೨೧. ಮಹಾನಿಪಾತೋ

೧. ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತತಿನಿಪಾತೇ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ, ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಙ್ಗೀಸೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ತಯೋ ಬೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ, ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛವಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ವಙ್ಗೀಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ವಙ್ಗೀಸೋಪಿ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ತೇ ತೇ ಜನೇ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಂ ಕಥಾಪೇತಿ. ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಜನೋ ಅಭಿಪ್ಪಸೀದತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಲಭತೀತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಙ್ಗೀಸಮಾದಾಯ ಯಥಾರುಚಿಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾಯ ತಂ ಆವಟ್ಟೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಧುರಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ತಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಛವಸೀಸಮನ್ತಂ ನಾಮ ಜಾನಾಮಿ. ತೇನ ತಿವಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಏಕಂ ದೇವೇಸು, ಏಕಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಪಠಮಂ ಸೀಸಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ವಙ್ಗೀಸ, ಸುಟ್ಠು ತಯಾ ದಿಟ್ಠಂ. ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದೇವಲೋಕೇ’’ತಿ ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ನೇವ ಅನ್ತಂ ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಉಪಪರಿಕ್ಖಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕೋಟೇನ್ತೋಪಿ ಬಾಹಿರಕಮನ್ತೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಗತಿಂ ಕಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಸೇದೋ ಮುಚ್ಚಿ. ಸೋ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಕಿಲಮಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಇಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಅಹಂ ಏತಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ, ಇತೋ ಉತ್ತರಿತರಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಚುತಿಂ ಯೋ ವೇದಿ ಸತ್ತಾನಂ, ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಅಸತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದೇವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಮಾನುಸಾ;

ಖೀಣಾಸವಂ ಅರಹನ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೯-೪೨೦; ಸು. ನಿ. ೬೪೮-೬೪೯) –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಂ ವಿಜ್ಜಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಯಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಮನ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತೇನ ಭದ್ದಕಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮನ್ತತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತದಾ ಚ ಥೇರೋ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮನ್ತಪರಿವಾರಂ ತಾವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಙ್ಗೀಸಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ ವಙ್ಗೀಸ, ಸಮಣಸ್ಮ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಸಿಕ್ಖನೇನ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ನ ಮಯ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ದಾನಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಸಂ ಆಪನ್ನೋ, ಮಾಯಾಯ ಆವಟ್ಟಿತೋ, ಕಿಂ ಮಯಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೫.೯೬-೧೪೨) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಸಾಗರೇ ಊಮಿ, ಗಗನೇ ವಿಯ ತಾರಕಾ;

ಏವಂ ಪಾವಚನಂ ತಸ್ಸ, ಅರಹನ್ತೇಹಿ ಚಿತ್ತಿತಂ.

‘‘ಸದೇವಾಸುರನಾಗೇಹಿ, ಮನುಜೇಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ;

ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಕಿಣ್ಣೇ, ಜನಮಜ್ಝೇ ಜಿನುತ್ತಮೋ.

‘‘ಪಭಾಹಿ ಅನುರಞ್ಜನ್ತೋ, ಲೋಕೇ ಲೋಕನ್ತಗೂ ಜಿನೋ;

ವಚನೇನ ವಿಬೋಧೇನ್ತೋ, ವೇನೇಯ್ಯಪದುಮಾನಿ ಸೋ.

‘‘ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚತೂಹಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ;

ಪಹೀನಭಯಸಾರಜ್ಜೋ, ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಸಾರದೋ.

‘‘ಆಸಭಂ ಪವರಂ ಠಾನಂ, ಬುದ್ಧಭೂಮಿಞ್ಚ ಕೇವಲಂ;

ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ನತ್ಥಿ ಸಞ್ಚೋದಕೋ ಕ್ವಚಿ.

‘‘ಸೀಹನಾದಮಸಮ್ಭೀತಂ, ನದತೋ ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ದೇವಾ ನರೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ, ಪಟಿವತ್ತಾ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ದೇಸೇನ್ತೋ ಪವರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಸನ್ತಾರೇನ್ತೋ ಸದೇವಕಂ;

ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ, ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ.

‘‘ಪಟಿಭಾನವತಂ ಅಗ್ಗಂ, ಸಾವಕಂ ಸಾಧುಸಮ್ಮತಂ;

ಗುಣಂ ಬಹುಂ ಪಕಿತ್ತೇತ್ವಾ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ತಂ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋ;

ಸಬ್ಬವೇದವಿದೂ ಜಾತೋ, ವಾಗೀಸೋ ವಾದಿಸೂದನೋ.

‘‘ಉಪೇಚ್ಚ ತಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಸುತ್ವಾಹಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ;

ಪೀತಿವರಂ ಪಟಿಲಭಿಂ, ಸಾವಕಸ್ಸ ಗುಣೇ ರತೋ.

‘‘ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾವ ಸುಗತಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನನ್ದನಂ;

ಸತ್ತಾಹಂ ಭೋಜಯಿತ್ವಾಹಂ, ದುಸ್ಸೇಹಚ್ಛಾದಯಿಂ ತದಾ.

‘‘ನಿಪಚ್ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ಕತೋಕಾಸೋ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಹಟ್ಠೋ, ಸನ್ಥವಿಂ ಜಿನಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ನಮೋ ತೇ ವಾದಿಮದ್ದನ, ನಮೋ ತೇ ಇಸಿಸತ್ತಮ;

ನಮೋ ತೇ ಸಬ್ಬಲೋಕಗ್ಗ, ನಮೋ ತೇ ಅಭಯಂ ಕರ.

‘‘ನಮೋ ತೇ ಮಾರಮಥನ, ನಮೋ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಸೂದನ;

ನಮೋ ತೇ ಸನ್ತಿಸುಖದ, ನಮೋ ತೇ ಸರಣಂ ಕರ.

‘‘ಅನಾಥಾನಂ ಭವಂ ನಾಥೋ, ಭೀತಾನಂ ಅಭಯಪ್ಪದೋ;

ವಿಸ್ಸಾಮಭೂಮಿ ಸನ್ತಾನಂ, ಸರಣಂ ಸರಣೇಸಿನಂ.

‘‘ಏವಮಾದೀಹಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸನ್ಥವಿತ್ವಾ ಮಹಾಗುಣಂ;

ಅವೋಚಂ ವಾದಿಸೂದಸ್ಸ, ಗತಿಂ ಪಪ್ಪೋಮಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

‘‘ತದಾ ಅವೋಚ ಭಗವಾ, ಅನನ್ತಪಟಿಭಾನವಾ;

ಯೋ ಸೋ ಬುದ್ಧಂ ಅಭೋಜೇಸಿ, ಸತ್ತಾಹಂ ಸಹಸಾವಕಂ.

‘‘ಗುಣಞ್ಚ ಮೇ ಪಕಿತ್ತೇಸಿ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ;

ಏಸೋ ಪತ್ಥಯತೇ ಠಾನಂ, ವಾದಿಸೂದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ.

‘‘ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಲಚ್ಛಸೇ ತಂ ಮನೋರಥಂ;

ದೇವಮಾನುಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಅನುಭೋತ್ವಾ ಅನಪ್ಪಕಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ವಙ್ಗೀಸೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮುದಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ಯಾವಜೀವಂ ತದಾ ಜಿನಂ;

ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಸಿಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತುಸಿತಂ ಅಗಮಾಸಹಂ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚ ಭವೇ ದಾನಿ, ಜಾತೋ ವಿಪ್ಪಕುಲೇ ಅಹಂ;

ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಯದಾ ಆಸಿಂ, ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ.

‘‘ಸಬ್ಬವೇದವಿದೂ ಜಾತೋ, ವಾದಸತ್ಥವಿಸಾರದೋ;

ವಾದಿಸ್ಸರೋ ಚಿತ್ತಕಥೀ, ಪರವಾದಪ್ಪಮದ್ದನೋ.

‘‘ವಙ್ಗೇ ಜಾತೋತಿ ವಙ್ಗೀಸೋ, ವಚನೇ ಇಸ್ಸರೋತಿ ವಾ;

ವಙ್ಗೀಸೋ ಇತಿ ಮೇ ನಾಮಂ, ಅಭವೀ ಲೋಕಸಮ್ಮತಂ.

‘‘ಯದಾಹಂ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಠಿತೋ ಪಠಮಯೋಬ್ಬನೇ;

ತದಾ ರಾಜಗಹೇ ರಮ್ಮೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮಹದ್ದಸಂ.

‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಿಚರನ್ತಂ ತಂ, ಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಸುಸಂವುತಂ;

ಅಲೋಲಕ್ಖಿಂ ಮಿತಭಾಣಿಂ, ಯುಗಮತ್ತಂ ನಿದಕ್ಖಿತಂ.

‘‘ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಮ್ಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ಅವೋಚಂ ಮಮನುಚ್ಛವಂ;

ಕಣಿಕಾರಂವ ನಿಚಿತಂ, ಚಿತ್ತಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಅಹಂ.

‘‘ಆಚಿಕ್ಖಿ ಸೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾರಂ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ತದಾ ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ವೀರೋ, ಉತ್ತರಿಂ ಸಮವೋಚ ಮೇ.

‘‘ವಿರಾಗಸಂಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ, ಕತ್ವಾ ದುದ್ದಸಮುತ್ತಮಂ;

ವಿಚಿತ್ತಪಟಿಭಾನೇಹಿ, ತೋಸಿತೋ ತೇನ ತಾದಿನಾ.

‘‘ನಿಪಚ್ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀತಿ ಮಂ ಬ್ರವಿ;

ತತೋ ಮಂ ಸ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಮುಪಾನಯಿ.

‘‘ನಿಪಚ್ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ನಿಸೀದಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ;

ಮಮಾಹ ವದತಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ಕಚ್ಚಿ ವಙ್ಗೀಸ ಜಾನಾಸಿ.

‘‘ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ತಸ್ಸಾಹಂ, ಜಾನಾಮೀತಿ ಚ ಅಬ್ರವಿಂ;

ಮತಸೀಸಂ ವನಚ್ಛುದ್ಧಂ, ಅಪಿ ಬಾರಸವಸ್ಸಿಕಂ;

ತವ ವಿಜ್ಜಾವಿಸೇಸೇನ, ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ ವಾಚಯ.

‘‘ಆಮೋತಿ ಮೇ ಪಟಿಞ್ಞಾತೇ, ತೀಣಿ ಸೀಸಾನಿ ದಸ್ಸಯಿ;

ನಿರಯನರದೇವೇಸು, ಉಪಪನ್ನೇ ಅವಾಚಯಿಂ.

‘‘ತದಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ, ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ ನಾಯಕೋ;

ತತೋಹಂ ವಿಹತಾರಬ್ಭೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮಯಾಚಿಸಂ.

‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ಸುಗತಂ, ಸನ್ಥವಾಮಿ ತಹಿಂ ತಹಿಂ;

ತತೋ ಮಂ ಕಬ್ಬವಿತ್ತೋಸಿ, ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿಹ ಭಿಕ್ಖವೋ.

‘‘ತತೋ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಮೇ, ಆಹ ಬುದ್ಧೋ ವಿನಾಯಕೋ;

ತಕ್ಕಿಕಾ ಪನಿಮಾ ಗಾಥಾ, ಠಾನಸೋ ಪಟಿಭನ್ತಿ ತಂ.

‘‘ನ ಕಬ್ಬವಿತ್ತೋಹಂ ವೀರ, ಠಾನಸೋ ಪಟಿಭನ್ತಿ ಮಂ;

ತೇನ ಹಿ ದಾನಿ ವಙ್ಗೀಸ, ಠಾನಸೋ ಸನ್ಥವಾಹಿ ಮಂ.

‘‘ತದಾಹಂ ಸನ್ಥವಿಂ ವೀರಂ, ಗಾಥಾಹಿ ಇಸಿಸತ್ತಮಂ;

ಠಾನಸೋ ಮೇ ತದಾ ತುಟ್ಠೋ, ಜಿನೋ ಅಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

‘‘ಪಟಿಭಾನೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅಞ್ಞೇಸಮತಿಮಞ್ಞಹಂ;

ಪೇಸಲೇ ತೇನ ಸಂವಿಗ್ಗೋ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಪಟಿಭಾನವತಂ ಅಗ್ಗೋ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಯಥಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವಙ್ಗೀಸೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಭಿಕ್ಖವೋ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಫಲಂ ದಸ್ಸೇಸಿ ಮೇ ಇಧ;

ಸುಮುತ್ತೋ ಸರವೇಗೋವ, ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪಯಿಂ ಮಮ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ನಾಗೋವ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚಕ್ಖುಪಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚನ್ದೇನ, ಸೂರಿಯೇನ, ಆಕಾಸೇನ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇನ, ಸಿನೇರುನಾ ಪಬ್ಬತರಾಜೇನ, ಸೀಹೇನ ಮಿಗರಞ್ಞಾ, ಹತ್ಥಿನಾಗೇನಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಮೇನ್ತೋ ಅನೇಕೇಹಿ ಪದಸತೇಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋವ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ತೇನ ತಂ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ಥೇರೇನ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಚ ತಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಭಾಸಿತಾ. ಥೇರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ಭಾಸಿತಾ ಚ –

೧೨೧೮. ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪಧಾವನ್ತಿ, ಪಗಬ್ಭಾ ಕಣ್ಹತೋ ಇಮೇ.

೧೨೧೯. ‘‘ಉಗ್ಗಪುತ್ತಾ ಮಹಿಸ್ಸಾಸಾ, ಸಿಕ್ಖಿತಾ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಿನೋ;

ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿರೇಯ್ಯುಂ, ಸಹಸ್ಸಂ ಅಪಲಾಯಿನಂ.

೧೨೨೦. ‘‘ಸಚೇಪಿ ಏತ್ತಕಾ ಭಿಯ್ಯೋ, ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ;

ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

೧೨೨೧. ‘‘ಸಕ್ಖೀ ಹಿ ಮೇ ಸುತಂ ಏತಂ, ಬುದ್ಧಸ್ಸಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನೋ;

ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗಂ, ತತ್ಥ ಮೇ ನಿರತೋ ಮನೋ.

೧೨೨೨. ‘‘ಏವಞ್ಚೇ ಮಂ ವಿಹರನ್ತಂ, ಪಾಪಿಮ ಉಪಗಚ್ಛಸಿ;

ತಥಾ ಮಚ್ಚು ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ದಕ್ಖಸಿ.

೧೨೨೩. ‘‘ಅರತಿಞ್ಚ ರತಿಞ್ಚ ಪಹಾಯ, ಸಬ್ಬಸೋ ಗೇಹಸಿತಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕಂ;

ವನಥಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ, ನಿಬ್ಬನಥೋ ಅವನಥೋ ಸ ಭಿಕ್ಖು.

೧೨೨೪. ‘‘ಯಮಿಧ ಪಥವಿಞ್ಚ ವೇಹಾಸಂ, ರೂಪಗತಂ ಜಗತೋಗಧಂ ಕಿಞ್ಚಿ;

ಪರಿಜೀಯತಿ ಸಬ್ಬಮನಿಚ್ಚಂ, ಏವಂ ಸಮೇಚ್ಚ ಚರನ್ತಿ ಮುತತ್ತಾ.

೧೨೨೫. ‘‘ಉಪಧೀಸು ಜನಾ ಗಧಿತಾಸೇ, ದಿಟ್ಠಸುತೇ ಪಟಿಘೇ ಚ ಮುತೇ ಚ;

ಏತ್ಥ ವಿನೋದಯ ಛನ್ದಮನೇಜೋ, ಯೋ ಹೇತ್ಥ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ಮುನಿ ತಮಾಹು.

೧೨೨೬. ‘‘ಅಥ ಸಟ್ಠಿಸಿತಾ ಸವಿತಕ್ಕಾ, ಪುಥುಜ್ಜನತಾಯ ಅಧಮ್ಮಾ ನಿವಿಟ್ಠಾ;

ನ ಚ ವಗ್ಗಗತಸ್ಸ ಕುಹಿಞ್ಚಿ, ನೋ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಗಾಹೀ ಸ ಭಿಕ್ಖು.

೧೨೨೭. ‘‘ದಬ್ಬೋ ಚಿರರತ್ತಸಮಾಹಿತೋ, ಅಕುಹಕೋ ನಿಪಕೋ ಅಪಿಹಾಲು;

ಸನ್ತಂ ಪದಂ ಅಜ್ಝಗಮಾ ಮುನಿ, ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಕಙ್ಖತಿ ಕಾಲಂ.

೧೨೨೮. ‘‘ಮಾನಂ ಪಜಹಸ್ಸು ಗೋತಮ, ಮಾನಪಥಞ್ಚ ಜಹಸ್ಸು ಅಸೇಸಂ;

ಮಾನಪಥಮ್ಹಿ ಸ ಮುಚ್ಛಿತೋ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀಹುವಾ ಚಿರರತ್ತಂ.

೧೨೨೯. ‘‘ಮಕ್ಖೇನ ಮಕ್ಖಿತಾ ಪಜಾ, ಮಾನಹತಾ ನಿರಯಂ ಪಪತನ್ತಿ;

ಸೋಚನ್ತಿ ಜನಾ ಚಿರರತ್ತಂ, ಮಾನಹತಾ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ.

೧೨೩೦. ‘‘ನ ಹಿ ಸೋಚತಿ ಭಿಕ್ಖು ಕದಾಚಿ, ಮಗ್ಗಜಿನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ;

ಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಸುಖಞ್ಚಾನುಭೋತಿ, ಧಮ್ಮದಸೋತಿ ತಮಾಹು ತಥತ್ತಂ.

೧೨೩೧. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಖಿಲೋ ಇಧ ಪಧಾನವಾ, ನೀವರಣಾನಿ ಪಹಾಯ ವಿಸುದ್ಧೋ;

ಮಾನಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಅಸೇಸಂ, ವಿಜ್ಜಾಯನ್ತಕರೋ ಸಮಿತಾವೀ.

೧೨೩೨. ‘‘ಕಾಮರಾಗೇನ ಡಯ್ಹಾಮಿ, ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ;

ಸಾಧು ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಬ್ರೂಹಿ, ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಗೋತಮ.

೧೨೩೩. ‘‘ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಪರಿಯೇಸಾ, ಚಿತ್ತಂ ತೇ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ;

ನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹಿ, ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಂಹಿತಂ.

೧೨೩೪. ‘‘ಅಸುಭಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ;

ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ತ್ಯತ್ಥು, ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲೋ ಭವ.

೧೨೩೫. ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಹಿ, ಮಾನಾನುಸಯಮುಜ್ಜಹ;

ತತೋ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ, ಉಪಸನ್ತೋ ಚರಿಸ್ಸಸಿ.

೧೨೩೬. ‘‘ತಮೇವ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಯಾಯತ್ತಾನಂ ನ ತಾಪಯೇ;

ಪರೇ ಚ ನ ವಿಹಿಂಸೇಯ್ಯ, ಸಾ ವೇ ವಾಚಾ ಸುಭಾಸಿತಾ.

೧೨೩೭. ‘‘ಪಿಯವಾಚಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಯಾ ವಾಚಾ ಪಟಿನನ್ದಿತಾ;

ಯಂ ಅನಾದಾಯ ಪಾಪಾನಿ, ಪರೇಸಂ ಭಾಸತೇ ಪಿಯಂ.

೧೨೩೮. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ವೇ ಅಮತಾ ವಾಚಾ, ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋ;

ಸಚ್ಚೇ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ, ಆಹು ಸನ್ತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೨೩೯. ‘‘ಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಾಸತಿ ವಾಚಂ, ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ;

ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯ, ಸಾ ವೇ ವಾಚಾನಮುತ್ತಮಾ.