೫. ದಬ್ಬತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ದುದ್ದಮಿಯೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಬ್ಬತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬ್ಯಾಕತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೋಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ತದಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರೇ ಛ ಜನಾತಿ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಾಸನೇ ಅಗಾರವಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಕರೋಮ ಏಕಮನ್ತೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಂ ಪಬ್ಬತಸಿಖರಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಬಲಂ ಜಾನನ್ತಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ನಿಪಾತೇನ್ತು, ಜೀವಿತೇ ಸಾಲಯಾ ಓತರನ್ತು, ಮಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪಿನೋ ಅಹುವತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತರುಚಿಕೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿಂಸು.

ತತ್ರೇಕೋ ಥೇರೋ ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ, ‘‘ಮಮ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಿಚ್ಚಂ ಮಮಾಯತ್ತಂ ಹೋತು, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇನ್ತಾ ಏವಂ ಅವೋಚುಮ್ಹ – ‘ಯೋ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಆಹರತು, ತೇನಾಭತಂ ಸೇಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ. ‘‘ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾ ಲಭಿತ್ಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಟ್ಟಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ. ಥೇರೋ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಅಪರೋ ಥೇರೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಇತರೇ ಥೇರಾ ತತೋ ಚುತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾನಗರೇ ರಾಜಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕರಟ್ಠೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಬಾಹಿಯರಟ್ಠೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೇ ಜಾತೋ.

ಅಯಂ ಪನ ದಬ್ಬತ್ಥೇರೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಅನುಪಿಯನಗರೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಲ್ಲರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಉಪವಿಜಞ್ಞಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ಮತಸರೀರಂ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಾರುಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಂಸು. ತಸ್ಸಾ ಅಗ್ಗಿವೇಗಸನ್ತತ್ತಂ ಉದರಪಟಲಂ ದ್ವೇಧಾ ಅಹೋಸಿ. ದಾರಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಪತಿ. ತಂ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ಪತಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಜೀವಿತತ್ತಾ ‘‘ದಬ್ಬೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪಿಯಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತಿ. ದಬ್ಬಕುಮಾರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಯ್ಯಿಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಸತ್ತೋ ಪಠಮಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ವೋರೋಪನಕ್ಖಣೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ದುತಿಯಾಯ ಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓರೋಪಿಯಮಾನಾಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ತತಿಯಾಯ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಸಬ್ಬಕೇಸಾನಂ ಪನ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರೇ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ರಹೋಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಣೇ ಕಾಯಂ ಯೋಜೇತುಕಾಮೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ ಭತ್ತಾನಿ ಚ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕತ್ತಞ್ಚ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ದಬ್ಬೋ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಮಹನ್ತೇ ಠಾನೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಥೇರೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸತಿ. ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಭಾವೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ದಬ್ಬೋ ಕಿರ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಸಭಾಗಸಭಾಗಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಆಸನ್ನೇಪಿ ದೂರೇಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ನೇತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಾಲೇಪಿ ವಿಕಾಲೇಪಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಆವುಸೋ, ಜೀವಕಮ್ಬವನೇ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮದ್ದಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಮಿಗದಾಯೇ’’ತಿ ಏವಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉದ್ದಿಸಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಮನೋಮಯೇ ಕಾಯೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಜಲಮಾನಾಯ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ ಇದಂ ಪೀಠ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನಿದಂ ವತ್ಥು ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಯದಿದಂ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೯; ೨೧೪). ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪, ೧೦೮-೧೪೯) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕವಿದೂ ಮುನಿ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಓವಾದಕೋ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ, ತಾರಕೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ದೇಸನಾಕುಸಲೋ ಬುದ್ಧೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಚಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪಿ.

‘‘ಏವಂ ನಿರಾಕುಲಂ ಆಸಿ, ಸುಞ್ಞತಂ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಚ;

ವಿಚಿತ್ತಂ ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ವಸೀಭೂತೇಹಿ ತಾದಿಭಿ.

‘‘ರತನಾನಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸಂ, ಉಗ್ಗತೋ ಸೋ ಮಹಾಮುನಿ;

ಕಞ್ಚನಗ್ಘಿಯಸಙ್ಕಾಸೋ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣೋ.

‘‘ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಆಯು ವಿಜ್ಜತಿ ತಾವದೇ;

ತಾವತಾ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಸೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಂ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಮಹಾಯಸೋ;

ಉಪೇತ್ವಾ ಲೋಕಪಜ್ಜೋತಂ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ.

‘‘ಸೇನಾಸನಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಂ ಸಸಾವಕಂ;

ಕಿತ್ತಯನ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ, ಸುಣಿತ್ವಾ ಮುದಿತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಅಧಿಕಾರಂ ಸಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ನಿಪಚ್ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ತಂ ಠಾನಮಭಿಪತ್ಥಯಿಂ.

‘‘ತದಾಹ ಸ ಮಹಾವೀರೋ, ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಪಕಿತ್ತಯಂ;

ಯೋ ಸಸಙ್ಘಮಭೋಜೇಸಿ, ಸತ್ತಾಹಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಸೋಯಂ ಕಮಲಪತ್ತಕ್ಖೋ, ಸೀಹಂಸೋ ಕನಕತ್ತಚೋ;

ಮಮ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿ, ಪತ್ಥಯಂ ಠಾನಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸಾವಕೋ ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ದಬ್ಬೋ ನಾಮೇನ ವಿಸ್ಸುತೋ;

ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕೋ, ಅಗ್ಗೋ ಹೇಸ್ಸತಿಯಂ ತದಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಸತಾನಂ ತೀಣಿಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಸತಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುಖಿತೋ ಆಸಿಂ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾಹಸಾ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ನಾಯಕೋ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸಕೋ.

‘‘ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಉಪವದಿಂ, ಸಾವಕಂ ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ಸುದ್ಧೋತಿ ಚ ವಿಜಾನಿಯ.

‘‘ತಸ್ಸೇವ ನರವೀರಸ್ಸ, ಸಾವಕಾನಂ ಮಹೇಸಿನಂ;

ಸಲಾಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಖೀರೋದನಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಮಹಾಯಸೋ;

ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ.

‘‘ಸಾಸನಂ ಜೋತಯಿತ್ವಾನ, ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಕುತಿತ್ಥಿಯೇ;

ವಿನೇಯ್ಯೇ ವಿನಯಿತ್ವಾವ, ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಸಸಾವಕೋ.

‘‘ಸಸಿಸ್ಸೇ ನಿಬ್ಬುತೇ ನಾಥೇ, ಅತ್ಥಮೇನ್ತಮ್ಹಿ ಸಾಸನೇ;

ದೇವಾ ಕನ್ದಿಂಸು ಸಂವಿಗ್ಗಾ, ಮುತ್ತಕೇಸಾ ರುದಮ್ಮುಖಾ.

‘‘ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖೋ, ನ ಪಸ್ಸಿಸಾಮ ಸುಬ್ಬತೇ;

ನ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಅಹೋ ನೋ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾ.

‘‘ತದಾಯಂ ಪಥವೀ ಸಬ್ಬಾ, ಅಚಲಾ ಸಾ ಚಲಾಚಲಾ;

ಸಾಗರೋ ಚ ಸಸೋಕೋವ, ವಿನದೀ ಕರುಣಂ ಗಿರಂ.

‘‘ಚತುದ್ದಿಸಾ ದುನ್ದುಭಿಯೋ, ನಾದಯಿಂಸು ಅಮಾನುಸಾ;

ಸಮನ್ತತೋ ಅಸನಿಯೋ, ಫಲಿಂಸು ಚ ಭಯಾವಹಾ.

‘‘ಉಕ್ಕಾ ಪತಿಂಸು ನಭಸಾ, ಧೂಮಕೇತು ಚ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಸಧೂಮಾ ಜಾಲವಟ್ಟಾ ಚ, ರವಿಂಸು ಕರುಣಂ ಮಿಗಾ.

‘‘ಉಪ್ಪಾದೇ ದಾರುಣೇ ದಿಸ್ವಾ, ಸಾಸನತ್ಥಙ್ಗಸೂಚಕೇ;

ಸಂವಿಗ್ಗಾ ಭಿಕ್ಖವೋ ಸತ್ತ, ಚಿನ್ತಯಿಮ್ಹ ಮಯಂ ತದಾ.

‘‘ಸಾಸನೇನ ವಿನಾಮ್ಹಾಕಂ, ಜೀವಿತೇನ ಅಲಂ ಮಯಂ;

ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾರಞ್ಞಂ, ಯುಞ್ಜಾಮ ಜಿನಸಾಸನೇ.

‘‘ಅದ್ದಸಮ್ಹ ತದಾರಞ್ಞೇ, ಉಬ್ಬಿದ್ಧಂ ಸೇಲಮುತ್ತಮಂ;

ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ತಮಾರುಯ್ಹ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತಯಿಮ್ಹಸೇ.

‘‘ತದಾ ಓವದಿ ನೋ ಥೇರೋ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ಸುದುಲ್ಲಭೋ;

ಸದ್ಧಾತಿದುಲ್ಲಭಾ ಲದ್ಧಾ, ಥೋಕಂ ಸೇಸಞ್ಚ ಸಾಸನಂ.

‘‘ನಿಪತನ್ತಿ ಖಣಾತೀತಾ, ಅನನ್ತೇ ದುಕ್ಖಸಾಗರೇ;

ತಸ್ಮಾ ಪಯೋಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಯಾವ ಠಾತಿ ಮುನೇ ಮತಂ.

‘‘ಅರಹಾ ಆಸಿ ಸೋ ಥೇರೋ, ಅನಾಗಾಮೀ ತದಾನುಗೋ;

ಸುಸೀಲಾ ಇತರೇ ಯುತ್ತಾ, ದೇವಲೋಕಂ ಅಗಮ್ಹಸೇ.

‘‘ನಿಬ್ಬುತೋ ತಿಣ್ಣಸಂಸಾರೋ, ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ಚ ಏಕಕೋ;

ಅಹಞ್ಚ ಪಕ್ಕುಸಾತಿ ಚ, ಸಭಿಯೋ ಬಾಹಿಯೋ ತಥಾ.

‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ, ಚೇವ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೂಪಗಾ ಮಯಂ;

ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತಾ, ಗೋತಮೇನಾನುಕಮ್ಪಿತಾ.

‘‘ಮಲ್ಲೇಸು ಕುಸಿನಾರಾಯಂ, ಗಬ್ಭೇ ಜಾತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ;

ಮಾತಾ ಮತಾ ಚಿತಾರುಳ್ಹಾ, ತತೋ ನಿಪ್ಪತಿತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಪತಿತೋ ದಬ್ಬಪುಞ್ಜಮ್ಹಿ, ತತೋ ದಬ್ಬೋತಿ ವಿಸ್ಸುತೋ;

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಬಲೇನಾಹಂ, ವಿಮುತ್ತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ.

‘‘ಖೀರೋದನಬಲೇನಾಹಂ, ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹುಪಾಗತೋ;

ಖೀಣಾಸವೋಪವಾದೇನ, ಪಾಪೇಹಿ ಬಹು ಚೋದಿತೋ.

‘‘ಉಭೋ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ, ವೀತಿವತ್ತೋಮ್ಹಿ ದಾನಿಹಂ;

ಪತ್ವಾನ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂ, ಹಾಸಯಿತ್ವಾನ ಸುಬ್ಬತೇ;

ಜಿನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗುಣೇ ತುಟ್ಠೋ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ನಾಗೋವ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ…ಪೇ…ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂಭೂತಂ ಪನ ತಂ ಯೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುದ್ಧಂಸನವಸೇನ ಕತೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿ, ತಾಯ ಏವ ಕಮ್ಮಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನಾ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಯಂ ಕಲ್ಯಾಣಭತ್ತಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭೇದಿತಾ’’ತಿ ದುಗ್ಗಹಿತಗಾಹಿನೋ ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇಸುಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅಧಿಕರಣೇ ಸಙ್ಘೇನ ಸತಿವಿನಯೇನ ವೂಪಸಮಿತೇ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ದುದ್ದಮಿಯೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೫. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಅನಿಯಮಿತನಿದ್ದೇಸೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಯಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉಭಯೇನಪಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ವದತಿ. ದುದ್ದಮಿಯೋತಿ ದುದ್ದಮೋ, ದಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ಇದಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮದಾಲೇಪಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅವೂಪಸಮನಞ್ಚ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವದತಿ. ದಮೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗದಮೇನ, ತೇನ ಹಿ ದನ್ತೋ ಪುನ ದಮೇತಬ್ಬತಾಭಾವತೋ ‘‘ದನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ. ಅಥ ವಾ ದಮೇನಾತಿ ದಮಕೇನ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿನಾ ದಮಿತೋ. ದಬ್ಬೋತಿ ದ್ರಬ್ಯೋ, ಭಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಇಮಮೇವ ಥೇರಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ನ ಖೋ, ದಬ್ಬ, ದಬ್ಬಾ ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೮೪; ಚೂಳವ. ೧೯೩). ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ಯಥಾಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಸನ್ತೋಸೇನ ಮಗ್ಗಫಲಸನ್ತೋಸೇನ ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ. ವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖೋತಿ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾಯ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾಯ ಚ ಕಙ್ಖಾಯ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತತ್ತಾ ವಿಗತಕಙ್ಖೋ. ವಿಜಿತಾವೀತಿ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೇನ ವಿಜೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಧಮಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತಾವೀ. ಅಪೇತಭೇರವೋತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಭಯಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ಅಪಗತಭೇರವೋ ಅಭಯೂಪರತೋ. ಪುನ ದಬ್ಬೋತಿ ನಾಮಕಿತ್ತನಂ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ದ್ವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಯಾ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತು, ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಯಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತು. ತೇಸು ಇಧ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಠಿತತ್ತೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ ಅಚಲೋ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯೋ. ಹೀತಿ ಚ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ತೇನ ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ದುದ್ದಮೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ ಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಉತ್ತಮೇನ ದಮೇನ ದಮಿತೋ ಸನ್ತುಸಿತೋ ವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖೋ ವಿಜಿತಾವೀ ಅಪೇತಭೇರವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ದಬ್ಬೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ತತೋಯೇವ ಚ ಠಿತತ್ತೋ, ಏವಂಭೂತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಪಸಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪರನೇಯ್ಯಬುದ್ಧಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ದಬ್ಬತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.