೩. ತತಿಯಪೀಠವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಪೀಠಂ ತೇ ಸೋವಣ್ಣಮಯನ್ತಿ ತತಿಯಪೀಠವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಕಾಲೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಏಕಂ ವಿವಟದ್ವಾರಗೇಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗೇಹೇ ಗೇಹಸಾಮಿನೀ ಇತ್ಥೀ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭದ್ದಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪೀತವತ್ಥಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿರಪೇಕ್ಖಪರಿಚ್ಚಾಗವಸೇನ ಅದಾಸಿ, ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಪುಞ್ಞಂ ಆಯತಿಂ ಸೋವಣ್ಣಪೀಠಪಟಿಲಾಭಾಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಞ್ಚ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ಥೇರೇ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಮಾಸನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತಂ ಪೀಠಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೇನ ರೋಗೇನ ಫುಟ್ಠಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಠಮವಿಮಾನವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೧೫. ‘‘ಪೀಠಂ ತೇ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಉಳಾರಂ, ಮನೋಜವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯೇನಕಾಮಂ;

ಅಲಙ್ಕತೇ ಮಲ್ಯಧರೇ ಸುವತ್ಥೇ,ಓಭಾಸಸಿ ವಿಜ್ಜುರಿವಬ್ಭಕೂಟಂ.

೧೬. ‘‘ಕೇನ ತೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಕೇನ ತೇ ಇಧ ಮಿಜ್ಝತಿ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ತೇ ಭೋಗಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನಸೋ ಪಿಯಾ.

೧೭. ‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ದೇವಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಕಿಮಕಾಸಿ ಪುಞ್ಞಂ;

ಕೇನಾಸಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ, ವಣ್ಣೋ ಚ ತೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ.

೧೮. ‘‘ಸಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತಮನಾ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ;

ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠಾ ವಿಯಾಕಾಸಿ, ಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ’’.

೧೯. ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲಂ ಮಮೇದಂ, ಯೇನಮ್ಹಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ;

ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ.

೨೦. ‘‘ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಂ;

ತಸ್ಸ ಅದಾಸಹಂ ಪೀಠಂ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

೨೧. ‘‘ತೇನ ಮೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ, ತೇನ ಮೇ ಇಧ ಮಿಜ್ಝತಿ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ ಚ ಮೇ ಭೋಗಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನಸೋ ಪಿಯಾ.

೨೨. ‘‘ಅಕ್ಖಾಮಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಮಹಾನುಭಾವ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಯಮಕಾಸಿ ಪುಞ್ಞಂ;

ತೇನಮ್ಹಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ, ವಣ್ಣೋ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ.

೧೯. ಯಞ್ಚ ಪನ ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯಂ ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇತಿಆದಿ, ಏತ್ಥ ಜಾತಿ-ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥೇವ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣೇ ‘‘ಜಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧಾತು. ೭೧). ಅತ್ಥಿ ನಿಕಾಯೇ ‘‘ನಿಗಣ್ಠಾ ನಾಮ ಸಮಣಜಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೭೧). ಅತ್ಥಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ‘‘ಯಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ತದುಪಾದಾಯ ಸಾವಸ್ಸ ಜಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೨೪). ಅತ್ಥಿ ಕುಲೇ ‘‘ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೦೩). ಅತ್ಥಿ ಪಸುತಿಯಂ ‘‘ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ, ಆನನ್ದ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೧; ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೭). ಅತ್ಥಿ ಭವೇ ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೪೪; ಮ. ನಿ. ೧.೫೩). ಇಧಾಪಿ ಭವೇ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಅನನ್ತರಾತೀತೇ ಪುರಿಮೇ ಅತ್ತಭಾವೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿದಂ ಕರಣವಚನಂ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಭವೇ, ರಾಜಗಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಓಕಾಸಲೋಕೋ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸತ್ತಲೋಕೋ ಪನ ‘‘ಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತೋಯೇವ.

೨೦. ಅದ್ದಸನ್ತಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ. ವಿರಜನ್ತಿ ವಿಗತರಾಗಾದಿರಜತ್ತಾ ವಿರಜಂ. ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಾಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ, ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪತಾಯ ಅನಾವಿಲಂ. ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಪದಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ, ವಿಗತರಾಗಾದಿರಜತ್ತಾ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಾಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನತ್ತಾ ಅನಾವಿಲನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ಪದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ, ವಿರಜಂ ಭಿಕ್ಖುಗುಣಯೋಗತೋ. ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು. ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಭಾವತೋ. ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಾಭಾವೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು. ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಅನಾವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪಭಾವತೋತಿ. ರಾಗರಜಾಭಾವೇನ ವಾ ‘‘ವಿರಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ದೋಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಾಭಾವೇನ ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನ’’ನ್ತಿ, ಮೋಹಬ್ಯಾಕುಲಾಭಾವೇನ ‘‘ಅನಾವಿಲ’’ನ್ತಿ. ಏವಂಭೂತೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅದಾಸಹನ್ತಿ ಅದಾಸಿಂ ಅಹಂ. ಪೀಠನ್ತಿ ತದಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಭದ್ದಪೀಠಂ. ಪಸನ್ನಾತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಚ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ. ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅನಾಣಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉಪನೀಯ ಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ವಿರಜಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಖೇತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ‘‘ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ತಥಾ ‘‘ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚದಾನಂ ಅನುಪಹಚ್ಚದಾನನ್ತಿ ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ದಾನಗುಣಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ‘‘ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹತ್ಥೇನ ದಾನಂ ಅನುಪವಿದ್ಧದಾನನ್ತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ದಾನಗುಣಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪೀತವತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ಥರಣೇನ ನಿಸೀದನಕಾಲಞ್ಞುತಾಯ ಚಿತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಕಾಲೇನ ದಾನನ್ತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ದಾನಗುಣಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ತತಿಯಪೀಠವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.