೫. ಸೋಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಿಯತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧. ಮಹಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಮಹೇಸಿಯಾ ಸಹ. ಉಪರಿಪಾಸಾದವರಗತೋತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಗತೋ. ಕೋಚಞ್ಞೋ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯತರೋತಿ ಕೋಚಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತರೋ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತೇತಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ದೇವಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ಅಯಞ್ಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ದುಗ್ಗತಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಧೀತಾ. ಏಕದಿವಸಂ ಆಪಣತೋ ಪೂವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾಲಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಪಟಿಪಥೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಭಗವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಪೂವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಜ್ಜೇಸಾ, ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಭೋಜನಂ ಅದಾಸಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ’’ತಿ. ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಚ ರಾಜಾ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಾಜಿತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಆಗತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ‘‘ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಆಗಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಮಾಲಾರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾ ರಾಜಾನಂ ಆಗತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ವತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಟಿಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ‘ಕೋ ತೇ ಪಿಯೋ’ತಿ? ಸಾ ‘ತ್ವಂ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಿಯೋ’ತಿ ವತ್ವಾ, ಪುನ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತ್ವಂಯೇವ ಪಿಯಾ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಸೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಾಸಜನನತ್ಥಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ.

ದೇವೀ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ‘‘ನಾಯಂ ಪಞ್ಹೋ ರಞ್ಞೋ ಮುಖಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯಥಾಭೂತಮೇವ ವದನ್ತೀ ‘‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಞ್ಞೋ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯತರೋ’’ತಿ ಆಹ. ವತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ಬ್ಯಾಕತಮತ್ಥಂ ಉಪಾಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತುಕಾಮಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯತರೋ’’ತಿ ತಥೇವ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿ ಯಥಾ ರಞ್ಞಾ ಸಯಂ ಪುಟ್ಠಾ. ರಾಜಾಪಿ ತಾಯ ಸರಸಲಕ್ಖಣೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಸರಸಲಕ್ಖಣೇನೇವ ಕಥೇನ್ತೋ ತಥೇವ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಯಥಾ ದೇವಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ.

ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಚ ಮನ್ದಧಾತುಕತಾಯ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ರಾಜಾ ಪಥವಿಸ್ಸರೋ ಮಹನ್ತಂ ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ತಾವ ಯುತ್ತಂ ‘ಅತ್ತನಾ ಪಿಯತರಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಸಲೀ ಹೀನಜಚ್ಚಾ ಸಮಾನಾ ಮಯಾ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪಿತಾ ಸಾಮಿಭೂತಂ ಮಂ ನ ತಥಾ ಪಿಯಾಯತಿ, ‘ಅತ್ತಾವ ಪಿಯತರೋ’ತಿ ಮಮ ಸಮ್ಮುಖಾ ವದತಿ, ಯಾವ ಕಕ್ಖಳಾ ವತಾಯ’’ನ್ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ನನು ತೇ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಪಿಯತರಾನೀ’’ತಿ ಚೋದೇಸಿ. ದೇವೀ ‘ರತನತ್ತಯಂಪಾಹಂ ದೇವ ಅತ್ತನೋ ಸಗ್ಗಸುಖಂ ಮೋಕ್ಖಸುಖಞ್ಚ ಪತ್ಥಯನ್ತೀ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾವ ಮೇ ಪಿಯತರೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಬ್ಬೋ ಚಾಯಂ ಲೋಕೋ ಅತ್ತದತ್ಥಮೇವ ಪರಂ ಪಿಯಾಯತಿ, ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಪೋಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪತ್ಥೇತಿ, ಧೀತರಂ ‘‘ಮಮ ಕುಲಂ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ಭರಿಯಂ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಾದೇ ಪರಿಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಞಾತಿಮಿತ್ತಬನ್ಧವೇ ತಂತಂಕಿಚ್ಚವಸೇನ, ಇತಿ ಅತ್ತದತ್ಥಮೇವ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಲೋಕೋ ಪರಂ ಪಿಯಾಯತೀತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ದೇವಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಥ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಕುಸಲಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ನಿಪುಣಾ ‘ಅತ್ತಾವ ಮೇ ಪಿಯತರೋ’ತಿ ವದತಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾವ ಪಿಯತರೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಚ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ…ಪೇ… ಪಿಯತರೋ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯತರೋ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತದತ್ಥಪರಿದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅನುಪರಿಗಮ್ಮ ಚೇತಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾ ಅನವಸೇಸಾ ದಸಪಿ ದಿಸಾ ಪರಿಯೇಸನವಸೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ. ನೇವಜ್ಝಗಾ ಪಿಯತರಮತ್ತನಾ ಕ್ವಚೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಅತಿಸಯೇನ ಪಿಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಸಬ್ಬುಸ್ಸಾಹೇನ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಕ್ವಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ನೇವ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಪಿಯೋ ಪುಥು ಅತ್ತಾ ಪರೇಸನ್ತಿ ಏವಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ತನಾ ಪಿಯತರಸ್ಸ ಅನುಪಲಬ್ಭನವಸೇನ ಪುಥು ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾವ ಪಿಯೋ. ತಸ್ಮಾ ನ ಹಿಂಸೇ ಪರಮತ್ತಕಾಮೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸತ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪಿಯಾಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲೋ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತಕಾಮೋ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಸುಖಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಂ ಸತ್ತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ನ ಹಿಂಸೇ ನ ಹನೇಯ್ಯ ನ ಪಾಣಿಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿಪಿ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯ. ಪರಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಕತೇ ದುಕ್ಖೇ ತಂ ತತೋ ಸಙ್ಕಮನ್ತಂ ವಿಯ ಕಾಲನ್ತರೇ ಅತ್ತನಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಧಮ್ಮತಾತಿ.

ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಪ್ಪಾಯುಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದುತಿಯೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಮೇಘಿಯಸುತ್ತೇ ವಿಯ ಗರಹಣಚ್ಛರಿಯವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಾವ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಪರಿತ್ತಾಯುಕಾ, ಅತಿಇತ್ತರಜೀವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಾಹಜಾತೇತಿ ಸತ್ತಾಹೇನ ಜಾತೋ ಸತ್ತಾಹಜಾತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹಜಾತೇ, ಜಾತಸ್ಸ ಸತ್ತಮೇ ಅಹನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಸಿತಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೀತಿ ತುಸಿತಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪಪಜ್ಜಿ.

ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಲಕ್ಖಣಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಭೂತಂ ಭಗವತೋ ರೂಪಕಾಯಸಿರಿಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾ ಮನೋಹರಾ’’ತಿ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವಿಜಾತಮಾತುಯಾ ನಾಮ ವಿರೂಪೋಪಿ ಪುತ್ತೋ ಸುರೂಪೋ ವಿಯ ಮನಾಪೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಪನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮಾತಾ ಮಹಾಮಾಯಾ ದೇವೀ ಧರೇಯ್ಯ, ಕೀದಿಸಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಭಗವತೋ ರೂಪದಸ್ಸನೇ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಹಾಜಾನಿ ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಾಮಾತು ದೇವಿಯಾ, ಯಾ ಸತ್ತಾಹಜಾತೇ ಭಗವತಿ ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಗರಹನ್ತೋ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕೇಚಿ ಪನಾಹು – ‘‘ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಗೋತಮೀ ಭಗವನ್ತಂ ಮಹತಾ ಆಯಾಸೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಮಯಾ ಪನ ಉಪಾಯೇನ ಯಾಚಿತೋ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ತಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಅನುಜಾನಿ, ಸಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಸಮ್ಪದಾ ಭಗವತೋ ದುತಿಯಂ ಪರಿಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಚೇ ಪನ ಭಗವತೋ ಜನೇತ್ತಿ ಮಹಾಮಾಯಾ ದೇವೀ ಧರೇಯ್ಯ, ಏವಮೇತಾ ಚುಭೋಪಿ ಖತ್ತಿಯಭಗಿನಿಯೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಸೋಭೇಯ್ಯುಂ, ಭಗವಾ ಚ ಮಾತರಿ ಬಹುಮಾನೇನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಸುಖೇನೇವ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾಯ ಪನಸ್ಸಾ ಕಸಿರೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನಮಿದನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ. ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಮಾತುಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಗರುಕಂಯೇವ ಕತ್ವಾ ಅನುಜಾನಾತಿ, ನ ಲಹುಕಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮತಾಯಾತಿ.

ಅಪರೇ ಪನಾಹು – ‘‘ದಸಬಲಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಾದಿಕೇ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇ ಅನನ್ತಾಪರಿಮಾಣೇ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಥೇರೋ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಯಾ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಕುಚ್ಛಿನಾ ದಸ ಮಾಸೇ ಪರಿಹರಿ, ಸಾ ಬುದ್ಧಮಾತಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯುತ್ತಮಿದಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸತ್ಥು ಗುಣಾನುಚ್ಛವಿಕಮೇವೇತಂ, ಯದಿದಂ ಸತ್ತಾಹಜಾತೇ ಭಗವತಿ ಜನೇತ್ತಿ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಕಾಲಕತಾ ಚ ತುಸಿತೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಿತಕ್ಕುಪ್ಪಾದನಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಜಾತೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಧಮ್ಮತಾ ಸಿದ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಧಮ್ಮತಂ ಪರಿದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಾ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮತಾ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ತುಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಾಯ ಅಜ್ಝೇಸಿತಾ ಕಾಲದೀಪದೇಸಕುಲಾನಿ ವಿಯ ಜನೇತ್ತಿಯಾ ಆಯುಪರಿಮಾಣಮ್ಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತೋ ತಥೇವ ತುಸಿತಪುರೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾವಿಲೋಕನಾನಿ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ತದಿವಸಾಧಿಕದಸಮಾಸಪರಿಮಾಣಂ ಮಾತುಯಾ ಆಯುಪರಿಮಾಣಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ಇದಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಆಯುಪರಿಕ್ಖಯೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ವಿಜಾತಪಚ್ಚಯಾ. ಚರಿಮತ್ತಭಾವೇಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಚೇತಿಯಘರಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತುನ್ತಿ ತತ್ತಕಂ ಏವ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಕತರಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಯೇ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ? ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ. ಪಠಮವಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ತದಾ ಸಞ್ಜಾತಗಬ್ಭಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗಬ್ಭಂ ಅನುರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ ಚೇ, ಗಬ್ಭೋ ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ಥು ವಿಸದಂ ಹೋತಿ, ವಿಸದೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತದಾರಕಾ ಅರೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರೋ ಪಠಮವಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಆಯುಸ್ಸ ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಅನವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಉಸ್ಸಾಹದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೋ. ಭೂತಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಾಗತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ. ವಾಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ, ಅಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ. ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನೇಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತೀತಾದಿವಸೇನ ತಿಯದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಸತ್ತೇ ಅನವಸೇಸತೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಅಪಿಚ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಸತ್ತಾ ಗಬ್ಭತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂತಾ ನಾಮ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಮ. ಸಂಸೇದಜೂಪಪಾತಿಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತತೋ ಪರತೋ ಭೂತಾ ನಾಮ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಭವವಸೇನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಮ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವವಸೇನ ಭೂತಾ ನಾಮ, ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವವಸೇನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಮ. ಖೀಣಾಸವಾ ಭೂತಾ ನಾಮ. ತೇ ಹಿ ಭೂತಾ ಏವ, ನ ಪುನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ತದಞ್ಞೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಮ.

ಸಬ್ಬೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಹಾಯ ದೇಹನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಯಥಾವುತ್ತಭೇದಾ ಸಬ್ಬಭವಯೋನಿಗತಿವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನಾ ಸತ್ತಾ ದೇಹಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಪಹಾಯ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಏತ್ಥ ಕೋಚಿ ಅಚವನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಜಾನಿಂ ಕುಸಲೋ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾನಿಂ ಹಾನಿಂ ಮರಣಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾನಿಂ ವಿನಾಸಂ ಪಭಙ್ಗುತಂ ಕುಸಲೋ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ ಮರಣಾನುಸ್ಸತಿವಸೇನ ಅನಿಚ್ಚತಾಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಆತಾಪಿಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆತಾಪಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಆತಾಪಿಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವಸೇನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಅನವಸೇಸಮರಣಸಮತಿಕ್ಕಮನೂಪಾಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯ, ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩. ತತಿಯೇ ರಾಜಗಹೇ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಕುಟ್ಠೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧನಾಮಕೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಗಹೇ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಚ ಕುಟ್ಠೀ ಕುಟ್ಠರೋಗೇನ ಬಾಳ್ಹವಿದೂಸಿತಗತ್ತೋ. ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋತಿ ಯತ್ತಕಾ ರಾಜಗಹೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸು ಸಬ್ಬದುಗ್ಗತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟವತಿಆದೀಸು ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಾನಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಪರಿದಹತಿ, ಕಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲದ್ಧಆಚಾಮಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ, ತಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ನ ಯಾವದತ್ಥಂ ಲಭತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಕಪಣೋತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪರಮಕಪಣತಂ ಪತ್ತೋ. ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹೀಳಿತಪರಿಭೂತತಾಯ ಅತಿವಿಯ ದೀನೋ. ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯಾತಿ ಮಹತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ಚೇವ ಉಪಾಸಕಪರಿಸಾಯ ಚ.

ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಭಗವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಕತಿಪಯಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಯೇಹಿ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತೇಸಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಅವಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಆಗಮನಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ಅನ್ತೋನಗರೇಯೇವ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರಮಣೀಯೇ ಪದೇಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಾವದೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ತತೋ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ, ಉಪಾಸಕಾಪಿ ‘‘ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಮಹಾಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ. ಭಗವಾ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಾವದೇವ ಬುದ್ಧಾರಹಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ. ಅಥ ಭಗವಾ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿರೋಚಮಾನಾಯ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪಸಮುಜ್ಜಲಾಯ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತಮಞ್ಜೇಟ್ಠಪಭಸ್ಸರಾನಂ ವಸೇನ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿಯಾ ಅನುಪಮಾಯ ರೂಪಕಾಯಸಿರಿಯಾ ಸಕಲಮೇವ ತಂ ಪದೇಸಂ ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ತಾರಾಗಣಪರಿವುತೋ ವಿಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖುಗಣಪರಿವುತೋ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಕರವೀಕರುತಮಞ್ಜುನಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಖೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಪವಿವಿತ್ತಾ ಅಸಂಸಟ್ಠಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಪಹಿತತ್ತಾ ಚೋದಕಾ ಪಾಪಗರಹಿನೋ ವತ್ತಾರೋ ವಚನಕ್ಖಮಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮೇಘವಣ್ಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುವಮ್ಮಿತಾ ವಿಯ ಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ಉಪಾಸಕಾಪಿ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಮಹಾದಾನಾನಿ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸಂಯತಹತ್ಥಪಾದಾ ಓಹಿತಸೋತಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಪನ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತೋ ಘಾಸಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ದೂರತೋವ ತಂ ಮಹಾಜನಸನ್ನಿಪಾತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ, ಅದ್ಧಾ ಏತ್ಥ ಭೋಜನಂ ದೀಯತಿ ಮಞ್ಞೇ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮೇತ್ಥ ಗತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿಲಾಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅದ್ದಸ ಭಗವನ್ತಂ ಪಾಸಾದಿಕಂ ದಸ್ಸನೀಯಂ ಪಸಾದನೀಯಂ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಪುರಿಮಜಾತಿಸಮ್ಭತಾಯ ಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ…ಪೇ… ತತ್ಥೇವ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ ‘ಅಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಾವನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾವತಿಂ ಹೀನಾದಿಸಬ್ಬಪುಗ್ಗಲವತಂ, ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಬ್ಬವನ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಚೇತಸಾತಿ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ. ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಹಿ ಞಾಣಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮನಸಿ ಅಕಾಸಿ ತೇ ವೋಲೋಕೇಸಿ. ಭಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಅಯಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಗರಸಿಖಿಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಈದಿಸೋ ಜಾತೋ, ಮಗ್ಗಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪನಸ್ಸ ಪಂಸುಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಂ ವಿಯ ಅನ್ತೋಹದಯೇಯೇವ ವಿಜ್ಜೋತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಿಯೋತಿ ಇದಂ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಇಧ ಭಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಂ, ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಠಮಂ ಹೇತುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸ್ಸಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಸತ್ತೇ ವಿವೇಚೇತುಂ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಆದೀನವಸವನೇನ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಗುಣವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಚ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದಾನಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ನಾಮ ಸುಖಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ, ಭೋಗಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ವಿಸಮಗತಸ್ಸ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ದಾನಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆಲಮ್ಬನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನಸದಿಸಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಹಾಪಥವಿಸದಿಸಂ, ಆಲಮ್ಬನಟ್ಠೇನ ಆಲಮ್ಬನರಜ್ಜುಸದಿಸಂ, ದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣಟ್ಠೇನ ನಾವಾಸದಿಸಂ, ಸಮಸ್ಸಾಸನಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ, ಭಯಪರಿತ್ತಾಣಟ್ಠೇನ ಸುಪರಿಖಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನಗರಂ, ಮಚ್ಛೇರಮಲಾದೀಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಟ್ಠೇನ ಪದುಮಂ, ತೇಸಂ ನಿದಹನಟ್ಠೇನ ಜಾತವೇದೋ, ದುರಾಸದಟ್ಠೇನ ಆಸೀವಿಸೋ, ಅಸನ್ತಾಸಟ್ಠೇನ ಸೀಹೋ, ಬಲವನ್ತಟ್ಠೇನ ಹತ್ಥೀ, ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಟ್ಠೇನ ಸೇತಉಸಭೋ, ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಸಮ್ಪಾಪನಟ್ಠೇನ ವಲಾಹಕೋ ಅಸ್ಸರಾಜಾ. ದಾನಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ದೇತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಕ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಮಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಞಾಣಂ ದೇತೀತಿ ಏವಮಾದಿದಾನಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಾನಕಥಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೀಲಕಥನ್ತಿ ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆಲಮ್ಬನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ. ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತೀನಞ್ಹಿ ಸೀಲಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆಲಮ್ಬನಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರಸದಿಸೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ, ಸೀಲಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಸೀಲಗನ್ಧಸದಿಸೋ ಗನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ ಸೀಲಕುಸುಮಪಿಳನ್ಧಿತಂ ಸೀಲಗನ್ಧಾನುಲಿತ್ತಂ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಸೀಲಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ.

ಇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸಗ್ಗಕಥನ್ತಿ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ನಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಕೀಳಾ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಮಾದಿಸಗ್ಗಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ. ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥೇನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಏವಂ ಹೇತುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಗ್ಗಕಥಾಯ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಿಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅಧುವೋ, ನ ಏತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೭೭; ೨.೪೨) ನಯೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ಥ ಆದೀನವನ್ತಿ ದೋಸಂ. ಓಕಾರನ್ತಿ ಲಾಮಕಸಭಾವಂ, ಅಸೇಟ್ಠೇಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಸೇಟ್ಠೇಹಿ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ನಿಹೀನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಕಿಲೇಸನ್ತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ ಭೋ ಸತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೧).

ಏವಂ ಕಾಮಾದೀನವೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಝಾನಾದೀಸು ಚ ಗುಣಂ ದೀಪೇಸಿ ವಣ್ಣೇಸಿ. ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿಯಚಿತ್ತಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪವತ್ತಿತದೇಸನಾಯ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀನಂ ಚಿತ್ತದೋಸಾನಂ ವಿಗತತ್ತಾ ಉಪರಿದೇಸನಾಯ ಭಾಜನಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಕಮ್ಮನಿಯಚಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಮಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಮಾನಾದಿಸಂಕಿಲೇಸವಿಗಮೇನ ಮುದುಚಿತ್ತಂ. ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿವಿಗಮೇನ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಉಳಾರಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಯೋಗೇನ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ, ಯದಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಥ ವಾ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದವಿಗಮೇನ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ. ಮುದುಚಿತ್ತನ್ತಿ ಬ್ಯಾಪಾದವಿಗಮೇನ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಅಕಥಿನಚಿತ್ತಂ. ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತನ್ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಗಮೇನ ಅವಿಕ್ಖಿಪನತೋ ನ ಪಿಹಿತಚಿತ್ತಂ. ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತನ್ತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿಗಮೇನ ಸಮ್ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಅಲೀನಚಿತ್ತಂ. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಿಗಮೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ.

ಅಥಾತಿ ಪಚ್ಛಾ. ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನಾವ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಸಾಧಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾ ಚ ಪನ ಸಾತಿ? ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಸರೂಪದಸ್ಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೨೯) ವುತ್ತಾನೀತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿನಾ ಉಪಮಾವಸೇನ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗುಪ್ಪಾದಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪಗತಕಾಳಕನ್ತಿ ವಿಗತಕಾಳಕಂ. ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಸುಟ್ಠುಯೇವ. ರಜನನ್ತಿ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತಮಞ್ಜೇಟ್ಠಾದಿರಙ್ಗಜಾತಂ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಪಭಸ್ಸರಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇತಿ ತಸ್ಸಂಯೇವ ನಿಸಜ್ಜಾಯಂ. ಏತೇನಸ್ಸ ಲಹುವಿಪಸ್ಸನಕತಾ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞತಾ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞತಾ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ಅಪಾಯಗಮನೀಯರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ವಿರಜಂ, ಅನವಸೇಸದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮಲಾಪಗಮೇನ ವೀತಮಲಂ. ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸರಜಾಭಾವೇನ ವಾ ವಿರಜಂ, ಪಞ್ಚವಿಧದುಸ್ಸೀಲಮಲಾಪಗಮೇನ ವೀತಮಲಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ – ವತ್ಥಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ವತ್ಥಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಮಲೇಹಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ರಾಗಾದಿಮಲೇಹಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವೋ, ಧೋವನಫಲಕಂ ವಿಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ, ಉದಕಂ ವಿಯ ಸದ್ಧಾ, ಉದಕೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಗೋಮಯಖಾರೇಹಿ ಕಾಳಕೇ ಸಮ್ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ಥಸ್ಸ ಧೋವನಪ್ಪಯೋಗೋ ವಿಯ ಸದ್ಧಾಸಲಿಲೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ ಸತಿಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಹಿ ದೋಸೇ ಸಿಥಿಲೇ ಕತ್ವಾ ಸದ್ಧಾದಿವಿಧಿನಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸೋಧನೇ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ, ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ವತ್ಥೇ ಕಾಳಕಾಪಗಮೋ ವಿಯ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇನ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ, ರಙ್ಗಜಾತಂ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ತೇನ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ವತ್ಥಸ್ಸ ಪಭಸ್ಸರಭಾವೋ ವಿಯ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಪರಿಯೋದಾಪನನ್ತಿ.

ಏವಂ ಪನ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತುಕಾಮೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಓಗಾಹಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಕಾಲೇ ಭಗವತಿ ವಿಹಾರಂ ಗತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಅತ್ತನಾ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧ ತ್ವಂ ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ ಮನುಸ್ಸಕಪಣೋ ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ, ಅಹಂ ತೇ ಅಪರಿಮಿತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ, ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಧಮ್ಮೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಸಙ್ಘೇನಾ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ ಅಹಿರಿಕ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಯುತ್ತರೂಪೋ, ಯೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಅವತ್ತಬ್ಬಂ ವದೇಸಿ, ಅಪಿಚ ಮಂ ತ್ವಂ ‘ದುಗ್ಗತೋ ದಲಿದ್ದೋ ಕಪಣೋ’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವದೇಸಿ, ನನು ಅಹಂ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತೋ, ನೇವಾಹಂ ದುಗ್ಗತೋ ನ ದಲಿದ್ದೋ ನ ಕಪಣೋ, ಅಥ ಖೋ ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಮೇನ ಸುಖೇನ ಅಪಾಹಮಸ್ಮಿ ಮಹದ್ಧನೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –

‘‘ಸದ್ಧಾಧನಂ ಸೀಲಧನಂ, ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಿಯಂ ಧನಂ;

ಸುತಧನಞ್ಚ ಚಾಗೋ ಚ, ಪಞ್ಞಾ ವೇ ಸತ್ತಮಂ ಧನಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಧನಾ ಅತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ;

‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೫) –

ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಮೇ ಸತ್ತ ಅರಿಯಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಇಮಾನಿ ಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ತೇ ಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ‘ದಲಿದ್ದಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಓಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಚನಂ ಪಟಿವಚನಞ್ಚ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಖೋ ಸಕ್ಕ ಸಕ್ಕಾ ತಾದಿಸಾನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ಕಥಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋಪಿ ಖೋ ಕುಟ್ಠೀ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೋ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ. ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ತಂ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ತಿ ಚ ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಾಪಿ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ವಿದಿತಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾ ಪನಾಯಂ ವಿದಿತಧಮ್ಮತಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಏಕದೇಸೇನಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ವಿದಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಂಯೇವ ದೀಪೇತಿ. ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಏಕಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತಂ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನಪಿ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸಮನ್ತತೋ ಓಗಾಳ್ಹಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ತದಞ್ಞಞಾಣಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಭಯಕನ್ತಾರಸದಿಸಾ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಚ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ಚ ತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಏತೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ. ತತೋ ಏವ ಪವತ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿತಾ ವಿಗತಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಕಥಂಕಥಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ. ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇಸು ಚ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ವಿಸಾರದಭಾವಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ. ನಾಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ಕತ್ಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ’’ತಿ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಬ್ಭನುಮೋದನಾದೀಸು ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಪನ ಅಬ್ಭನುಮೋದನೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನೇವ ಸೋ ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಚ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋ, ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ವಾ ಅತಿಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ, ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ಭಗವತೋ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ, ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ.

ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಮ ಪಸಾದೋತಿ. ಭಗವತೋ ಏವ ವಾ ವಚನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ದೋಸನಾಸನತೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಗುಣಾಧಿಗಮನತೋ, ತಥಾ ಸದ್ಧಾವಡ್ಢನತೋ, ಪಞ್ಞಾಜನನತೋ, ಸಾತ್ಥತೋ, ಸಬ್ಯಞ್ಜನತೋ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥತೋ, ಕಣ್ಣಸುಖತೋ, ಹದಯಙ್ಗಮತೋ, ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನತೋ, ಅಪರವಮ್ಭನತೋ, ಕರುಣಾಸೀತಲತೋ, ಪಞ್ಞಾವದಾತತೋ, ಆಪಾಥರಮಣೀಯತೋ, ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತೋ, ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ, ವೀಮಂಸಿಯಮಾನಹಿತತೋತಿ ಏವಮಾದಿನಯೇಹಿ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಪದದ್ವಯಂ ಆಹ.

ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ. ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಟ್ಠಪಿತಂ, ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ ವಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿ ಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿನಾ ಛಾದಿತಂ. ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ. ಮೂಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಉಪದಿಸೇಯ್ಯ. ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇ. ಅಯಂ ತಾವ ಪದತ್ಥೋ.

ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸಾಸನಂ ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮೇ ಬುದ್ಧಾದಿರತನರೂಪಾನಿ ಅಪಸ್ಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸನದೇಸನಾಪಜ್ಜೋತಧಾರಣೇನ ಭಗವತಾ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ.

ಏವಂ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಏಸಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಸಾಹನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಹಂ. ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಭಗವಾ ಮೇ ಸರಣಂ ಪರಾಯಣಂ ಅಘಸ್ಸ ಘಾತಾ, ಹಿತಸ್ಸ ವಿಧಾತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಭಜಾಮಿ, ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಗತಿಅತ್ಥೋ, ಬುದ್ಧಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦).

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೯೦) ಚ –

ನ ಕೇವಲಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅರಿಯಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ರಾಗವಿರಾಗಮನೇಜಮಸೋಕಂ, ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ;

ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೮೭);

ಏತ್ಥ ಹಿ ರಾಗವಿರಾಗನ್ತಿ ಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ. ಅನೇಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ. ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋತಿ.

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಂಹತಂ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತನ್ತಿ ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ. ‘‘ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗೇ ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಣುಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ, ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಉಪೇತಂ ಅನಞ್ಞಸತ್ಥುಕಂ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತಂ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಉಪಾಸನತೋ ಉಪಾಸಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಉಪಧಾರೇತು ಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಸರಣಗಮನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪನ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾತಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ವಾಚಾಯ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ. ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗುಣನಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಯಾವ ದಸ್ಸನವಿಸಯಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಚ ಕುಟ್ಠರೋಗಾಭಿಭವೇನ ಛಿನ್ನಹತ್ಥಪಾದಙ್ಗುಲಿ ಉಕ್ಕಾರಗತ್ತೋ ಸಮನ್ತತೋ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಾಸವೋ ಕಣ್ಡೂತಿಪತಿಪೀಳಿತೋ ಅಸುಚಿ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಜೇಗುಚ್ಛತಮೋ ಪರಮಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ನಾಯಂ ಕಾಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಸ್ಸ ಪಣೀತತಮಸ್ಸ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆಧಾರೋ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಭಿಸನ್ಧಿನಾ ವಿಯ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಯೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಓಕಾಸೇ ಕತೇ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಯೇನ ಉಪಚ್ಛೇದಕೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಕತೂಪಚಿತೇನ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ತರುಣವಚ್ಛಾಯ ಧೇನುಯಾ ಆಪತಿತ್ವಾ ಮಾರಿತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಕುಟ್ಠಿಂ ಗಾವೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಅಧಿಪತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಏಕೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯೇಹಿ ತೀಹಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಏಕಂ ನಗರಸೋಭಿನಿಂ ಗಣಿಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಸಹಾಯೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಹತ್ಥೇ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಬಹುಕಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಂ ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ಪಸಾಧನಾನಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ರತ್ತಿ ಚ ಜಾತಾ, ಹನ್ದ ಇಮಂ ಮಯಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಮಾರೇತುಂ ಉಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸಾ ತೇಹಿ ಮಾರಿಯಮಾನಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಾ ನಿಕ್ಕರುಣಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಲೇಸಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಪರಾಧಂ ಮಂ ಕೇವಲಂ ಧನಲೋಭೇನ ಮಾರೇನ್ತಿ, ಏಕವಾರಂ ತಾವ ಮಂ ಇಮೇ ಮಾರೇನ್ತು, ಅಹಂ ಪನ ಯಕ್ಖಿನೀ ಹುತ್ವಾ ಅನೇಕವಾರಂ ಇಮೇ ಮಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೋ ಪಕ್ಕುಸಾತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಏಕೋ ಬಾಹಿಯೋ ದಾರುಚೀರಿಯೋ, ಏಕೋ ತಮ್ಬದಾಠಿಕೋ ಚೋರಘಾತಕೋ, ಏಕೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ, ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಅನೇಕಸತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸಾ ಯಕ್ಖಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗಾವೀ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾಮರಣಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏವಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಹಸಾ ಮರಣಂ ಜಾತಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಂ…ಪೇ… ವೋರೋಪೇಸೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಭವಬನ್ಧನಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಹಾನಾ. ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಸೋತಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಆದಿತೋ ಪನ್ನೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸೋತೋ ಸೋತೋತಿ ಇದಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೋತೋತಿ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೦೧).

ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋತಿ ವಿನಿಪತನಂ ವಿನಿಪಾತೋ, ನಾಸ್ಸ ವಿನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ, ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಅಪತನಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯತೋತಿ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮೇನ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೇನ ನಿಯತೋ. ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಪರಂ ಅಯನಂ ಅಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ. ಏತೇನ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಭದ್ದಿಕಾ ಏವ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗತಿ, ನ ಪಾಪಿಕಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ನ ಪನ ತೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಗತಿ, ತಂ ಪನ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅಭಾಸಿ. ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಮಯಾ ಏತ್ತಕೇ ಕಥಿತೇ ಇಮಿಸ್ಸಂಯೇವ ಪರಿಸತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಿಭಾವದಾಲಿದ್ದಿಯಕಪಣಭಾವಾನಂ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾರಣಂ ತೇನ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಹೇತೂತಿ ಅಸಾಧಾರಣಕಾರಣಂ, ಸಾಧಾರಣಕಾರಣಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಹೇತುನಾ ಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಚ.

ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಜಾತಪುಬ್ಬಂ. ಅತೀತೇ ಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕದಾ ಪನ ಭೂತನ್ತಿ? ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ತಥಾಗತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಸಾಮನ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಏಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ. ಸಾ ಏಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಲಾಜಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಪುತ್ತಸತಾನಿ ಪತ್ಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಧುರಮಂಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಏತಿಸ್ಸಾ ಪುತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪತ್ತವಿಸೇಸಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಚ ಪತ್ಥಯಿಂಸು. ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತತೋ ಚುತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಮೇಕೋ ತಾಪಸೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತಸ್ಸಾ ವಿಚರನ್ತಿಯಾ ಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಭೂಮಿತೋ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಸಣ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರೋ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿ, ಸೇಸಾ ಗಬ್ಭಮಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪದುಮಸರೇ ಕೀಳನ್ತಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದುಮೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇಸಂ ಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ –

‘‘ಸರೋರುಹಂ ಪದುಮಪಲಾಸಪತ್ರಜಂ,

ಸುಪುಪ್ಫಿತಂ ಭಮರಗಣಾನುಕಿಣ್ಣಂ;

ಅನಿಚ್ಚತಂ ಖಯವಯತಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸತೇಸು ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ತಗರಸಿಖೀ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ನನ್ದಮೂಲಪಬ್ಭಾರೇ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಗಿಲಿಪಬ್ಬತೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ರಾಜಗಹೇ ಏಕೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಗರಸಿಖಿಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಅಯಂ ಭಣ್ಡುಕಾಸಾವವಸನೋ, ಕುಟ್ಠೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಕುಟ್ಠಿಚೀವರೇನ ಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಅಪಸಬ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ…ಪೇ… ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕ್ವಾಯನ್ತಿ ಕೋ ಅಯಂ. ಖುಂಸನವಸೇನ ವದತಿ. ‘‘ಕೋವಾಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಳಿ. ಕುಟ್ಠೀತಿ ಅಕುಟ್ಠಿಂಯೇವ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಕುಟ್ಠರೋಗಂ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥುಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ವದತಿ. ಕುಟ್ಠಿಚೀವರೇನಾತಿ ಕುಟ್ಠೀನಂ ಚೀವರೇನ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಕುಟ್ಠಿನೋ ಡಂಸಮಕಸಸರೀಸಪಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ರೋಗಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಞ್ಚ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾರುಪತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಧರತ್ತಾ ವಾ ಅಗ್ಗಳಾನಂ ಅನೇಕವಣ್ಣಭಾವೇನ ಕುಟ್ಠಸರೀರಸದಿಸೋತಿ ಹೀಳೇನ್ತೋ ‘‘ಕುಟ್ಠಿಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ. ಅಪಸಬ್ಯತೋ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ತಾದಿಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅವಿಞ್ಞುತಾಯ ಪರಿಭವೇನ ತಂ ಅಪಸಬ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪಸಬ್ಯಂ ಅಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತೋ. ‘‘ಅಪಸಬ್ಯಾಮತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ತಗರಸಿಖಿಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ‘‘ಕ್ವಾಯಂ ಕುಟ್ಠೀ’’ತಿ ಹೀಳೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠುಭನಅಪಸಬ್ಯಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ. ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ನಿರಯೇ ನಿರಯಗ್ಗಿನಾ ದಯ್ಹಿತ್ಥ. ‘‘ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ನಿರಯಗ್ಗಿನಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸೋ ನಿರಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ಯಾ ಪನಸ್ಸ ನಾನಕ್ಖಣಿಕಾ ಚೇತನಾ ತದಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಭೂತಾ, ಸಾ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯೇನೇವ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಮನುಸ್ಸೇಸು ತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ದಿನ್ನಾಯ ಪವತ್ತಿಯಂ ಕುಟ್ಠಿಭಾವಂ ದಾಲಿದ್ದಿಯಂ ಪರಮಕಾರುಞ್ಞತಂ ಆಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಮ್ಮಸಭಾಗತಾವಸೇನ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕವಸೇಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸದಿಸೇಪಿ ಹಿ ಲೋಕೇ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ದಿಟ್ಠೋ ಯಥಾ ತಂ ‘‘ಸಾ ಏವ ತಿತ್ತಿರೀ, ತಾನಿಯೇವ ಓಸಧಾನೀ’’ತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತೂ’’ತಿ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹೋ, ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಸೋ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತನ್ತಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಅಕ್ಖಾತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಂ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಞತ್ವಾ ವಾ. ‘‘ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸದ್ಧಂ ಸಮಾದಿಯೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋತಿ ರತನತ್ತಯಸನ್ನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸದ್ಧಞ್ಚೇವ ಲೋಕುತ್ತರಸದ್ಧಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಂ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯಿ. ಯಥಾ ನ ಪುನ ಆದಾತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯಾವ ಭವಕ್ಖಯಾ ಗಣ್ಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೀಲನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸೀಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಫಲಸೀಲಞ್ಚ. ಸುತನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಟಿವೇಧಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸುತಂ. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾಪಿ ಹಿ ತೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಕಾಲೇ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಾಯ ಸಾವಕೇಹಿ ಯಥಾಲದ್ಧಪ್ಪಕಾರಂ ಸುತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಚಾತಿ. ಚಾಗನ್ತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಚಾಗಂ, ಯೇನ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಸು ಮುತ್ತಚಾಗಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಪಯತಪಾಣೀ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತಾ. ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಞ್ಚೇವ ಫಲಪಞ್ಞಞ್ಚ.

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ತದನನ್ತರಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಗಹಣಾ. ಅಥ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ. ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಪದತ್ತಯೇನಾಪಿ ದೇವಲೋಕಮೇವ ವದತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಸೋಭನತ್ತಾ ಸುನ್ದರಾ ಗತೀತಿ ಸುಗತಿ, ರೂಪಾದೀಹಿ ವಿಸೇಸೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೋತಿ ಸಗ್ಗೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸುಖಮೇವೇತ್ಥ ಲೋಕಿಯತಿ, ಲುಜ್ಜತೀತಿ ವಾ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಪಪನ್ನೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪಗತೋ. ಸಹಬ್ಯತನ್ತಿ ಸಹಭಾವಂ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನ ಸಹ ಬ್ಯತಿ ಪವತ್ತತಿ, ವಸತೀತಿ ವಾ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹಠಾಯೀ ಸಹವಾಯೀ ವಾ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾ. ಅತಿರೋಚತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ರೋಚತಿ ವಿರೋಚತಿ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಯಸಸಾತಿ ಪರಿವಾರೇನ. ಸೋ ಹಿ ಅಸುಚಿಮಕ್ಖಿತಂ ಜಜ್ಜರಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಾಜನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅನೇಕರತನವಿಚಿತ್ತಂ ಪಭಸ್ಸರರಂಸಿಜಾಲವಿನದ್ಧಸುದ್ಧಜಮ್ಬುನದಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಕಳೇವರಂ ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ಯಥಾವುತ್ತಂ ದಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಲಭೀತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಪಾಪಾನಂ ಅಪರಿವಜ್ಜನೇ ಆದೀನವಂ, ಪರಿವಜ್ಜನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಪರಕ್ಕಮೇ ಕಾಯಿಕವೀರಿಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸರೀರೇ ವಹನ್ತೇ ವಿಸಮಾನಿ ಪಪಾತಾದಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಚಣ್ಡಭಾವೇನ ವಾ ವಿಸಮಾನಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಅಹಿಕುಕ್ಕುರಗೋರೂಪಾದೀನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ, ಏವಂ ಜೀವಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ತಾಯ ಸಪ್ಪಞ್ಞತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಾನಿ ಲಾಮಕಾನಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ಯಥಾಯಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ತಗರಸಿಖಿಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಪಾಪಂ ಅಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜಿ, ಏವಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಥಾ ವಾ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಟ್ಠೀ ಮಮ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಇದಾನಿ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಞ್ಛಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಉಳಾರಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಕುಮಾರಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಕುಮಾರಕಾತಿ ತರುಣಪುಗ್ಗಲಾ. ಯೇ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಇಧ ಕುಮಾರಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಇಮೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪಞ್ಚದಸವಸ್ಸಕಾ, ತಾವ ‘‘ಕುಮಾರಕಾ, ಬಾಲಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ‘‘ಯುವಾನೋ’’ತಿ. ಮಚ್ಛಕೇ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಳಾಕೇ ನಿದಾಘಕಾಲೇ ಉದಕೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಂ ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖುದ್ದಕಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚೇವ ಹನನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಮಗ್ಗತೋ ಥೋಕಂ ತಳಾಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ತೇ ಕುಮಾರಕೇ ಅತ್ತನಿ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಜನೇತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಭಾಯಥ ವೋತಿ ಏತ್ಥ ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಿಯಂ ವೋ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರೀರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದುಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅನಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ದುಕ್ಖಹೇತುಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ನಿಸೇಧನಂ ಆದೀನವವಿಭಾವನಞ್ಚ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಕಲಮಾಪಾಯಿಕಂ, ಸುಗತಿಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾಮನುಸ್ಸದೋಭಗ್ಗಿಯಾದಿಭೇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅನಿಟ್ಠಂ, ಯದಿ ತುಮ್ಹೇ ತತೋ ಭಾಯಥ, ಆವಿ ವಾ ಪರೇಸಂ ಪಾಕಟಭಾವವಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪ್ಪಭೇದಂ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ ಅಪಾಕಟಭಾವವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಏವ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿಪ್ಪಭೇದಂ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಧಮ್ಮಂ ಮಾಕತ್ಥ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ಅಥ ಪನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಏತರಹಿ ಕರೋಥ, ಆಯತಿಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಥ, ನಿರಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ತಸ್ಸ ಫಲಭೂತಂ ದುಕ್ಖಂ ಇತೋ ವಾ ಏತ್ತೋ ವಾ ಪಲಾಯನ್ತೇ ಅಮ್ಹೇ ನಾನುಬನ್ಧಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಉಪೇಚ್ಚ ಅಪೇಚ್ಚ ಪಲಾಯತಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತತೋ ಮುತ್ತಿ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ. ಗತಿಕಾಲಾದಿಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ವಿಪಚ್ಚಿಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪಲಾಯನೇ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ವುತ್ತನಯೇನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಗಮನೇ ಪಕ್ಕಮನೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ನ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ…ಪೇ… ಪಾಪಕಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೨೭; ಮಿ. ಪ. ೪.೨.೪) ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಉಪೋಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫. ಪಞ್ಚಮೇ ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ. ಉಪೋಸಥೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪವಸನ್ತೀತಿ ಸೀಲೇನ ವಾ ಅನಸನೇನ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಉಪೋಸಥಸದ್ದೋ ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೭೧; ೧೦.೪೬) ಸೀಲೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೫೫) ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾದಿವಿನಯಕಮ್ಮೇ. ‘‘ಗೋಪಾಲಕೂಪೋಸಥೋ ನಿಗಣ್ಠೂಪೋಸಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೭೧) ಉಪವಾಸೇ. ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೬) ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ ಪನ್ನರಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೧೬೮) ದಿವಸೇ. ಇಧಾಪಿ ದಿವಸೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತದಹುಪೋಸಥೇ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸಭೂತೇ ಅಹನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತುಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಇಧ ನಿಸಿನ್ನೇಯೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ತಧಾಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಉದ್ಧಸ್ತಂ ಅರುಣನ್ತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಉದ್ದಿಸತು, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಯಾಚಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪೋಸಥೇ ಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ (ಮಹಾವ. ೧೮೩) ಅಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಥೇರೇನ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಯಾಚಿತತ್ತಾ ಅನುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ತಥಾ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ? ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅನುದ್ದಿಸಿತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ.

ಅದ್ದಸಾತಿ ಕಥಂ ಅದ್ದಸ. ಅತ್ತನೋ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಚಿತ್ತೇ ದಿಟ್ಠೇ ತಂಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದುಸ್ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ಅನಾಗತೇ ಸತ್ತಸು ದಿವಸೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಅತೀತೇಪೀತಿ. ದುಸ್ಸೀಲನ್ತಿ ನಿಸ್ಸೀಲಂ, ಸೀಲವಿರಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಧಮ್ಮನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲತ್ತಾ ಏವ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಲಾಮಕಸಭಾವಂ. ಅಸುಚಿನ್ತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ನ ಸುಚಿಂ. ಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಆಸಙ್ಕನೀಯತಾಯ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರಂ, ಅಥ ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಮನ್ತಯನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರಂ.

ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಕಾರಣತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತಂ. ಕುಚ್ಛಿತಸಮಣವೇಸಧಾರಿತಾಯ ನ ಸಮಣನ್ತಿ ಅಸ್ಸಮಣಂ. ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ‘‘ಕಿತ್ತಕಾ ಸಮಣಾ’’ತಿ ಚ ಗಣನಾಯ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಮಣಪಟಿಞ್ಞಂ. ಅಸೇಟ್ಠಚಾರಿತಾಯ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ. ಅಞ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಸುನಿವತ್ಥೇ ಸುಪಾರುತೇ ಸುಪತ್ತಧರೇ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮಾನೋ ಸಯಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೇನ ಆಕಾರೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞಂ. ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನ್ತೋಪೂತಿಂ. ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವಸ್ಸನೇನ ತಿನ್ತತ್ತಾ ಅವಸ್ಸುತಂ. ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರತ್ತಾ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಕಸಮ್ಬುಜಾತಂ. ಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಂ. ದಿಟ್ಠೋಸೀತಿ ಅಯಂ ಪನ ನ ಪಕತತ್ತೋತಿ ಭಗವತಾ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ತೇ ತವ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಸಂವಾಸೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಸಂವಾಸೋ ತವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಪದಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಅನೇಕವಾರಂ ವತ್ವಾಪಿ ಥೇರೋ ‘‘ಸಯಮೇವ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಭಗವತಾ ಮಯಾ ಚ ಯಾಥಾವತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಯಾವತತಿಯಂ ಉಟ್ಠೇಹೀತಿ ವುತ್ತೋ ನ ಉಟ್ಠಾತಿ, ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಕಾಲೋ ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪೋಸಥನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ಬಾಹಾಯಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಥಾ ಗಹೇತ್ವಾ. ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸಾಲತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ. ಬಹೀತಿ ಪನ ನಿಕ್ಖಾಮಿತಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ, ಅಥ ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾತಿ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋಪಿ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ, ನ ಅನ್ತೋದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋ, ಏವಂ ಉಭಯಥಾಪಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ದತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗಳಸೂಚಿಞ್ಚ ಉಪರಿಘಟಿಕಞ್ಚ ಆದಹಿತ್ವಾ, ಸುಟ್ಠುತರಂ ಕವಾಟಂ ಥಕೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಏವ ಹಿ ತೇನ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾವ ಬಾಹಾಗಹಣಾಪಿ ನಾಮ ಸೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಆಗಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಮಿದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಗರಹಣಚ್ಛರಿಯಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಅಬ್ಬುದಜಾತೋ, ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉಪೋಸಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಚ ತಥಾಗತಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ಅನುದ್ದಿಸನ್ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪೋಸಥೋ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಅನುಜಾನಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ದಾನಾಹನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ನ-ಕಾರೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಆಣಾಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ. ತೇಸು ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಮಹಾವ. ೧೩೪) ಆಣಾಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ತಂ ಸಾವಕಾವ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ನ ಬುದ್ಧಾ, ಅಯಂ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ಉದ್ದಿಸಿಯತಿ. ‘‘ಖನ್ತೀ ಪರಮಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ…ಪೇ… ಅನೂಪವಾದೋ ಅನೂಪಘಾತೋ…ಪೇ… ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೦; ಧ. ಪ. ೧೮೩-೧೮೫) ಇಮಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ನಾಮ, ತಂ ಬುದ್ಧಾವ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ನ ಸಾವಕಾ, ಛನ್ನಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ. ದೀಘಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಅಯಮೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ, ಅಪ್ಪಾಯುಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂಯೇವ. ತತೋ ಪರಂ ಇತರೋ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ, ನ ಬುದ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಮತ್ತಂ ಓವಾದಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ನ ಉದ್ದಿಸಿ. ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅಕಾರಣಂ. ಅನವಕಾಸೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಥಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಠಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅನವಕಾಸೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಯನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇತಿ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ? ಯ್ವಾಯಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುದ್ದೇಸೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಚ್ಛರಿಯೋ ಅಬ್ಭುತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ತಂ ಅಪರೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ತೇಸಂ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಅಟ್ಠ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪಕತಿದೇವಾ ವಿಯ ನ ಸುರನ್ತಿ ನ ಇಸನ್ತಿ ನ ವಿರೋಚನ್ತೀತಿ ಅಸುರಾ, ಸುರಾ ನಾಮ ದೇವಾ, ತೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾತಿ ವಾ ಅಸುರಾ, ವೇಪಚಿತ್ತಿಪಹಾರಾದಾದಯೋ. ತೇಸಂ ಭವನಂ ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ, ತೇ ತತ್ಥ ಪವಿಸನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ಸಿನೇರುಪಾದೇ ಮಣ್ಡಪಾದಿಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಕೀಳನ್ತಾವ ಅಭಿರಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಅಭಿರತಿ ಇಮೇ ಗುಣೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ ದಿಸ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಅಸುರಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಅಭಿರಮನ್ತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿರಮನ್ತೀತಿ ರತಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುಪುಬ್ಬನಿನ್ನೋತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿನ್ನಭಾವಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ನ ಛಿನ್ನತಟೋ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೋ ವಿಯ ಆದಿತೋ ಏವ ಪಪಾತೋ. ಸೋ ಹಿ ತೀರದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲವಿದತ್ಥಿರತನಯಟ್ಠಿಉಸಭಅಡ್ಢಗಾವುತಗಾವುತಡ್ಢಯೋಜನಾದಿವಸೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಿನೇರುಪಾದಮೂಲೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಗಮ್ಭೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ ಅವಟ್ಠಿತಸಭಾವೋ. ನ ಮತೇನ ಕುಣಪೇನ ಸಂವಸತೀತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಳೇವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಂವಸತಿ. ತೀರಂ ವಾಹೇತೀತಿ ತೀರಂ ಅಪನೇತಿ. ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ವೀಚಿಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಥಲೇ ಖಿಪತಿ. ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾತಿ ಅನೋತತ್ತದಹಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಗಙ್ಗಾತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ಇಮಾಸಂ ನದೀನಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಥಾ – ಅಯಞ್ಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ, ತತ್ಥ ಚತುಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋ ಪದೇಸೋ ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸನ್ತಿ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಹಿಮವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕೋ ಚತುರಾಸೀತಿಕೂಟಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದಮಾನಪಞ್ಚಸತನದೀವಿಚಿತ್ತೋ, ಯತ್ಥ ಆಯಾಮೇನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತಾಯ ಚ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಅನೋತತ್ತದಹೋ ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡದಹೋ ರಥಕಾರದಹೋ ಛದ್ದನ್ತದಹೋ ಕುಣಾಲದಹೋ ಮನ್ದಾಕಿನಿದಹೋ ಸೀಹಪಪಾತದಹೋತಿ ಸತ್ತ ಮಹಾಸರಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇಸು ಅನೋತತ್ತದಹೋ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಕಾಳಕೂಟಂ ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಕೇಲಾಸಕೂಟನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ತಿಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧಂ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಂ ಕಾಕಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಸತ್ತರತನಮಯಂ. ಕಾಳಕೂಟಂ ಅಞ್ಜನಮಯಂ. ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಮಸಾರಗಲ್ಲಮಯಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂ; ಮೂಲಗನ್ಧೋ, ಸಾರಗನ್ಧೋ, ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ, ತಚಗನ್ಧೋ, ಪಪಟಿಕಾಗನ್ಧೋ, ಖನ್ಧಗನ್ಧೋ, ರಸಗನ್ಧೋ, ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ, ಫಲಗನ್ಧೋ, ಪತ್ತಗನ್ಧೋತಿ ಇಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಉಸ್ಸನ್ನಂ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಓಸಧಸಞ್ಛನ್ನಂ, ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಅಙ್ಗಾರಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಕೇಲಾಸಕೂಟಂ ರಜತಮಯಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಚೇತಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇನ ಸಮಾನುಬ್ಬೇಧಸಣ್ಠಾನಾನಿ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ನಾಗಾನುಭಾವೇನ ಚ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ನದಿಯೋ ಚ ಸನ್ದನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಅನೋತತ್ತಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ವಾ ಉತ್ತರೇನ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇನ ತತ್ಥ ಓಭಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉಜುಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇನೇವಸ್ಸ ‘‘ಅನೋತತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ.

ತತ್ಥ ರತನಮಯಮನುಞ್ಞಸೋಪಾನಸಿಲಾತಲಾನಿ ನಿಮ್ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಿ ಫಲಿಕಸದಿಸಾನಿ ನಿಮ್ಮಲೂದಕಾನಿ ತದುಪಭೋಗಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾನೇವ ನಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಸಾವಕಾ ಇಸಯೋ ಚ ನಹಾನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ದೇವಯಕ್ಖಾದಯೋ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತಿ.

ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸೀಹಮುಖಂ, ಹತ್ಥಿಮುಖಂ, ಅಸ್ಸಮುಖಂ, ಉಸಭಮುಖನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉದಕನಿಕ್ಖಮನಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ. ಸೀಹಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀತೀರೇ ಕೇಸರಸೀಹಾ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಹತ್ಥಿಮುಖಾದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಾ. ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಅನೋತತ್ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಪಾಚೀನಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದಿಸತೋ ಉತ್ತರದಿಸತೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತನದಿಯೋಪಿ ತಥೇವ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಚ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತಿ.

ದಕ್ಖಿಣದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಪನ ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಉದಕಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಯಗ್ಗಳೇ ನಾಮ ಪಾಸಾಣೇ ಪತಿತಾ, ಪಾಸಾಣೋ ಉದಕಧಾರಾವೇಗೇನ ಭಿನ್ನೋ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಾ ತಿಯಗ್ಗಳಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಜಾತಾ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಘನಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಸದಿಸಾ ಪಞ್ಚಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ.

ಸಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನೋತತ್ತಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಆವಟ್ಟಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕಣ್ಹಗಙ್ಗಾ’’ತಿ, ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ’’ತಿ, ತಿಯಗ್ಗಳಪಾಸಾಣೇ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನೋಕಾಸೇ ಠಿತಾ ‘‘ತಿಯಗ್ಗಳಪೋಕ್ಖರಣೀ’’ತಿ, ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಬಹಲಗಙ್ಗಾ’’ತಿ, ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಉಮಙ್ಗಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಗಙ್ಗಾ, ಯಮುನಾ, ಅಚಿರವತೀ, ಸರಭೂ, ಮಹೀತಿ ಪಞ್ಚಧಾ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ. ಏವಮೇತಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ನದೀ ನಿನ್ನಗಾತಿಆದಿಕಂ ಗೋತ್ತಂ, ಗಙ್ಗಾ ಯಮುನಾತಿಆದಿಕಂ ನಾಮಂ. ಸವನ್ತಿಯೋತಿ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸವಮಾನಾ ಸನ್ದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ ಮಹಾನದಿಯೋ ವಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ವಾ. ಅಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಓಸರನ್ತಿ. ಧಾರಾತಿ ವುಟ್ಠಿಧಾರಾ. ಪೂರತ್ತನ್ತಿ ಪುಣ್ಣಭಾವೋ. ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮತಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದೇವೋ ಮನ್ದೋ ಜಾತೋ, ಜಾಲಕ್ಖಿಪಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತಿಮಹನ್ತೀ ವುಟ್ಠಿ, ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ನು ಖೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಸಾರಣಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಯಂ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸಿನೇರುಮೇಖಲಂ ಆಹಚ್ಚ ಉದಕಂ ಠಿತಂ, ತಂ ತತೋ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತರತಿ, ನ ಉದ್ಧಂ ಉತ್ತರತಿ.

ಏಕರಸೋತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸೋ. ಮುತ್ತಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತವಟ್ಟದೀಘಾದಿಭೇದಾ ಅನೇಕವಿಧಾ ಮುತ್ತಾ. ಮಣೀತಿ ರತ್ತನೀಲಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ ಮಣಿ. ವೇಳುರಿಯೋತಿ ವಂಸವಣ್ಣಸಿರೀಸಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾದಿಸಣ್ಠಾನತೋ ಅನೇಕವಿಧೋ. ಸಙ್ಖೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವತ್ತತಮ್ಬಕುಚ್ಛಿಕಧಮನಸಙ್ಖಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ. ಸಿಲಾತಿ ಸೇತಕಾಳಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾದಿಭೇದಾ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಪವಾಳನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತಮನ್ದರತ್ತಘನರತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಅನೇಕವಿಧಂ. ಲೋಹಿತಙ್ಗೋತಿ ಪದುಮರಾಗಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ. ‘‘ಚಿತ್ತಫಲಿಕ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಮಹತಂ ಭೂತಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ. ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಾದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಮಚ್ಛಜಾತಿಯೋ. ತಿಮಿಂ ಗಿಲನಸಮತ್ಥಾ ತಿಮಿಙ್ಗಲಾ, ತಿಮಿಞ್ಚ ತಿಮಿಙ್ಗಲಞ್ಚ ಗಿಲನಸಮತ್ಥಾ ‘‘ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಾಗಾತಿ ಊಮಿಪಿಟ್ಠಿವಾಸಿನೋಪಿ ವಿಮಾನಟ್ಠಕನಾಗಾಪಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸೋಳಸಪಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಪಿ ತತೋ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಪನ ಗಹಿತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅನುರೂಪವಸೇನ ಅಟ್ಠೇವ ತೇ ಉಪಮೇತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಟ್ಠ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಹಿತಾ, ಅನುಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಯ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಧಮ್ಮಾ, ಅನುಪುಬ್ಬಪಟಿಪದಾಯ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಚ ಗಹಿತಾ. ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಮಣ್ಡೂಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಆದಿತೋವ ಸೀಲಪೂರಣಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಮ ಸಾವಕಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿಕೇ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನ ಸಂವಸತೀತಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಸಂವಾಸಂ ನ ಕರೋತಿ. ಉಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಪನೇತಿ. ಆರಕಾವಾತಿ ದೂರೇಯೇವ. ನ ತೇನ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಊನತ್ತಂ ವಾ ಪೂರತ್ತಂ ವಾತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಪಿ ಮಹಾಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೇಸು ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಸು ಏಕಸತ್ತೋಪಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾಪಿ ‘‘ತುಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಅಮತಂ ಆರಾಧೇನ್ತಿ, ತದಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ‘‘ಪೂರಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ. ವಿಮುತ್ತಿರಸೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನರಸೋ. ಸಬ್ಬಾ ಹಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಯಾವದೇವ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಹೋತಿ.

ರತನಾನೀತಿ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಾನಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಹಿ ಭಾವಿಯಮಾನಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಪರಭಾಗೇ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೭೪) –

ಲೋಕಿಯರತನನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ನ ತಸ್ಸ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತೋ ಏವ. ಅಪಿಚ –

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ;

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ‘ರತನ’ನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ಯದಿ ಚ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಭಾವೇನ ರತನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂಯೇವ ಭೂತತೋ ರತನಭಾವೋ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಸೋ ಆನುಭಾವೋ, ಯಂ ಸಾವಕಾ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಸನ್ನಕಾರಣತ್ತಾ. ಪರಮ್ಪರಕಾರಣಞ್ಹಿ ದಾನಾದಿಉಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಏವಂ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಅತ್ಥೇನ ಚ ರತನಭಾವೋ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಸಾತಿಸಯೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ರಿಮಾನಿ ರತನಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಪಟ್ಠಾನಂ, ಸತಿಯೇವ ಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಪಹಾನತೋ ಅಸುಭದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತತಾಗಹಣತೋ ಚ ನೇಸಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಭಾವೋ ವಿಭತ್ತೋ.

ಸಮ್ಮಾ ಪದಹನ್ತಿ ಏತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪದಹತಿ, ಪಸತ್ಥಂ, ಸುನ್ದರಂ ವಾ ಪದಹನ್ತಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಧಾನಭಾವಕರಣತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ. ವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಪಹಾನವಸೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನಭಾವನವಸೇನ ಚ ಚತುಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ’’ತಿ.

ಇಜ್ಝತೀತಿ ಇದ್ಧಿ, ಸಮಿಜ್ಝತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ಇದ್ಧಾ ವುದ್ಧಾ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇದ್ಧಿ. ಇತಿ ಪಠಮೇನ ಅತ್ಥೇನ ಇದ್ಧಿ ಏವ ಪಾದೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ, ಇದ್ಧಿಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯೇನ ಅತ್ಥೇನ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಾದೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ. ತೇನ ಹಿ ಉಪರೂಪರಿವಿಸೇಸಸಙ್ಖಾತಂ ಇದ್ಧಿಂ ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಯಸ್ಮಾ ಛನ್ದಾದಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಧಿಪತಿಧಮ್ಮೇ ಧುರೇ ಜೇಟ್ಠಕೇ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ’’ತಿ.

ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಕೋಸಜ್ಜಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೇ, ಪಮಾದಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೇ, ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೇ, ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ತಾನಿಯೇವ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀಹಿ ಅನಭಿಭವನೀಯತೋ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಥಿರಭಾವೇನ ‘‘ಬಲಾನೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಯಾ ಹಿ ಏಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀ ಯಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗ- ಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸಾದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಉಪದ್ದವಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುಜ್ಝತಿ, ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾಯ ವುಟ್ಠಹತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ‘‘ಬೋಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ಯೋಪೇಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ‘‘ಬೋಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸೇನಙ್ಗರಥಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ – ‘‘ಬುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ. ‘‘ಬೋಧಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯಭಾವಕರತ್ತಾ ಅರಿಯಫಲಪಟಿಲಾಭಕರತ್ತಾ ಚ ಅರಿಯೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿಯೇವ ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ. ಕಿಲೇಸೇ ಮಾರೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗಿಯತಿ, ಸಯಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗತೀತಿ ಮಗ್ಗೋತಿ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಅತ್ಥವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಸೋತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಪಠಮಮಗ್ಗಟ್ಠೋ, ಯೋ ಅಟ್ಠಮಕೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಕದಾಗಾಮೀತಿ ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಆಗಮನಸೀಲೋ ದುತಿಯಫಲಟ್ಠೋ. ಅನಾಗಾಮೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಕಾಮಲೋಕಂ ಅನಾಗಮನಸೀಲೋ ತತಿಯಫಲಟ್ಠೋ. ಯೋ ಪನ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ ಏಕಬೀಜೀತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೋ, ಸೋ ಏತೇಸಂಯೇವ ಪಭೇದೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಮತಕುಣಪಸದಿಸೇನ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಾಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಅಸಂವಾಸಾರಹಸಂವಾಸಾರಹವಿಭಾಗಕಾರಣಪರಿದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಪರಂ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿವಸ್ಸಂ ಕಿಲೇಸವಸ್ಸಂ ಅತಿವಿಯ ವಸ್ಸತಿ. ವಿವಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿವರನ್ತೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾವಿನಯಂ ಪಟಿಕರೋನ್ತೋ ದೇಸೇನ್ತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತೇನಸ್ಸ ವಿವಟಂ ಪುನ ಆಪತ್ತಿವಸ್ಸಂ ಕಿಲೇಸವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏತದೇವಂ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ನಂ ಛಾದಿತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ವಿವರೇಥ ಪಕಾಸೇಥ. ಏವಂ ತಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಂ ಆಪತ್ತಿಆಪಜ್ಜನಕಂ ಆಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅತಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸ್ಸಂ ನ ವಸ್ಸತಿ ನ ತೇಮೇತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನವಸ್ಸುತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸೋಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೬. ಛಟ್ಠೇ ಅವನ್ತೀಸೂತಿ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ. ಕುರರಘರೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಪವತ್ತೇ ಪಬ್ಬತೇತಿ ಪವತ್ತನಾಮಕೇ ಪಬ್ಬತೇ. ‘‘ಪಪಾತೇ ಪಬ್ಬತೇ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ಸೋಣೋ ಉಪಾಸಕೋ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋತಿ ನಾಮೇನ ಸೋಣೋ ನಾಮ, ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಾಸಕಭಾವಪ್ಪಟಿವೇದನೇನ ಉಪಾಸಕೋ, ಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕಸ್ಸ ಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನಸ್ಸ ಧಾರಣೇನ ‘‘ಕೋಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕುಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ, ನ ಸುಖುಮಾಲಸೋಣೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪವತ್ತೇ ಪಬ್ಬತೇ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೇ ಠಾನೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ತತ್ಥ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಥೇರೋ ಚಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತೇನ ಸಂವೇಗಬಹುಲೋ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಏಕದಾ ಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಣಿಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಟವಿಯಂ ಸತ್ಥೇ ನಿವಿಟ್ಠೇ ರತ್ತಿಯಂ ಜನಸಮ್ಬಾಧಭಯೇನ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ಸತ್ಥೋ ಪಚ್ಚೂಸವೇಲಾಯಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗತೋ, ನ ಏಕೋಪಿ ಸೋಣಂ ಪಬೋಧೇಸಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸರಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಞ್ಚಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸತ್ಥೇನೇವ ಗತಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ವಟರುಕ್ಖಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ತತ್ಥ ಅದ್ದಸ ಏಕಂ ಮಹಾಕಾಯಂ ವಿರೂಪದಸ್ಸನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುರಿಸಂ ಅಟ್ಠಿತೋ ಮುತ್ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಮಂಸಾನಿ ಸಯಮೇವ ಖಾದನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾನ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪೇತೋಮ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಭಾರುಕಚ್ಛನಗರವಾಸೀ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಹುತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂ, ಸಮಣೇ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಉಪಗತೇ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಥಾ’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಂ, ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಏತರಹಿ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಾಮೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಣೋ ಅತಿವಿಯ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮುಖತೋ ಪಗ್ಘರಿತಕಾಳಲೋಹಿತೇ ದ್ವೇ ಪೇತದಾರಕೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸುಂ. ತೇ ಕಿರ ಭಾರುಕಚ್ಛನಗರೇ ದಾರಕಕಾಲೇ ಗನ್ಧವಾಣಿಜ್ಜಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾತರಿ ಖೀಣಾಸವೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿಯಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಂ ಕಸ್ಮಾ ಸಮಣಾನಂ ದೇಸಿ, ತಯಾ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನಕಸಮಣಾನಂ ಮುಖತೋ ಕಾಳಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರತೂ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಂಸು. ತೇ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಪೇತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತದಾ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಸೋಣೋ ಅತಿವಿಯ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸೋ ಉಜ್ಜೇನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕರಣೀಯಂ ತೀರೇತ್ವಾ ಕುಲಘರಂ ಪಚ್ಚಾಗತೋ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಥೇರಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿವತ್ತೀಸು ಆದೀನವಾನಿಸಂಸೇ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗತೋ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯನಂ ಉಪಗತೋ ಥೋಕಂಯೇವ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಯನತಲೇ ನಿಸಜ್ಜ ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ, ತೇ ಚ ಪೇತತ್ತಭಾವೇ ಅನುಸ್ಸರತೋ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಅತಿವಿಯ ಭಯಾನಕಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ. ಸೋ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಕುಟಿಕಣ್ಣಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಯಥಾತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಟ್ಠಪೇತಿ ವಿವರತಿ ವಿಭಜತಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋತಿ ಪಕಾಸೇತಿ, ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ, ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲಿನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಸಙ್ಖಲಿಖಿತನ್ತಿ ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ… ಚರಿತುಂ ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚೇವ ಮಸ್ಸೂನಿ ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚೇವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯಾ ನಾಮ. ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ರಹೋವಿತಕ್ಕಿತಂ ಸೋಣೋ ಉಪಾಸಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ತಾವಸ್ಸ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಛನ್ದಂ ನಿವಾರೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಭತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ ರತ್ತೂಪರತೋ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೪; ಅ. ನಿ. ೩.೭೧) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನವಿರತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಏಕಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅದುತಿಯಸೇಯ್ಯಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೇಯ್ಯಾಸೀಸೇನ ‘‘ಏಕೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏಕೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೋ ನಿಸೀದತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾನಿ. ೭; ೪೯) ನಯೇನ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಕಾಯವಿವೇಕಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಏಕಾಕಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಯನಮತ್ತಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮೇಥುನವಿರತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ. ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಗೇಹೇಯೇವ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಾತಿ ನಿಚ್ಚಸೀಲಉಪೋಸಥಸೀಲಾದಿಭೇದಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಅಟ್ಠಙ್ಗದಸಙ್ಗಸೀಲಂ, ತದನುರೂಪಞ್ಚ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜ. ಏತಞ್ಹಿ ಉಪಾಸಕೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅನುಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ ನಾಮ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಏಕಭತ್ತಂ ಏಕಸೇಯ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮರಿಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಲಯುತ್ತನ್ತಿ ಚಾತುದ್ದಸೀಪಞ್ಚದಸೀಅಟ್ಠಮೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಲೇನ ಯುತ್ತಂ, ಯಥಾವುತ್ತಕಾಲೇ ವಾ ತುಯ್ಹಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಂ ಪತಿರೂಪಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ, ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಕಾಮಾನಂ ದುಪ್ಪಹಾನತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಯೋಗ್ಯಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವದತಿ, ನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಛನ್ದಂ ನಿವಾರೇತುಂ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಆರಮ್ಭೋ ಉಸ್ಸಾಹೋ. ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ, ಸಂವೇಗಸ್ಸ ಚ ನಾತಿತಿಕ್ಖಭಾವತೋ ವೂಪಸಮಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭಿ, ಥೇರೇನ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ಪನ ಅನುತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ತಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುತಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಆರೋಚೇಸಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಥೇರೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಪನ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಕ್ಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಥೇರೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಞ್ಚ ತಂ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಣಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋಣೋ…ಪೇ… ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕೋತಿ ಕತಿಪಯಭಿಕ್ಖುಕೋ. ತದಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಏವ ವಸಿಂಸು. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಕತಿಪಯಾ ಏವ ಅಹೇಸುಂ, ತೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಏಕೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಸಿಂಸು. ಕಿಚ್ಛೇನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ. ಕಸಿರೇನಾತಿ ಆಯಾಸೇನ. ತತೋ ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದಿತೋ. ಥೇರೇನ ಹಿ ಕತಿಪಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಪುಬ್ಬೇ ಆನೀತಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸು ಆನೀಯಮಾನೇಸು ಇತರೇ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆನಯನೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಚಿರೇನೇವ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರೋ ಚ ತದಾ ಏಕವಿಹಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ದಸವಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾತಿ ತದಾ ಭಗವತಾ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇಪಿ ದಸವಗ್ಗೇನೇವ ಸಙ್ಘೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಇತೋನಿದಾನಞ್ಹಿ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ… ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಠಮವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವುಸಿತವತೋ. ಈದಿಸೋ ಚ ಈದಿಸೋ ಚಾತಿ ಏವರೂಪೋ ಚ ಏವರೂಪೋ ಚ, ಏವರೂಪಾಯ ನಾಮಕಾಯರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಏವರೂಪಾಯ ಧಮ್ಮಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸುತೋಯೇವ ಮೇ ಸೋ ಭಗವಾ. ನ ಖೋ ಮೇ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ದಿಟ್ಠೋತಿ ಏತೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಸದ್ಧಾಯ ಏವಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯಂ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಸೋಳಸ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಕಾನಿ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಹುತ್ವಾ ಭಣನ್ತೋ ಧಮ್ಮೂಪಸಞ್ಹಿತಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿಮುಖೇನ ಸಮಾಹಿತೋ ಸರಭಞ್ಞಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏತದತ್ಥಮೇವ ಹಿಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಾಸೋ ಆಣತ್ತೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನಾಹು – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಇದಂ ರೂಪಕಾಯದಸ್ಸನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಸೋಣೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕಾಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಕಿಮೇತ್ಥ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಯೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರೇಸಿ. ಅರಿಯಸಚ್ಚದಸ್ಸನೇನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ದಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೋ ಖೋ, ವಕ್ಕಲಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೭).

ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಾಯದಸ್ಸನಂ ಪಗೇವ ಸಿದ್ಧಂ, ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪನ ರೂಪಕಾಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅನುಜಾನಾತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪನ ಲಿಖನ್ತಿ. ತಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆವುಸೋ ಸೋಣ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸೋಣಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪನ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ. ತಥಾ ‘‘ಏವಮಾವುಸೋತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಆವುಸೋವಾದೋಯೇವ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಆಚಿಣ್ಣೋ. ಭಗವನ್ತಂ ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ಕಚ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಖಮನೀಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರಂ ಸರೀರಯನ್ತಂ ಕಚ್ಚಿ ಖಮನೀಯಂ, ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಖಮಿತುಂ ಸಹಿತುಂ ಪರಿಹರಿತುಂ, ಕಿಂ ದುಕ್ಖಭಾರೋ ನಾಭಿಭವತಿ. ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯನ್ತಿ ಕಿಂ ತಂತಂಕಿಚ್ಚೇಸು ಯಾಪೇತುಂ ಗಮೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ನ ಕಞ್ಚಿ ಅನ್ತರಾಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಚ್ಚಿಸಿ ಅಪ್ಪಕಿಲಮಥೇನಾತಿ ಅನಾಯಾಸೇನ ಇಮಂ ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಕಚ್ಚಿ ಆಗತೋಸಿ.

ಏತದಹೋಸೀತಿ ಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಏತಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಮಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಚಿತ್ತೇ ಆಚಿಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಏಕವಿಹಾರೇತಿ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ. ಗನ್ಧಕುಟಿ ಹಿ ಇಧ ವಿಹಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ವಸಿತುಂ.

ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಣಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ…ಪೇ… ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಸೋಣೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ…ಪೇ… ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಚೀವರಂ ತಿರೋಕರಣೀಯಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಭಗವತೋ ಪಾದಪಸ್ಸೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಅಜ್ಝೇಸೀತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ತುಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತುಂ ಉಪಟ್ಠಾತು ಞಾಣಮುಖೇ ಆಗಚ್ಛತು, ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋಳಸ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಕಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಭೂತಾನಿ ಕಾಮಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸೋಳಸ ಸುತ್ತಾನಿ. ಸರೇನ ಅಭಣೀತಿ ಸುತ್ತುಸ್ಸಾರಣಸರೇನ ಅಭಾಸಿ, ಸರಭಞ್ಞವಸೇನ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸರಭಞ್ಞಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಉಸ್ಸಾರಣಾವಸಾನೇ. ಸುಗ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಗ್ಗಹಿತಾನಿ. ಸುಮನಸಿಕತಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿ ಕತಾನಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಉಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಸಮ್ಮಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಜ್ಝಾಯಾದಿವಸೇನ ಮನಸಿ ಕರಣಕಾಲೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾ ರೋಪೇತಿ, ಪದಪಚ್ಛಾಭಟ್ಠಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ನ ಏವಮಯಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಮ್ಮದೇವ ಯಥುಗ್ಗಹಿತಂ ಮನಸಿ ಕತಾನಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸುಮನಸಿಕತಾನೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿ ಕತಾನೀ’’ತಿ. ಸೂಪಧಾರಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥತೋಪಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರಿತಾನಿ. ಅತ್ಥೇ ಹಿ ಸುಟ್ಟು ಉಪಧಾರಿತೇ ಸಕ್ಕಾ ಪಾಳಿಂ ಸಮ್ಮಾ ಉಸ್ಸಾರೇತುಂ. ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾಸಿ ವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದೀನಂ ಯಥಾವಿಧಾನವಚನೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಪೋರಿಯಾ ವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಆಸಿ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಯಾತಿ ವಿಮುತ್ತಾಯ. ಏತೇನಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತವಾದಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನೇಲಗಳಾಯಾತಿ ಏಲಾ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ತಂ ನ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ಅನೇಲಗಳಾ, ತಾಯ ನಿದ್ದೋಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅನೇಲಗಳಾಯಾತಿ ಅನೇಲಾಯ ಚ ಅಗಳಾಯ ಚ ನಿದ್ದೋಸಾಯ ಅಗಳಿತಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯ, ಅಪರಿಹೀನಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಲ್ಯಾಣವಾಕ್ಕರಣಾನಂ ಯದಿದಂ ಸೋಣೋ ಕುಟಿಕಣ್ಣೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೬) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಿಯಾತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾಯ.

ಕತಿವಸ್ಸೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಮಜ್ಝಿಮವಯಸ್ಸ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠಿತೋ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಪರೇಸಂ ಚಿರತರಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಮಾಧಿಸುಖಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಸ್ಮಾ ಪಮಾದಮಾಪನ್ನೋತಿ ಪುನ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕತಿವಸ್ಸೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಚಿರಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ. ಏವಂ ಚಿರಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಏವಂ ಚಿರಾಯಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಚಿರಕಾಲಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿರಂ ದಿಟ್ಠೋ ಮೇತಿ ಚಿರೇನ ಚಿರಕಾಲೇನ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ. ಕಾಮೇಸೂತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ಚ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಚ. ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ. ಅಪಿ ಚಾತಿ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವೇ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ದಿಟ್ಠೇಪಿ ನ ತಾವಾಹಂ ಘರಾವಾಸತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಖಿಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ಉಚ್ಚಾವಚೇಹಿ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಹಿ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ ಅಗಾರಿಯಭಾವೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಬಹುಕಿಚ್ಚೋ ಬಹುಕರಣೀಯೋ’’ತಿ.

ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಕಾಮೇಸು ಯಥಾಭೂತಂ ಆದೀನವದಸ್ಸಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಚಿರಾಯಿತ್ವಾಪಿ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಪದುಮಪಲಾಸೇ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ವಿನಿವತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ. ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಂ ನಿವತ್ತಿಞ್ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಜಾನನ್ತೋ ಪವತ್ತಿಯಂ ತನ್ನಿಮಿತ್ತೇ ಚ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ರಮತೀತಿ ಇದಮತ್ಥದೀಪಕಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾ ಆದೀನವಂ ಲೋಕೇತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇ ‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಆದೀನವಂ ದೋಸಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಏತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾವಾರೋ ಕಥಿತೋ. ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ನಿರುಪಧಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗತ್ತಾ ನಿರುಪಧಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞತ್ವಾ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕಾಸಙ್ಖತಾಮತಸಭಾವತೋ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಞತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ‘‘ಸಪ್ಪಿಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಹೋತಿ, ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಂ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪು. ಪ. ೨೦೮; ಅ. ನಿ. ೯.೪೨-೪೩) ವಿಯ ಹೇತುಅತ್ಥತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅರಿಯೋ ನ ರಮತೀ ಪಾಪೇತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಅಣುಮತ್ತೇಪಿ ಪಾಪೇ ನ ರಮತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಾಪೇ ನ ರಮತೀ ಸುಚೀತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾದಿತಾಯ ವಿಸುದ್ಧಪುಗ್ಗಲೋ ರಾಜಹಂಸೋ ವಿಯ ಉಕ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪಾಪೇ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ನ ರಮತಿ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ‘‘ಪಾಪೋ ನ ರಮತೀ ಸುಚಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಾಪೋ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಚಿಂ ಅನವಜ್ಜಂ ವೋದಾನಧಮ್ಮಂ ನ ರಮತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಗಾಮಸೂಕರಾದಯೋ ವಿಯ ಉಕ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ಅಸುಚಿಂ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಂಯೇವ ರಮತೀತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ದೇಸನಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ.

ಏವಂ ಭಗವತಾ ಉದಾನೇ ಉದಾನಿತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೋಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಚನೇನ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾದಿಪಞ್ಚವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಾನಿ ಅನುಜಾನೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೨೪೨ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.