೬. ನದೀಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನದೀಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅತ್ತನಾ ರೋಪಿತಸ್ಸ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಮನೋಸಿಲಾವಣ್ಣಂ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಫಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಾತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಸ್ಸರಣಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಘರಾವಾಸಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತೀಹಿ ತಾಪಸಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ನದೀತೀರೇ ವಸನತೋ ಹಿಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತತಾಯ ಚ ನದೀಕಸ್ಸಪೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಪರಿಸಸ್ಸ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೬-೩೯) ಆಗತಮೇವ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯದೇಸನಾಯ (ಮಹಾವ. ೫೪; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೮) ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೪.೮೧-೮೭) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ, ಧಾರತೋ ಉತ್ತಮಂ ಯಸಂ.

‘‘ಅಗ್ಗಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;

ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ವೀರಸ್ಸ, ಅದಾಸಿಂ ಸತ್ಥುನೋ ಅಹಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಪದಿನ್ದ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠ ನರಾಸಭ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಠಾನಂ, ಹಿತ್ವಾ ಜಯಪರಾಜಯಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮುಗ್ಘಾತಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೩೪೦. ‘‘ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇ ಬುದ್ಧೋ, ನದಿಂ ನೇರಞ್ಜರಂ ಅಗಾ;

ಯಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿವಜ್ಜಯಿಂ.

೩೪೧. ‘‘ಯಜಿಂ ಉಚ್ಚಾವಚೇ ಯಞ್ಞೇ, ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಜುಹಿಂ ಅಹಂ;

ಏಸಾ ಸುದ್ಧೀತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೋ, ಅನ್ಧಭೂತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ.

೩೪೨. ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಕ್ಖನ್ದೋ, ಪರಾಮಾಸೇನ ಮೋಹಿತೋ;

ಅಸುದ್ಧಿಂ ಮಞ್ಞಿಸಂ ಸುದ್ಧಿಂ, ಅನ್ಧಭೂತೋ ಅವಿದ್ದಸು.

೩೪೩. ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪಹೀನಾ ಮೇ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ವಿದಾಲಿತಾ;

ಜುಹಾಮಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿಂ, ನಮಸ್ಸಾಮಿ ತಥಾಗತಂ.

೩೪೪. ‘‘ಮೋಹಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಹೀನಾ ಮೇ, ಭವತಣ್ಹಾ ಪದಾಲಿತಾ;

ವಿಕ್ಖೀಣೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಹಿತಾಯ ವತ. ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ. ನದಿಂ ನೇರಞ್ಜರಂ ಅಗಾತಿ ನೇರಞ್ಜರಾಸಙ್ಖಾತಂ ನದಿಂ ಅಗಞ್ಛಿ, ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಚ ಮಮ ಭಾತು ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ, ಸೋತದ್ವಾರಾನುಸಾರೇನ ಉಪಲಭಿತ್ವಾ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿವಜ್ಜಯಿನ್ತಿ ‘‘ಯಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಂ ಪಜಹಿಂ.

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿವಜ್ಜಯಿನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಜಿಂ ಉಚ್ಚಾವಚೇ ಯಞ್ಞೇತಿ ಪಾಕಟಯಞ್ಞೇ ಸೋಮಯಾಗವಾಜಪೇಯ್ಯಾದಿಕೇ ನಾನಾವಿಧೇ ಯಞ್ಞೇ ಯಜಿಂ. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಜುಹಿಂ ಅಹನ್ತಿ ತೇಸಂ ಯಞ್ಞಾನಂ ಯಜನವಸೇನ ಆಹುತಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿಂ. ಏಸಾ ಸುದ್ಧೀತಿ ಮಞ್ಞನ್ತೋತಿ ಏಸಾ ಯಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಪಾರಿಚರಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಹೇತುಭಾವತೋ ಸುದ್ಧಿ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಅನ್ಧಭೂತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವೇಕಲ್ಲೇನ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧತಾಯ ಅನ್ಧಭೂತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹುತ್ವಾ ವನಗಹನಪಬ್ಬತಗಹನಾದೀನಿ ವಿಯ ದುರತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಗಹನಂ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ, ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಕ್ಖನ್ದೋ. ಪರಾಮಾಸೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪರಾಮಸನತೋ ಪರಾಮಾಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸೇನ. ಮೋಹಿತೋತಿ ಮೂಳ್ಹಭಾವಂ ಪಾಪಿತೋ. ಅಸುದ್ಧಿಂ ಮಞ್ಞಿಸಂ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಸುದ್ಧಿಂ ಮಗ್ಗಂ ‘‘ಸುದ್ಧಿಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಿಸಂ ಮಞ್ಞಿಂ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅನ್ಧಭೂತೋ ಅವಿದ್ದಸೂ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅನ್ಧಭೂತೋ, ತತೋ ಏವ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಂ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಞ್ಚ ಅವಿದ್ವಾ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಮಞ್ಞಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪಹೀನಾ ಮೇತಿ ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಚತುಸಚ್ಚಗಬ್ಭಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಮಯ್ಹಂ ಪಹೀನಾ. ಭವಾತಿ ಕಾಮಭವಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ವಿದಾಲಿತಾ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ. ಜುಹಾಮಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿನ್ತಿ ಆಹವನೀಯಾದಿಕೇ ಅಗ್ಗೀ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಪಾಪಸ್ಸ ದಹನತೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಜುಹಾಮಿ ಪರಿಚರಾಮಿ. ತಯಿದಂ ಮಯ್ಹಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿಪರಿಚರಣಂ ದಧಿನವನೀತಮಥಿತಸಪ್ಪಿಆದಿನಿರಪೇಕ್ಖಂ ಸತ್ಥು ನಮಸ್ಸನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಮಸ್ಸಾಮಿ ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಜುಹಾಮಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿನ್ತಿ ದಾಯಕಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣೇನ ಪಾಪಸ್ಸ ಚ ದಹನೇನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗ್ಗಿಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಜುಹಾಮಿ ಪರಿಚರಾಮಿ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚರಾಮಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪರಿಹರಾಮಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಿದೇವಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ತಥಾಗತನ್ತಿ.

ಮೋಹಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಹೀನಾ ಮೇತಿ ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬೇ ಮೋಹಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತತೋ ಏವ ‘‘ಭವತಣ್ಹಾ ಪದಾಲಿತಾ. ವಿಕ್ಖೀಣೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ ತೀಸು ಪದೇಸು ಮೇ-ಸದ್ದೋ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ನದೀಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.