೧. ವಪ್ಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಸ್ಸತಿ ಪಸ್ಸೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಪ್ಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಥೋಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಅನಾಗತೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸರಣಗಮನಞ್ಚ ಪವೇದೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಪ್ಪೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಸಿತೇನ ಇಸಿನಾ ‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕತೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಾಹಾರಪರಿಭೋಗೇನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಂ ಗತೋ. ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಾನಿ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಪವತ್ತಿತೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೨೦-೩೦) –

‘‘ಉಭಿನ್ನಂ ದೇವರಾಜೂನಂ, ಸಙ್ಗಾಮೋ ಸಮುಪಟ್ಠಿತೋ;

ಅಹೋಸಿ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ, ಮಹಾಘೋಸೋ ಅವತ್ತಥ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಸಂವೇಜೇಸಿ ಮಹಾಜನಂ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ಅತ್ತಮನಾ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕವಚಾವುಧಾ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ಏಕಗ್ಗಾಸಿಂಸು ತಾವದೇ.

‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ವಾಚಾಸಭಿಮುದೀರಯಿ;

ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಲೋಕವಿದೂ, ನಿಬ್ಬಾಪೇಸಿ ಮಹಾಜನಂ.

‘‘ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಮನುಜೋ, ಏಕಪಾಣಂ ವಿಹೇಠಯಂ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪದೋಸೇನ, ಅಪಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ನಾಗೋವ, ಬಹೂ ಪಾಣೇ ವಿಹೇಠಯಂ;

ನಿಬ್ಬಾಪೇಥ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಮಾ ಹಞ್ಞಿತ್ಥೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಯಕ್ಖರಾಜೂನಂ, ಸೇನಾ ಸಾ ವಿಮ್ಹಿತಾ ಅಹು;

ಸರಣಞ್ಚ ಉಪಾಗಚ್ಛುಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ಸುತಾದಿನಂ.

‘‘ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾನ ಜನತಂ, ಪದಮುದ್ಧರಿ ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಪೇಕ್ಖಮಾನೋವ ದೇವೇಹಿ, ಪಕ್ಕಾಮಿ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ಪಠಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಿಂ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಮಹಾದುನ್ದುಭಿನಾಮಾ ಚ, ಸೋಳಸಾಸುಂ ರಥೇಸಭಾ;

ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ರಾಜಾನೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮುಖೇನ ಸತ್ಥು ಗುಣಮಹನ್ತತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಈದಿಸಂ ನಾಮ ಸತ್ಥಾರಂ ಬಾಹುಲಿಕಾದಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರಿಮ್ಹ. ಅಹೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೋ ನಾಮ ಅನ್ಧಕರಣೋ ಅಚಕ್ಖುಕರಣೋ ಅರಿಯಭಾವೋಯೇವ ಚಕ್ಖುಕರಣೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸತಿ ಪಸ್ಸೋ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೬೧. ತತ್ಥ ಪಸ್ಸತಿ ಪಸ್ಸೋತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಅವಿಪರೀತಂ ಜಾನಾತಿ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಪಸ್ಸೋ, ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅರಿಯೋ, ಸೋ ಪಸ್ಸನ್ತಂ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸಾವಿಂ ‘‘ಅಯಂ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಜಾನಾತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಪಸ್ಸನ್ತಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತಞ್ಚ ಪಸ್ಸತಿ, ಯೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವಿರಹಿತೋ ಧಮ್ಮೇ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಂ ಪುಥುಜ್ಜನಂ ‘‘ಅನ್ಧೋ ವತಾಯಂ ಭವಂ ಅಚಕ್ಖುಕೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತಂ, ಪಸ್ಸನ್ತಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುರಹಿತೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ತಾದಿಸಂ ಅನ್ಧಬಾಲಂ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಞ್ಚ ಪಣ್ಡಿತಂ ‘‘ಅಯಂ ಏವಂವಿಧೋ’’ತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸನರಹಿತೋ ಸಕಲಂ ಞೇಯ್ಯಂ ಹತ್ಥಾಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪೂರಣಾದಿಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ನ ಪಸ್ಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಭಯೇಪಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೇವಿತಬ್ಬಾಸೇವಿತಬ್ಬೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅವಿಪರೀತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ವಪ್ಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.