೪. ನೀತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸುಪಿತ್ವಾನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ನೀತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸುನನ್ದೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ಅನೇಕಸತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇನ್ತೋ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿ, ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ ಯಞ್ಞಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸಿಸ್ಸೇಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಸಕಲಞ್ಚ ನಗರಂ ಪುಪ್ಫಪಟವಿತಾನಿಕಂ ವಿಯ ಛಾದಿತಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ಥರಿ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ. ಸುನನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನೀತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಸುಖಸೀಲಾ ಸುಖಸಮಾಚಾರಾ ಸುಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿವಾತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತಿ, ಇಮೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸುಖೇನ ವಿಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಸುಖಾಭಿಲಾಸಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಮೇವ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಾವದೇಹಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಸಭಾಗಂ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಯ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ರತ್ತಿಭಾಗೇಪಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸುಪತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಹೇತುಪರಿಪಾಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ –

೮೪. ‘‘ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸುಪಿತ್ವಾನ, ದಿವಾ ಸಙ್ಗಣಿಕೇ ರತೋ;

ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬರತ್ತಿನ್ತಿ ಸಕಲಂ ರತ್ತಿಂ. ಸುಪಿತ್ವಾನಾತಿ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ, ‘‘ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ರತ್ತಿಯಾ ತೀಸುಪಿ ಯಾಮೇಸು ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿವಾತಿ ದಿವಸಂ, ಸಕಲಂ ದಿವಸಭಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಗಣಿಕೇತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕೇಹಿ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸನ್ನಿಸಜ್ಜಾ ಸಙ್ಗಣಿಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ರತೋ ಅಭಿರತೋ ತತ್ಥ ಅವಿಗತಚ್ಛನ್ದೋ ‘‘ಸಙ್ಗಣಿಕೇ ರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸಙ್ಗಣಿಕಾರತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ. ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾತಿ ಕುದಾ ನಾಮ. ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಅನ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಅನುಪ್ಪಾದಂ ಕದಾ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಏದಿಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ದುಮ್ಮೇಧ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ.

ಏವಂ ಪನ ಸತ್ಥಾರಾ ಗಾಥಾಯ ಕಥಿತಾಯ ಥೇರೋ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೪.೨೬-೩೩) –

‘‘ಸುನನ್ದೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮನ್ತಪಾರಗೂ;

ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಯಾಚಯೋಗೋ, ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ಅಯಾಜಯಿ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಅಗ್ಗೋ ಕಾರುಣಿಕೋ ಇಸಿ;

ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ, ಅಮ್ಬರೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಮೇತ್ತಾಯ ಅಫರಿ ಸತ್ತೇ, ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ನಿರೂಪಧಿ.

‘‘ವಣ್ಟೇ ಛೇತ್ವಾನ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮನ್ತಪಾರಗೂ;

ಸಬ್ಬೇ ಸಿಸ್ಸೇ ಸಮಾನೇತ್ವಾ, ಆಕಾಸೇ ಉಕ್ಖಿಪಾಪಯಿ.

‘‘ಯಾವತಾ ನಗರಂ ಆಸಿ, ಪುಪ್ಫಾನಂ ಛದನಂ ತದಾ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ, ಸತ್ತಾಹಂ ನ ವಿಗಚ್ಛಥ.

‘‘ತೇನೇವ ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ, ಅನುಭೋತ್ವಾನ ಸಮ್ಪದಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ.

‘‘ಏಕಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಪಞ್ಚತಿಂಸಾಸು ಖತ್ತಿಯಾ;

ಅಮ್ಬರಂಸಸನಾಮಾ ತೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ.

ನೀತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.