೧. ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಕನಿಪಾತೇ ಅಲಙ್ಕತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಮುದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋ ಭಗವತೋ ರಾಜಗಹಪ್ಪವೇಸೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಧಮ್ಮೋ ರಾಜಗಹತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ರಾಜಗಹೇ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಅಞ್ಞೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇ ಸಪಜಾಪತಿಕೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಉಸ್ಸವಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ, ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ರೋದತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಾ ಗಣಿಕಾ ರೋದನಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗಣಿಕಾ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಸ್ಸ ತಾವ ಮಮ ಇತ್ಥಿಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತಂಯೇವ ತಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಸಾಮಿನಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಯ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಪೇಸಿ. ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಗೇಹದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ, ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಥೇರಂ ಕಾಮನಿಮನ್ತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಚಞ್ಚಲಂ, ಯಂನೂನ ಮಯಾ ಇದಾನೇವ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಭಾವನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

೪೫೯. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಸುವಸನಾ, ಮಾಲಧಾರೀ ವಿಭೂಸಿತಾ;

ಅಲತ್ತಕಕತಾಪಾದಾ, ಪಾದುಕಾರುಯ್ಹ ವೇಸಿಕಾ.

೪೬೦. ‘‘ಪಾದುಕಾ ಓರುಹಿತ್ವಾನ, ಪುರತೋ ಪಞ್ಜಲೀಕತಾ;

ಸಾ ಮಂ ಸಣ್ಹೇನ ಮುದುನಾ, ಮ್ಹಿತಪುಬ್ಬಂ ಅಭಾಸಥ.

೪೬೧. ‘‘‘ಯುವಾಸಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಿಟ್ಠಾಹಿ ಮಮ ಸಾಸನೇ;

ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ, ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ;

ಸಚ್ಚಂ ತೇ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹಂ.

೪೬೨. ‘‘‘ಯದಾ ಜಿಣ್ಣಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಉಭೋ ದಣ್ಡಪರಾಯನಾ;

ಉಭೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ’’’.

೪೬೩. ‘‘ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಯಾಚನ್ತಿಂ, ವೇಸಿಕಂ ಪಞ್ಜಲೀಕತಂ;

ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ.

೪೬೪. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೪೬೫. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾಲಧಾರೀತಿ ಮಾಲಾಧಾರಿನೀ ಪಿಳನ್ಧಪುಪ್ಫದಾಮಾ. ವಿಭೂಸಿತಾತಿ ಊನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪೂರಣವಸೇನ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚೇವ ಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದೀಹಿ ಚ ವಿಭೂಸಿತಗತ್ತಾ. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹತ್ಥೂಪಗಗೀವೂಪಗಾದೀಹಿ ಆಭರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಲತ್ತಕಕತಾಪಾದಾತಿ ಪರಿಣತಜಯಸುಮನಪುಪ್ಫವಣ್ಣೇನ ಲಾಖಾರಸೇನ ರಞ್ಜಿತಚರಣಯುಗಳಾ. ಸಮಾಸಪದಞ್ಹೇತಂ, ‘‘ಅಲತ್ತಕಕತಪಾದಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಸಮಾಸಭಾವೇ ಪನ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾದುಕಾರುಯ್ಹ ವೇಸಿಕಾತಿ ಏಕಾ ರೂಪೂಪಜೀವಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಯಥಾವುತ್ತವೇಸಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಠಿತಾ’’ತಿ ವಚನಸೇಸೋ.

ಪಾದುಕಾ ಓರುಹಿತ್ವಾನಾತಿ ಪಾದುಕಾಹಿ ಓತರಿತ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾಯೋ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಜಲೀಕತಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಅಞ್ಜಲಿಕಾ ಸಾ ವೇಸೀ ಮಂ. ಸಾಮಂ ವಾ ವಚನಪರಮ್ಪರಂ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಅಭಾಸಥ. ಸಣ್ಹೇನಾತಿ ಮಟ್ಠೇನ. ಮುದುನಾತಿ ಮಧುರೇನ. ‘‘ವಚನೇನಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಭಾಸಥಾತಿ, ವುತ್ತತ್ತಾ.

ಯುವಾಸಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಯುವಾ, ದಹರೋಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸಿ, ನನು ಪಬ್ಬಜನ್ತೇನ ಸತ್ತಮೇ ದಸಕೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಿಟ್ಠಾಹಿ ಮಮ ಸಾಸನೇತಿ ಮಮ ವಚನೇ ತಿಟ್ಠ.

ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ’’ತಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿ, ವಯಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ, ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತಯಿದಂ ವಚನಂ ಕಥಂ ಸದ್ದಹಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಸದ್ದಹಾಪೇನ್ತೀ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ತೇ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭುಞ್ಜ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ, ಅಹಂ ವಿತ್ತಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ ಯದಿದಂ ಮಯಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಏಕಂಸೇನ ಸಚ್ಚಮೇವ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಸಚೇ ಮೇ ನ ಪತ್ತಿಯಾಯಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ತೇ ಹರಾಮಹಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಪಚ್ಚಯಂ ಸಪಥಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜನಂ ಉಭಯತ್ಥ ಜಯಗ್ಗಾಹೋ. ಯಂ ಮಯಂ ಯಾವ ದಣ್ಡಪರಾಯನಕಾಲಾ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಾಮ, ಏವಂ ಇಧಲೋಕೇಪಿ ಭೋಗೇಹಿ ನ ಜೀಯಾಮ, ಮಯಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಪರಲೋಕೇಪಿ ಭೋಗೇಹಿ ನ ಜೀಯಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತೋತಿ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಕಾಮೇಹಿ ನಿಮನ್ತೇನ್ತಿಯಾ ‘‘ಯುವಾಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಯದಾ ಜಿಣ್ಣಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ತಸ್ಸಾ ವೇಸಿಯಾ ವುತ್ತವಚನಹೇತು. ತಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸದತ್ಥಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.