೧೩. ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತ-(ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತ)-ವಣ್ಣನಾ

೩೬೨. ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಮುನಿಂ ಪಹೂತಪಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತಂ, ‘‘ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಸಮಯದಿವಸೇ ಕಥಿತತ್ತಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ, ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಭುತಿ ಪೋರಾಣೇಹಿ ವಣ್ಣೀಯತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಉದ್ದೇಸಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾ – ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಸಮ್ಮತಸ್ಸ ರೋಜೋ ನಾಮ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ರೋಜಸ್ಸ ವರರೋಜೋ, ವರರೋಜಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕಲ್ಯಾಣಸ್ಸ ವರಕಲ್ಯಾಣೋ, ವರಕಲ್ಯಾಣಸ್ಸ ಮನ್ಧಾತಾ, ಮನ್ಧಾತುಸ್ಸ ವರಮನ್ಧಾತಾ, ವರಮನ್ಧಾತುಸ್ಸ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ವರೋ, ವರಸ್ಸ ಉಪವರೋ, ಉಪವರಸ್ಸ ಮಘದೇವೋ, ಮಘದೇವಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ಖತ್ತಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಪರತೋ ತಯೋ ಓಕ್ಕಾಕವಂಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ತತಿಯಓಕ್ಕಾಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಹೇಸಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ – ಹತ್ಥಾ, ಚಿತ್ತಾ, ಜನ್ತು, ಜಾಲಿನೀ, ವಿಸಾಖಾತಿ. ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಪರಿವಾರಾ. ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತಾ – ಓಕ್ಕಾಮುಖೋ, ಕರಕಣ್ಡು, ಹತ್ಥಿನಿಕೋ, ಸಿನಿಪುರೋತಿ; ಪಞ್ಚ ಧೀತರೋ – ಪಿಯಾ, ಸುಪ್ಪಿಯಾ, ಆನನ್ದಾ, ವಿಜಿತಾ, ವಿಜಿತಸೇನಾತಿ. ಏವಂ ಸಾ ನವ ಪುತ್ತೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ.

ಅಥ ರಾಜಾ ಅಞ್ಞಂ ದಹರಂ ಅಭಿರೂಪಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಜನ್ತುಂ ನಾಮ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಂ ಜನ್ತುಕುಮಾರಂ ಪಞ್ಚಮದಿವಸೇ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಮಹೇಸಿಯಾ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ಞಾತಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ರಾಜಾ ‘‘ನಸ್ಸ ವಸಲಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ನಾದಾಸಿ. ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರಹೋ ರಾಜಾನಂ ಪರಿತೋಸೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮುಸಾವಾದೋ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಯಾಚತಿ ಏವ. ಅಥ ರಾಜಾ ಪುತ್ತೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ, ತಾತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕನಿಟ್ಠಂ ಜನ್ತುಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಸಹಸಾ ವರಂ ಅದಾಸಿಂ. ಸಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೇ ಭಗಿನಿಯೋ ಆದಾಯ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ‘‘ಕುಮಾರಾ ಪಿತುಅಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಾಮ ನೇ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಪಠಮದಿವಸೇ ಯೋಜನಮತ್ತಾ ಸೇನಾ ಅಹೋಸಿ, ದುತಿಯದಿವಸೇ ದ್ವಿಯೋಜನಮತ್ತಾ, ತತಿಯದಿವಸೇ ತಿಯೋಜನಮತ್ತಾ. ಕುಮಾರಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಮಹಾ ಅಯಂ ಬಲಕಾಯೋ, ಸಚೇ ಮಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಸಾಮನ್ತರಾಜಾನಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ, ಸೋಪಿ ನೋ ನ ಪಹೋಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಪರೇಸಂ ಪೀಳಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧರಜ್ಜೇನ, ಮಹಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ, ಅರಞ್ಞೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹಿಮವನ್ತಾಭಿಮುಖಾ ಅಗಮಿಂಸು.

ತತ್ಥ ನಗರಮಾಪನೋಕಾಸಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಹಿಮವತಿ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಘೋರತಪೋ ತಾಪಸೋ ಪಟಿವಸತಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ಮಹಾಸಾಕಸಣ್ಡೇ, ತಸ್ಸ ವಸನೋಕಾಸಂ ಗತಾ. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಭುಮ್ಮಜಾಲಂ ನಾಮ ವಿಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ, ಯಾಯ ಉದ್ಧಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥೇ ಆಕಾಸೇ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಗುಣದೋಸೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೂಕರಮಿಗಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ತಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಪಾತೇನ್ತಿ, ಮಣ್ಡೂಕಮೂಸಿಕಾ ಸಪ್ಪೇ ಭಿಂಸಾಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಪಥವೀಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಸೋ ರಾಜಕುಮಾರೇ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮಮ ನಾಮೇನ ನಗರಂ ಕರೋಥ, ದೇಮಿ ವೋ ಇಮಂ ಓಕಾಸ’’ನ್ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು. ತಾಪಸೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ಬಲೇನ ಅತಿಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಮೇ ರಞ್ಞೋ ಘರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ತಂ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಅವಿದೂರೇ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ವಸಿ. ತತೋ ಕುಮಾರಾ ತತ್ಥ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಕಪಿಲಸ್ಸ ವುತ್ಥೋಕಾಸೇ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಕಪಿಲವತ್ಥೂ’’ತಿ ನಾಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ.

ಅಥ ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ, ಯದಿ ನೇಸಂ ಪಿತಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಕಾರೇಯ್ಯ. ಇದಾನಿ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕುಮಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸುಂ. ಕುಮಾರಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದಿಸಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ತಾಸಮ್ಪಿ ಭಗಿನೀನಂ ಸದಿಸೇ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇ, ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಞ್ಚ ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಭಯೇನ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನಿಂ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾಹಿ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಪಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ, ಪರಮಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ’’ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಸಕ್ಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಅಮ್ಬಟ್ಠ, ರಾಜಾ ಓಕ್ಕಾಕೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಪಾರಿಸಜ್ಜೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಕಹಂ ನು ಖೋ, ಭೋ, ಏತರಹಿ ಕುಮಾರಾ ಸಮ್ಮನ್ತೀ’ತಿ. ಅತ್ಥಿ, ದೇವ, ಹಿಮವನ್ತಪಸ್ಸೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ ಮಹಾಸಾಕಸಣ್ಡೋ, ತತ್ಥೇತರಹಿ ಕುಮಾರಾ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ತೇ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಭಯಾ ಸಕಾಹಿ ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಅಮ್ಬಟ್ಠ, ರಾಜಾ ಓಕ್ಕಾಕೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ, ಪರಮಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ’ತಿ, ತದಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ, ಅಮ್ಬಟ್ಠ, ಸಕ್ಯಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಸಕ್ಯಾನಂ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೬೭).

ತತೋ ನೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ ಕುಟ್ಠರೋಗೋ ಉದಪಾದಿ, ಕೋವಿಳಾರಪುಪ್ಫಸದಿಸಾನಿ ಗತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ರಾಜಕುಮಾರಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಭೋಜನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಉಪರಿ ಏಸ ರೋಗೋ ಸಙ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ತಂ ಯಾನೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ತತ್ಥ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪದರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಮೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಕುಟ್ಠರೋಗೀ ಓರೋಧೇಹಿ ಚ ನಾಟಕೇಹಿ ಚ ಜಿಗುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ತೇನ ಸಂವೇಗೇನ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಣ್ಣಮೂಲಫಲಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರೋಗೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೋಳಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಕೋಲಾಪಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ, ದ್ವಾರಞ್ಚ ವಾತಪಾನಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಙ್ಗಾರಕಟಾಹೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸರಞ್ಚ ಸುಸ್ಸರಞ್ಚ ಸುಣನ್ತೋ ಸಯತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸೀಹೋ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಗ್ಘೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಭಾತೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಘಾಸಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಸಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಪದರತ್ಥರೇ ವಿವರಮಕಾಸಿ. ತೇನ ವಿವರೇನ ಸಾ ಬ್ಯಗ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಾ ವಿಸ್ಸರಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ನಿಕ್ಖಮಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೋಬ್ಭೇ ನಿಖಾತಾಪಿ ಮಾನಮೇವ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಜಾತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ದಾನಿ ಖೀರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸಪ್ಪಿ ವಿಯ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಕುಟ್ಠರೋಗಿನೀಮ್ಹಿ ಸಾಮಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಕತಕಮ್ಮೋ ದಾನಿ ಅಹಂ ಸಕ್ಕಾ ತಿಕಿಚ್ಛಿತು’’ನ್ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನೋಕಾಸಂ ನೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪರಿಭುತ್ತಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಏವ ದತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರೋಗಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸಾ ಪಠಮಸಂವಾಸೇನೇವ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿ, ಪುನಪಿ ದ್ವೇತಿ ಏವಂ ಸೋಳಸಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಜಾಯಿ. ಏವಂ ತೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೇ ಪಿತಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ರಾಮರಞ್ಞೋ ನಗರವಾಸೀ ಪಬ್ಬತೇ ರತನಾನಿ ಗವೇಸನ್ತೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಆಗತೋ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ, ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕುತೋ ತ್ವಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ತೇನ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನಗರತೋ ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ನಂ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಏವಂ ತೇಸು ಸಮುಲ್ಲಪಮಾನೇಸು ತೇ ದಾರಕಾ ಆಗಮಿಂಸು. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕೇ ದೇವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮೇ ಭಣೇ’’ತಿ. ‘‘ಇಮೇಹಿ ದಾನಿ, ದೇವ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಕುಮಾರೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವನೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಏಹಿ ರಜ್ಜಮನುಸಾಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಲಂ, ಭಣೇ, ಇಧೇವ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಲದ್ಧಂ ದಾನಿ ಮೇ ಕಥಾಪಾಭತ’’ನ್ತಿ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಸ್ಸಾರೋಚೇಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ‘‘ಪಿತರಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಪಿತರಂ ಯಾಚಿ. ಸೋಪಿ ‘‘ಅಲಂ, ತಾತ ಕುಮಾರ, ಇಧೇವ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ನೇವ ಇಚ್ಛಿ. ತತೋ ರಾಜಪುತ್ತೋ ‘‘ನ ದಾನಿ ರಾಜಾ ಆಗನ್ತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಇಧೇವ ನಗರಂ ಮಾಪೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಕೋಲರುಕ್ಖಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಘರಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಲರುಕ್ಖಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಕೋಲನಗರ’’ನ್ತಿ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘಪಥೇ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೇ ಕುಮಾರೇ ಮಾತಾ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುವಾಸಿನೋ ಸಕ್ಯಾ ಮಾತುಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಧೀತರೋ ನೇಸಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಯಂ ದಿವಸಂ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾಯೋ ನದೀಕೀಳನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತಿತ್ಥಂ ಉಪರುನ್ಧಿತ್ವಾ ನಾಮಾನಿ ಸಾವೇತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಾ ಪತ್ಥಿತಾ ರಾಜಧೀತರೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು ಭಣೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಏವಾ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಂ ಕೋಲಿಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಏವಂ ತೇಸಂ ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಆಗತೋ ವಂಸೋ ಯಾವ ಸೀಹಹನುರಾಜಾ, ತಾವ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಸೀಹಹನುರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ – ಸುದ್ಧೋದನೋ, ಅಮಿತೋದನೋ, ಧೋತೋದನೋ, ಸಕ್ಕೋದನೋ, ಸುಕ್ಕೋದನೋತಿ. ತೇಸು ಸುದ್ಧೋದನೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೇ ತಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಯಾ ಅಞ್ಜನರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಮಹಾಮಾಯಾದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಜಾತಕನಿದಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ತುಸಿತಪುರಾ ಚವಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕತಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾದಯೋ ಅರಿಯಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪನ್ನರಸಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ.

ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೇ ಚ ಭಗವತಿ ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯಾನಂ ಉದಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಲಹೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಥಂ? ನೇಸಂ ಕಿರ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಪಿಲಪುರಕೋಲಿಯಪುರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ರೋಹಿಣೀ ನಾಮ ನದೀ ಪವತ್ತತಿ. ಸಾ ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪೋದಕಾ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಮಹೋದಕಾ. ಅಪ್ಪೋದಕಕಾಲೇ ಸೇತುಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಕಿಯಾಪಿ ಕೋಲಿಯಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಸ್ಸಪಾಯನತ್ಥಂ ಉದಕಂ ಆನೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸೇತುಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಣ್ಡನ್ತಾ ‘‘ಅರೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಕುಲಂ ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದಿತಿರಚ್ಛಾನಾ ವಿಯ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಕುಲಂ ಸುಸಿರರುಕ್ಖೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ ಪಿಸಾಚಿಲ್ಲಿಕಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿವಾದೇನ ಖುಂಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರಾಜೂನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇ ಕುದ್ಧಾ ಯುದ್ಧಸಜ್ಜಾ ಹುತ್ವಾ ರೋಹಿಣೀನದೀತೀರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ಏವಂ ಸಾಗರಸದಿಸಂ ಬಲಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಞಾತಕಾ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಹನ್ದ, ನೇ ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೇನಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಆಗತೋತಿ ಏಕೇ. ಏವಂ ಠತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ (ಸು. ನಿ. ೯೪೧ ಆದಯೋ) ಅಭಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ ಆವುಧಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ. ಭಗವಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಠಾರೀಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಫನ್ದನಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೪), ‘‘ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಕುಞ್ಜರಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಲಟುಕಿಕಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೫.೩೯).

‘‘ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಜಾಲಮಾದಾಯ ಪಕ್ಖಿನೋ;

ಯದಾ ತೇ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಏಹಿನ್ತಿ ಮೇ ವಸ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೩೩) –

ಇಮಂ ವಟ್ಟಕಜಾತಕಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸಂ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಂ ಞಾತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಮಹಾವಂಸಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಮಯಂ ಞಾತಕಾ ಏವಾ’’ತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಸೀದಿಂಸು. ತತೋ ಸಕ್ಯಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕುಮಾರಸತೇ, ಕೋಲಿಯಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕುಮಾರಸತೇತಿ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತೇ ಭಗವತೋ ಪರಿವಾರತ್ಥಾಯ ಅದಂಸು. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಯುತ್ತಾ ಆಕಾಸೇ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಭಗವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಮಹಾವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇಸಂ ಪಜಾಪತಿಯೋ ದೂತೇ ಪಾಹೇಸುಂ, ತೇ ತಾಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಪಲೋಭಿಯಮಾನಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿಂಸು. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕುಣಾಲಜಾತಕಕಥಾಯ (ಜಾ. ೨.೨೧.೨೮೯ ಕುಣಾಲಜಾತಕಂ) ತೇಸಂ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ತೇ ಆಕಾಸೇನ ನೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ, ಅಯಂ ರಜತಪಬ್ಬತೋ, ಅಯಂ ಮಣಿಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಪಬ್ಬತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕುಣಾಲದಹೇ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ‘‘ಹಿಮವನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಚತುಪ್ಪದಬಹುಪ್ಪದಾದಿಭೇದಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತು, ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಕುಣಾಲಸಕುಣೋ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಚ ತೇ ಜಾತಿನಾಮನಿರುತ್ತಿವಸೇನ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಂಸಾ, ಏತೇ ಕೋಞ್ಚಾ, ಏತೇ ಚಕ್ಕವಾಕಾ, ಕರವೀಕಾ, ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಕಾ, ಪೋಕ್ಖರಸಾತಕಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ತೇ ವಿಮ್ಹಿತಹದಯಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದ್ವೀಹಿ ದಿಜಕಞ್ಞಾಹಿ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕಟ್ಠವೇಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸಹಸ್ಸದಿಜಕಞ್ಞಾಪರಿವಾರಂ ಕುಣಾಲಸಕುಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾಪಿ ಇಧ ಕುಣಾಲರಾಜಾ ಭೂತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾವೇಸ ಕುಣಾಲವಂಸೋ ಕತೋ. ಅತೀತೇ ಹಿ ಮಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಇಧ ವಸಿಮ್ಹಾ – ನಾರದೋ ದೇವಿಲೋ ಇಸಿ, ಆನನ್ದೋ ಗಿಜ್ಝರಾಜಾ, ಪುಣ್ಣಮುಖೋ ಫುಸ್ಸಕೋಕಿಲೋ, ಅಹಂ ಕುಣಾಲೋ ಸಕುಣೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಕುಣಾಲಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯೋ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅನಭಿರತಿ ವೂಪಸನ್ತಾ. ತತೋ ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಸಚ್ಚಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸಬ್ಬಉಪರಿಮೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ, ಏಕೋಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಾ ಅರಹಾ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಪುನದೇವ ಮಹಾವನೇ ಓರುಹಿ. ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ಚ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋವ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಗಚ್ಛಿಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಭಗವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪುನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಪಠಮಂ ಪತ್ತೋ ಪಠಮಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ ‘‘ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚ ‘‘ಅಭಿರಮಾಮಹಂ ಭಗವಾ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏವಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು ಜೇಟ್ಠಮಾಸಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ. ತತೋ ಪಞ್ಚಸತಖೀಣಾಸವಪರಿವುತಂ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಭಗವನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇ ಚ ಅರೂಪಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಅವಸೇಸದೇವತಾದಯೋ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಸುಖುಮತ್ತಭಾವೇ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇಸುಂ ‘‘ವಿಚಿತ್ರಪಟಿಭಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿಂಸು. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಚತುನ್ನಂ ಸುದ್ಧಾವಾಸಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ, ಖೋ, ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವನೇ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಅರಹನ್ತೇಹಿ. ದಸಹಿ ಚ ಲೋಕಧಾತೂಹಿ ದೇವತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಯಂನೂನ ಮಯಮ್ಪಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಾಥಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೧; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭).

ಸಬ್ಬಂ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ತತ್ಥ ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುರತ್ಥಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಮಹಾಸಮಯೋ ಪವನಸ್ಮಿಂ…ಪೇ…

ದಕ್ಖಿತಾಯೇ ಅಪರಾಜಿತಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ಇಮಞ್ಚಸ್ಸ ಗಾಥಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತೇ ಠಿತೋ ಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ.

ದುತಿಯೋ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ತತ್ರ ಭಿಕ್ಖವೋ ಸಮಾದಹಂಸು…ಪೇ…

ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ತತಿಯೋ ದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಛೇತ್ವಾ ಖೀಲಂ ಛೇತ್ವಾ ಪಲಿಘಂ…ಪೇ… ಸುಸುನಾಗಾ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ಚತುತ್ಥೋ ಉತ್ತರಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ –

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ…ಪೇ…

ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ತಸ್ಸಪಿ ತಂ ಸದ್ದಂ ದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಕವಾಳಮುದ್ಧನಿ ಠಿತೋ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಏವಂ ತದಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಪರಿಸಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಅಥ ಭಗವಾ ದೇವಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಏತಪ್ಪರಮಾಯೇವ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಏತರಹಿ, ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಏತಪ್ಪರಮಾಯೇವ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಏತರಹೀ’’ತಿ. ತತೋ ತಂ ದೇವಪರಿಸಂ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಬ್ಬಾ, ಏತ್ತಕಾ ಅಭಬ್ಬಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಭಬ್ಬಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಸತೇಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ನ ಬುಜ್ಝತಿ, ಭಬ್ಬಪರಿಸಾ ಸಕ್ಕಾ ಬೋಧೇತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ಚರಿಯವಸೇನ ಛಧಾ ವಿಭಜಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ರಾಗಚರಿತಾ, ಏತ್ತಕಾ ದೋಸ-ಮೋಹ-ವಿತಕ್ಕ-ಸದ್ಧಾ-ಬುದ್ಧಿಚರಿತಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಚರಿಯವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಕೀದಿಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಪರಿಸಂ ಮನಸಾಕಾಸಿ – ‘‘ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇನ ನು ಖೋ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಪರಜ್ಝಾಸಯೇನ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ, ಪುಚ್ಛಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ತತೋ ‘‘ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುನ ಸಕಲಪರಿಸಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕೋಚೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಹಮೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಹಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಸಪ್ಪಾಯಂ ನ ಹೋತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಮಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಮಾಪೇಸಿ. ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೀ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪತ್ತಚೀವರಧರೋ ಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸಮಸಮೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಿ ಭಗವತಾ ಇಮಮ್ಹಿ ಸಮಾಗಮೇ ಚರಿಯವಸೇನ ಛ ಸುತ್ತಾನಿ (ಸು. ನಿ. ೮೫೪ ಆದಯೋ, ೮೬೮ ಆದಯೋ, ೮೮೪ ಆದಯೋ, ೯೦೧ ಆದಯೋ, ೯೨೧ ಆದಯೋ) ಕಥಿತಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪುರಾಭೇದಸುತ್ತಂ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತಂ ಚೂಳಬ್ಯೂಹಂ ಮಹಾಬ್ಯೂಹಂ ತುವಟಕಂ ಇದಮೇವ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯನ್ತಿ. ತೇಸು ರಾಗಚರಿತದೇವತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಮುನಿಂ ಪಹೂತಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪಹೂತಪಞ್ಞನ್ತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ. ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಚತುರೋಘತಿಣ್ಣಂ. ಪಾರಙ್ಗತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಂ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತನ್ತಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ. ಠಿತತ್ತನ್ತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯಚಿತ್ತಂ. ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಘರಾ ಪನುಜ್ಜ ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪನುದಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ. ಕಥಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಥಂ ಲೋಕೇ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನ ಹುತ್ವಾ, ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೩೬೩. ಅಥ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಜನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ರಾಗಚರಿತಾದಿವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಸಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೇ ತಂ ತಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸಮಾನದೋಸಾನಂ ದೇವತಾಗಣಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣದೋಸಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ಖೀಣಾಸವಪಟಿಪದಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪನ್ನರಸ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಮಙ್ಗಲಾತಿ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮೂಹತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಊಹತಾ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ. ಉಪ್ಪಾತಾತಿ ‘‘ಉಕ್ಕಾಪಾತದಿಸಾಡಾಹಾದಯೋ ಏವಂ ವಿಪಾಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಉಪ್ಪಾತಾಭಿನಿವೇಸಾ. ಸುಪಿನಾತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಸುಪಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾದೀಸು ಇದಂ, ವಾಮಪಸ್ಸೇನ ಸಯತಾ ದಿಟ್ಠೇ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಾದೀಹಿ ಇದಂ, ಸುಪಿನನ್ತೇ ಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೂರಿಯಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಇದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಸುಪಿನಾಭಿನಿವೇಸಾ. ಲಕ್ಖಣಾತಿ ದಣ್ಡಲಕ್ಖಣವತ್ಥಲಕ್ಖಣಾದಿಪಾಠಂ ಪಠಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಲಕ್ಖಣಾಭಿನಿವೇಸಾ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೋ ಮಙ್ಗಲದೋಸವಿಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಮಙ್ಗಲದೋಸಾ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಮಙ್ಗಲಾದಯೋ ಸಮೂಹತಾ, ಸೋ ಮಙ್ಗಲದೋಸವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಮಙ್ಗಲಾನಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾತಾದಿದೋಸಾನಞ್ಚ ಪಹೀನತ್ತಾ ಮಙ್ಗಲದೋಸವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ನ ಮಙ್ಗಲಾದೀಹಿ ಸುದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಮ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನಾತಿ.

೩೬೪. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ರಾಗಂ ವಿನಯೇಥ ಮಾನುಸೇಸು, ದಿಬ್ಬೇಸು ಕಾಮೇಸು ಚಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಮಾನುಸೇಸು ಚ ದಿಬ್ಬೇಸು ಚ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ನೇನ್ತೋ ರಾಗಂ ವಿನಯೇಥ. ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಭವಂ ಸಮೇಚ್ಚ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏವಂ ರಾಗಂ ವಿನೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಯೋ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಚತುಸಚ್ಚಭೇದಮ್ಪಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಭವಂ. ಸಮ್ಮಾ ಸೋತಿ ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ.

೩೬೫. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ‘‘ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿಪ್ಪಹೀನೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬವತ್ಥೂಸು ಪಹೀನರಾಗದೋಸೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ ಸಬ್ಬಗಾಥಾಸು ಚ ‘‘ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಇತೋ ಪರಞ್ಹಿ ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ ಅವುತ್ತನಯಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

೩೬೬. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ದುವಿಧಂ ಪಿಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪಟಿಘಪ್ಪಹಾನೇನ ಹಿತ್ವಾ. ಅನುಪಾದಾಯಾತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಅಟ್ಠಸತಭೇದೇನ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೇನ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಭೇದೇನ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೇನ ಚ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇ ಭವೇ ವಾ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ. ಸಂಯೋಜನಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ವಿಸಯತ್ತಾ ಸಂಯೋಜನಿಯಾ, ತೇಹಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಚ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಪಾದೇನ ಚೇತ್ಥ ರಾಗದೋಸಪ್ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ, ದುತಿಯೇನ ಉಪಾದಾನನಿಸ್ಸಯಾಭಾವೋ, ತತಿಯೇನ ಸೇಸಾಕುಸಲೇಹಿ ಅಕುಸಲವತ್ಥೂಹಿ ಚ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋ. ಪಠಮೇನ ವಾ ರಾಗದೋಸಪ್ಪಹಾನಂ, ದುತಿಯೇನ ತದುಪಾಯೋ, ತತಿಯೇನ ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಂಯೋಜನಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩೬೭. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ಉಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧುಪಧೀಸು. ಆದಾನನ್ತಿ ಆದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ತೇಯೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯೋತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ಸುದಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಆದಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಛನ್ದರಾಗಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಸೋ ವಿನೀತಛನ್ದರಾಗೋ, ತೇಸು ಉಪಧೀಸು ನ ಸಾರಮೇತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಉಪಧೀ ಅಸಾರಕತ್ತೇನೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ತತೋ ತೇಸು ದುವಿಧೇನಪಿ ನಿಸ್ಸಯೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ‘‘ಇದಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಅನೇತಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ.

೩೬೮. ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ಅವಿರುದ್ಧೋತಿ ಏತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸುಚರಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಿರುದ್ಧೋ. ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ. ನಿಬ್ಬಾನಪದಾಭಿಪತ್ಥಯಾನೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩೬೯. ಸತ್ತಮಗಾಥಾಯ ಅಕ್ಕುಟ್ಠೋತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಭಿಸತ್ತೋ. ನ ಸನ್ಧಿಯೇಥಾತಿ ನ ಉಪನಯ್ಹೇಥ ನ ಕುಪ್ಪೇಯ್ಯ. ಲದ್ಧಾ ಪರಭೋಜನಂ ನ ಮಜ್ಜೇತಿ ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಞಾತೋ ಯಸಸ್ಸೀ ಲಾಭೀ’’ತಿ ನ ಮಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩೭೦. ಅಟ್ಠಮಗಾಥಾಯ ಲೋಭನ್ತಿ ವಿಸಮಲೋಭಂ. ಭವನ್ತಿ ಕಾಮಭವಾದಿಭವಂ. ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಭವಭೋಗತಣ್ಹಾ ವುತ್ತಾ. ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಣ್ಹಾ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಕಮ್ಮಭವೋ. ವಿರತೋ ಛೇದನಬನ್ಧನಾ ಚಾತಿ ಏವಮೇತೇಸಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಪರಸತ್ತಛೇದನಬನ್ಧನಾ ಚ ವಿರತೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೩೭೧. ನವಮಗಾಥಾಯ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಅತ್ತನೋ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ ಅನೇಸನಾದಿಂ ಪಹಾಯ ಸಮ್ಮಾಏಸನಾದಿಆಜೀವಸುದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಹನೇನ ವಿದಿತ್ವಾ. ನ ಹಿ ಞಾತಮತ್ತೇನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾತಥಿಯನ್ತಿ ಯಥಾತಥಂ ಯಥಾಭೂತಂ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಭೇದಂ ಯಥಾಭೂತಞಾಣೇನ, ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವಾ ಮಗ್ಗೇನ ವಿದಿತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೩೭೨. ದಸಮಗಾಥಾಯ ಸೋ ನಿರಾಸೋ ಅನಾಸಿಸಾನೋತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ವಿನಾಸಿತತ್ತಾ ಅನುಸಯಾ ಚ ನ ಸನ್ತಿ, ಅಕುಸಲಮೂಲಾ ಚ ಸಮೂಹತಾ, ಸೋ ನಿರಾಸೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ಆಸಾಯ ಅಭಾವೇನ ಕಞ್ಚಿ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಂ ನಾಸೀಸತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿರಾಸೋ ಅನಾಸಿಸಾನೋ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೩೭೩. ಏಕಾದಸಮಗಾಥಾಯ ಆಸವಖೀಣೋತಿ ಖೀಣಚತುರಾಸವೋ. ಪಹೀನಮಾನೋತಿ ಪಹೀನನವವಿಧಮಾನೋ. ರಾಗಪಥನ್ತಿ ರಾಗವಿಸಯಭೂತಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಂ. ಉಪಾತಿವತ್ತೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ದನ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬದ್ವಾರವಿಸೇವನಂ ಹಿತ್ವಾ ಅರಿಯೇನ ದಮಥೇನ ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿವೂಪಸಮೇನ ಸೀತಿಭೂತೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೩೭೪. ದ್ವಾದಸಮಗಾಥಾಯ ಸದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣೇಸು ಪರಪ್ಪಚ್ಚಯವಿರಹಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ನ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಗಮನಭಾವೇನ. ಯಥಾಹ – ‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ ಏತ್ಥ ಭನ್ತೇ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೩೪). ಸುತವಾತಿ ವೋಸಿತಸುತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥಿಕಸುತಸಮನ್ನಾಗತೋ. ನಿಯಾಮದಸ್ಸೀತಿ ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಮೂಳ್ಹೇ ಲೋಕೇ ಅಮತಪುರಗಾಮಿನೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಭೂತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದಸ್ಸಾವೀ, ದಿಟ್ಠಮಗ್ಗೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಗ್ಗಗತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀತಿ ವಗ್ಗಗತಾ ನಾಮ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಲೋಮತ್ತಾ, ಏವಂ ವಗ್ಗಾಹಿ ದಿಟ್ಠೀಹಿ ಗತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ – ‘‘ಇದಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ತಥೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಅಗಮನತೋ. ಪಟಿಘನ್ತಿ ಪಟಿಘಾತಕಂ, ಚಿತ್ತವಿಘಾತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದೋಸವಿಸೇಸನಮೇವೇತಂ. ವಿನೇಯ್ಯಾತಿ ವಿನೇತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೩೭೫. ತೇರಸಮಗಾಥಾಯ ಸಂಸುದ್ಧಜಿನೋತಿ ಸಂಸುದ್ಧೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ವಿಜಿತಕಿಲೇಸೋ. ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋತಿ ವಿವಟರಾಗದೋಸಮೋಹಛದನೋ. ಧಮ್ಮೇಸು ವಸೀತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸು ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ. ನ ಹಿಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಯಥಾ ಞಾತಾ ಕೇನಚಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಕಾತುಂ, ತೇನ ಖೀಣಾಸವೋ ‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ವಸೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಾರಗೂತಿ ಪಾರಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಗತೋ, ಸಉಪಾದಿಸೇಸವಸೇನ ಅಧಿಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನೇಜೋತಿ ಅಪಗತತಣ್ಹಾಚಲನೋ. ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಞಾಣಕುಸಲೋತಿ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಮ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ, ತತ್ಥ ಕುಸಲೋ, ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಛೇಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೩೭೬. ಚುದ್ದಸಮಗಾಥಾಯ ಅತೀತೇಸೂತಿ ಪವತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇಸು. ಅನಾಗತೇಸೂತಿ ಪವತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಏವ. ಕಪ್ಪಾತೀತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ ಕಪ್ಪನಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಂ ಅತೀತೋ. ಅತಿಚ್ಚ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞೋತಿ ಅತೀವ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞೋ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞೋ. ಕಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ? ಅದ್ಧತ್ತಯಂ. ಅರಹಾ ಹಿ ಯ್ವಾಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತೋ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ, ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅನಾಗತೋ ಅದ್ಧಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಭವಪರಿಯನ್ತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಅದ್ಧಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕಙ್ಖಂ ವಿತರಿತ್ವಾ ಪರಮಸುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಪಞ್ಞೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅತಿಚ್ಚ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞೋ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಾಯತನೇಹೀತಿ ದ್ವಾದಸಹಾಯತನೇಹಿ. ಅರಹಾ ಹಿ ಏವಂ ಕಪ್ಪಾತೀತೋ. ಕಪ್ಪಾತೀತತ್ತಾ ಅತಿಚ್ಚ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞತ್ತಾ ಚ ಆಯತಿಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಯತನಂ ಉಪೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬಾಯತನೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ’’ತಿ.

೩೭೭. ಪನ್ನರಸಮಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞಾಯ ಪದನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ‘‘ಸಚ್ಚಾನಂ ಚತುರೋ ಪದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಏಕೇಕಪದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸಚ್ಚವವತ್ಥಾಪನಪಞ್ಞಾಯ ಞತ್ವಾ. ಸಮೇಚ್ಚ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತತೋ ಪರಂ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಸಮೇಚ್ಚ. ವಿವಟಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪಹಾನಮಾಸವಾನನ್ತಿ ಅಥ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಆಸವಕ್ಖಯಸಞ್ಞಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿವಟಂ ಪಾಕಟಮನಾವಟಂ ದಿಸ್ವಾ. ಸಬ್ಬುಪಧೀನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಕಾಮಗುಣಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಭೇದಾನಂ ಉಪಧೀನಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಅನಲ್ಲೀಯನ್ತೋ ಲೋಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೩೭೮. ತತೋ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋ ಸೋ ಏವಂ ವಿಹಾರೀತಿ ಯೋ ಸೋ ಮಙ್ಗಲಾದೀನಿ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮಙ್ಗಲದೋಸಪ್ಪಹಾನವಿಹಾರೀ, ಯೋಪಿ ಸೋ ದಿಬ್ಬಮಾನುಸಕೇಸು ಕಾಮೇಸು ರಾಗಂ ವಿನೇಯ್ಯ ಭವಾತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯವಿಹಾರೀತಿ ಏವಂ ತಾಯ ತಾಯ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಭಿಕ್ಖುಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ಯೋಜನಾ – ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ತಥೇವ ಏತಂ ಯಂ ತ್ವಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮೂಹತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವಚ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಯೋ ಸೋ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಉತ್ತಮೇನ ದಮಥೇನ ದನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಚ ದಸಪಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಚತುರೋ ಚ ಯೋಗೇ ವೀತಿವತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಏತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಇತಿ ದೇಸನಾಥೋಮನಗಾಥಮ್ಪಿ ವತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾನಂ ಅಗ್ಗಫಲಪ್ಪತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಫಲಪ್ಪತ್ತಾ ಪನ ಗಣನತೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ನಿಟ್ಠಿತಾ.