೧೨. ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಕ್ಕೋಧಸ್ಸಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಜೇತವನಮಹೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಕ್ಕೋಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿಯೇವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುನಪಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಯೇವ. ಮನುಸ್ಸಾ ಏವಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಮ್ಪಿ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

೪೪೧. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧಸ್ಸ ಕುತೋ ಕೋಧೋ, ದನ್ತಸ್ಸ ಸಮಜೀವಿನೋ;

ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

೪೪೨. ‘‘ತಸ್ಸೇವ ತೇನ ಪಾಪಿಯೋ, ಯೋ ಕುದ್ಧಂ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ;

ಕುದ್ಧಂ ಅಪ್ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತೋ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಜೇತಿ ದುಜ್ಜಯಂ.

೪೪೩. ‘‘ಉಭಿನ್ನಮತ್ಥಂ ಚರತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ;

ಪರಂ ಸಙ್ಕುಪಿತಂ ಞತ್ವಾ, ಯೋ ಸತೋ ಉಪಸಮ್ಮತಿ.

೪೪೪. ‘‘ಉಭಿನ್ನಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಂ ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ;

ಜನಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಬಾಲೋತಿ, ಯೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದಾ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೯);

೪೪೫. ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ತೇ ಸಚೇ ಕೋಧೋ, ಆವಜ್ಜ ಕಕಚೂಪಮಂ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ಚೇ ರಸೇ ತಣ್ಹಾ, ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಂ ಸರ.

೪೪೬. ‘‘ಸಚೇ ಧಾವತಿ ಚಿತ್ತಂ ತೇ, ಕಾಮೇಸು ಚ ಭವೇಸು ಚ;

ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹ ಸತಿಯಾ, ಕಿಟ್ಠಾದಂ ವಿಯ ದುಪ್ಪಸು’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಕ್ಕೋಧಸ್ಸಾತಿ ಕೋಧರಹಿತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಕೋಧಸ್ಸ. ಕುತೋ ಕೋಧೋತಿ ಕುತೋ ನಾಮ ಹೇತು ಕೋಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ ದಮೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗದಮಥೇನ ದನ್ತಸ್ಸ. ಸಮಜೀವಿನೋತಿ ಕಾಯವಿಸಮಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸಮಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಮಂ ಜೀವನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಯೇನ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ವತ್ತನ್ತಸ್ಸ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಸವೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ. ತತೋ ಏವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮೇನ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ. ಇಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದಿನೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕುತೋ ಕೋಧೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಕೋಧಾಭಾವಂ ತಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕೋಧೇ ಅಕೋಧೇ ಚ ಆದೀನವಾನಿಸಂಸದಸ್ಸನೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋ ಕುದ್ಧಂ ಪಟಿಕುಜ್ಝತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಕುದ್ಧಂ ಕುಪಿತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಸೇವ ತೇನ ಪಟಿಕುಜ್ಝನಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನಪಟಿಪ್ಪಹರಣಾದಿನಾ ಪಾಪಿಯೋ ಇಧಲೋಕೇ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾದಿವಸೇನ ಪರಲೋಕೇ ನಿರಯದುಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ಅಭದ್ದಕತರಂ ಅಕಲ್ಯಾಣತರಂ ಹೋತಿ. ಕುಜ್ಝನೇನ ಪನ ಅಕುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾಪಂ ಹೋತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯೋ ಅಕುದ್ಧಂ ಪಟಿಕುದ್ಧಂ ಆರಬ್ಭ ಕುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಕುದ್ಧಂ ಅಪ್ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತೋತಿ ಯೋ ಪನ ಕುದ್ಧಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ಅಯಂ ಕುದ್ಧೋ ಕೋಧಪರೇತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ ಖಮತಿ, ಸೋ ದುಜ್ಜಯಂ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಾಮಂ ಜೇತಿ ನಾಮ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಾಮಜಯೋ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಉಭಯಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಮ್ಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಭಿನ್ನಮತ್ಥಂ…ಪೇ… ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ. ಯೋ ಪರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಙ್ಕುಪಿತಂ ಕುದ್ಧಂ ‘‘ಕೋಧಪರೇತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಂ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತಿ ಖಮತಿ ನ ಪಟಿಪ್ಫರತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಉಭಯಲೋಕಸುಖಾವಹಂ ಅತ್ಥಂ ಹಿತಂ ಚರತಿ.

ಉಭಿನ್ನಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಂ ತನ್ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕೋಧಬ್ಯಾಧಿತಿಕಿಚ್ಛಾಯ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಂ ಖಮನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಯೇ ಜನಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅರಿಯಾಚಾರಧಮ್ಮೇ ಅಕುಸಲಾ, ತೇ ಬಾಲಾ ‘‘ಅಯಂ ಅವಿದ್ದಸು ಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಪಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಮಞ್ಞನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ತಿಕಿಚ್ಛನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತಿಕಿಚ್ಛನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಯುತ್ತಾ’’ತಿ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಕೋಧಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ತೇ ಸಚೇತಿ ಸಚೇ ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿರಪರಿಚಯೋ ಕೋಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ –

‘‘ಉಭತೋದಣ್ಡಕೇನ ಚೇಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಕಚೇನ ಚೋರಾ ಓಚರಕಾ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ ಓಕನ್ತೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಯೋ ಮನೋ ಪದೂಸೇಯ್ಯ, ನ ಮೇ ಸೋ ತೇನ ಸಾಸನಕರೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೨) –

ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಂ ಕಕಚೂಪಮಂ ಓವಾದಂ ಆವಜ್ಜೇಹಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ಚೇ ರಸೇ ತಣ್ಹಾತಿ ಸಚೇ ತೇ ಮಧುರಾದಿಭೇದೇ ರಸೇ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಲಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ –

‘‘ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ಯಥಾ ಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಮೇವ ಖಾದಿಂಸು, ನ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಏವಂ ಕುಲಪುತ್ತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಸೇವತಿ…ಪೇ… ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೩ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮೋವಾದಂ ಸರ ಅನುಸ್ಸರ.

ಸಚೇ ಧಾವತಿ ತೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಮೇಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ, ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಭವೇಸು ಭವಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಸಚೇ ಧಾವತಿ ಸರತಿ ಜವತಿ. ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹ ಸತಿಯಾ, ಕಿಟ್ಠಾದಂ ವಿಯ ದುಪ್ಪಸುನ್ತಿ ತಥಾ ಧಾವಿತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಕಿಟ್ಠಾದಂ ಸಸ್ಸಖಾದಕಂ ದುಪ್ಪಸುಂ ದುಟ್ಠಗೋಣಂ ಯೋತ್ತೇನ ಥಮ್ಭೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿಯಾ ಸತಿಯೋತ್ತೇನ ಸಮ್ಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಬನ್ಧನ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಸೀಘಮೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹ, ಯಥಾ ಕಿಲೇಸವಿಗಮೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದಮೇಹೀತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಥೇರೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋವ ಹುತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅರಿಯಗುಣೇ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾಯೇವ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.