೫. ಅಪರಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮನ್ತರೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪತ್ತಂ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ವಾಮಂಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಆಲೋಕಿತೇನ ವಿಲೋಕಿತೇನ ಸಮಿಞ್ಜಿತೇನ ಪಸಾರಿತೇನ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಂಮಿಸ್ಸೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರಿತಾಯ. ಅಪಿಚ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ರೂಪಂ ಪರಿಭೂತಂ ಪರಿಭವಟ್ಠಾನೀಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಓಹೀಳೇನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಮಾ ಇಮೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವಿಂಸೂ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಥೇರೋ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ದುಬ್ಬಣ್ಣನ್ತಿ ವಿರೂಪಂ. ತೇನಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುದ್ದಸಿಕನ್ತಿ ಅಪಾಸಾದಿಕದಸ್ಸನಂ. ತೇನಸ್ಸ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಓಕೋಟಿಮಕನ್ತಿ ರಸ್ಸಂ. ಇಮಿನಾ ಆರೋಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಭೂತರೂಪನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಓಹೀಳಿತರೂಪಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾದಯೋ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಹತ್ಥಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾದೀಸು ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಪರಾಮಸನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಾ ಪರಿಭವನ್ತಿ, ನ ಅರಿಯಾ, ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಾ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತುಂ. ಏವಂ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇನ ತಂ ಪರಿಭವನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಗುಣೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭವತೋ ನಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಸ್ಸಥ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಥ ನು. ನ ಚ ಸಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಸುಲಭರೂಪಾ, ಯಾ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮಾಪನ್ನಪುಬ್ಬಾತಿ ರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಂ ಪಭೇದಾ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ, ತಾಸು ಏಕಾಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ನ ಸುಲಭರೂಪಾ, ದುಲ್ಲಭಾ, ನತ್ಥಿಯೇವ ಸಾ ತೇನ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮಾಪನ್ನಪುಬ್ಬಾ. ಏತೇನಸ್ಸ ಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವಾ ‘‘ಏಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಚ ಏತ್ತಕೇನ ನ ಓಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಥ, ತಂ ವೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾಮಹಾನುಭಾವತಾದಿಭೇದಂ ಗುಣರಾಸಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ನೇಲಙ್ಗೋತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಂ. ಕಿಂ ಪನ ತಂ? ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ. ತಞ್ಹಿ ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೇನ ಇಧ ‘‘ನೇಲ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ನೇಲಂ ಪಧಾನಭೂತಂ ಅಙ್ಗಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನೇಲಙ್ಗೋ. ಸೋ ಯಂ ‘‘ರಥೋ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಙ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಹತ್ತಫಲಸೀಲಞ್ಹಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸೇತೋ ಪಚ್ಛಾದೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ. ಪಚ್ಛಾದೋತಿ ರಥಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಕಮ್ಬಲಾದಿ. ಸೋ ಪನ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಧವಲಭಾವೇನ ಸೇತೋ ವಾ ಹೋತಿ ರತ್ತನೀಲಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ. ಇಧ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ರಾಪಿ ‘‘ರಥೋ ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ. ಏಕೋ ಸತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಅರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಾರೋ. ವತ್ತತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ರಥೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

ಅನೀಘನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖಂ, ಖೋಭವಿರಹಿತಂ ಯಾನಂ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಖೋಭವಿರಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯನ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ಛಿನ್ನಸೋತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿನ್ನಸೋತಂ. ಪಕತಿರಥಸ್ಸ ಹಿ ಸುಖಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಕ್ಖಸೀಸೇಸು ನಾಭಿಯಞ್ಚ ಉಪಲಿತ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಸೋತೋ ಸವನಂ ಸನ್ದನಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೋತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಛತ್ತಿಂಸತಿಯಾ ಸೋತಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಸೋತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಿನ್ನಸೋತಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಅಬನ್ಧನೋ. ರಥೂಪತ್ಥರಸ್ಸ ಹಿ ಅಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಚ್ಚಲಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಬಹೂನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಸೋ ಸಬನ್ಧನೋ. ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಬನ್ಧನಾನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಅಬನ್ಧನೋ, ತಂ ಅಬನ್ಧನಂ. ಪಸ್ಸಾತಿ ಭಗವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ವದತಿ.

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸೀಸೇನ ಸುಚಕ್ಕಂ, ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಉತ್ತರಚ್ಛದಂ, ಸೂಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸ್ವಾರಂ, ಕಿಲೇಸಪರಿಖೋಭಾಭಾವೇನ ಅಪರಿಖೋಭಂ, ತಣ್ಹೂಪಲೇಪಾಭಾವೇನ ಅನುಪಲೇಪಂ, ಸಂಯೋಜನಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಬನ್ಧನಂ ಸುಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸುಯುತ್ತಂ ಆಜಞ್ಞರಥಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.