೬. ಜಚ್ಚನ್ಧವಗ್ಗೋ

೧. ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಜಚ್ಚನ್ಧವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ವೇಸಾಲಿಯನ್ತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ವೇಸಾಲಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ಕದಾ ಪಾವಿಸಿ? ಉಕ್ಕಾಚೇಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಗತಕಾಲೇ. ಭಗವಾ ಹಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ನಾಳಕಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಾತರಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸತ್ಥಾ ಚುನ್ದೇನ ಆಭತಾ ತಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಗತಕಾಲೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಉಕ್ಕಾಚೇಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಚೇಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏವಂ ಗತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಕ್ಕಾಚೇಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಗತಕಾಲೇ’’ತಿ.

ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಇಧ ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಚಾಪಾಲಂ ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಚಾಪಾಲಸ್ಸ ನಾಮ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಚಾಪಾಲಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಕತವಿಹಾರೋಪಿ ತಾಯ ರುಳ್ಹಿಯಾ ‘‘ಚಾಪಾಲಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದೇನಂ ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸತ್ತಮ್ಬನ್ತಿ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಿರ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಧೀತರೋ ಸತ್ತ ಕುಮಾರಿಯೋ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಪಧಾನಂ ಪದಹಿಂಸು, ತಂ ಠಾನಂ ‘‘ಸತ್ತಮ್ಬಂ ಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಬಹುಪುತ್ತನ್ತಿ ಬಹುಪಾರೋಹೋ ಏಕೋ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿವತ್ಥಂ ದೇವತಂ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತದುಪಾದಾಯ ತಂ ಠಾನಂ ‘‘ಬಹುಪುತ್ತಂ ಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸಾರನ್ದದನ್ತಿ ಸಾರನ್ದದಸ್ಸ ನಾಮ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ತಾನಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪುಬ್ಬೇ ದೇವತಾಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಚೇತಿಯವೋಹಾರೇನ ವೋಹರಿತಾನಿ, ಭಗವತೋ ವಿಹಾರೇ ಕತೇಪಿ ಚ ತಥೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ರಮಣೀಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವೇಸಾಲಿಯಾ ತಾವ ಭೂಮಿಭಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸುಲಭಪಚ್ಚಯತಾಯ ಚ ರಮಣೀಯಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿಹಾರಾನಂ ಪನ ನಗರತೋ ನಾತಿದೂರತಾಯ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನತಾಯ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಕಿಣ್ಣವಿಹಾರಟ್ಠಾನತಾಯ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪವಿವೇಕಪತಿರೂಪತಾಯ ಚ ರಮಣೀಯತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದ್ಧಿಪಾದಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಭಾವಿತಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ. ಬಹುಲೀಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ. ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಾ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ. ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾ ಸುವಡ್ಢಿತಾ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾ, ಅತಿವಿಯ ಸಮ್ಮಾ ನಿಪ್ಫಾದಿತಾತಿ.

ಏವಂ ಅನಿಯಮೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ. ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಧರೇಯ್ಯ. ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ ವಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೭; ಅ. ನಿ. ೭.೭೪) ವುತ್ತಂ ವಸ್ಸಸತತೋ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ. ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥೇವ ಹಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ದಸ ಮಾಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇಸಿ, ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪಮೇವ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಠಿತೋತಿ? ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ನಾಮ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪನ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಆಯುಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯಮನಾಪಕಾಲೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೇಸು ಅಗ್ಗಸಾವಕಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಅಪರಿವಾರೇನ ಏಕಕೇನೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ದಹರಸಾಮಣೇರಪರಿವಾರೇನ ವಾ. ತತೋ ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಹೀಳೇತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ನ ಠಿತೋತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಸೋ ಪನ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಆಯುಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನಿಯಮಿತಂ.

ಓಳಾರಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತೇತಿ ಥೂಲೇ ಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನೇ. ಥೂಲಸಞ್ಞುಪ್ಪಾದನಞ್ಹೇತಂ, ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಭಗವಾ ಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಸಕಲಕಪ್ಪಂ ಅವಟ್ಠಾನಯಾಚನಾಯ ಯದಿದಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಆನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಭಾವಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಭಾವನಾನುಭಾವೇನ ಕಪ್ಪಂ ಅವಟ್ಠಾನಸಮತ್ಥತಾವಿಭಾವನಂ. ಓಭಾಸೇತಿ ಪಾಕಟವಚನೇ. ಪಾಕಟಞ್ಚೇತಂ ವಚನಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಭಾವನಂ.

ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹಿತತ್ಥಾಯ. ಬಹುಜನಸುಖಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸುಖತ್ಥಾಯ. ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಕತರಸ್ಸ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ? ಯೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವತಿ, ತಸ್ಸ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು. ಏವಂ ಯಾವ ಸುಭದ್ದಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಿನಯನಾ ಧಮ್ಮಪಟಿವಿದ್ಧಸತ್ತಾನಂ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತಂ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಂ ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಸಮಚಿತ್ತಸುತ್ತನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ದೇಸನಾಕಾಲೇ ಅಭಿಸಮಯಪ್ಪತ್ತಸತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಏತಸ್ಸ ಅಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಭಗವತೋ ಠಾನಂ ಜಾತಂ. ಏವಂ ಅನಾಗತೇಪಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ. ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂಯೇವ, ಅವಸೇಸಾನಂ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಭಗವತೋ ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಸಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕೇ ಪನ ಮಗ್ಗಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತ್ಥಾಯ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಸುಖತ್ಥಾಯ ಭಗವಾ ತಿಟ್ಠತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಧಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥಾಯ. ಹಿತಾಯಾತಿ ಪರಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಹಿತತ್ಥಾಯ. ಸುಖಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಸುಖತ್ಥಾಯ. ಪುರಿಮಂ ಪನ ಹಿತಸುಖಗ್ಗಹಣಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಥಾ ತಂ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ಮಾರೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಚಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ನಾಸಕ್ಖಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾರೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಕೇಚಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ದ್ವಾದಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾ, ತೇನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಚಿತ್ತಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀತಿ? ಭೇರವಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಾವೇತಿ, ತತೋ ಸತ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಸತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಹದಯಂ ಮದ್ದತಿ, ತತೋ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಪನೇಸ ಮುಖೇನ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇತುಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಂ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ಭಗವಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಪರತೋ ‘‘ತಿಟ್ಠತು, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತೇ ‘‘ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ ದೋಸಾರೋಪನೇನ ಸೋಕತನುಕರಣತ್ಥಂ. ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಿ ಅತಿವಿಯ ಸಿನಿದ್ಧಹದಯೋ, ಸೋ ಪರತೋ ಭೂಮಿಚಾಲಕಾರಣಞ್ಚ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ಚಿರಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ ಪುರೇತರಂ ನ ಯಾಚಸೀ’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಸೀಸೇ ದೋಸಂ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ತಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧೇನ ನ ತಥಾ ವಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಸೋಕೋ ತನುಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ, ಆನನ್ದ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಠಾನಂ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ.

ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತೇ ಅನತ್ಥೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಪಾಪಿಮಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘ಪಾಪಿಮಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸತ್ತ ಸತ್ತಾಹೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಧೀತಾಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಂ ಪತ್ವಾ ಗತಾಸು ಅಯಂ ‘‘ಅತ್ಥೇಸೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಯದತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಸೋ ವೋ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಕಿಂ ತೇ ಲೋಕವಿಚರಣೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಜ್ಜ ಏವಮೇವ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ‘‘ನ ತಾವಾಹ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಾನಿ ‘‘ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ವಿಯತ್ತಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮವಸೇನ ಬ್ಯತ್ತಾ. ವಿನೀತಾತಿ ತಥೇವ ಕಿಲೇಸವಿನಯನೇನ ವಿನೀತಾ. ವಿಸಾರದಾತಿ ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾದೀನಂ ಪಹಾನೇನ ವಿಸಾರದಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ತೇಪಿಟಕವಸೇನ ಬಹು ಸುತಮೇತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ. ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮಧರಾ. ಅಥ ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತಾ ಚ. ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾನಂ ಚೇವ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಧಾರಣತೋ ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಅನುಧಮ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ಸಲ್ಲೇಖಿಕಂ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಅನುರೂಪಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಧಮ್ಮಂ ಚರಣಸೀಲಾ. ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆದಿತೋ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತ್ತನಾ ಉಗ್ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನ ಪರೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಾಚೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಾಳಿಂ ಸಮ್ಮಾ ವಾಚೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಜಾನಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಕಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಕಾರೇನ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ. ವಿವರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಿವಟಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ವಿಭಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವಿಭತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಉತ್ತಾನೀಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನುತ್ತಾನಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉತ್ತಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹೇತುಕೇನ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಯಾವನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಬೋಧೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಕಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ಪದೇಹಿ ಛ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ, ಆದಿತೋ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಛ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಂವಣ್ಣನಾನಯೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ನೇತ್ತಿಯಂ ‘‘ದ್ವಾದಸಪದಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಚಾ’’ತಿ (ನೇತ್ತಿ. ಸಙ್ಗಹವಾರ).

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಕಲಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಇದ್ಧನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಂ ಝಾನುಪ್ಪಾದವಸೇನ. ಫೀತನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಂ ಸಬ್ಬಫಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ. ವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವಿತ್ಥತಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಪತಿಟ್ಠಹನವಸೇನ. ಬಾಹುಜಞ್ಞನ್ತಿ ಬಹೂಹಿ ಞಾತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಬಹುಜನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ. ಪುಥುಭೂತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರವಸೇನ ಪುಥುಲಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ. ಕಥಂ? ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಯತ್ತಕಾ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಅತ್ಥಿ, ತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಲೀನವೀರಿಯೋ. ‘‘ತ್ವಞ್ಹಿ, ಪಾಪಿಮ, ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು ಸುಗತೋ’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ಥ, ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತುಸ್ಸಾಹೋ ಹೋಹಿ, ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀತಿ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ವಿಸ್ಸಜಿ ಪಜಹಿ. ತತ್ಥ ನ ಭಗವಾ ಹತ್ಥೇನ ಲೇಡ್ಡುಂ ವಿಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ತೇಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ, ‘‘ವೋಸ್ಸಜ್ಜೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಕಪ್ಪಂ ವಾ ಕಪ್ಪಾವಸೇಸಂ ವಾ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ತತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ಮಾರಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ? ನ ಭಗವಾ ಮಾರಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ನಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆಯಾಚನಾಯ ನ ಓಸ್ಸಜಿಸ್ಸತಿ, ತೇಮಾಸತೋ ಪನ ಪರಂ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜಿ. ಠಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಯಾವದೇವ ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನತ್ಥಂ, ತೇ ಅಸತಿ ವಿನೇಯ್ಯಜನೇ ಕೇನ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಠಸ್ಸನ್ತಿ. ಯದಿ ಚ ಮಾರಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ, ಪುರೇತರಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ. ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಪಿ ಹಿ ಮಾರೇನ ಯಾಚಿತಂ, ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಕರಣಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸೋಕತನುಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಬುದ್ಧಬಲದೀಪನತ್ಥಂ ನಿಮಿತ್ತೋಭಾಸಕರಣಂ. ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋಯೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ.

ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋತಿ ಮಹನ್ತೋ ಪಥವೀಕಮ್ಪೋ. ತದಾ ಕಿರ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಭಿಂಸನಕೋತಿ ಭಯಜನಕೋ. ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಚ ಫಲಿಂಸೂತಿ ದೇವಭೇರಿಯೋ ನದಿಂಸು, ದೇವೋ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿ, ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು, ಖಣಿಕವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಸಙ್ಖಾರವಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವಿಸೇಸಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಅನವಸೇಸಸಙ್ಖಾರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಙ್ಖಾರಗಮನದೀಪಕಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಉದಾನೇಸಿ? ಕೋಚಿ ನಾಮ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಮಾರೇನ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾತು, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಉಪದ್ದುತೋ ಭಯೇನ ಭಗವಾ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಸೋಕಾಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಭೀತಸ್ಸ ಉದಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ತತೋ ತೇಮಾಸಮತ್ತೇನೇವ ಚ ಪನ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನತೋ ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಮಯಾ ಪರಿಹಟೋಯಂ ದುಕ್ಖಭಾರೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿಯತೀತಿ ಪಸ್ಸತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಗುಣಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತೇನ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ. ಏಕನ್ತೇನ ಹಿ ವಿಸಙ್ಖಾರನಿನ್ನೋ ನಿಬ್ಬಾನಜ್ಝಾಸಯೋ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ವಿಯ ಸತ್ತಹಿತತ್ಥಂ ಲೋಕೇ ಸುಚಿರಂ ಠಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ದೇವಸಿಕಂ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವಳಞ್ಜೇತಿ, ಸೋದಾನಿ ಮಹಾಕರುಣಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖೋ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ಭಗವತೋ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ವಿಯ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇಪಿ ಸರೀರಾಭಾ ವಿಸೇಸತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪಭಸ್ಸರಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಗಾಥಾಯ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ ತುಲಿತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ತುಲಂ, ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ. ನ ತುಲಂ ಅತುಲಂ, ತುಲಂ ವಾ ಸದಿಸಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಲೋಕಿಯಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತುಲಂ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ. ಕಾಮಾವಚರಂ ರೂಪಾವಚರಂ ವಾ ತುಲಂ, ಅರೂಪಾವಚರಂ ಅತುಲಂ. ಅಪ್ಪವಿಪಾಕಂ ವಾ ತುಲಂ, ಬಹುವಿಪಾಕಂ ಅತುಲಂ. ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಂ, ಉಪಪತ್ತಿಜನಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾರಣಕಂ. ಅವಸ್ಸಜೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಮುನೀತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತರತೋತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತರತೋ. ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋ. ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವಾತಿ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅಭಿನ್ದಿ. ಅತ್ತಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಜಾತಂ ಕಿಲೇಸಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಭವಂ, ಭವಾಭವಾಭಿಸಙ್ಖರಣಟ್ಠೇನ ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಂ ತುಲಾತುಲಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಕಿಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಓಸ್ಸಜಿ, ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಮಹಾಯೋಧೋ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ ಕಿಲೇಸಞ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿನ್ದೀ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ತುಲನ್ತಿ ತುಲೇನ್ತೋ ತೀರೇನ್ತೋ. ಅತುಲಞ್ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಭವಞ್ಚ. ಭವಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಭವಗಾಮಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ. ಅವಸ್ಸಜಿ ಮುನೀತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತುಲೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಭವೇ ಆದೀನವಂ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಮೂಲಭೂತಂ ಭವಸಙ್ಖಾರಕಮ್ಮಂ ‘‘ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೮೧; ಅ. ನಿ. ೪.೨೩೩) ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅವಸ್ಸಜಿ. ಕಥಂ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ, ಅಭಿನ್ದಿ ಕವಚಮಿವತ್ತಸಮ್ಭವಂ. ಸೋ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ, ಸಮಥವಸೇನ ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಬಲೇನ ಕವಚಂ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭವತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಿಲೇಸಜಾಲಂ ಅಭಿನ್ದಿ, ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ಅವಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ಕಮ್ಮಂ ಪಜಹಿ. ಇತಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ಅವಸ್ಸಟ್ಠಭವಸಙ್ಖಾರೋ ಭಗವಾ ವೇಖಮಿಸ್ಸಕೇನ ವಿಯ ಜರಸಕಟಂ ಸಮಾಪತ್ತಿವೇಖಮಿಸ್ಸಕೇನ ಅತ್ತಭಾವಂ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಇತೋ ತೇಮಾಸತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಮಾಪತ್ತಿವೇಖಮಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದನೇನ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಸ್ಸಜೀತಿ.

ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸತ್ತಜಟಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೨. ದುತಿಯೇ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ಪಾಸಾದದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ, ನ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾಸಾದೋ ಲೋಹಪಾಸಾದೋ ವಿಯ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಪರಿವುತೋ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತೇಸು ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ ಪಾಸಾದಚ್ಛಾಯಾಯಂ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಜಟಿಲಾತಿ ಜಟಾವನ್ತೋ ತಾಪಸವೇಸಧಾರಿನೋ. ನಿಗಣ್ಠಾತಿ ಸೇತಪಟನಿಗಣ್ಠರೂಪಧಾರಿನೋ. ಏಕಸಾಟಕಾತಿ ಏಕಸಾಟಕನಿಗಣ್ಠಾ ವಿಯ ಏಕಂ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ಹತ್ಥೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇನಾಪಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಪುರಿಮಭಾಗಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾ. ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛನಖಲೋಮಾತಿ ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಲೋಮಾ ಪರೂಳ್ಹನಖಾ ಪರೂಳ್ಹಅವಸೇಸಲೋಮಾ ಚ, ಕಚ್ಛಾದೀಸು ದೀಘಲೋಮಾ ದೀಘನಖಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಾರಿವಿವಿಧಮಾದಾಯಾತಿ ವಿವಿಧಂ ಖಾರಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅವಿದೂರೇ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅವಿದೂರಮಗ್ಗೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ.

ರಾಜಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋತಿ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ, ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ರಾಜಾ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವರೂಪಾನಂ ನಗ್ಗನಿಸ್ಸಿರೀಕಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ? ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ. ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪಹಾಯ ಏತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದುಬ್ಭೋಜನದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾದೀನಿ ಅನುಭೋಮ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತೇ ಅಮ್ಹೇ ‘ಓಚರಕಾ’ತಿ ಜನೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ’ಇಚ್ಚೇವ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೂತತ್ಥಕಥನೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ಕತೇ ಪನ ಅನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಪಿಚ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಮ್ಪಿ ಏವಮಕಾಸೀತಿ. ರಾಜಾ ಕಿರ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ಕತಿಪಯಕಾಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ನ ಸದ್ದಹಿ. ತೇನಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಯದಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘ಇಮೇ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಾನುಜಾನೇಯ್ಯ, ಅಥ ಮಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ, ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಂ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಪನ ‘‘ಉಜುಕಮೇವ ‘ನ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಓಚರಕಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯದಿಪಿ ರಾಜಾ ಸದ್ದಹತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಪನ ತಮತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಸುಣಾತೀ’ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುಖಾರುಳ್ಹಂ ಕಥೇತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ತದಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಗುಳ್ಹಕಮ್ಮಂ ವಿವಟಂ ಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಯಮೇವ ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಓಚರಕಭಾವಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ದುಜ್ಜಾನಂ ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಭೋಗಿನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ರಾಗಾಭಿಭವಂ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುತ್ತಸಮ್ಬಾಧಸಯನನ್ತಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಬಾಧಸಯನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುತ್ತಸೀಸೇನ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಂ, ಪುತ್ತದಾರೇಸು ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತೇನ ತೇಸಂ ಘರಾವಾಸಾದಿಹೇತು ಸೋಕಾಭಿಭವೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಾಸಿಕಚನ್ದನನ್ತಿ ಸಣ್ಹಚನ್ದನಂ, ಕಾಸಿಕವತ್ಥಞ್ಚ ಚನ್ದನಞ್ಚಾತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನನ್ತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ಮಾಲಾ, ಸುಗನ್ಧಭಾವತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಂ, ಛವಿರಾಗಕರಣತ್ಥಾಯ ವಿಲೇಪನಂ ಧಾರೇನ್ತೇನ. ಜಾತರೂಪರಜತನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಞ್ಚೇವ ಅವಸಿಟ್ಠಧನಞ್ಚ. ಸಾದಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ. ಸಬ್ಬೇನಪಿ ಕಾಮೇಸು ಅಭಿಗಿದ್ಧಭಾವಮೇವ ಪಕಾಸೇತಿ.

ಸಂವಾಸೇನಾತಿ ಸಹವಾಸೇನ. ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಪೇಸಲೋ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ ವಾ’’ತಿ ಸಂವಸನ್ತೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಹ ವಸನ್ತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ನ ಇತ್ತರನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಇತ್ತರೇನ. ಕತಿಪಯದಿವಸೇ ಹಿ ಸಞ್ಞತಾಕಾರೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಾಕಾರೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಮನಸಿ ಕರೋತಾ ನೋ ಅಮನಸಿ ಕರೋತಾತಿ ತಮ್ಪಿ ‘‘ಸೀಲಮಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ನ ಇತರೇನ. ಪಞ್ಞವತಾತಿ ತಮ್ಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇನೇವ ಪಣ್ಡಿತೇನ. ಬಾಲೋ ಹಿ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಂವೋಹಾರೇನಾತಿ ಕಥನೇನ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವೋಹಾರಂ ಉಪಜೀವತಿ;

ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾಹಿ, ವಾಣಿಜೋ ಸೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೬೧೯) –

ಏತ್ಥ ಹಿ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೩) ಏತ್ಥ ಚೇತನಾ. ‘‘ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೩೧೩-೧೩೧೫) ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ಸೋ ವೋಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫) ಏತ್ಥ ಕಥಾ ವೋಹಾರೋ. ಇಧಾಪಿ ಸೋ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಾ ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಾ ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಾಯ, ತಥಾ ಪುರಿಮಕಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ಚ ಪುರಿಮಕಥಾಯ. ಸೋ ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ ‘‘ಅಸುಚಿ ಏಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. ಸುಚಿಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಪುರಿಮೇನ, ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಥಿತಞ್ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಥಿತೇನ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಥಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಥಿತೇನ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಚಿಭಾವೋ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಂವೋಹಾರೇನ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಥಾಮೋತಿ ಞಾಣಥಾಮೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಞಾಣಥಾಮೋ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಉಪದ್ದವೇಸು ಗಹೇತಬ್ಬಗಹಣಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕರಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅದ್ವಾರಿಕಂ ಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಚರತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆಪದಾಸು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ,ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಾಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸಹಕಥಾಯ. ದುಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಾ ಉದಕೇ ಗೇಣ್ಡು ವಿಯ ಉಪ್ಲವತಿ, ಪಞ್ಞವತೋ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನಂ ಅನನ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉದಕವಿಪ್ಫನ್ದನೇನೇವ ಹಿ ಮಚ್ಛೋ ಖುದ್ದಕೋ ಮಹನ್ತೋ ವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ರಞ್ಞೋ ಉಜುಕಮೇವ ತೇ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅನರಹನ್ತಾನಞ್ಚ ಜಾನನೂಪಾಯಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇ ಯಾಥಾವತೋ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಪುರಿಸಾ ಚರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚರಾತಿ ಅಪಬ್ಬಜಿತಾ ಏವ ಪಬ್ಬಜಿತರೂಪೇನ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತತ್ತಾ. ಓಚರಕಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚರಕಾ. ಚರಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇನ ಚರನ್ತಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚರಕಾವ ನಿಹೀನಕಮ್ಮತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ಓಚರಕಾತಿ ಚರಪುರಿಸಾ. ಓಚರಿತ್ವಾತಿ ಅವಚರಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಸಾರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜೋಜಲ್ಲನ್ತಿ ರಜಞ್ಚ ಮಲಞ್ಚ. ಪವಾಹೇತ್ವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಾಲನವಸೇನ ಅಪನೇತ್ವಾ. ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಸತ್ಥೇ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಕಪ್ಪಕೇಹಿ ಛಿನ್ನಕೇಸಮಸ್ಸೂ. ಕಾಮಗುಣೇಹೀತಿ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ, ಕಾಮಬನ್ಧನೇಹಿ ವಾ ಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ. ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಾತಿ ಸಹಭೂತಾ. ಪರಿಚಾರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ ಕೀಳಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ತೇಸಂ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಉದರಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಬ್ಬಜಿತವೇಸೇನ ಲೋಕವಞ್ಚನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಪರಾಧೀನತಾಪರವಞ್ಚನತಾಪಟಿಕ್ಖೇಪವಿಭಾವನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ವಾಯಮೇಯ್ಯ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ದೂತೇಯ್ಯಓಚರಕಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ಇಮೇ ರಾಜಪುರಿಸಾ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ವಾಯಮೇಯ್ಯ, ವಾಯಾಮಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಾಯಾಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾಯಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಾಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಸಿಯಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತರೂಪೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೇವಕಪುರಿಸೋ ನ ಸಿಯಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವರೂಪಸ್ಸಪಿ ಓಚರಕಾದಿಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ. ನಾಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪರಂ ಇಸ್ಸರಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಮೇ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಜೀವಿಕಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ಅತ್ತದೀಪೋ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ವಾ ಅನತ್ಥಾವಹತೋ ‘‘ಓಚರಣ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಜೀವೇಯ್ಯ. ಧಮ್ಮೇನ ನ ವಣಿಂ ಚರೇತಿ ಧನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ. ಯೋ ಹಿ ಧನಾದಿಹೇತು ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮೇನ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇನ ತಂ ನ ಚರೇಯ್ಯ. ಅಥ ವಾ ಧನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಓಚರಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪರೇಹಿ ಅನಾಸಙ್ಕನೀಯತಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಸಮಾದಾನಾದೀನಿ ಅನುತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಯೋಪಿ ಇಧ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೋಪಿ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ, ಸೋಪಿ ಧಮ್ಮೇನ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇನ ವಾಣಿಜ್ಜಂ ನ ಚರೇ, ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ತತಿಯೇ ಅತ್ತನೋ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹೀನೇತಿ ಲೋಭದೋಸಮೋಹವಿಪರೀತಮನಸಿಕಾರಅಹಿರಿಕಾನೋತ್ತಪ್ಪಕೋಧೂಪನಾಹಮಕ್ಖಪಲಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಮಾಯಾ- ಸಾಠೇಯ್ಯಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಮಾನಾತಿಮಾನಮದಪಮಾದತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾತಿವಿಧಾಕುಸಲಮೂಲದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸವಿಸಮ- ಸಞ್ಞಾವಿತಕ್ಕಪಪಞ್ಚಚತುಬ್ಬಿಧವಿಪಲ್ಲಾಸಆಸವಓಘಯೋಗಗನ್ಥಾಗತಿಗಮನತಣ್ಹುಪಾದಾನಪಞ್ಚವಿಧ- ಚೇತೋಖಿಲಪಞ್ಚಚೇತೋವಿನಿಬನ್ಧನೀವರಣಾಭಿನನ್ದನಛವಿವಾದ- ಮೂಲತಣ್ಹಾಕಾಯಸತ್ತಾನುಸಯಅಟ್ಠಮಿಚ್ಛತ್ತನವ- ತಣ್ಹಾಮೂಲಕದಸಾಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾದಿಪ್ಪಭೇದೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಅನಾದಿಕಾಲಪವತ್ತೇ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸಕಿಲೇಸೇ ತಂಸಹಗತೇ ಚಾಪಿ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕೇ ಲಾಮಕೇ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಟ್ಠೇನ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನವಸೇಸಂ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ಪಹೀನೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ’’ತಿ ಅನುಪದಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ಅನೇಕೇ ಚ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಚತುಯೋನಿಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವಂಸಾ, ಚತ್ತಾರಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಪಞ್ಚಞಾಣಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾ ಧಾತುಯೋ, ಪಞ್ಚ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಞಾಣಾನಿ, ಪಞ್ಚ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಸಞ್ಞಾ, ಛ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನಿ, ಛ ಗಾರವಾ, ಛ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾ ಧಾತುಯೋ, ಛ ಸತತವಿಹಾರಾ, ಛ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ, ಛ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಛ ಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಾನಿ, ಸತ್ತ ಅಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸತ್ತ ಅರಿಯಧನಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸತ್ತ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಾ, ಸತ್ತ ನಿಜ್ಜರವತ್ಥೂನಿ, ಸತ್ತ ಸಞ್ಞಾ, ಸತ್ತ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲದೇಸನಾ, ಸತ್ತ ಖೀಣಾಸವಬಲದೇಸನಾ, ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಹೇತುದೇಸನಾ, ಅಟ್ಠ ಸಮ್ಮತ್ತಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾತಿಕ್ಕಮಾ, ಅಟ್ಠ ಆರಮ್ಭವತ್ಥೂನಿ, ಅಟ್ಠ ಅಕ್ಖಣದೇಸನಾ, ಅಟ್ಠ ಮಹಾಪುರಿಸವಿತಕ್ಕಾ, ಅಟ್ಠ ಅಭಿಭಾಯತನದೇಸನಾ, ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ, ನವ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಮೂಲಕಾ ಧಮ್ಮಾ, ನವ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ, ನವ ಸತ್ತಾವಾಸದೇಸನಾ, ನವ ಆಘಾತಪ್ಪಟಿವಿನಯಾ, ನವ ಸಞ್ಞಾ, ನವ ನಾನತ್ತಾನಿ, ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾ, ದಸ ನಾಥಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ, ದಸ ಕಸಿಣಾಯತನಾನಿ, ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ದಸ ಸಮ್ಮತ್ತಾನಿ, ದಸ ಅರಿಯವಾಸಾ, ದಸ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ, ದಸ ತಥಾಗತಬಲಾನಿ, ಏಕಾದಸ ಮೇತ್ತಾನಿಸಂಸಾ, ದ್ವಾದಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಾಕಾರಾ, ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಗುಣಾ, ಚುದ್ದಸ ಬುದ್ಧಞಾಣಾನಿ, ಪನ್ನರಸ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸೋಳಸವಿಧಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ, ಸೋಳಸ ಅಪರನ್ತಪನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾ, ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾನಿ, ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ, ಪಞ್ಞಾಸ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಾನಿ, ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ, ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಮಾಪತ್ತಿಸಞ್ಚಾರಿಮಹಾವಜಿರಞಾಣಂ, ಅನನ್ತನಯಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಪವಿಚಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣದೇಸನಾಞಾಣಾನಿ, ತಥಾ ಅನನ್ತಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಅನನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಾದಿವಿಭಾವನಞಾಣಾನಿ ಚಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೇ ಅನೇಕೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲೇ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇ ಅನನ್ತಕಾಲಂ ಪಾರಮಿಪರಿಭಾವನಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಚ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ವುದ್ಧಿಂ ಗತೇ ‘‘ಇಮೇಪಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಇಮೇಪಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ ಮಯಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ರುಚಿವಸೇನ ಮನಸಿಕಾರಾಭಿಮುಖೇ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ವಗ್ಗವಗ್ಗೇ ಪುಞ್ಜಪುಞ್ಜೇ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತೇ ಚ ಖೋ ಸಪದೇಸತೋ ಏವ, ನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ. ಸಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಭಗವತಾಪಿ ಅನುಪದಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನನ್ತಾಪರಿಮೇಯ್ಯಭಾವತೋ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಬುದ್ಧೋಪಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಣೇಯ್ಯ ವಣ್ಣಂ,

ಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಚೇ ಅಞ್ಞಮಭಾಸಮಾನೋ;

ಖೀಯೇಥ ಕಪ್ಪೋ ಚಿರದೀಘಮನ್ತರೇ,

ವಣ್ಣೋ ನ ಖೀಯೇಥ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ಸಗುಣೇನ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಗುಣೇನ ನಾಮಮುದ್ಧೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ನಾಮ ಸಹಸ್ಸತೋ’’ತಿ.

ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪ್ಪಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗತೇಸು ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತೀತಜಾತಿವಿಸಯಂ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖಂ ಅನನ್ತಾಪರಿಮಾಣಪ್ಪಭೇದಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಾ ಇಮೇ ಕಿಲೇಸಾ’’ತಿ ಕಿಲೇಸವಿಸಯಂ ಞಾಣಾಚಾರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತೇ ಪಹಾನಮುಖೇನ ಅನುಪದಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ವತ ಕಿಲೇಸಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಮಯ್ಹಂ ಸುಟ್ಠು ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಪುನ ತೇಸಂ ಪಹಾನಕರಂ ಸಾಕಾರಂ ಸಪರಿವಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಅನನ್ತಾಪರಿಮಾಣಭೇದೇ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಾದಿಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇ ಮನಸಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಹೀನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅನೇಕೇ ಚ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತೇ’’ತಿ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸುದ್ದೇಸಭೂತಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಹು ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಚಾಯಂ ರಾಗಾದಿಕೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅಹು ಆಸಿ, ನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿಲೇಸಗಣೇ ಕೋಚಿಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ನಾಹೋಸಿ. ತದಾ ನಾಹೂತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ ನ ಅಹು ನ ಆಸಿ, ತತ್ಥ ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ‘‘ತತೋ ನಾಹೂ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣತೋ ಪರಂ ನಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಹು ಪುಬ್ಬೇತಿ ಯೋ ಚಾಯಂ ಮಮ ಅಪರಿಮಾಣೋ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸೋಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಅಹು ನ ಆಸಿ. ತದಾ ಅಹೂತಿ ಯದಾ ಪನ ಮೇ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತದಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮೇ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ ಆಸಿ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಹತ್ಥಗತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ.

ನ ಚಾಹು ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಯೋ ಪನ ಸೋ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯೇನ ಸಬ್ಬೋ ಕಿಲೇಸಗಣೋ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹೀನೋ, ಸೋ ಯಥಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನ ಚಾಹು ನ ಚ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನಾಗತೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಏತರಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇಪಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅನೇಕವಾರಂ ಪವತ್ತತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ನ ಪಾರಂ ದಿಗುಣಂ ಯನ್ತೀ’’ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹೀನೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತೇ ಅಪರಿಮಾಣೇ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಪುರಿಮಾಯ ಕಥಾಯ ಪುರಿಮವೇಸಾರಜ್ಜದ್ವಯಮೇವ ಕಥಿತಂ, ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಪಕಾಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಠಮನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಚತುತ್ಥೇ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾತಿ ಏತ್ಥ ತರನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಂಸಾರೋಘನ್ತಿ ತಿತ್ಥಂ, ನಿಬ್ಬಾನಮಗ್ಗೋ. ಇಧ ಪನ ವಿಪರೀತವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ತಥಾ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನಂ ‘‘ತಿತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಸ್ಸತಾದಿನಾನಾಕಾರೇ ತಿತ್ಥೇ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ, ನಗ್ಗನಿಗಣ್ಠಾದಿಸಮಣಾ ಚೇವ ಕಠಕಲಾಪಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಾದಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಚ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ. ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ ಚ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಚಾತಿ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ.

‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಏತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಸ್ಸತಾದಿವಸೇನ ನಾನಾ ಅನೇಕವಿಧಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕಾ. ಸಸ್ಸತಾದಿವಸೇನೇವ ಖಮನಂ ಖನ್ತಿ, ರೋಚನಂ ರುಚಿ, ಅತ್ಥತೋ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಉದಾ. ೫೫) ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಸಞ್ಞಾವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಚ. ತಥಾ ನಾನಾ ಖನ್ತಿಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಾನಾಖನ್ತಿಕಾ, ನಾನಾ ರುಚಿಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಾನಾರುಚಿಕಾ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತಥಾ ತಥಾ ಚಿತ್ತಂ ರೋಚೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಥಾ ತಥಾ ದಸ್ಸನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿ, ಖಮನವಸೇನ ಖನ್ತಿ, ರುಚ್ಚನವಸೇನ ರುಚೀತಿ ಏವಂ ತೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಾನಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಸ್ಸತಾದಿಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ನಾನಾವಿಧಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಿಸ್ಸಯಂ ವತ್ಥುಂ ಕಾರಣಂ, ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಮೇವ ವಾ ನಿಸ್ಸಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ, ತಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೋಪಿ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ಅಭಿನಿವೇಸಾಕಾರಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಏಕೇತಿ ಏಕಚ್ಚೇ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮೇನ ಸಮಣಾ, ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೇನ ವಾ ಸಮಣಾತಿ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಚ ಏವಂ ಗಹಿತಾ. ಏವಂವಾದಿನೋತಿ ಏವಂ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವದನ್ತೀತಿ ಏವಂವಾದಿನೋ. ಏವಂ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ. ತತ್ಥ ದುತಿಯೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಪಠಮೇನ ತೇಸಂ ಯಥಾಭಿನಿವೇಸಂ ಪರೇಸಂ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ವೋಹಾರೋ.

ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕೋತಿ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ಲೋಕಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಪಂ ತಬ್ಬಿಪಾಕಾ, ಸಯಂ ವಾ ಕಾರಕಾದಿಭಾವೇನ ಅಭಿಯುತ್ತೇಹಿ ಲೋಕಿಯತೀತಿ ಲೋಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಸಸ್ಸತೋ ಅಮರೋ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋತಿ ಯದಿದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಅವಿಪರೀತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ಅಸಸ್ಸತೋತಿಆದಿ ಪರೇಸಂ ದಸ್ಸನಂ ಮೋಘಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಸಸ್ಸತೋತಿ ನ ಸಸ್ಸತೋ, ಅನಿಚ್ಚೋ ಅಧುವೋ ಚವನಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಸಸ್ಸತಭಾವಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ ಉಚ್ಛೇದೋ ದೀಪಿತೋತಿ ಸತ್ತಪಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಅನ್ತವಾತಿ ಸಪರಿಯನ್ತೋ ಪರಿವಟುಮೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪಮಾಣೋ, ನ ಸಬ್ಬಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಸರೀರಪರಿಮಾಣೋ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಪರಿಮಾಣೋ ಅವಯವಪರಿಮಾಣೋ ಪರಮಾಣುಪರಿಮಾಣೋ ಅತ್ತಾತಿ ಏವಮಾದಿವಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನನ್ತವಾತಿ ಅಪರಿಯನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಕಪಿಲಕಣಾದಾದಿವಾದಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಯಂ ಸರೀರಂ, ತದೇವ ಜೀವಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥು, ಯಞ್ಚ ಜೀವಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥು, ತದೇವ ಸರೀರನ್ತಿ ಜೀವಞ್ಚ ಸರೀರಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏತೇನ ಆಜೀವಕಾನಂ ವಿಯ ‘‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಅರೂಪೀ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಏತ್ಥ ತಥಾಗತೋತಿ ಸತ್ತೋ. ತಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಕಾರಕವೇದಕಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ, ನಿಚ್ಚಧುವಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ತಥಾಭಾವಂ ಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋತಿ ವೋಹರತಿ, ಸೋ ಮರಣತೋ ಇಧಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದತೋ ಪರಂ ಉದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಅತ್ಥಿ ಸಂವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಸಸ್ಸತಗ್ಗಾಹಮುಖೇನ ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ ಅಟ್ಠ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ ಅಟ್ಠ ಚ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹೋತೀತಿ ನತ್ಥಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಏತೇನ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚಾತಿ. ಏತೇನ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದಾ ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇಮೇ ಕಿರ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ನಾನಾದೇಸತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಟಿವಸನ್ತಾ ಏಕದಾ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಞ್ಞವಾದೇ ಖುಂಸೇನ್ತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಭಣ್ಡನಂ ನಾಮ ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ. ಭಣ್ಡನಜಾತಾತಿ ಜಾತಭಣ್ಡನಾ. ಕಲಹೋತಿ ಕಲಹೋ ಏವ, ಕಲಸ್ಸ ವಾ ಹನನತೋ ಕಲಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧವಾದಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ. ಮಮ್ಮಘಟ್ಟನತೋ ಮುಖಮೇವ ಸತ್ತೀತಿ ಮುಖಸತ್ತಿ, ಫರುಸವಾಚಾ. ಫಲೂಪಚಾರೇನ ವಿಯ ಹಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಫಲಮ್ಪಿ ವೋಹರಿಯತಿ ಯಥಾ ತಂ ‘‘ಸುಖೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತೀ’’ತಿ ಚ. ತಾಹಿ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಏದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಧಮ್ಮೋ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವೋ ಏದಿಸೋ ಏವರೂಪೋ, ಯಥಾ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ. ನೇದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ನ ಏದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ಯಥಾ ತಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ, ಏವಂ ಸೇಸಪದೇಹಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಚ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಿವಾದೋ ಸಕಲನಗರೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನೋ ಇದಂ ಕಥಾಪಾಭತಂ, ಯಂ ನೂನ ಮಯಂ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ಥು ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೇ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಥಾಭೂತಪಜಾನನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನ್ಧಾತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವಿರಹೇನ ಅನ್ಧಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಚಕ್ಖುಕಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಇಧಲೋಕತ್ಥಂ ಪರಲೋಕತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ವುದ್ಧಿಂ ಅಬ್ಭುದಯಂ ನಾವಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ಪರಮತ್ಥೇ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕಥಾವಕಾ. ಯೇ ಹಿ ನಾಮ ಪವತ್ತಿಮತ್ತೇಪಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ, ತೇ ಕಥಂ ನಿವತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಅನತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಯದಗ್ಗೇನ ತೇ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ತೇ ಹಿ ವಿಪರಿಯೇಸಗ್ಗಾಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮೇಸು ಏವ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇಸುಪಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕಂ ಕತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತಿ, ವಿಪಾಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ. ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮಂ ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಏವಂಭೂತಾ ಚ ಸಭಾವಧಮ್ಮಂ ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಮೋಹದಿಟ್ಠಿಪಟಿಲಾಭಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವೇಕಲ್ಲತೋ ಅನ್ಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಜಚ್ಚನ್ಧೂಪಮಾಯ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭೂತಂ, ಅತೀತಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ. ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಪುರಾತನೋ ನಾಮಗೋತ್ತೇಹಿ ಲೋಕೇ ಅಪಾಕಟೋ ಏಕೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ರಾಜಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಓಪವಯ್ಹಂ ಹತ್ಥಿಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಭದ್ದಕಂ ವತ, ಭೋ, ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ದಸ್ಸನೀಯ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಏಕೋ ಜಚ್ಚನ್ಧೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾಜಾನಿಯಾ ಖೋ ಇಮೇ ಅನ್ಧಾ ಯೇ ಏವರೂಪಂ ದಸ್ಸನೀಯಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ದಟ್ಠುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಯತ್ತಕಾ ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಏಕದೇಸಂ ಏಕದೇಸಂ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಕೇಳಿಸೀಲೋ ರಾಜಾ ಏಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಯಥಾ ಏಕೇಕೋ ಜಚ್ಚನ್ಧೋ ಸೀಸಾದಿಕಂ ಏಕೇಕಂಯೇವ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ‘ಹತ್ಥೀ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ತೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೇ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕೀದಿಸೋ, ಭಣೇ, ಹತ್ಥೀ’’ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾವಯವಮೇವ ಹತ್ಥಿಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಾ ‘‘ಏದಿಸೋ ಹತ್ಥೀ, ನೇದಿಸೋ ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ಹತ್ಥಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಮಹನ್ತಂ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಂಸು. ರಾಜಾ ಸಪರಿಜನೋ ತೇಸಂ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಫಾಸುಕೇಹಿ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಹದಯೇನ ಉಗ್ಗತೇನ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ರಾಜಾ…ಪೇ… ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಮ್ಭೋತಿ ಆಲಪನಂ. ಯಾವತಕಾತಿ ಯತ್ತಕಾ. ಜಚ್ಚನ್ಧಾತಿ ಜಾತಿಯಾ ಅನ್ಧಾ, ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಚಕ್ಖುಕಾ. ಏಕಜ್ಝನ್ತಿ ಏಕತೋ. ಭಣೇತಿ ಅಬಹುಮಾನಾಲಾಪೋ. ಹತ್ಥಿಂ ದಸ್ಸೇಹೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಹಿ. ಸೋ ಚ ಸುಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಅಪರಿಪ್ಫನ್ದನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ದಿಟ್ಠೋ ನೋ ಹತ್ಥೀತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸನಂ ದಸ್ಸನಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಂಸು. ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏದಿಸೋ ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ ತಾದಿಸಂಯೇವ ನಂ ಹತ್ಥಿಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಾ ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ‘‘ಏದಿಸೋ ದೇವ ಹತ್ಥೀ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಕುಮ್ಭೋ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಕುಮ್ಭೋತಿ ಚ ಘಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೀಲೋತಿ ನಾಗದನ್ತಖೀಲೋ. ಸೋಣ್ಡೋತಿ ಹತ್ಥೋ. ನಙ್ಗಲೀಸಾತಿ ನಙ್ಗಲಸ್ಸ ಸಿರಸ್ಸ ಈಸಾ. ಕಾಯೋತಿ ಸರೀರಂ. ಕೋಟ್ಠೋತಿ ಕುಸೂಲೋ. ಪಾದೋತಿ ಜಙ್ಘೋ. ಥೂಣೋತಿ ಥಮ್ಭೋ. ನಙ್ಗುಟ್ಠನ್ತಿ ವಾಳಸ್ಸ ಉರಿಮಪ್ಪದೇಸೋ. ವಾಲಧೀತಿ ವಾಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪ್ಪದೇಸೋ. ಮುಟ್ಠೀಹಿ ಸಂಸುಮ್ಭಿಂಸೂತಿ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಹರಿಂಸು, ಮುಟ್ಠಿಘಾತಂ ಅಕಂಸು. ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಕೇಳಿಸೀಲತ್ತಾ ಸೋ ರಾಜಾ ತೇನ ಜಚ್ಚನ್ಧಾನಂ ಕಲಹೇನ ಅತ್ತಮನೋ ಪಹಾಸೇನ ಗಹಿತಮನೋ ಅಹೋಸಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ತೇ ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ಅಚಕ್ಖುಕಾ ಏಕಙ್ಗದಸ್ಸಿನೋ ಅನವಸೇಸತೋ ಹತ್ಥಿಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಾವಯವಮತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಇತರೇಹಿ ದಿಟ್ಠಂ ಅನನುಜಾನನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಂ ಆಪನ್ನಾ ಕಲಹಂ ಅಕಂಸು, ಏವಮೇವ ಇಮೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸಂ ರೂಪವೇದನಾದಿಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನೇನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಸಸ್ಸತಾದಿಭಾವಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವದನ್ತಿ, ಯಥಾಭೂತಂ ಪನ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಞ್ಚ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನ್ಧಾ ಅಚಕ್ಖುಕಾ ಜಚ್ಚನ್ಧಪಟಿಭಾಗಾತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಜಚ್ಚನ್ಧಾನಂ ವಿಯ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಯಥಾದಸ್ಸನಂ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಂ, ತತ್ಥ ಚ ವಿವಾದಾಪತ್ತಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಇಮೇಸು ಕಿರ ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಸಮಣಾ, ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೇಸು ಇಮೇಸು ಏವ ಅಸಾರೇಸು ದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು ದಿಟ್ಠಾಭಿನನ್ದನವಸೇನ, ಇಮೇಸು ವಾ ರೂಪಾದೀಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚೇಸು ದುಕ್ಖೇಸು ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇಸು ತಣ್ಹಾಭಿನನ್ದನದಿಟ್ಠಾಭಿನನ್ದನಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಜ್ಜನ್ತಿ ಕಿರ. ಅಹೋ ನೇಸಂ ಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿರಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಅರುಚಿಸೂಚನತ್ಥೋ. ತೇನ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಕಾರಣಾಭಾವಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಸಜ್ಜನ್ತಿ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಂ ವಿವದನ್ತಿ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾನುಯೋಗವಸೇನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವದನ್ತಿ ವಿವಾದಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನನ್ತಿ ನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಂ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಮೇವ ವಾ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನತ್ತಾ ಸಸ್ಸತಾದಿವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿವದನ್ತಿ ವಿಸೇಸತೋ ವದನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಏವ ವಾದಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರನ್ತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಜನಾ ಏಕಙ್ಗದಸ್ಸಿನೋ ಯಥೇವ ಜಚ್ಚನ್ಧಜನಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಏಕೇಕಙ್ಗದಸ್ಸಿನೋ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಞಾತಂ, ತಂ ತದೇವ ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವದಿಂಸು, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇವಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ದುತಿಯನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅತ್ತಾತಿ ಚ ಲೋಕೋತಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಸಸ್ಸತಂ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಚ ತಥಾ ಗಾಹೇನ್ತಾ ವೋಹರನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ ಚೇವ ಲೋಕೋ ಚ ಸಸ್ಸತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ ಸಸ್ಸತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಅತ್ತಾತಿ ಅಹಙ್ಕಾರವತ್ಥು, ಲೋಕೋತಿ ಮಮಙ್ಕಾರವತ್ಥು, ಯಂ ‘‘ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅತ್ತಾತಿ ವಾ ಸಯಂ, ಲೋಕೋತಿ ಪರೋ. ಅತ್ತಾತಿ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಏಕೋ ಖನ್ಧೋ, ಇತರೋ ಲೋಕೋ. ಅತ್ತಾತಿ ವಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಲೋಕೋ. ಏವಂ ತಂ ತಂ ಅತ್ತಾತಿ ಚ ಲೋಕೋತಿ ಚ ಯಥಾದಸ್ಸನಂ ದ್ವಿಧಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ‘‘ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರನ್ತಿ. ಏತೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಅಸಸ್ಸತೋತಿ ಸತ್ತಪಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅಸಸ್ಸತೋ ಚಾತಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ ಸಸ್ಸತೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಸಸ್ಸತೋತಿ ಏವಂ ಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅಸಸ್ಸತೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಸ್ವೇವ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ ಅತ್ತಗತಿದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಯ ಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅಸಸ್ಸತೋ ಚ, ಸಿಯಾ ಸಸ್ಸತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇಮಿನಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ನೇವ ಸಸ್ಸತೋ ನಾಸಸ್ಸತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತೇ ಹಿ ಸಸ್ಸತವಾದೇ ಅಸಸ್ಸತವಾದೇ ಚ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನೇವ ಸಸ್ಸತೋ ನಾಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿವದನ್ತಿ.

ಸಯಂಕತೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತಾನಂ ತಸ್ಸ ಚ ಉಪಭೋಗಭೂತಂ ಕಿಞ್ಚನಂ ಪಲಿಬೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ಲೋಕಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತೀತಿ ಅತ್ತಲದ್ಧಿ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ. ಪರಂಕತೋತಿ ಪರೇನ ಕತೋ, ಅತ್ತತೋ ಪರೇನ ಇಸ್ಸರೇನ ವಾ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಪಜಾಪತಿನಾ ವಾ ಕಾಲೇನ ವಾ ಪಕತಿಯಾ ವಾ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ ಕತೋ, ನಿಮ್ಮಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಯಂಕತೋ ಚ ಪರಂಕತೋ ಚಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ನಿಮ್ಮಿನನ್ತಾ ಇಸ್ಸರಾದಯೋ ನ ಕೇವಲಂ ಸಯಮೇವ ನಿಮ್ಮಿನನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಾನಂ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾವ, ತಸ್ಮಾ ಸಯಂಕತೋ ಚ ಪರಂಕತೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾತಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಲದ್ಧಿ. ಅಸಯಂಕಾರೋ ಅಪರಂಕಾರೋತಿ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಸಯಂಕಾರೋತಿ ಅಸಯಂಕಾರೋ, ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಪರಕಾರೋತಿ ಅಪರಕಾರೋ. ಅನುನಾಸಿಕಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಂಕಾರೋ’’ತಿ. ಅಯಂ ಉಭಯತ್ಥ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಭಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಅಥ ಕಥಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಆಹ – ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಯದಿಚ್ಛಾಯ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ತೇನ ಚ ಅಹೇತುಕವಾದೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಯೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಸುಖದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಗುಣಭೂತಂ ಕಿಞ್ಚನಭೂತಂ ವಾ ಸಸ್ಸತಾದಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ವಾದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಇಧ ಜಚ್ಚನ್ಧೂಪಮಾಯ ಅನಾಗತತ್ತಾ ತಂ ಹಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಗಾಥಾಯ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾವ ವಿಸೀದನ್ತಿ, ಅಪತ್ವಾವ ತಮೋಗಧನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೇಸು ಆಸಜ್ಜಮಾನಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಕಾಮೋಘಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಓಘಾನಂ, ಸಂಸಾರಮಹೋಘಸ್ಸೇವ ವಾ ಅನ್ತರಾವ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏವ ಯಂ ತೇಸಂ ಪಾರಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ವಾ ಓಗಧಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತದಧಿಗಮೂಪಾಯೋ ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಅನಧಿಗನ್ತ್ವಾವ ವಿಸೀದನ್ತಿ ಸಂಸೀದನ್ತಿ. ಓಗಾಧನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ ಏತೇನ, ಏತ್ಥ ವಾತಿ ಓಗಾಧೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ಓಗಾಧಮೇವೇತ್ಥ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಓಗಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಓಗಧಂ ತಮೋಗಧನ್ತಿ ಪದವಿಭಾಗೋ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ತತಿಯನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾಮಾನೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ದೂರತೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸತೋ ಚ ತತ್ಥ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಪಸ್ಸತೋ ಚ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಂಸಾರತೋ ಅತಿವತ್ತನಾನತಿವತ್ತನದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಅಹಙ್ಕಾರಪಸುತಾಯಂ ಪಜಾತಿ ‘‘ಸಯಂಕತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಯಂಕಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಅಹಙ್ಕಾರಂ ತಥಾಪವತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಸುತಾ ಅನುಯುತ್ತಾ ಅಯಂ ಪಜಾ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವಿಟ್ಠೋ ಸತ್ತಕಾಯೋ. ಪರಂಕಾರೂಪಸಂಹಿತಾತಿ ಪರೋ ಅಞ್ಞೋ ಇಸ್ಸರಾದಿಕೋ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಪರಂಕಾರದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ತಾಯ ಉಪಸಂಹಿತಾತಿ ಪರಂಕಾರೂಪಸಂಹಿತಾ. ಏತದೇಕೇ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸೂತಿ ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿದ್ವಯಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತತ್ಥ ದೋಸದಸ್ಸಿನೋ ಹುತ್ವಾ ನಾನುಜಾನಿಂಸು. ಕಥಂ? ಸತಿ ಹಿ ಸಯಂಕಾರೇ ಕಾಮಕಾರತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಇಟ್ಠೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅನಿಟ್ಠೇನ. ನ ಹಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಭವತಿ ಚ ಅನಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಯಂಕಾರೋ. ಪರಂಕಾರೋಪಿ ಯದಿ ಇಸ್ಸರಹೇತುಕೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಇಸ್ಸರೋ ಅತ್ತತ್ಥಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯ ಪರತ್ಥಂ ವಾ. ತತ್ಥ ಯದಿ ಅತ್ತತ್ಥಂ, ಅತ್ತನಾ ಅಕತಕಿಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ ಅಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ. ಅಥ ವಾ ಪರತ್ಥಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹಿತಸುಖಮೇವ ನಿಪ್ಫಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಅಹಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಸ್ಸರವಸೇನ ನ ಪರಂಕಾರೋ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಯದಿ ಚ ಇಸ್ಸರಸಙ್ಖಾತಂ ಅಞ್ಞನಿರಪೇಕ್ಖಂ ನಿಚ್ಚಮೇಕಕಾರಣಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಿಯಾ, ಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಸಿಯಾ, ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಏಕಜ್ಝಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಕಾರಣಸ್ಸ ಸನ್ನಿಹಿತತ್ತಾ. ಅಥಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತಞ್ಞೇವ ಹೇತು, ಕಿಂ ಇಸ್ಸರೇನ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೇನ. ಯಥಾ ಚ ಇಸ್ಸರಹೇತುಕೋ ಪರಂಕಾರೋ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಪಜಾಪತಿಪುರಿಸಪಕತಿಬ್ರಹ್ಮಕಾಲಾದಿಹೇತುತೋಪಿ ನ ಸಿಜ್ಝತೇವ ತೇಸಮ್ಪಿ ಅಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತದೋಸಾನತಿವತ್ತನತೋ ಚ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತದೇಕೇ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸೂ’’ತಿ. ಯೇ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಸಯಂಕಾರಪರಂಕಾರೇ ನಾನುಜಾನನ್ತಾಪಿ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ತೇಪಿ ನ ನಂ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಅದ್ದಸುಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿವಾದಿನೋಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನತೋ ವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ‘‘ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಏತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಂ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಯೋ ಪನ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಏತಞ್ಚ ತಿವಿಧಂ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಸಕಲಂ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಂ ತೇಸಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಪಿ ತುಜ್ಜನತೋ ದುರುದ್ಧಾರತೋ ಚ ‘‘ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಅಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ನ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಕಭಾವೋ ತಸ್ಸ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ಪರೋ ಕರೋತೀತಿ ನ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾಭಾವೋವ ದಸ್ಸಿತೋ. ತೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಂಸಾರಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಯೋ ದಿಟ್ಠಿಗತೇ ಅಲ್ಲೀನೋ, ನ ಸೋ ಸಂಸಾರತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾನುಪೇತಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಾನುಪೇತಾ ಅಯಂ ಪಜಾತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸಙ್ಖಾತಾ ಪಜಾ ಸತ್ತಕಾಯೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸುನ್ದರಾ, ಮಯ್ಹಂ ಆದಾನೋ ಸುನ್ದರೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಸ್ಸ ಸಂಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೇನ ಮಾನೇನ ಉಪೇತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮಾನಗನ್ಥಾ ಮಾನವಿನಿಬದ್ಧಾತಿ ತತೋ ಏವ ತೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇನ ಯಥಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಗನ್ಥಿತತ್ತಾ ವಿನಿಬದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಮಾನಗನ್ಥಾ ಮಾನವಿನಿಬದ್ಧಾ. ದಿಟ್ಠೀಸು ಸಾರಮ್ಭಕಥಾ, ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೇನ ಪರೇಸಂ ದಿಟ್ಠೀಸು ಸಾರಮ್ಭಕಥಾ ವಿರೋಧಕಥಾ ಸಂಸಾರನಾಯಿಕಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾನಂ ಅಪ್ಪಹಾನತೋ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ನ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಸುಭೂತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೭. ಸತ್ತಮೇ ಸುಭೂತೀತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಉಳಾರವಿಭವೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಜಾತೋ, ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾಯ ಪನ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅರಣವಿಹಾರೀನಂ ಯದಿದಂ ಸುಭೂತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೧) ಅರಣವಿಹಾರೇ ಭಗವತಾ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ದಿವಾಟ್ಠಾನತೋ ವಿಹಾರಙ್ಗಣಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಭಗವನ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಭೂತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುತಿಯಜ್ಝಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಧಿ ಅವಿತಕ್ಕಸಮಾಧಿ ಏವ. ಇಧ ಪನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಪಾದಕೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಸಮಾಧೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀಹಿ ಪಹೀನಾ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ ನ ತಾವ ಸುಪ್ಪಹೀನಾ ಅಚ್ಚನ್ತಪಹಾನಾಭಾವತೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಪಹೀನಾ ಏವ ಪುನ ಪಹಾನಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪರಿಯೋಸಾನಭೂತೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾನಂ ಪಹಾನನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ಪಗೇವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಪಾದಕೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಧ ಪನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಪಾದಕೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ‘ಅವಿತಕ್ಕಸಮಾಧೀ’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಭೂತಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸಪಹಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಾ ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ಯೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇನ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ ವಿಧೂಪಿತಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸನ್ತಾಪಿತಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುವಿಕಪ್ಪಿತಾ ಅಸೇಸಾತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ಸುವಿಕಪ್ಪಿತಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಕಪ್ಪಿತಾ ಅಸೇಸತೋ, ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸುಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಸಙ್ಗಮತಿಚ್ಚ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಏತ್ಥ ನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಹೇತುಅತ್ಥೋ ತಂಸದ್ದೋ. ಯಸ್ಮಾ ಅನವಸೇಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗಸಙ್ಗಾದಿಕಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸಙ್ಗಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಂ ಅತಿಚ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ರೂಪಸಭಾವಾಭಾವತೋ ರುಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚ ವಿಕಾರಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಹೇತುಭಾವತೋ ವಾ ‘‘ಅರೂಪ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾಹಿ ಮಗ್ಗಫಲಸಞ್ಞಾಹಿ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ. ಚತುಯೋಗಾತಿಗತೋತಿ ಕಾಮಯೋಗೋ ಭವಯೋಗೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗೇ ಯಥಾರಹಂ ಚತೂಹಿಪಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗತೋ. ನ ಜಾತು ಮೇತೀತಿ ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಜಾತು ಏಕಂಸೇನೇವ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ನ ಏತಿ, ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ತಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಜಾತಿ ಮೇತೀ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಭೂತಿಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಗಣಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಅಟ್ಠಮೇ ದ್ವೇ ಪೂಗಾತಿ ದ್ವೇ ಗಣಾ. ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಗಣಿಕಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞತರಾಯ ನಗರಸೋಭಿನಿಯಾ. ಸಾರತ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತಾ. ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ. ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ಬಹೂ ಧುತ್ತಪುರಿಸಾ ಗಣಬನ್ಧನೇನ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಏಕಮೇಕಂ ವೇಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಛಣಕೀಳಂ ಕೀಳಿಂಸು. ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಛಣದಿವಸೇ ತಂ ತಂಯೇವ ವೇಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಛಣಕೀಳಂ ಕೀಳಿಂಸು. ಅಥಾಪರಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಧುತ್ತಾ ತಥೇವ ಛಣಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮಾ ವೇಸಿಯೋ ಆನೇನ್ತಾ ಪುರಿಮಧುತ್ತೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆನೀತಂ ಏಕಂ ವೇಸಿಂ ಆನೇನ್ತಿ. ಇತರೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಪಿ ತಥೇವ ಆಹಂಸು. ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರಾದೀನಿ ಅಕಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ದ್ವೇ ಪೂಗಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಪಹರನ್ತಿ. ಮರಣಮ್ಪಿ ನಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಬಲವೂಪಕ್ಕಮೇಹಿ ಮರಣಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇತರೇಪಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ಮರಣಪ್ಪಮಾಣದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಕಾಮೇಸು ಗೇಧಂ ವಿವಾದಮೂಲಂ ಸಬ್ಬಾನತ್ಥಮೂಲನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಅನ್ತದ್ವಯೇ ಚ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಞ್ಚ ಪತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ರೂಪಾದಿಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಜಾತಂ ಪತ್ತಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ವಾ ಅಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ವಾ ಏತರಹಿ ಲದ್ಧಂ ಅನುಭುಯ್ಯಮಾನಂ. ಯಞ್ಚ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಜಾತಮೇವ ‘‘ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಆಸೇವಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬಾ ಕಾಮಾ, ಯೋ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಯೋ ಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಸೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಅನಾಗತೇ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಞ್ಚ. ಉಭಯಮೇತಂ ರಜಾನುಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಏತಂ ಉಭಯಂ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಬ್ಬಞ್ಚ ರಾಗರಜಾದೀಹಿ ಅನುಕಿಣ್ಣಂ. ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಅನುಭವನ್ತೋ ರಾಗರಜೇನ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಫಲೇ ಆಯತಿಂ ಆಪನ್ನೇ ದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೋಸರಜೇನ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಮೋಹರಜೇನ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಸ ಪನೇತಂ ರಜಾನುಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಆತುರಸ್ಸಾನುಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಕಾಮಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾತುರಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಚ ಫಲೇನ ದುಕ್ಖಾತುರಸ್ಸ ಚ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಕಾರಾಭಿಲಾಸಾಯ ಕಿಲೇಸಫಲೇ ಅನುಸಿಕ್ಖತೋ.

ತಥಾ ಯಞ್ಚ ಪತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಅಚೇಲಕವತಾದಿವಸೇನ ಪತ್ತಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ. ಯಞ್ಚ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಹೇತು ಅಪಾಯೇಸು ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಫಲಂ. ಉಭಯಮೇತಂ ರಜಾನುಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ತದುಭಯಂ ದುಕ್ಖರಜಾನುಕಿಣ್ಣಂ. ಆತುರಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಕಿಲಮಥೇನ ದುಕ್ಖಾತುರಸ್ಸ. ಅನುಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ, ತಸ್ಸಾ ಸಮಾದಾಯಕೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಚ ಅನುಸಿಕ್ಖತೋ.

ಯೇ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಸಾರಾತಿ ಯೇಹಿ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಸೀಲಬ್ಬತಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಾರತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ಕಥಿತಾ. ತೇನಾಹ – ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಜೀವಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾರಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ‘‘ನ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಓರಮತಿ, ತಂ ಸೀಲಂ, ವಿಸಭೋಜನಕಿಚ್ಛಾಚರಣಾದಿಕಂ ವತಂ, ಸಾಕಭಕ್ಖತಾದಿಜೀವಿಕಾ ಜೀವಿತಂ, ಮೇಥುನವಿರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತೇಸಂ ಅನುತಿಟ್ಠನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಭೂತಪಿಣ್ಡಕಪರಿಭಣ್ಡಾದಿವಸೇನ ಖನ್ಧದೇವಸಿವಾದಿಪರಿಚರಣಂ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಏವಮೇತೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ತಾನಿ ಸಾರತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಿಕ್ಖಾಸಾರಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಜೀವಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾನಸಾರಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸವಸೇನ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತೋ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪಥಭೂತೋ ಲಾಮಕಟ್ಠೇನ ಚ ಏಕೋ ಅನ್ತೋ. ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಅನ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ದುತಿಯೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನ್ತೋ.

ಇಚ್ಚೇತೇ ಉಭೋ ಅನ್ತಾತಿ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ ಚ ಇತಿ ಏತೇ ಉಭೋ ಅನ್ತಾ. ತೇ ಚ ಖೋ ಏತರಹಿ ಪತ್ತೇ, ಆಯತಿಂ ಪತ್ತಬ್ಬೇ ಚ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖರಜಾನುಕಿಣ್ಣೇ ಕಾಮಗುಣೇ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನೇ ಚ ಅಲ್ಲೀನೇಹಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಾತುರಾನಂ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ, ಸಯಞ್ಚ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಾತುರೇಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಲಾಮಕಾ ಉಪ್ಪಥಭೂತಾ ಚಾತಿ ಅನ್ತಾ. ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾತಿ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಅಭಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಕಟಸಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಭಿವಡ್ಢನಾ. ಕಟಸಿಯೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ತಾ ಪನ ಕಟಸಿಯೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರದಿಟ್ಠಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ. ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಹಿ ತೇ ಪಜಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾಸಹಕಾರೀಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಸ. ೧೨೨೧; ವಿಭ. ೯೩೮) ನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಂ ಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿಂ ಅಹೇತುಕದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ, ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಸಹಕಾರೀಕಾರಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧಿ ವತೇನ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತಸುದ್ಧಿಅಭಿಲಾಸೇನ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪನ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ. ಏವಂ ಅನ್ತದ್ವಯೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾನಂ ದಿಟ್ಠಿವಡ್ಢಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಟಸೀತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಯದಗ್ಗೇನ ತತೋ ಅನ್ತದ್ವಯತೋ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ನ ಹೋತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ತೇ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಅಭಿವಡ್ಢೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಅಪರಾಪರಂ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ಸಿವಥಿಕವಡ್ಢನಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ತೇಹಿಪಿ ಅನ್ತದ್ವಯಸ್ಸ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಹೇತುಭಾವಾಭಾವೋಯೇವ ವುತ್ತೋ, ಕಟಸಿಯಾ ಪನ ದಿಟ್ಠಿವಡ್ಢನಕಾರಣಭಾವೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ.

ಏತೇ ತೇ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತೇ ಏತೇ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅನ್ತೇ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಅನ್ತಾ ತೇ ಚ ಏವಂಗಹಿತಾ ಏವಂಅನುಟ್ಠಿತಾ ಏವಂಗತಿಕಾ ಏವಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಜಾನನಹೇತು ಅಜಾನನಕಾರಣಾ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪು. ಪ. ೨೦೮; ಅ. ನಿ. ೯.೪೩) ವಿಯಸ್ಸ ಹೇತುಅತ್ಥತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇತಿ ಏಕೇ ಕಾಮಸುಖಾನುಯೋಗವಸೇನ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇತಿ ಏಕೇ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗವಸೇನ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಕಾಮಸುಖಮನುಯುತ್ತಾ ಹಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಸಙ್ಕೋಚಮಾಪನ್ನತಾ ಓಲೀಯನ್ತಿ ನಾಮ, ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಮನುಯುತ್ತಾ ಪನ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾಯೇನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಮನತೋ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ನಾಮ, ತದುಭಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಆದೀನವಾದಸ್ಸನತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾಭಿನನ್ದನವಸೇನ ಓಲೀಯನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಾಭಿನನ್ದನವಸೇನ ಅತಿಧಾವನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ವಾ ಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇ, ಉಚ್ಛೇದಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇ. ಗೋಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಹಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಮನುಯುತ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ತಪೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ, ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ ಸಸ್ಸತಿಸಮಂ ತಥೇವ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಸ್ಸತದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಾ ಸಂಸಾರೇ ಓಲೀಯನ್ತಿ ನಾಮ, ಕಾಮಸುಖಮನುಯುತ್ತಾ ಪನ ಏಕಚ್ಚೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಕಾಮಾ ಲೋಕಾಯತಿಕಾ ವಿಯ ತದನುಗುಣಂ ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಾ ಅನುಪಾಯೇನ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸನತೋ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದವಸೇನಪಿ ಓಲೀಯನಾತಿಧಾವನಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯೇ ಚ ಖೋ ಪನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ತೇ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ‘‘ಇಮೇ ಅನ್ತಾ ಏವಂಗಹಿತಾ ಏವಂಅನುಟ್ಠಿತಾ ಏವಂಗತಿಕಾ ಏವಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ. ತತ್ರ ಚ ನಾಹೇಸುನ್ತಿ ತತ್ರ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತದ್ವಯೇ ಪತಿತಾ ನ ಅಹೇಸುಂ, ತಂ ಅನ್ತದ್ವಯಂ ಪಜಹಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಚ ನಾಮಞ್ಞಿಂಸೂತಿ ತೇನ ಅನ್ತದ್ವಯಪಹಾನೇನ ‘‘ಮಮ ಇದಂ ಅನ್ತದ್ವಯಪಹಾನಂ, ಅಹಂ ಅನ್ತದ್ವಯಂ ಪಹಾಸಿಂ, ಇಮಿನಾ ಅನ್ತದ್ವಯಪಹಾನೇನ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾವಸೇನ ನ ಅಮಞ್ಞಿಂಸು ಸಬ್ಬಮಞ್ಞನಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಹೀನತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಠಿತೇ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತತ್ರ ಚ ನಾಹೇಸುಂ, ತೇನ ಚ ನಾಮಞ್ಞಿಂಸೂ’’ತಿ ಅತೀತಕಾಲವಸೇನ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇ ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಸೇನೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ವಟ್ಟಂ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯಾತಿ ಯೇ ಏವಂ ಪಹೀನಸಬ್ಬಮಞ್ಞನಾ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾ, ತೇಸಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬುತಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಕಿಲೇಸವಸೇನ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ವಟ್ಟಂ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ, ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಭೇದತೋ ಉದ್ಧಂ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಕಭಾವಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಉಪಾತಿಧಾವನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ನವಮೇ ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಂ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮಹಾತಿಮಿಸಾಯಂ. ರತ್ತೀಪಿ ಹಿ ಅನ್ಧಕಾರವಿರಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಯಾ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ರತ್ತಿ ಜುಣ್ಹೋಭಾಸಿತಾ. ಅನ್ಧಕಾರೋಪಿ ‘‘ತಿಮಿಸಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿರಹಿತೇ ದೇವೇ. ಮಹನ್ಧಕಾರೋ ಹಿ ‘‘ತಿಮಿಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಮಾವಸೀ ರತ್ತಿ ದೇವೋ ಚ ಮೇಘಪಟಲಸಞ್ಛನ್ನೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಮಹಾತಿಮಿಸಾಯ’’ನ್ತಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಓಕಾಸೇ ವಿಹಾರಙ್ಗಣೇ. ತೇಲಪ್ಪದೀಪೇಸು ಝಾಯಮಾನೇಸೂತಿ ತೇಲಪಜ್ಜೋತೇಸು ಜಲಮಾನೇಸು.

ನನು ಚ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ಪಕತಿಯಾ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಘನಬಹಲಂ ಬುದ್ಧಾಲೋಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೀ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಾಯಪ್ಪಭಾಪಿ ನೀಲಪೀತಾದಿವಸೇನ ಛಬ್ಬಣ್ಣಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾವ ಸಮನ್ತತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪದೇಸಂ ಓಭಾಸೇನ್ತೀ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಬುದ್ಧಾಲೋಕೇನೇವ ಏಕೋಭಾಸಭೂತೇ ಭಗವತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸೇ ಪದೀಪಕರಣೇ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪೂಜಾಕರಣತ್ಥಂ ದೇವಸಿಕಂ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಪಿ ‘‘ಏತೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಲೇ ದೀಪಾ ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೯). ‘‘ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಕಿತ್ತನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಭಗವತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರಭಾವತೋ. ಪೂಜಾಕರಣತ್ಥಮೇವ ಹಿ ತದಾಪಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಪದೀಪಾ ಕಾರಿತಾ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಬಹೂ ಉಪಾಸಕಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಾನಿ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಕೇಚಿ ಮನೋಭಾವನೀಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಾ ಕೇಚಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರೋನ್ತಾ ದಿವಸಭಾಗಂ ವೀತಿನಾಮೇಸುಂ. ತೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಮಣ್ಡಪತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಸಮೀಪೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೇ ಉಪೋಸಥವಿಸೋಧನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪರಿಬ್ರೂಹನತ್ಥಞ್ಚ ನಗರಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರೇಯೇವ ವಸಿತುಕಾಮಾ ಓಹೀಯಿಂಸು. ಅಥ ತೇ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪೂಜಾಕರಣತ್ಥಂ ಬಹೂ ತೇಲಪ್ಪದೀಪೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ವೋಹರನ್ತಿ, ತಥಾ ವೋಹರನ್ತಾ ಚ ಕದಾಚಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಕದಾಚಿ ಅಸಸ್ಸತಂ, ಉಚ್ಛೇದಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ನವನವಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸದಿಸಾ, ತೇಸಂ ತಥಾ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಬಹೂ ಪಟಙ್ಗಪಾಣಕಾ ಪತನ್ತಾ ಪತನ್ತಾ ತೇಸು ತೇಲಪ್ಪದೀಪೇಸು ನಿಪತನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಅಧಿಪಾತಕಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಅಧಿಪಾತಕಾತಿ ಪಟಙ್ಗಪಾಣಕಾ, ಯೇ ‘‘ಸಲಭಾ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಹಿ ದೀಪಸಿಖಂ ಅಧಿಪತನತೋ ‘‘ಅಧಿಪಾತಕಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಆಪಾತಪರಿಪಾತನ್ತಿ ಆಪಾತಂ ಪರಿಪಾತಂ, ಆಪತಿತ್ವಾ ಆಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಪತಿತ್ವಾ, ಅಭಿಮುಖಪಾತಞ್ಚೇವ ಪರಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಪಾತಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಆಪಾಥೇ ಪರಿಪಾತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ಆಪಾಥೇ ಪದೀಪಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಆಪಾಥಗಮನೇ ಸತಿ ಪರಿಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಪತಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಯನ್ತಿ ಅವಡ್ಢಿಂ ದುಕ್ಖಂ. ಬ್ಯಸನನ್ತಿ ವಿನಾಸಂ. ಪುರಿಮಪದೇನ ಹಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪಚ್ಛಿಮಪದೇನ ಮರಣಂ ತೇಸಂ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಪಾಣಕಾ ಸಹ ಪತನೇನ ಮರಿಂಸು, ಕೇಚಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸು.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಅಧಿಪಾತಕಪಾಣಕಾನಂ ಅತ್ತಹಿತಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಅತ್ತುಪಕ್ಕಮವಸೇನ ನಿರತ್ಥಕಬ್ಯಸನಾಪತ್ತಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೇನ ಅನಯಬ್ಯಸನಾಪತ್ತಿದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಉಪಾತಿಧಾವನ್ತಿ ನ ಸಾರಮೇನ್ತೀತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಆದಿಭೇದಂ ಸಾರಂ ನ ಏನ್ತಿ, ಚತುಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ನ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಉಪಾಯೇ ಸಾರೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೇಯೇವ ವಿಮುತ್ತಾಭಿಲಾಸಾಯ ತಂ ಉಪೇನ್ತಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಸುಭಂ ಸುಖಂ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವಂ ನವಂ ಬನ್ಧನಂ ಬ್ರೂಹಯನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಚ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಂ ನವಂ ನವಂ ಬನ್ಧನಂ ಬ್ರೂಹಯನ್ತಿ ವಡ್ಢಯನ್ತಿ. ಪತನ್ತಿ ಪಜ್ಜೋತಮಿವಾಧಿಪಾತಕಾ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಇತಿಹೇಕೇ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಏವಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧನೇಹಿ ಬದ್ಧತ್ತಾ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠೇ ಅತ್ತನಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನೇನೇವ ವಾ ದಿಟ್ಠೇ ಅನುಸ್ಸವೂಪಲಬ್ಭಮತ್ತೇನೇವ ಚ ಸುತೇ ‘‘ಇತಿಹ ಏಕನ್ತತೋ ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ನಿವಿಟ್ಠಾ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೇನ ‘‘ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ, ಏಕನ್ತಹಿತಂ ವಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ರಾಗಾದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ಆದಿತ್ತಂ ಭವತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂಯೇವ ಇಮೇ ವಿಯ ಅಧಿಪಾತಕಾ ಇಮಂ ಪಜ್ಜೋತಂ ಪತನ್ತಿ, ನ ತತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನವಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೦. ದಸಮೇ ಯಾವಕೀವನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಯತೋತಿ ಯದಾ, ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದಾತಿ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಭಿವಡ್ಢತಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ನಿತ್ತೇಜಾ ವಿಹತಪ್ಪಭಾ ಪಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯಂ ತಯಾ ವುತ್ತಂ, ಏತಂ ಏವಂ, ನ ಏತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಹಿ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೇನ ಲೋಕೋ ಚಕ್ಕರತನಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ನ ಪವತ್ತೇತಿ, ಚಕ್ಕರತನಮೇವ ಪನ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬಭಾವೇಹಿ ಸಕ್ಕರೋತಿ ಗರುಂ ಕರೋತಿ ಮಾನೇತಿ ಪೂಜೇತಿ. ಇತಿ ವಟ್ಟಾನುಸಾರಿಪುಞ್ಞಮತ್ತನಿಸ್ಸನ್ದಸ್ಸಪಿ ತಾವ ಮಹನ್ತೋ ಆನುಭಾವೋ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ವಿವಟ್ಟಾನುಸಾರಿಪುಞ್ಞಫಲೂಪತ್ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಅನನ್ತಾಪರಿಮೇಯ್ಯಗುಣಗಣಾಧಾರಸ್ಸ ಬುದ್ಧರತನಸ್ಸ ಧಮ್ಮರತನಸ್ಸ ಸಙ್ಘರತನಸ್ಸ ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಭಗವಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಲೋಕೇ ಏಕಸಟ್ಠಿಯಾ ಅರಹನ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೇ ಜನಪದಚಾರಿಕಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉರುವೇಲಂ ಪತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಪ್ಪಮುಖೇ ಸಹಸ್ಸಜಟಿಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಲಟ್ಠಿವನುಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಅಙ್ಗಮಗಧವಾಸೀನಂ ದ್ವಾದಸ ನಹುತಾನಿ ಸಾಸನೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಯದಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹಾಸಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಯಥಾ ಯಥಾ ಉಪರೂಪರಿ ಉಳಾರಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಭಿವಡ್ಢತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಸಬ್ಬತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ ಏವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಚ ಅರಿಯಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ತಿತ್ಥಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ನೇಸಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯೇವ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇ ನಾಮ ಪುಞ್ಞೂಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೇ ಭಗವತಿ, ಅರಿಯಸಙ್ಘೇ ಚ ಧರನ್ತೇ ಕಥಂ ಇಮೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಏವಂ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಅಕತಪುಞ್ಞಾ ವರಾಕಾ ಲಾಭಿನೋ ಸಕ್ಕತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಹಾನಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ತಂ, ‘‘ಆನನ್ದ, ತಯಾ ಮಿಚ್ಛಾ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಾಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ ಗೀವಂ ಉನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸತಪತ್ತಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮಹಾಮುಖಂ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನತರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಪಚ್ಚನುಮೋದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ…ಪೇ… ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚಾ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಅತೀತೇಪಿ ಮಯಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಏಕಚ್ಚೇ ನೀಚಜನಾ ಸಮ್ಮಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಮ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಬಾವೇರುಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೪.೧೫೩ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ತಾವ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನೋ ಯಾವ ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ನಿಪ್ಪಭಾ ನಿತ್ತೇಜಾವ ಹೋನ್ತಿ, ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖತೋ ಚ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಓಭಾಸತಿ ತಾವ ಸೋ ಕಿಮೀತಿ ಸೋ ಖಜ್ಜೂಪನಕಕಿಮಿ ತಾವದೇವ ಓಭಾಸತಿ ಜೋತತಿ ದಿಬ್ಬತಿ. ಯಾವ ನ ಉನ್ನಮತೇ ಪಭಙ್ಕರೋತಿ ತೀಸುಪಿ ಮಹಾದೀಪೇಸು ಏಕಕ್ಖಣೇ ಆಲೋಕಕರಣೇನ ‘‘ಪಭಙ್ಕರೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಸೂರಿಯೋ ಯಾವ ನ ಉಗ್ಗಮತಿ ನ ಉದೇತಿ. ಅನುಗ್ಗತೇ ಹಿ ಸೂರಿಯೇ ಲದ್ಧೋಕಾಸಾ ಖಜ್ಜೂಪನಕಾ ವಿಪರಿವತ್ತಮಾನಾಪಿ ಕಣ್ಟಕಫಲಸದಿಸಾ ತಮಸಿ ವಿಜ್ಜೋತನ್ತಿ. ಸ ವೇರೋಚನಮ್ಹಿ ಉಗ್ಗತೇ, ಹತಪ್ಪಭೋ ಹೋತಿ ನ ಚಾಪಿ ಭಾಸತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಕಿರಣಸಹಸ್ಸೇನ ವಿರೋಚನಸಭಾವತಾಯ ವೇರೋಚನನಾಮಕೇ ಆದಿಚ್ಚೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸೋ ಖಜ್ಜೂಪನಕೋ ಹತಪ್ಪಭೋ ನಿತ್ತೇಜೋ ಕಾಳಕೋ ಹೋತಿ, ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇ ವಿಯ ನ ಭಾಸತಿ ನ ದಿಬ್ಬತಿ.

ಏವಂ ಓಭಾಸಿತಮೇವ ತಕ್ಕಿಕಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ತೇನ ಖಜ್ಜೂಪನಕೇನ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನತೋ ಪುರೇಯೇವ ಓಭಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಮತ್ತೇನ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಗಹಣತೋ ‘‘ತಕ್ಕಿಕಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಓಭಾಸಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯತೇಜೇನ ದೀಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ತಾವ, ಯಾವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಲೋಕೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ನ ತಕ್ಕಿಕಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ನ ಚಾಪಿ ಸಾವಕಾತಿ ಯದಾ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ನ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ನ ಚಾಪಿ ತೇಸಂ ಸಾವಕಾ ಸೋಭನ್ತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಹತಸೋಭಾ ರತ್ತಿಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ಸರಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೇವ. ಅಥ ವಾ ಯಾವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಲೋಕೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾವದೇವ ತಕ್ಕಿಕಾನಂ ಓಭಾಸಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇನ ಜೋತನಂ ಬಾಲಲಾಪನಂ, ನ ತತೋ ಪರಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ನ ತಕ್ಕಿಕಾ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಚಾಪಿ ಸಾವಕಾ. ತೇ ಹಿ ದುರಕ್ಖಾತಧಮ್ಮವಿನಯಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿರಹಿತಾ ನ ಸಂಸಾರತೋ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ದುದ್ದಿಟ್ಠೀ ನ ದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚರೇ’’ತಿ. ತಕ್ಕಿಕಾ ಹಿ ಅಯಾಥಾವಲದ್ಧಿಕತಾಯ ದುದ್ದಿಟ್ಠಿನೋ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಿಕಾ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ.

ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಜಚ್ಚನ್ಧವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.