೫. ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಮನುಜಸ್ಸಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಾಸನಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಮಾಲುಕ್ಯಾ ನಾಮ, ತಸ್ಸಾ ವಸೇನ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಞಾತೀಸು ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಞಾತಿಕುಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಞಾತಕಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಧನೇನ ಪಲೋಭೇತುಕಾಮಾ ಮಹನ್ತಂ ಧನರಾಸಿಂ ಪುರತೋ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಧನಂ ತವ ಸನ್ತಕಂ, ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಧನೇನ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ –

೩೯೯. ‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋ, ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತಿ ಮಾಲುವಾ ವಿಯ;

ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರಂ, ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ.

೪೦೦. ‘‘ಯಂ ಏಸಾ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮೀ, ತಣ್ಹಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾ;

ಸೋಕಾ ತಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಭಿವಟ್ಠಂವ ಬೀರಣಂ.

೪೦೧. ‘‘ಯೋ ಚೇತಂ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮಿಂ, ತಣ್ಹಂ ಲೋಕೇ ದುರಚ್ಚಯಂ;

ಸೋಕಾ ತಮ್ಹಾ ಪಪತನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದೂವ ಪೋಕ್ಖರಾ.

೪೦೨. ‘‘ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ;

ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಖಣಥ, ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ;

ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

೪೦೩. ‘‘ಕರೋಥ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ;

ಖಣಾತೀತಾ ಹಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ.

೪೦೪. ‘‘ಪಮಾದೋ ರಜೋ ಪಮಾದೋ, ಪಮಾದಾನುಪತಿತೋ ರಜೋ;

ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ವಿಜ್ಜಾಯ, ಅಬ್ಬಹೇ ಸಲ್ಲಮತ್ತನೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾಹಿ ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನ ಪಮತ್ತಚಾರಿಸ್ಸ, ನೇವ ಝಾನಂ, ನ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ರುಕ್ಖಂ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೀ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಾಯ ಮಾಲುವಾ ಲತಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ರೂಪಾದೀಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತಿ. ವಡ್ಢಮಾನಾವ ಯಥಾ ಮಾಲುವಾ ಲತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಪಸ್ಸಯಭೂತಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಾತೇತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಪಾಯೇ ನಿಪಾತೇತಿ. ಸೋ ಪ್ಲವತೀತಿ ಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪರಾಪರಂ ಭವಾಭವೇ ಉಪ್ಲವತಿ ಧಾವತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ ಯಥಾ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಾನರೋ ವನಸ್ಮಿಂ ಧಾವನ್ತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಏಕಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ; ಏವಮೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹುರಾ ಹುರಂ ಧಾವನ್ತೋ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ.

ಯನ್ತಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ಏಸಾ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಜಮ್ಮೀ ವಿಸಾಹಾರತಾಯ ವಿಸಮೂಲತಾಯ ವಿಸಫಲತಾಯ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾಯ ರೂಪಾದೀಸು ವಿಸತ್ತತಾಯ ಆಸತ್ತತಾಯ ಚ ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ ಛದ್ವಾರಿಕಾ ತಣ್ಹಾ ಸಹತೇ ಅಭಿಭವತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಯಥಾ ನಾಮ ವನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸನ್ತೇ ದೇವೇ ಅಭಿವಟ್ಠಂ ಬೀರಣಂ ಬೀರಣತಿಣಂ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ ವುದ್ಧಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯೋ ಚೇತಂ…ಪೇ… ದುರಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಜಹಿತುಂ ದುಕ್ಕರತಾಯ ದುರಚ್ಚಯಂ ತಣ್ಹಂ ಸಹತೇ ಅಭಿಭವತಿ, ತಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಪಪತನ್ತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರೇ ಪದುಮಪತ್ತೇ ಪತಿತಂ ಉದಬಿನ್ದು ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ವೋ ವದಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವದಾಮಿ. ಭದ್ದಂ ವೋತಿ ಭದ್ದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತು, ಮಾ ತಣ್ಹಂ ಅನುವತ್ತಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಯ ವಿಭವಂ ಅನತ್ಥಂ ಪಾಪುಣಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಯತ್ತಕಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತತ್ತಕಾ. ಕಿಂ ವದಸೀತಿ ಚೇ? ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಖಣಥ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಕಾರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಿಲೇಸಗ್ಗಹನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಕುದಾಲೇನ ಖಣಥ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಥ. ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ ಯಥಾ ಉಸೀರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಕುದಾಲೇನ ಬೀರಣಾಪರನಾಮಂ ಉಸೀರಂ ನಾಮ ತಿಣಂ ಖಣತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಖಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ತುಮ್ಹೇ ನದೀತೀರೇ ಜಾತಂ ನಳಂ ಮಹಾವೇಗೇನ ಆಗತೋ ನದೀಸೋತೋ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಮಚ್ಚುಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಾ ಭಞ್ಜೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಾ ಕರೋಥ ಬುದ್ಧವಚನಂ ‘‘ಝಾಯಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೧೫) ವುತ್ತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದೇಥ. ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಯಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಲದ್ಧಕ್ಖಣೋ ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅವೇಕಲ್ಲಕ್ಖಣೋತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಖಣೋ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ಖಣೋ ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಅತಿಕ್ಕಮತು. ಖಣಾತೀತಾತಿ ಯೇ ಹಿ ತಂ ಖಣಂ ಅತೀತಾ, ಯೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೋ ಖಣೋ ಅತೀತೋ, ತೇ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಚಿರಕಾಲಂ ಸೋಚನ್ತಿ.

ಪಮಾದೋ ರಜೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೋ ಪಮಾದೋ, ಸಂಕಿಲೇಸಸಭಾವತ್ತಾ ರಾಗರಜಾದಿಮಿಸ್ಸತಾಯ ಚ ರಜೋ. ಪಮಾದಾನುಪತಿತೋ ರಜೋತಿ ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ರಜೋ ನಾಮ ರಾಗಾದಿಕೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಪಮಾದಾನುಪತಿತೋ ಪಮಾದವಸೇನೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಪ್ಪಮಾದೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನೇನ ಅಪ್ಪಮಾದಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ. ವಿಜ್ಜಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ. ಅಬ್ಬಹೇ ಸಲ್ಲಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ ರಾಗಾದಿಸಲ್ಲಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯಾತಿ.

ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.