೩. ಭದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏಕಪುತ್ತೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭದ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನೋ ಚ ಅಪುತ್ತಕೇಸು ಮಾತಾಪಿತೂಸು ದೇವತಾಯಾಚನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾಪಿ ಅಲಭನ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಲಚ್ಛಾಮ, ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸತ್ಥಾಯ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಖೀಣಾಯುಕೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಭದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಜಾತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧದಾರಕೋ, ಇಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಮುಖಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೂರಿಯೇ ಅನೋಗ್ಗತೇಯೇವ ಭಾವನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೫.೫೪-೬೯) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಮುನಿಂ;

ಉಪೇತಿ ಜನತಾ ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಲೋಕಗ್ಗನಾಯಕಂ.

‘‘ಸತ್ತುಕಞ್ಚ ಬದ್ಧಕಞ್ಚ, ಆಮಿಸಂ ಪಾನಭೋಜನಂ;

ದದನ್ತಿ ಸತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅನುತ್ತರೇ.

‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವದೇವಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಚ ಅನುತ್ತರಂ.

‘‘ಉಯ್ಯೋಜಿತಾ ಮಯಾ ಚೇತೇ, ನಿಮನ್ತೇಸುಂ ತಥಾಗತಂ;

ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಅನುತ್ತರಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಪಲ್ಲಙ್ಕಂ, ಸೋವಣ್ಣಂ ಗೋನಕತ್ಥತಂ;

ತೂಲಿಕಾಪಟಲಿಕಾಯ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕೇಹಿ ಚ;

ಮಹಾರಹಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂ, ಆಸನಂ ಬುದ್ಧಯುತ್ತಕಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ದೇವದೇವೋ ನರಾಸಭೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹೋ, ಮಮ ದ್ವಾರಮುಪಾಗಮಿ.

‘‘ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕನಾಥಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಅಭಿನಾಮಯಿಂ ಸಙ್ಘರಂ.

‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಪರಮನ್ನೇನ ತಪ್ಪಯಿಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೇನಿದಂ ಆಸನಂ ದಿನ್ನಂ, ಸೋವಣ್ಣಂ ಗೋನಕತ್ಥತಂ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಚತುಸತ್ತತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ;

ಅನುಭೋಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಅಚ್ಛರಾಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ವಸುಧಂ ಆವಸಿಸ್ಸತಿ;

ಏಕಪಞ್ಞಾಸಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಾಸು ಭವಯೋನೀಸು, ಉಚ್ಚಾಕುಲೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಸೋ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಭದ್ದಿಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ವಿವೇಕಮನುಯುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಪನ್ತಸೇನನಿವಾಸಹಂ;

ಫಲಞ್ಚಾಧಿಗತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಚತ್ತಕ್ಲೇಸೋಮ್ಹಿ ಅಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಮಮ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಾವದೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಸತ್ಥು ಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಸಾ ಏವ ಚಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸಿ. ಬುದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ ಕಿರೇಸಾ. ಥೇರೋ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಥನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೪೭೩. ‘‘ಏಕಪುತ್ತೋ ಅಹಂ ಆಸಿಂ, ಪಿಯೋ ಮಾತು ಪಿಯೋ ಪಿತು;

ಬಹೂಹಿ ವತಚರಿಯಾಹಿ, ಲದ್ಧೋ ಆಯಾಚನಾಹಿ ಚ.

೪೭೪. ‘‘ತೇ ಚ ಮಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ, ಅತ್ಥಕಾಮಾ ಹಿತೇಸಿನೋ;

ಉಭೋ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪನಾಮಯುಂ.

೪೭೫. ‘‘ಕಿಚ್ಛಾ ಲದ್ಧೋ ಅಯಂ ಪುತ್ತೋ, ಸುಖುಮಾಲೋ ಸುಖೇಧಿತೋ;

ಇಮಂ ದದಾಮ ತೇ ನಾಥ, ಜಿನಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಕಂ.

೪೭೬. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಚ ಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಯ್ಹ, ಆನನ್ದಂ ಏತದಬ್ರವಿ;

ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ಇಮಂ ಖಿಪ್ಪಂ, ಹೇಸ್ಸತ್ಯಾಜಾನಿಯೋ ಅಯಂ.

೪೭೭. ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾನ ಮಂ ಸತ್ಥಾ, ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸೀ ಜಿನೋ;

ಅನೋಗ್ಗತಸ್ಮಿಂ ಸೂರಿಯಸ್ಮಿಂ, ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ.

೪೭೮. ‘‘ತತೋ ಸತ್ಥಾ ನಿರಾಕತ್ವಾ, ಪಟಿಸಲ್ಲಾನವುಟ್ಠಿತೋ;

ಏಹಿ ಭದ್ದಾತಿ ಮಂ ಆಹ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ.

೪೭೯. ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನ, ಲದ್ಧಾ ಮೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಅಹೋ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ವತಚರಿಯಾಹೀತಿ, ‘‘ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಖೀರಂ ಪಾಯಿತ್ವಾ, ಅನಸನಾದಿವತಚರಣೇಹಿ. ಆಯಾಚನಾಹೀತಿ ದೇವತಾಯಾಚನಾಹಿ ಸತ್ಥುಆಯಾಚನಾಯ ಚ, ಇದಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಇತರಂ ಥೇರೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಕಿಚ್ಛಲದ್ಧಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ವದತಿ.

ತೇತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ. ಉಪನಾಮಯುನ್ತಿ ಉಪನಾಮೇಸುಂ.

ಸುಖೇಧಿತೋತಿ ಸುಖಸಂವಡ್ಢಿತೋ. ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ. ಪರಿಚಾರಕನ್ತಿ ಕಿಂಕಾರಂ.

ಹೇಸ್ಸತ್ಯಾಜಾನಿಯೋ ಅಯನ್ತಿ ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಆಜಾನೀಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀತಿ ಏತಂ ಅಬ್ರವಿ, ಆಹ.

ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾನಾತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ. ಅನೋಗ್ಗತಸ್ಮಿಂ ಸೂರಿಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೂರಿಯೇ ಅನತ್ಥಙ್ಗತೇಯೇವ. ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇತಿ ತತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭತೋ ಪರಂ ನ ಚಿರೇನೇವ ಖಣೇನ ಸಬ್ಬಾಸವೇಹಿ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ, ಖೀಣಾಸವೋ ಅಹೋಸಿಂ.

ತತೋತಿ ಮಮ ಆಸವಕ್ಖಯತೋ ಪಚ್ಛಾ. ನಿರಾಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾಪನ್ನಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಸಲ್ಲಾನವುಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಯಾ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ವಾಚಾ ಪವತ್ತಾ, ಸಾ ಏವ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಆಸಿ. ಏವಂ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನ, ಲದ್ಧಾ ಮೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಾತಿಸಯಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಅತ್ತನೋ ಕತಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಹೋ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ’’ತಿ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಪುನ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಲೋಕಿಯಾಭಿಞ್ಞೇಕದೇಸದಸ್ಸನಂ ಛಳಭಿಞ್ಞಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ಅಪದಾನೇ ‘‘ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ’’ತಿ.

ಭದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.