೨. ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ವಿನತಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಉದುಮ್ಬರಫಲಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ವೇನೇಯ್ಯಜನಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ

ಅತಿವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಇತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಾಯಮನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರೋಹಿತನಗರೇ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹಾರಾಜಬಲಿಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ತಸ್ಸ ಪಸಾದಞ್ಜನನತ್ಥಂ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸೇ ವೇಸ್ಸವಣೇನ ನಿಮ್ಮಿತೇ ರತನಮಯಕೂಟಾಗಾರೇ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯರಾಜಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪುರಿಮಹೇತುಸಞ್ಚೋದಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಯಥಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ತಾವದೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೧೫-೨೦) –

‘‘ವಿನತಾನದಿಯಾ ತೀರೇ, ವಿಹಾಸಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ, ಕಿಲೇಸಮಲಧೋವನೇ;

ಉದುಮ್ಬರಫಲಂ ಗಯ್ಹ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಮಾನಸೋ;

ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ತಥಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿಸಂ;

ನ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಂ, ಇತಿ ಕತ್ವಾನ ಮಾನಸಂ.

‘‘ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೋ, ನ ಚ ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ತಾವದೇ;

ಇದಾನಿ ಪನ ಞಾಣಸ್ಸ, ಪರಿಪಾಕೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಠಾನಂ, ಫುಸಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚುತಂ ಪದಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೨೨೨. ‘‘ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೇಖೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ;

ವಿಹಾರಂ ಮೇ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಚೇತಸೋ ಪಣಿಧೀ ಅಹು.

೨೨೩. ‘‘ನಾಸಿಸ್ಸಂ ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಹಾರತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇ;

ನಪಿ ಪಸ್ಸಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಂ, ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ.

೨೨೪. ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋ, ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಞ್ಚಾಹೋ ಅಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಹೋ, ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಅಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಖೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಿಕ್ಖನತೋ ಸೇಖೋ. ಅನವಸೇಸತೋ ಮಾನಂ ಸಿಯತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಮಾನಸೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ, ತಂನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಮಾನಸತೋ ಆಗತಂ ಮಾನಸಂ, ಅರಹತ್ತಂ, ತಂ, ಸೋ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಏತೇನಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ. ವಿಹಾರಂ ಮೇ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಚೇತಸೋ ಪಣಿಧೀ ಅಹೂತಿ ಏವಂ ಸೇಖಸ್ಸ ಮೇ ವಸನಕವಿಹಾರಂ ಓವರಕಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ಏವರೂಪೋ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಮಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತಪಣಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ನಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಂ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಮಮ ಹದಯಗತೇ ಅನೂಹತೇ ಅನುದ್ಧತೇತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾತಬ್ಬಂ ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಿ. ವಿಹಾರತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ನಿಸಿನ್ನಗಬ್ಭತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಂ. ನಪಿ ಪಸ್ಸಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸನ್ತಿ ಮಮ ಸರೀರಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಂ ಕಾಯಕಿಲಮಥವಿನೋದನತ್ಥಂ ನ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇನಪಿ ನ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋತಿ ತಸ್ಸ ಮೇ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿಧಾಯ ದಳ್ಹವೀರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾನುಯೋಗವಸೇನ ವಿಹರತೋ. ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮನ್ತಿ ವಿಧಿನಾ ಈರಯಿತಬ್ಬತೋ ‘‘ವೀರಿಯಂ’’ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನತೋ ‘‘ಪರಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀಭೂತಂ ವಾಯಾಮಂ ಪಸ್ಸ ಜಾನಾಹಿ. ಯಸ್ಸ ಪನಾನುಭಾವೇನ ಮಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.