೧. ರಾಜದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಿವಥಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಜದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ, ಇತೋ ಚತುದ್ದಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೇ ಲೋಕೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಏಕದಿವಸಂ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ವನನ್ತಂ ಉಪಗತೋ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಮ್ಬಾಟಕಫಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಂ ವೇಸ್ಸವಣಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಭಾವತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ರಾಜದತ್ತೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ವಾಣಿಜ್ಜವಸೇನ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಅಞ್ಞತರಾ ಗಣಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪರಮಸೋಭಗ್ಗಯೋಗತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭತಿ. ಅಥ ಸೋ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಸ್ಸಾ ಗಣಿಕಾಯ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಂ ಧನಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವೇಳುವನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸುಸಾನೇ ವಸತಿ. ತದಾ ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಾಯ ಗಣಿಕಾಯ ಸಹ ವಸತಿ. ಸಾ ಚ ಗಣಿಕಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಮಹಗ್ಘರತನಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಧುತ್ತಪುರಿಸೇಹಿ ತಂ ಮಾರಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ರತನಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಓಚರಕಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇಸುಂ. ತೇ ರತ್ತಿಯಂ ತಸ್ಸಾ ಗಣಿಕಾಯ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಛವಿಆದೀನಿ ಅನುಪಹಚ್ಚೇವ ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಸಿವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡೇಸುಂ. ರಾಜದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ಸುಸಾನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಗಣಿಕಾಯ ಕಳೇವರಂ ಪಟಿಕ್ಕುಲತೋ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ ಉಪಗತೋ ಕತಿಪಯವಾರೇ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಅಚಿರಮತಭಾವತೋ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀಹಿ ಅನುಪಹತಛವಿತಾಯ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುತಾಯ ಚ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ, ತತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗತರಮಾನಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೪.೫೫-೫೯) –

‘‘ವಿಪಿನೇ ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ;

ಅಮ್ಬಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸ ಅದಾಸಹಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ –

೩೧೫. ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸಿವಥಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಅದ್ದಸ ಇತ್ಥಿಮುಜ್ಝಿತಂ;

ಅಪವಿದ್ಧಂ ಸುಸಾನಸ್ಮಿಂ, ಖಜ್ಜನ್ತಿಂ ಕಿಮಿಹೀ ಫುಟಂ.

೩೧೬. ‘‘ಯಞ್ಹಿ ಏಕೇ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ, ಮತಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಪಕಂ;

ಕಾಮರಾಗೋ ಪಾತುರಹು, ಅನ್ಧೋವ ಸವತೀ ಅಹುಂ.

೩೧೭. ‘‘ಓರಂ ಓದನಪಾಕಮ್ಹಾ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಅಪಕ್ಕಮಿಂ;

ಸತಿಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋಹಂ, ಏಕಮನ್ತಂ ಉಪಾವಿಸಿಂ.

೩೧೮. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೩೧೯. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖು ಸಿವಥಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಸ್ಸ ಇಕ್ಖನತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ. ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚೇತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ಸಯಂ ವದತಿ. ಇತ್ಥಿನ್ತಿ ಥೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕ್ಕಸೋಣಿತಂ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಭಾವೇನ ಸಂಹಞ್ಞತೀತಿ ಥೀ, ಮಾತುಗಾಮೋ. ಏವಞ್ಚ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿವಸೇನ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಞ್ಝಾದೀಸು ಪನ ತಂಸದಿಸತಾಯ ತಂಸಭಾವಾನತಿವತ್ತನತೋ ಚ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ. ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಕಳೇವರಂ ವದತಿ. ಉಜ್ಝಿತನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಉಜ್ಝನಿಯತ್ತಾ ಏವ ಅಪವಿದ್ಧಂ ಅನಪೇಕ್ಖಭಾವೇನ ಖಿತ್ತಂ. ಖಜ್ಜನ್ತಿಂ ಕಿಮಿಹೀ ಫುಟನ್ತಿ ಕಿಮೀಹಿ ಪೂರಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಖಜ್ಜಮಾನಂ.

ಯಞ್ಹಿ ಏಕೇ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ, ಮತಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಯಂ ಅಪಗತಾಯುಉಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣತಾಯ ಮತಂ ಕಳೇವರಂ ಪಾಪಕಂ ನಿಹೀನಂ ಲಾಮಕಂ ಏಕೇ ಚೋಕ್ಖಜಾತಿಕಾ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ, ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಕಾಮರಾಗೋ ಪಾತುರಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಣಪೇ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಕಾಮರಾಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅನ್ಧೋವ ಸವತೀ ಅಹುನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಳೇವರೇ ನವಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಅಸುಚಿಂ ಸವತಿ ಸನ್ದನ್ತೇ ಅಸುಚಿಭಾವಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅನ್ಧೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿಂ. ತೇನಾಹ –

‘‘ರತ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ರತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ರಾಗೋ ಸಹತೇ ನರ’’ನ್ತಿ ಚ.

‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನ್ಧಕರಣೋ ಅಚಕ್ಖುಕರಣೋ’’ತಿ ಚ ಆದಿ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ತಕಾರಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇನ ಅವಸವತ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ವಾ ವಸವತ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಅನ್ಧೋವ ಅಸತಿ ಅಹು’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮರಾಗೇನ ಅನ್ಧೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಸತಿರಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ತದುಭಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ನತ್ಥಿ.

ಓರಂ ಓದನಪಾಕಮ್ಹಾತಿ ಓದನಪಾಕತೋ ಓರಂ, ಯಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಸುಪರಿಧೋತತಿನ್ತತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯಾ ಓದನಂ ಪಚತಿ, ತತೋ ಓರಮೇವ ಕಾಲಂ, ತತೋಪಿ ಲಹುಕಾಲೇನ ರಾಗಂ ವಿನೋದೇನ್ತೋ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಅಪಕ್ಕಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮೇ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಅಪಕ್ಕಮಿಂ ಅಪಸಕ್ಕಿಂ. ಅಪಕ್ಕನ್ತೋವ ಸತಿಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋಹಂ ಸಮಣಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಸತಿಮಾ, ಸಮ್ಮದೇವ ಧಮ್ಮಸಭಾವಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಉಪಾವಿಸಿಂ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂ. ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚ ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ರಾಜದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.