಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿರಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ನಾಳಿಕಿರರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ತೇ ಜಟಾಜಿನವಾಕಚೀರಾನಿ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನುರೂಪಂ ಉಪಸಮಸಿರಿಂ ದಸ್ಸಯಮಾನಾ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಾ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅದಂಸು. ತಾಪಸಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಭದನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ, ಆವುಸೋತಿ. ಭನ್ತೇ, ಅಲಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನೇನ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ಮಯಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾತಿ. ತಾಪಸಾ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ನಾಗರಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾ ಗಣಾ ಗಣೀಭೂತಾ ಉಯ್ಯಾನಾಭಿಮುಖಾ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ ತೇ ತಥಾ ಗಚ್ಛಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ಏತೇ ಭಣೇ ನಾಗರಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥಾ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಾಭಿಮುಖಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಿಮೇತ್ಥ ಸಮಜ್ಜಂ ವಾ ನಾಟಕಂ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ನತ್ಥಿ ದೇವ, ಏತೇ ತಾಪಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಭಣೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾಪಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ, ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ನಾಗರಾ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ತಾಪಸಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ, ತೇ ಆಗಮ್ಮ ರಾಜಾಪಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನತರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಾಪಸಾ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಕಥಾಯ ಕುಸಲಸ್ಸೇಕಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮದಂಸು, ಸೋ ತಾಪಸೋ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ವೇರೇಸು ಆದೀನವಂ ಪಞ್ಚಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಾತಬ್ಬಂ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ನ ಚರಿತಬ್ಬೋ, ಮುಸಾ ನ ಭಾಸಿತಬ್ಬಾ, ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಾತಬ್ಬಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನಾಮ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಸಂವತ್ತನಿಕೋ, ತಥಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಿ. ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಅಪ್ಪಭೋಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಬಹುಸಪತ್ತಸಂವತ್ತನಿಕೋ, ಮುಸಾವಾದೋ ಅಭೂತಬ್ಭಕ್ಖಾನಸಂವತ್ತನಿಕೋ, ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಭಾವಸಂವತ್ತನಿಕ’’ನ್ತಿ –

ಪಞ್ಚಸು ವೇರೇಸು ಇಮಂ ಆದೀನವಂ ಕಥೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಸೀಲಕಥಾ ನಾಮ ದುಕ್ಕಥಾ, ಕಣ್ಣೇ ಸೂಲಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ‘ಏತೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಇಮೇ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂಯೇವ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಥೇನ್ತಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಕಾತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಆಚರಿಯಾ ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಕೋಳುಮ್ಬೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗೂಥಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಕದಲಿಪತ್ತೇಹಿ ನೇಸಂ ಮುಖಾನಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಪಾಪೇಸಿ, ಪುನ ಬಹಲಮಧುಕತೇಲನಾಗಬಲಪಿಚ್ಛಿಲ್ಲಾದೀನಂ ಕೂಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಮತ್ಥಕೇ ಠಪಾಪೇಸಿ, ತತ್ಥೇವ ಚ ಮಹಾಮಲ್ಲೇ ಬದ್ಧಕಚ್ಛೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮುಗ್ಗರೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಕೂಟತಾಪಸಾ ಅತಿವಿಯ ಮಂ ವಿಹೇಠಯಿಂಸು, ತೇಸಂ ಪಾಸಾದತೋ ಓತರಣಕಾಲೇ ಕೂಟೇಹಿ ಪಿಚ್ಛಿಲ್ಲಂ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಪಾನೇ ಖಿಪಥಾ’’ತಿ. ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಪನ ಚಣ್ಡೇ ಕುಕ್ಕುರೇ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ.

ತಾಪಸಾಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ರಾಜಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿಂಸು – ‘‘ಮಾರಿಸಾ ರಾಜಗೇಹಂ ನಾಮ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ನಾಮ ಛದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣೇ ಸಞ್ಞತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಸಂವರೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಾಕಚೀರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಏಕಂಸಗತಂ ಕತ್ವಾ ಜಟಾಕಲಾಪಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ. ರಾಜಾ ಆರುಳ್ಹಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗೂಥಕೋಳುಮ್ಬಮುಖತೋ ಕದಲಿಪತ್ತಂ ನೀಹರಾಪೇಸಿ. ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ತಾಪಸಾನಂ ನಾಸಪುಟಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಪಾತನಾಕಾರಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾತಾಪಸೋ ರಾಜಾನಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ರಾಜಾ – ‘‘ಏತ್ಥ ಭೋನ್ತೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜನ್ತು ಚೇವ ಹರನ್ತು ಚ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಹಿಯ್ಯೋ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಮಂಯೇವ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಥಯಿತ್ಥ, ತುಮ್ಹಾಕಮಿದಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಮಹಾತಾಪಸಸ್ಸ ಉಲುಙ್ಕೇನ ಗೂಥಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಮಹಾತಾಪಸೋ ಧೀ ಧೀತಿ ವದನ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕೇನೇವ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಸೋಪಾನೇ ಕೂಟೇಹಿ ಪಿಚ್ಛಿಲ್ಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ. ಮಲ್ಲಾ ಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಸೀಸಾನಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಪಾನೇ ಖಿಪಿಂಸು, ಏಕೋಪಿ ಸೋಪಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಪವಟ್ಟಮಾನಾ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಂಯೇವ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಚಣ್ಡಕುಕ್ಕುರಾ ಪಟಪಟಾತಿ ಲುಞ್ಚಮಾನಾ ಖಾದಿಂಸು. ಯೋಪಿ ನೇಸಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ಸೋಪಿ ಆವಾಟೇ ಪತತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ನಂ ಕುಕ್ಕುರಾ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿಯೇವ. ಇತಿ ನೇಸಂ ಕುಕ್ಕುರಾ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಖಲಿಕಮೇವ ಅವಸೇಸಯಿಂಸು. ಏವಂ ಸೋ ರಾಜಾ ತಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ತಾಪಸೇ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವತಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುನ ನವವುಟ್ಠಿಯೋ ಪಾತೇಸುಂ. ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನುಬ್ಬೇಧೇನ ವಾಲಿಕಥಲೇನ ಅವಚ್ಛಾದಿಯಿತ್ಥ. ತೇನಾಹ ಸರಭಙ್ಗೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ –

‘‘ಯೋ ಸಞ್ಞತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಅವಞ್ಚಯಿ,

ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತೇ ಸಮಣೇ ಅದೂಸಕೇ;

ತಂ ನಾಳಿಕೇರಂ ಸುನಖಾ ಪರತ್ಥ,

ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಖಾದನ್ತಿ ವಿಫನ್ದಮಾನ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೭೧);

ಏವಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏಕಾ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ. ಸಾ ರೂಪಭೋಗಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಬಹೂನಂ ಪತ್ಥನೀಯಾ ಅಹೋಸಿ. ಯೋ ಪನಸ್ಸಾ ವಾರೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ಪಹಿಣಾತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಜಾತಿಯಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸ ದುಜ್ಜಾತೋ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ನೀಹರಥ ನ’’ನ್ತಿ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ಅದ್ದಸಂ, ಉದಕಂ ಆಹರಥ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಧೋವತಿ. ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ, ಮೂಲನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ.

ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಿತ್ಥಂ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಸಕಟೇಸು ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಞಾತಿಗಣಪರಿವುತಾ ಗೇಹಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಚಣ್ಡಾಲಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಬಹಿನಗರೇ ಚಮ್ಮಗೇಹೇ ವಸತಿ, ಮಾತಙ್ಗೋತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ ಏಕಂ ನೀಲಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಹತ್ಥೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಚ್ಛಿಂ, ಏಕೇನ ಘಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಉಸ್ಸರಥ ಅಯ್ಯಾ, ಚಣ್ಡಾಲೋಹ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾಪನತ್ಥಂ ತಂ ವಾದೇನ್ತೋ ನೀಚಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಮನುಸ್ಸೇ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಪಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಘಣ್ಡಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಣಿಅನ್ತರೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ದೂರತೋವ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಾತಙ್ಗೋ ಅಯ್ಯೇತಿ. ‘‘ಕಿಂ ವತ, ಭೋ, ಅಕುಸಲಂ ಅಕರಮ್ಹ, ಕಸ್ಸಾಯಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ, ವಿನಾಸೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ, ಮಙ್ಗಲಕಿಚ್ಚೇನ ನಾಮ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಚಣ್ಡಾಲಂ ಅದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಸರೀರಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಧಾತಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ವೇಗೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಥ, ಚಣ್ಡಾಲೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಚೇವ ನಾಮ ಗಹಿತಮುಖಞ್ಚ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೋವಿತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಟಿಯಾದಾನಂ ಗೇಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸುರಾಸೋಣ್ಡಾದಯೋ ಚೇವ ತಸ್ಸಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಮನುಸ್ಸಾ ಚ ‘‘ಕುಹಿಂ, ಭೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ, ಇಮಾಯಪಿ ವೇಲಾಯ ನಾಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವತ, ಭೋ, ಸುರಾಮಂಸಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಸಕ್ಕಾರಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನುಭವಿತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹ, ಗಣ್ಹಥ ಚಣ್ಡಾಲ’’ನ್ತಿ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಗವೇಸಿತ್ವಾ ನಿರಾಪರಾಧಂ ಮಾತಙ್ಗಪಣ್ಡಿತಂ ತಜ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ಅರೇ ಮಾತಙ್ಗ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅನುಭವಿತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕೇಸೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಜಾಣುಕಪ್ಪರಪಾಸಾಣಾದೀಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮತೋತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಛಡ್ಡೇಸುಂ.

ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ – ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುರಿಸೋ, ಪಾದೇಸು ನಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವೇಧಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಕುಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಂ ಲಭನ್ತೋ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಏತ್ಥೇವ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಗೇಹಙ್ಗಣೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಯಂ ಧಮ್ಮತಾ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ ನಿಪನ್ನೋ ಮರತಿ, ಯೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಗೇಹಮಜ್ಝಮ್ಹಿ ಮತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗೇಹವಾಸಿನೋ, ದ್ವಾರಮ್ಹಿ ಮತೇ ಉಭತೋ ಅನನ್ತರಗೇಹವಾಸಿಕಾ, ಅಙ್ಗಣಮ್ಹಿ ಮತೇ ಇತೋ ಸತ್ತ ಇತೋ ಸತ್ತಾತಿ ಚುದ್ದಸಗೇಹವಾಸಿನೋ ಸಬ್ಬೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅಙ್ಗಣೇ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಮಾತಙ್ಗೋ ತೇ ಸಾಮಿ ಗೇಹಙ್ಗಣೇ ಪತಿತೋ’’ತಿ ಗಚ್ಛಥ ಭಣೇ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಮಾಸಕಂ ದತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಥಾತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಕಿರ ಮಾಸಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ – ‘‘ನಾಹಂ ಮಾಸಕತ್ಥಾಯ ನಿಪನ್ನೋ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಸ್ವಾಹಂ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಕೋ ದೋಸೋತಿ? ಕಿಂ ತಸ್ಸಾ ದೋಸಂ ನ ಪಸ್ಸಥ, ನಿರಪರಾಧೋ ಅಹಂ ತಸ್ಸಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪಿತೋ, ತಂ ಲಭನ್ತೋವ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತೋ ನ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೇಟ್ಠಿ ಧೀತು ದೋಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಕಹಾಪಣಂ, ತಮೇವ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಚ – ‘‘ಏಕಾಯೇವ ನೋ ಪಿಯಧೀತಾ, ಪವೇಣಿಯಾ ಘಟಕೋ ಅಞ್ಞೋ ದಾರಕೋಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತಾತಾ, ಕೋಚಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸಹನಕೋ ಏತಂ ಜೀವಿತಾಪಿ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮತೇ ಸಬ್ಬೇ ಮಯಂ ನಟ್ಠಾ ಹೋಮ, ಆರಕ್ಖಮಸ್ಸ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಯಾಗುಂ ಪೇಸಯಿಂಸು, ಭತ್ತಂ ಧನಂ ಪೇಸಯಿಂಸು, ಏವಂ ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಏವಂ ಏಕೋ ದಿವಸೋ ಗತೋ; ದ್ವೇ, ತಯೋ, ಚತ್ತಾರೋ, ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾ ಗತಾ.

ತತೋ ಸತ್ತಸತ್ತಗೇಹವಾಸಿಕಾ ಉಟ್ಠಾಯ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮ ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಭವಿತುಂ, ಅಮ್ಹೇ ಮಾ ನಾಸೇಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾರಿಕಂ ದತ್ವಾ ಏತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪಹಿಣಿಂಸು, ಸೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೇವ. ಏವಂ ಛ ದಿವಸಾ ಗತಾ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಭತೋ ಚುದ್ದಸಗೇಹವಾಸಿಕಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ನ ಮಯಂ ಚಣ್ಡಾಲಾ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಕಾಮಕಾನಮ್ಪಿ ಮಯಂ ಏತಸ್ಸ ದಾರಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತಾ ವಿಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಸಯನೇ ನಿಪತಿಂಸು. ಉಭತೋ ಚುದ್ದಸಗೇಹವಾಸಿನೋ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಸುಪುಪ್ಫಿತಕಿಂಸುಕಸಾಖಂ ಉಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾ ವಿಯ ತಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಾಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಖೇಹಿ ಸೀಮನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನೀಲಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ನೀಲಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇಸು ತಿಪುಪಟ್ಟಕೇ ಪಿಳನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ತಾಲಪಣ್ಣಪಚ್ಛಿಂ ದತ್ವಾ ಪಾಸಾದತೋ ಓತಾರಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ತವ ಸಾಮಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಅದಂಸು.

ನೀಲುಪ್ಪಲಮ್ಪಿ ಅತಿಭಾರೋತಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಪುಬ್ಬಾ ಸುಖುಮಾಲದಾರಿಕಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾಹಿ ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಆಹ ‘‘ನಾಹಂ ಉಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಕಿನ್ತಿ ವದಾಮೀತಿ. ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಅಯ್ಯ ಮಾತಙ್ಗಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಂ ವದಾಹೀತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಅವೋಚ. ನ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಾನಸಮತ್ಥಂ ಮಂ ಅಕಂಸು, ಬಾಹಾಯ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ನಾಸಿತಂ, ಭೋ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಪಠಮಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ, ಇದಾನಿ ಸಯಂ ಕೋಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ ವಿರವಿತ್ಥ. ಸಾ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಅಯ್ಯಾತಿ? ದ್ವೀಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮ ಸಾಮೀತಿ. ಗಚ್ಛಾ ನಾಮ ಅರಞ್ಞೇ ಹೋನ್ತಿ, ಮಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ, ಅತಿಕೋಟ್ಟಿತೋಮ್ಹಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ, ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಮಂ ನೇಹೀತಿ. ಸಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅದಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಭಿರುಹಿ. ಕುಹಿಂ ನೇಮಿ ಸಾಮೀತಿ? ಬಹಿನಗರಂ ನೇಹೀತಿ. ಸಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ತೇ ಸಾಮಿ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕತರಟ್ಠಾನಂ ಏತನ್ತಿ? ಪಾಚೀನದ್ವಾರಂ ಸಾಮೀತಿ. ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತಾ ವಸಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಸಬ್ಬದ್ವಾರಾನಿ ಆಹಿಣ್ಡಾಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಭವಗ್ಗಪತ್ತಮಸ್ಸಾ ಮಾನಂ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಮಕಾಸಿ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾದಿಸಂ ಅಞ್ಞೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಾನಂ ಭೇದಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ಸಾ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ತೇ ಸಾಮಿ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಕತರಟ್ಠಾನಂ ಏತನ್ತಿ? ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರಂ ಸಾಮೀತಿ. ಇಮಿನಾ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಗಚ್ಛಾತಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಆಮಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ.

ತತ್ಥ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸೇ ವಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಗವೇಸನಧೀರೋ ಏತ್ತಕೇಸು ದಿವಸೇಸು ನ ಚ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಮಕಾಸಿ. ‘‘ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಸಚೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ಚಮ್ಹಾಹಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ. ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಾದಧೋವನಉದಕೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಗಾರಮಜ್ಝೇವಸನ್ತೋ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಚರಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಕತ್ವಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಜೀವಿತುಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ದಾರಭರಣಂ ಪಟಿಪನ್ನಮ್ಹ, ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜೀವಿತುಂ, ತ್ವಂ ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಾದೀಸು ನನ್ತಕಾನಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಣಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕಚರೋ ಲದ್ಧಕಾಯವಿವೇಕೋ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಅವಸ್ಸಯೇನ ಮಯಾ ಭವಿತು’’ನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಅಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸಾ ತಂ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ – ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಚಣ್ಡಾಲಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿರವಮಾನಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಯದಿ ತೇ ಸಾಮಿ ಏದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಮಹತಾ ಯಸಾ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನಾಥಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ. ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಪರಿದೇವಂ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪುಞ್ಛಮಾನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ ಮಾ ಸೋಚಿ ಮಾ ಪರಿದೇವಿ, ಅಹಂ ತುಯ್ಹಂ ಪಾದಧೋವನಉದಕೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ತ್ವಂ ಪನ ಏಕಂ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಹಿ, ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಚಣ್ಡಾಲೋ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸಯಮಾನಾ ಸಕಲನಗರಂ ಚರಾಹೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ – ‘‘ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಹಂ ಸಾಮಿ ಮುಖದೋಸೇನೇವ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೇವಂ ವತ್ತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಗಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಅಲಿಕವಚನಂ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ಅಹಂ ತದಾಪಿ ಅಲಿಕಂ ನ ಭಣಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕಿಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಚ್ಚವಾದೀ ಪುರಿಸೋ ನಾಮಾಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮೀ, ತ್ವಂ ‘ಇತೋ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಕಲನಗರೇ ಉಗ್ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸೂರಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಯಂಪಾತಂ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಥಾ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಣಿನಾ ಪಾಣಿಂ ಪಹರನ್ತಾ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಹಸನ್ತಾ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಾನಿ ಛಾಹಚ್ಚಯೇನ, ಪಞ್ಚಾಹ-ಚತೂಹ-ತೀಹ-ದ್ವೀಹ-ಏಕಾಹಚ್ಚಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಅತಿಸೂರಾ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಏವಂ ಸಿಯಾ, ಏಥ ಮಯಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಾ’’ತಿ ಚಮ್ಮಗೇಹಸ್ಸ ಬಾಹಿರಭಾಗಂ ಸಮನ್ತಾ ತಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರಿಂಸು. ಸಾಪಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ಭೋ ನ ದೂರಂ ಅಪದಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಂವಿದಹಾಮಾ’’ತಿ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಸಮಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಂ ಅಹತವತ್ಥೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾರಹಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲದಾಮಾನಿ ಓಸಾರಯಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಾನಂಯೇವ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಂ ಗತೋ.

ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಚನ್ದೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದವಿಮಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವನನ್ತತೋ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನಂ ಚನ್ದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚನ್ದವಿಮಾನಂ ಓಹಾಯ ಪುರತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭೋ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ವಚನಂ, ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಘರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮತ್ಥಕಮತ್ಥಕೇನ ಸತ್ತವಾರೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅನುಪರಿಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಮ್ಮಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಓತಿಣ್ಣೋ ನೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ಸಾಣಿಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ನಿವೇಸನಂ ಮಹಾಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸಿರಿಸಯನಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಉತುಸಮಯೋ ತೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ’’ತಿ. ಆಮ ಅಯ್ಯಾತಿ. ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಂ ಫುಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಪರಾಮಸನೇನೇವ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ – ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ತೇ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕೇ ಪಾದಧೋವನಉದಕಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂನಂ ಅಭಿಸೇಕೋದಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಚಣ್ಡಮಣ್ಡಲಮೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತೀ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಪಾದಧೋವನಉದಕಂ ಲಭನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ವಸಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಕೋಟಿಯಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಜಾತಿಕಸ್ಸ ಸಿವಿಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಅದಂಸು. ಸೋಳಸ ಜಾತಿಮನ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೇಸಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭೋ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಗೇಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಯಾ ವಸಿತುಂ, ವತ್ಥುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಯಾವ ಪನ ತಂ ಕರೀಯತಿ, ತಾವ ಮಣ್ಡಪೇವ ವಸತೂ’’ತಿ ಮಣ್ಡಪೇ ವಸಾಪೇಸುಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಠತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ಸವನೂಪಚಾರೇ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಸತಂ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಆಸನ್ನೇ ಪಕತಿಕಥಂ ಸವನಟ್ಠಾನೇ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ, ಪಾದಧೋವನಉದಕಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಲಭನ್ತಿ. ಬಹಿನಗರತೋ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಯಾವ ಮಣ್ಡಪಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಧನಂಯೇವ ಕೋಟಿಸತಮತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಸಙ್ಖುಭಿ, ತತೋ ಸಬ್ಬರಾಜಾನೋ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಯಾ ಪಾದಧೋವನೇನ ಅಭಿಸೇಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಲಭಿಂಸು. ಮಣ್ಡಪೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ಏವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಲದ್ಧಕುಮಾರೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಅಹೋಸಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ಸಕಲ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಏಕಕೋಲಾಹಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಕುಮಾರಸ್ಸ ಖೀರಮಣಿಮೂಲಂ ಹೋತೂತಿ ತತೋ ತತೋ ಆಗತಧನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿವೇಸನಮ್ಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ. ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನಿವೇಸನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪೇ ಜಾತತ್ತಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ಕುಮಾರೋ ಸುಖೇನ ಸಂವಡ್ಢಮಾನೋ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣವಯಪತ್ತೋತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸಿಪ್ಪಜಾನನಕಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಕುಮಾರೋ ಮೇಧಾವೀ ಪಞ್ಞವಾ ಸುತಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ಆವುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಸುವಣ್ಣಘಟೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತೇಲಂ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಾವತಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ, ಸೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಗೇಹೇ ಅಸೀತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಗೇಹಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಮಹನ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಗೇಹೇ ಮಙ್ಗಲದಿವಸೇ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀಹಿ ಪೇಸಿತಧನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆವಜ್ಜೇಸಿ – ‘‘ಪಮತ್ತೋ ನು ಖೋ ಕುಮಾರೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ನಂ ದಮೇಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೋಟ್ಠಕೇನ ಪವಿಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಸೀತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಓತರಿ. ಮಣ್ಡಬ್ಯಕುಮಾರೋಪಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ಸೂಪಂ ದೇಥ ಇಧ ಓದನ’’ನ್ತಿ ಪರಿವಿಸಾಪೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ಘಟ್ಟಿತಆಸಿವಿಸೋ ವಿಯ ಕುಪಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಕುತೋ ನು ಆಗಚ್ಛಸಿ ದುಮ್ಮವಾಸೀ,

ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ;

ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ,

ಕೋ ರೇ ತುವಂ ಹೋಸಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧);

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಅನ್ನಂ ತವೇದಂ ಪಕತಂ ಯಸಸ್ಸಿ,

ತಂ ಖಜ್ಜರೇ ಭುಞ್ಜರೇ ಪಿಯ್ಯರೇ ಚ;

ಜಾನಾಸಿ ಮಂ ತ್ವಂ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿಂ,

ಉತ್ತಿಟ್ಠ ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭತಂ ಸಪಾಕೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೨);

ಸೋ ನಯಿದಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಅನ್ನಂ ಮಮೇದಂ ಪಕತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ,

ಅತ್ಥತ್ಥಿತಂ ಸದ್ದಹತೋ ಮಮೇದಂ;

ಅಪೇಹಿ ಏತ್ತೋ ಕಿಮಿಧಟ್ಠಿತೋಸಿ,

ನ ಮಾದಿಸಾ ತುಯ್ಹಂ ದದನ್ತಿ ಜಮ್ಮಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೩);

ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ದಾನಂ ನಾಮ ಸಗುಣಸ್ಸಪಿ ನಿಗ್ಗುಣಸ್ಸಪಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಹಿ ನಿನ್ನೇಪಿ ಥಲೇಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಂ ಬೀಜಂ ಪಥವೀರಸಂ ಆಪೋರಸಞ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ನಿಪ್ಫಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸುಖೇತ್ತೇ ವಪಿತಬೀಜಂ ವಿಯ ಗುಣವನ್ತೇ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಥಲೇ ಚ ನಿನ್ನೇ ಚ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜಂ,

ಅನೂಪಖೇತ್ತೇ ಫಲಮಾಸಮಾನಾ;

ಏತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ದದಾಹಿ ದಾನಂ,

ಅಪ್ಪೇವ ಆರಾಧಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೪);

ಅಥ ಕುಮಾರೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ – ‘‘ಕೇನಿಮಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಕಸ್ಸ ಪವೇಸೋ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ ದ್ವಾರರಕ್ಖಾದಯೋ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ –

‘‘ಖೇತ್ತಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ವಿದಿತಾನಿ ಲೋಕೇ,

ಯೇಸಾಹಂ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇಮಿ;

ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಾತಿಮನ್ತೂಪಪನ್ನಾ,

ತಾನೀಧ ಖೇತ್ತಾನಿ ಸುಪೇಸಲಾನೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೫) –

ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಜಮ್ಮಂ ವೇಣುಪದರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಪಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಆಹ –

‘‘ಗಿರಿಂ ನಖೇನ ಖಣಸಿ, ಅಯೋ ದನ್ತೇಭಿ ಖಾದಸಿ;

ಜಾತವೇದಂ ಪದಹಸಿ, ಯೋ ಇಸಿಂ ಪರಿಭಾಸಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೯);

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಮ್ಯಾಯಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯತಾಯ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಓತರಿ. ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಇಸಿ ಸಚ್ಚಪರಕ್ಕಮೋ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಉದಿಕ್ಖತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೦);

ತಾವದೇವ ನಗರರಕ್ಖಿಕದೇವತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕದೇವರಾಜಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಮುಖಂ ಜಾತಂ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತಾನಿ, ಮುಖೇನ ಖೇಳಂ ವಮತಿ, ಸರೀರಂ ಥದ್ಧಂ ಸೂಲೇ ಆರೋಪಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾ ಪರಿಚಾರಕಯಕ್ಖಾ ಅಸೀತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಥೇವ ಅಕಂಸು. ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪಜಾಪತಿಯಾ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸಾ ತರಮಾನರೂಪಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಆವೇಧಿತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ,

ಬಾಹುಂ ಪಸಾರೇತಿ ಅಕಮ್ಮನೇಯ್ಯಂ;

ಸೇತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಥಾ ಮತಸ್ಸ,

ಕೋ ಮೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೧);

ಅಥಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇಸುಂ –

‘‘ಇಧಾಗಮಾ ಸಮಣೋ ದುಮ್ಮವಾಸೀ,

ಓತಲ್ಲಕೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋವ,

ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚ ಕಣ್ಠೇ,

ಸೋ ತೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೨);

ಸಾ ಸುತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಯಸದಾಯಕೋ ಅಯ್ಯೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಕತಮಂ ದಿಸಂ ಅಗಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ,

ಅಕ್ಖಾಥ ಮೇ ಮಾಣವಾ ಏತಮತ್ಥಂ;

ಗನ್ತ್ವಾನ ತಂ ಪಟಿಕರೇಮು ಅಚ್ಚಯಂ,

ಅಪ್ಪೇವ ನಂ ಪುತ್ತ ಲಭೇಮು ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೩);

ತೇ ಆಹಂಸು –

‘‘ವೇಹಾಯಸಂ ಅಗಮಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ,

ಪಥದ್ಧುನೋ ಪನ್ನರಸೇವ ಚನ್ದೋ;

ಅಪಿಚಾಪಿ ಸೋ ಪುರಿಮದಿಸಂ ಅಗಚ್ಛಿ,

ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಞ್ಞೋ ಇಸಿ ಸಾಧುರೂಪೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೪);

ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಓತಿಣ್ಣಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪದವಳಞ್ಜಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ವಸೇನ ಮಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿತ್ಥ, ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಯೇವ ನಂ ಪಸ್ಸತು, ಮಾ ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಮಿಸ್ಸಕೋದನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನೇಯೇವ ಠಪೇಸಿ. ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಿಕಾಪಿ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪದವಳಞ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಯಸದಾಯಕಸ್ಸ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪದ’’ನ್ತಿ ಪದಾನುಸಾರೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾಸೇನ ಕತಾಪರಾಧಂ ಮಯ್ಹಂ ಖಮಥ, ನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಕೋಧವಸಿಕಾ ನಾಮ, ದೇಥ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ –

‘‘ಆವೇಧಿತಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ,

ಬಾಹುಂ ಪಸಾರೇತಿ ಅಕಮ್ಮನೇಯ್ಯಂ;

ಸೇತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಥಾ ಮತಸ್ಸ,

ಕೋ ಮೇ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಕಾಸಿ ಏವ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೫) –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಮಯಂ ಏವರೂಪಂ ಕರೋಮ, ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪನ ಹಿಂಸನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಸಗಾರವಾಹಿ ಭೂತಯಕ್ಖದೇವತಾಹಿ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಕೇವಲಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ ಹೋತು, ಸುಖಮಾಪಯಾ, ಭನ್ತೇ, ದೇವತಾ, ಅಪಿಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಓಸಧಂ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನೇ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಭತ್ತಮತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಥೋಕಂ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪ, ಅವಸೇಸಂ ಉದಕಚಾಟಿಯಂ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಾತಿ. ಸಾ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕದೇವರಾಜಾ – ‘‘ಸಾಮಿಮ್ಹಿ ಸಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಕುಮಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪತ್ತಪುಬ್ಬೋ ವಿಯ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಅವೋಚ – ‘‘ಪಸ್ಸ ತಾತ ತವ ಕುಲುಪಕಾನಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪರಹಿತಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ, ಸಮಣಾ ಪನ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮಣೇ ತಾತ ಭೋಜೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ತತೋ ಸೇಸಕಂ ಉದಕಚಾಟಿಯಂ ಆಲುಳಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ. ಯಕ್ಖಾ ತಾವದೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತನ್ತಿ. ತೇ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಖಾದಾಪಿತಮ್ಹಾ, ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಾನಿಮ್ಹಾ ಜಾತಾ, ಇದಾನಿ ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘ಅಸುದ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮೇ’ತಿ ಸಮ್ಭೋಗಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಜ್ಝರಾಜಸ್ಸ ನಗರೇ ಅಗ್ಗಾಸನಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಮಯನ್ತಿ ರಾಜಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾಪನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಾನಜಾತಿಕೇ ನಿಮ್ಮದಯನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥೇಕೋ ‘‘ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೋ ನಾಮ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ವಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾನನಿಗ್ಗಹಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಜಚ್ಚೋ ಭವ’’ನ್ತಿ? ಚಣ್ಡಾಲೋ ಅಹಂ ಆಚರಿಯಾತಿ. ಅಪೇಹಿ ಚಣ್ಡಾಲ ಅಪೇಹಿ ಚಣ್ಡಾಲ, ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾಯ ವಸ, ಮಾ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಮಕಾಸೀತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ಸಾಧು ಆಚರಿಯ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾಯ ವಸನ್ತೋ ‘‘ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಪಟಿಸೋತಂ ಸನ್ದತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೋ ಪಾತೋವ ಗಙ್ಗಂ ಓರುಯ್ಹ ಉದಕಂ ಆಚಮತಿ, ಜಟಾ ಧೋವತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಖೇಳಂ ಉದಕೇ ಪಾತೇತಿ. ದನ್ತಕಟ್ಠಕುಚ್ಛಿಟ್ಠಕಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಪವಾಹೇತಿ. ಯಥಾ ಚೇ ತಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸೇವ ಜಟಾಸು ಲಗ್ಗತಿ, ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಖೇಳಮ್ಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಮ್ಪಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಜಟಾಸುಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ.

ತಾಪಸೋ ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸಿದಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇದಂ, ಭೋ ಚಣ್ಡಾಲ, ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ತಯಾ ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಕತ’’ನ್ತಿ? ಆಮ ಆಚರಿಯ. ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾಯ ಮಾ ವಸ, ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ವಸಾತಿ. ಸಾಧು ಆಚರಿಯ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಸಿ, ಉದಕಂ ಯಥಾಗತಿಕಮೇವ ಜಾತಂ. ಪುನ ತಾಪಸೋ ತದೇವ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ, – ‘‘ಭೋ ಚಣ್ಡಾಲ, ತ್ವಮಿದಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಂ ಕಾಲೇನ ಅನುಸೋತಗಾಮಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ಆಮ ಆಚರಿಯ. ಚಣ್ಡಾಲ, ‘‘ತ್ವಂ ಸುಖವಿಹಾರೀನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸುಖೇನ ವಸಿತುಂ ನ ದೇಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ತೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲತೂ’’ತಿ. ಸಾಧು ಅಚರಿಯ, ಅಹಂ ಪನ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ಅಭಿಸಾಪೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ರಕ್ಖಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಾನುದ್ದಯತಾಯ ಪುನದಿವಸೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಇದ್ಧಿಮತೋ ಇದ್ಧಿವಿಸಯೋ ನಾಮ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರುಣುಗ್ಗಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಯೋಜೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಯಕ್ಖಾವಟ್ಟೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಭೂತದೇವಟ್ಟೋನಾಗಸುಪಣ್ಣಾವಟ್ಟೋ’’ತಿ ಉಪದ್ದವಪ್ಪತ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಕುಲಂ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ, ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಭೀತೋಪಿ ಅಭೀತಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಮಾ ತಾತಾ ಭಾಯಥ, ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಗಙ್ಗಾತೀರವಾಸೀ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೋ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕತಿಪಯೇಹೇವ ಅತ್ಥಚರಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಪಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾಪಸೋ ಆಹ – ‘‘ಆಮ ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಇಮಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಕಾಲೇನ ಅನುಸೋತಗಾಮಿಂ ಕಾಲೇನ ಪತಿಸೋತಗಾಮಿಂ ಕರೋತಿ, ಮಯಾ ತದತ್ಥಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಥ, ಸೋ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗನ್ತುಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಭನ್ತೇತಿ? ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸಕಾರಣಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪಿತಕಾಲೇ ದಸ್ಸಾಮಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಆಚರಿಯ, ತಾಪಸಂ ಖಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಣ್ಡಾಲಂ ವನ್ದಾಮೀತಿ. ಮಾ ಆಚರಿಯ, ಏವಂ ಕರೋಥ, ಜನಪದಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸಥಾತಿ. ಸೋ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಯೇವ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಖಮಾಪೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಖಮಾಪಿತೇ ಅಹಂ ಸೂರಿಯಂ ನ ಮುಞ್ಚಾಮೀತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಖಮಾಪೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಅಖಮಾಪಿತೇ ಸೂರಿಯಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತೇನ ತಾಪಸೇನ, ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ತಾಪಸಸನ್ತಿಕಂ, ತಂ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಥ ಏತಸ್ಸ ಜನಪದಾನುದ್ದಯತಂ ಪಟಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ಮಾತಙ್ಗಇಸಿಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಸುಂ.

ಅಹಂ ನಾಮ ಖಮಿತಬ್ಬಂ ಖಮಾಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಏತಸ್ಸ ಕಥಾ ಏತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತಿಸ್ಸತಿ. ಮಯಾ ಸೂರಿಯೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಏತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನೇಸ ಬ್ಯಸನಂ ಮಾ ಪಾಪುಣಾತು, ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಮಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಠಪೇಥ. ಅಥಾಹಂ ಸೂರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೇ ಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಥೇಸ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ತಿತ್ಥೇನ ಉತ್ತರತು, ಇತಿ ನಂ ವದಥ, ಏವಮಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಥಾ ಕಾರೇಸುಂ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತಥೇವ ಸೋತ್ಥಿ ಜಾತಾ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಜಾತಿ ನಾಮ ಅಕಾರಣಂ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣೋವ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಮಾನಂ ಪಹಾಯ ನಿಮ್ಮದೋ ಅಹೋಸಿ.

ಇತಿ ಜಾತಿಮನ್ತತಾಪಸೇ ದಮಿತೇ ಮಹಾಜನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಥಾಮಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಮಹಾಕೋಲಾಹಲಂ ಜಾತಂ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಯಾಚಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ತಾನಿ ಚ ಅಸೀತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಟಿಞ್ಞಞ್ಚ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಜ್ಝರಾಜಸ್ಸ ನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ – ಭೋ, ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ಭೋ ಮಹಾಚೋರೋ, ಆಗತೋ, ಇದಾನೇವ ಸಬ್ಬೇ ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಾತಾತಿ ಅಮ್ಹೇ ಪಾಕಟೇ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ನೋ ಇಧಾಪಿ ಆವಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಂ ಚಣ್ಡಾಲಪಬ್ಬಜಿತಂ ಮಾ ಸಾಧುರೂಪೋತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ಏಸ ಗರುಕಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಥವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಕರೋತಿ, ಆಕಾಸಂ ಪಥವಿಂ, ದೂರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಸನ್ತಿಕಂ ದೂರಂ, ಗಙ್ಗಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಗಾಮಿನಿಂ ಕರೋತಿ, ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪಥವಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾತೇತುಂ ಮಞ್ಞೇ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಪರಸ್ಸ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ, ಅಯಂ ಇಧ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ನಾಸೇಯ್ಯ, ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಮ್ಪಿ ವಂಸುಪಚ್ಛೇದಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜ್ಜೇವ ಇಮಂ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಪರಪತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿ ಸೋ ಬಹೂನಂ ಕಥಾವಸೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಮಿಸ್ಸಕೋದನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಾಪರಾಧತಾಯ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸೀದಿ. ಅತೀತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸ, ಅನಾಗತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಾತಿ ಅಸೀತಿಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಞಾಣಸ್ಸ ಅನಾವಜ್ಜನತಾಯ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಕೇ ಕಾಲೇ ಸತಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ರಾಜಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಾವಜ್ಜನತಾಯ ಪಮಾದೇನ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಅಸಿನಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಭಾಗೇ ಅಕಾಸಿ. ಇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತೇ ಅಟ್ಠಮಂ ಲೋಹಕೂಟವಸ್ಸಂ, ನವಮಂ ಕಲಲವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ರಟ್ಠೇ ನವ ವುಟ್ಠಿಯೋ ಪತಿತಾ. ಸೋ ಚ ರಾಜಾ ಸಪರಿಸೋ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ಸಂಕಿಚ್ಚಪಣ್ಡಿತೋ –

‘‘ಉಪಹಚ್ಚ ಮನಂ ಮಜ್ಝೋ, ಮಾತಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ಯಸಸ್ಸಿನೇ;

ಸಪಾರಿಸಜ್ಜೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ತದಾ ಅಹೂತಿ’’. (ಜಾ. ೨.೧೯.೯೬) –

ಏವಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಭೂತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಇಸಿನೋ ವಸೇನ ತದೇವ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೬೬. ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನೀತಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾನಿ. ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಲೋಮಭಾಗಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೭. ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಸುನ್ದರೋ ಹೋತಿ. ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ನಿಗಣ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ – ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಉಪಾಲಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಮೇವ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಾಧೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಾವಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಪಟಾಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಘೋಸೇನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ನೋ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ, ಸಚೇ ತಸ್ಸ ‘‘ಕಿಮಹಂ ಏತೇಸಂ ಸರಣಂ ಗತೋ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಸೋ ‘‘ಏತೇಸಂ ಮೇ ಸರಣಗತಭಾವಂ ಬಹೂ ಜಾನನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಇದಾನಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತು’’ನ್ತಿ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ನ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ. ‘‘ತೇನಾಹ ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ.

೬೮. ಓಪಾನಭೂತನ್ತಿ ಪಟಿಯತ್ತಉದಪಾನೋ ವಿಯ ಠಿತಂ. ಕುಲನ್ತಿ ತವ ನಿವೇಸನಂ. ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಜನೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅವತ್ವಾ ದೇತಿ. ಇದಾನಿ ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಕಾರಣಮತ್ತೇನವ ಮಾ ಇಮೇಸಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ, ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ಥ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಞ್ಹಿ ದಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಓವದತಿ. ಸುತಮೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಕುತೋ ಸುತಂ? ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ, ತೇ ಕಿರ ಕುಲಘರೇಸು ಏವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಮಯಂ ‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವದಾಮ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ ವದತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ಗಹಪತಿ ‘‘ಸುತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

೬೯. ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಂ, ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ. ತತ್ಥ ದಾನಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಸುಖಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ, ಭೋಗಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ವಿಸಮಗತಸ್ಸ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿಪರಾಯಣಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ದಾನಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನಸದಿಸಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಹಾಪಥವಿಸದಿಸಂ, ಆಲಮ್ಬನಟ್ಠೇನ ಆಲಮ್ಬನರಜ್ಜುಸದಿಸಂ. ಇದಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣಟ್ಠೇನ ನಾವಾ, ಸಮಸ್ಸಾಸನಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ, ಭಯಪರಿತ್ತಾಣಟ್ಠೇನ ಸುಸಙ್ಖತನಗರಂ, ಮಚ್ಛೇರಮಲಾದೀಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಪದುಮಂ, ತೇಸಂ ನಿದಹನಟ್ಠೇನ ಅಗ್ಗಿ, ದುರಾಸದಟ್ಠೇನ ಆಸೀವಿಸೋ. ಅಸನ್ತಾಸನಟ್ಠೇನ ಸೀಹೋ, ಬಲವನ್ತಟ್ಠೇನ ಹತ್ಥೀ, ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಟ್ಠೇನ ಸೇತವಸಭೋ, ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಸಮ್ಪಾಪನಟ್ಠೇನ ವಲಾಹಕೋ ಅಸ್ಸರಾಜಾ. ದಾನಂ ನಾಮೇಭಂ ಮಯ್ಹಂ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯ್ಹೇವೇಸೋ ವಂಸೋ, ಮಯಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ ವೇಲಾಮಮಹಾಯಞ್ಞೋ, ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಮಹಾಯಞ್ಞೋ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಮಹಾಯಞ್ಞೋ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಮಹಾಯಞ್ಞೋತಿ ಅನೇಕಮಹಾಯಞ್ಞಾ ಪವತ್ತಿತಾ, ಸಸಭೂತೇನ ಜಲಿತೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಿತಂ. ದಾನಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ಮಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ, ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಞಾಣಂ ದೇತೀತಿ ಏವಮಾದಿಂ ದಾನಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾನಂ ದದನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದನತರಂ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೀಲಕಥನ್ತಿ ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಮಮ ವಂಸೋ, ಅಹಂ ಸಙ್ಖಪಾಲನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಭೂರಿದತ್ತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಚಮ್ಪೇಯ್ಯನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಸೀಲವನಾಗರಾಜಕಾಲೇ, ಮಾತುಪೋಸಕಹತ್ಥಿರಾಜಕಾಲೇ, ಛದ್ದನ್ತಹತ್ಥಿರಾಜಕಾಲೇತಿ ಅನನ್ತೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿಂ. ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ, ಸೀಲಸದಿಸಾ ಪತಿಟ್ಠಾ, ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರಸದಿಸೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಪುಪ್ಫಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಗನ್ಧಸದಿಸೋ ಗನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ. ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ ಸೀಲಕುಸುಮಪಿಳನ್ಧನಂ ಸೀಲಗನ್ಧಾನುಲಿತ್ತಂ ಸದೇವಕೋಪಿ ಲೋಕೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸೀಲಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ.

ಇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸಗ್ಗಕಥನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ನಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಕೀಳಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸಗ್ಗಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ. ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೫).

ಏವಂ ಸಗ್ಗಕಥಾಯ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಿಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅದ್ಧುವೋ, ನ ಏತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ – ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೫) ನಯೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ಥ ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ. ಓಕಾರೋತಿ ಅವಕಾರೋ ಲಾಮಕಭಾವೋ. ಸಂಕಿಲೇಸೋತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ, ಭೋ, ಸತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೧).

ಏವಂ ಕಾಮಾದೀನವೇನ ತಜ್ಜಿತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ. ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಾ, ಅಸಾಧಾರಣಾ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾ ಪನೇಸಾತಿ, ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾ? ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ.

ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ವಿರಜಂ, ರಾಗಮಲಾದೀನಂ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಮಲಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಉಪರಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದೇ ಆಸವಕ್ಖಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಇಧ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ. ತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಅನೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ. ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ. ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋ. ಕತ್ಥ? ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ. ನಾಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ.

೭೦. ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಮಾನೋ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಪಸಂಸಮಾನೋ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ. ಆವರಾಮೀತಿ ಥಕೇಮಿ ಪಿದಹಾಮಿ. ಅನಾವಟನ್ತಿ ನ ಆವರಿತಂ ವಿವಟಂ ಉಗ್ಘಾಟಿತಂ.

೭೧. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಗಹಪತಿ, ಸಮಣೋ ಚ ಗೋತಮೋ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥೋ, ದಸ್ಸನೇಪಿ ತಸ್ಸ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯಪಿ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಗತೋ ನು ಖೋ ಸರಣಂ ಗಹಪತಿ ನ ತಾವ ಗತೋ’’ತಿ ಓಹಿತಸೋತೋವ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಅಸ್ಸೋಸಿ.