೫. ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦೩. ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸೂತಿ ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ಪರಮಂ, ಇದಂ ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಹತ್ಥಿಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ಅನ್ಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಪುರತೋ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಏಕಮೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಪರಾಮಸಿಂಸು. ತತೋ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕೀದಿಸೋ, ಭಣೇ, ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಯೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಪರಾಮಸಿ, ಸೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ ಭಣಿ. ಯೇ ದನ್ತಾದೀನಿ ಪರಾಮಸಿಂಸು, ತೇ ಇತರಂ ‘‘ಮಾ ಭೋ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಮುಸಾ ಭಣೀ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿತ್ತಿಖಿಲೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಈದಿಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯೋ’’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಂ ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ವಿವದಿಂಸು, ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಧಮ್ಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಂ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ವಿವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋತಿ ‘‘ಇದಂ ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸಮಾನೋ. ಯದುತ್ತರಿ ಕುರುತೇತಿ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಕರೋತಿ. ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹಾತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇ ‘‘ಹೀನಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹೇ ಅವೀತಿವತ್ತೋವ ಹೋತಿ.

೮೦೪. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಂ ಅವೀತಿವತ್ತೋ ಚ ಯಂ ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇತಿ ಏತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ತನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸತಿ. ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ‘‘ಇದಂ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಸತ್ಥಾರಾದಿಕಂ ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ.

೮೦೫. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಚಸ್ಸ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪರಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಹೀನಂ ಪಸ್ಸತಿ ತಂ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಗನ್ಥಮೇವ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ಬನ್ಧನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಏತದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ, ನಾಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೦೬. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ನ ಕೇವಲಂ ದಿಟ್ಠಸುತಾದಿಂ ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಅಸಞ್ಜಾತಂ ಉಪರೂಪರಿ ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ನ ಜನೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕೀದಿಸಂ? ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಾದಿನಾ ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾ ಯಾ ಕಪ್ಪಿಯತಿ, ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಾನೇನಪಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯ, ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪೀತಿ.

೮೦೭. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ಚ ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಇಧ ವಾ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಂ, ತಂ ಪಹಾಯ ಅಪರಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಞಾಣೇ ದುವಿಧಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತಿ. ಅಕರೋನ್ತೋ ಚ ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನಾನಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಭಿನ್ನೇಸು ಸತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಅಗಚ್ಛನಧಮ್ಮೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠೀಸು ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೦೮-೧೦. ಇದಾನಿ ಯೋ ಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಂ ‘‘ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಉಭಯನ್ತೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಫಸ್ಸಾದಿಭೇದೇ. ಪಣಿಧೀತಿ ತಣ್ಹಾ. ಭವಾಭವಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಭವಾಯ. ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ ಸಕತ್ತಭಾವಾದಿಭೇದೇ ಇಧ ವಾ ಪರತ್ತಭಾವಾದಿಭೇದೇ ಪರತ್ಥ ವಾ. ದಿಟ್ಠೇ ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತಾದೀಸು. ಸಞ್ಞಾತಿ ಸಞ್ಞಾಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾ. ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ಗತೋ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಆಕಾರೇಹಿ ತಾದೀ ಹೋತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.