೧೨. ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪಸುತ್ತ-(ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತ)-ವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪಸುತ್ತಂ, ‘‘ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಏವಂ ಮೇತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ, ಯತೋ ತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ತಥಾವಿಧಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತನಯಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಆಳವಿಯಂ ಅಗ್ಗಚೇತಿಯೇ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಭಗವತಿ ಅಗ್ಗಾಳವಗೋತಮಕಾದೀನಿ ಅನೇಕಾನಿ ಚೇತಿಯಾನಿ ಅಹೇಸುಂ ಯಕ್ಖನಾಗಾದೀನಂ ಭವನಾನಿ. ತಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಗವತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಅಕಂಸು, ತೇನೇವ ಚ ನಾಮೇನ ವೋಹರಿಂಸು. ತತೋ ಅಗ್ಗಾಳವಚೇತಿಯಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಹಾರೇ ವಿಹರತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ, ವಙ್ಗೀಸೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸೋ ಜಾತಿತೋ ಪಭುತಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಸೋ ಕಿರ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ, ಯಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಛವಸೀಸಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಗತಿಂ ಜಾನಾತಿ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಸುದಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾತೀನಂ ಕಾಲಕತಾನಂ ಸುಸಾನತೋ ಸೀಸಾನಿ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ತೇಸಂ ಗತಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಸುಕನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಸುಕಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ ವದತಿ. ತೇ ತೇನ ವಿಮ್ಹಿತಾ ತಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ದೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ, ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಪಾರುತಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು – ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಪರಿವಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ, ವಙ್ಗೀಸ, ಜಾನಾಸಿ ಕಿರ ತಾದಿಸಂ ವಿಜ್ಜಂ, ಯಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಛವಸೀಸಾನಿ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಗತಿಂ ಪವೇದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸೋ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಗತಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಸೀಸಾನಿ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಞತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಖೀಣಾಸವಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅವಿಸಯೋ ತೇ ಏತ್ಥ ವಙ್ಗೀಸ, ಮಮೇವೇಸೋ ವಿಸಯೋ, ಖೀಣಾಸವಸೀಸ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ –

‘‘ಗತೀ ಮಿಗಾನಂ ಪವನಂ, ಆಕಾಸೋ ಪಕ್ಖಿನಂ ಗತಿ;

ವಿಭವೋ ಗತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೩೩೯);

ವಙ್ಗೀಸೋ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಿಜ್ಜಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ‘‘ನಾಯಂ ವಿಜ್ಜಾ ಅಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ವಾ ಮಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಂ ವಾ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ವಿಜ್ಜಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತದಾ ಚ ಭಗವತೋ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪತ್ಥೇರೋ ಸಮೀಪೇ ಹೋತಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ವಙ್ಗೀಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೋ ಅರಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಏತದಗ್ಗೇ ಚ ಭಗವತಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಭಾನವನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ವಙ್ಗೀಸೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೧೨).

ಏವಂ ಸಮುದಾಗತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಾದಿಉಪನಿಜ್ಝಾಯನೇನ ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಥೇರೋ. ಕಪ್ಪೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ, ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ. ತತೋ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತಿ. ಸಾಸನೇ ಥಿರಭಾವಂ ಪತ್ತೋತಿ ಥೇರೋ. ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ಅಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ಅಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಹೋತಿ. ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸಾತಿ ಗಣಮ್ಹಾ ವೂಪಕಟ್ಠತ್ತಾ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ, ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇನ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ವಿಸಯೇಹಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ. ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಉದಪಾದೀತಿ. ಅಸಮ್ಮುಖತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಾಸೇವನತ್ತಾ ಚ. ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಹೋಸಿ, ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚಾನೇನ ಅಸ್ಸ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾದಿಪುಬ್ಬಾಸೇವನಂ, ತಾದಿಸಞ್ಚ ಅಖೀಣಾಸವಾನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಖೀಣಾಸವಾನಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯೇನ.

ತಥಾ ಹಿ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಉದೇನಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿಚಾರೇಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯೇನ, ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸುಞ್ಞಂ ದೇವವಿಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿಚಾರೇಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯೇನ. ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರತಿ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಭಾಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯೇನ. ತಸ್ಮಾ ಅಸಮ್ಮುಖತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಾಸೇವನತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಉದಾಹು ನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪುನ ಸಣ್ಠಾಪನೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕಂಸನ್ತಿ ಚ ವಾಮಂಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಯತೋ ಯಥಾ ವಾಮಂಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏವಮಸ್ಸತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

೩೪೬. ಅನೋಮಪಞ್ಞನ್ತಿ ಓಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿತ್ತಂ ಲಾಮಕಂ, ನ ಓಮಪಞ್ಞಂ, ಅನೋಮಪಞ್ಞಂ, ಮಹಾಪಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನನ್ತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಾನಂ. ಞಾತೋತಿ ಪಾಕಟೋ. ಯಸಸ್ಸೀತಿ ಲಾಭಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತೋತಿ ಗುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಅಪರಿಡಯ್ಹಮಾನಚಿತ್ತೋ ವಾ.

೩೪೭. ತಯಾ ಕತನ್ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ವದತಾ ತಯಾ ಕತನ್ತಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನಾ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ, ತಥಾ ಭಣತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ನ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ಏವ ತಂ ತಥಾ ಆಲಪಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ತತ್ಥ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತತ್ತಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ನಮಸ್ಸಂ ಅಚರೀತಿ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಿಹಾಸಿ. ಮುತ್ಯಪೇಕ್ಖೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಳ್ಹಧಮ್ಮದಸ್ಸೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಜ್ಜನಟ್ಠೇನ, ತಞ್ಚ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ದಳ್ಹಧಮ್ಮದಸ್ಸೀ’’ತಿ ಆಹ.

೩೪೮. ಸಕ್ಯಾತಿಪಿ ಭಗವನ್ತಮೇವ ಕುಲನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇತಿ ನಿರವಸೇಸಪರಿಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಣತಿ. ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿಪಿ ಭಗವನ್ತಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಆಲಪತಿ. ಸಮವಟ್ಠಿತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅವಟ್ಠಿತಾ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಾ. ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ. ಸವನಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ. ಸೋತಾತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತುವಂ ನೋ ಸತ್ಥಾ ತ್ವಮನುತ್ತರೋಸೀತಿ ಥುತಿವಚನಮತ್ತಮೇವೇತಂ.

೩೪೯. ಛಿನ್ದೇವ ನೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛನ್ತಿ ಅಕುಸಲವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಸೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪತಿರೂಪಕಂ ಪನ ತಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತನ್ತಿ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ ಏತಂ, ಯಂ ಮಯಾ ಯಾಚಿತೋಸಿ ‘‘ತಂ ಸಾವಕಂ ಸಕ್ಯ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ, ಬ್ರೂವನ್ತೋ ಚ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ವೇದಯ ಭೂರಿಪಞ್ಞ ಮಜ್ಝೇವ ನೋ ಭಾಸ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ ಭಗವಾ ಮಜ್ಝೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭಾಸ, ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇವ ಮಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ. ಸಕ್ಕೋವ ದೇವಾನ ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಥುತಿವಚನಮೇವ. ಅಪಿಚಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಸಕ್ಕೋ ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ದೇವಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ತೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತವಚನೋ ಭಾಸತಿ, ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಜ್ಝೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತವಚನೋ ಭಾಸಾತಿ.

೩೫೦. ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಥುನನ್ತೋಯೇವ ವತ್ತುಕಾಮತಂ ಜನೇತುಂ ಭಣತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಗನ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಹಾನೇ ಮೋಹವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನಂ ಪಹಾನಾಭಾವತೋ ‘‘ಮೋಹಮಗ್ಗಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞಾಣಪಕ್ಖಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ತಥಾಗತಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೇಸನಾಬಲೇನ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ನಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಹಿ ಏತಂ ಪರಮಂ ನರಾನಂ, ಯಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಗನ್ಥವಿಧಮನಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಜನನತೋ ನರಾನಂ ಪರಮಂ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೩೫೧. ನೋ ಚೇ ಹಿ ಜಾತೂತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಥುನನ್ತೋಯೇವ ವತ್ತುಕಾಮತಂ ಜನೇನ್ತೋವ ಭಣತಿ. ತತ್ಥ ಜಾತೂತಿ ಏಕಂಸವಚನಂ. ಪುರಿಸೋತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಜೋತಿಮನ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಜೋತಿಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಾದಯೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯದಿ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ಅಬ್ಭಘನಂ ವಿಹನತಿ, ಏವಂ ದೇಸನಾವೇಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ನ ವಿಹನೇಯ್ಯ. ತಥಾ ಯಥಾ ಅಬ್ಭಘನೇನ ನಿವುತೋ ಲೋಕೋ ತಮೋವ ಹೋತಿ ಏಕನ್ಧಕಾರೋ, ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಣನಿವುತೋಪಿ ತಮೋವಸ್ಸ. ಯೇಪಿ ಇಮೇ ದಾನಿ ಜೋತಿಮನ್ತೋ ಖಾಯನ್ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಾದಯೋ, ತೇಪಿ ನರಾ ನ ತಪೇಯ್ಯುನ್ತಿ.

೩೫೨. ಧೀರಾ ಚಾತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಭಣತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಧೀರಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪುರಿಸಾ ಪಜ್ಜೋತಕರಾ ಭವನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪಜ್ಜೋತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ತಂ ವೀರ ಪಧಾನವೀರಿಯಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಗವಾ ತಥೇವ ಮಞ್ಞೇ ಧೀರೋತಿ ಚ ಪಜ್ಜೋತಕರೋತ್ವೇವ ಚ ಮಞ್ಞಾಮಿ. ಮಯಞ್ಹಿ ವಿಪಸ್ಸಿನಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಜಾನನ್ತಾ ಏವ ಉಪಾಗಮುಮ್ಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಸಾಸು ನೋ ಆವಿಕರೋಹಿ ಕಪ್ಪಂ, ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪಂ ಆಚಿಕ್ಖ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ.

೩೫೩. ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಭಣತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಗಿರಂ ಏರಯ ಲಹುಂ ಅಚಿರಾಯಮಾನೋ ವಚನಂ ಭಾಸ, ವಗ್ಗುಂ ಮನೋರಮಂ ಭಗವಾ. ಯಥಾ ಸುವಣ್ಣಹಂಸೋ ಗೋಚರಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಜಾತಸ್ಸರವನಸಣ್ಡಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾ ರತ್ತತುಣ್ಡೇನ ಸಣಿಕಂ ಅತರಮಾನೋ ವಗ್ಗುಂ ಗಿರಂ ನಿಕೂಜತಿ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ, ಏವಮೇವ ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಣಿಕಂ ನಿಕೂಜ, ಇಮಿನಾ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಞ್ಞತರೇನ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೇನ ಸುವಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಸುಟ್ಠುವಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖತೇನ. ಏತೇ ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇವ ಉಜುಗತಾ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ತವ ನಿಕೂಜಿತಂ ಸುಣೋಮಾತಿ.

೩೫೪. ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣನ್ತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಭಣತಿ. ತತ್ಥ ನ ಸೇಸೇತೀತಿ ಅಸೇಸೋ, ತಂ ಅಸೇಸಂ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಯಾಚಿತ್ವಾ ನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಧೋನನ್ತಿ ಧುತಸಬ್ಬಪಾಪಂ. ವದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಧಮ್ಮಂ. ನ ಕಾಮಕಾರೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮೇವ ಹಿ ಕಾಮಕಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಞಾತುಂ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಾ, ತಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಾರೋ ಚ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಪನ ವೀಮಂಸಕಾರೋ ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಕಿರಿಯಾ. ತೇ ಯಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಞಾತುಂ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಾ, ತಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೫೫. ಇದಾನಿ ತಂ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಾರಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನವೇಯ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಥಾ ಹಿ ತವ ಭಗವಾ ಇದಂ ಸಮುಜ್ಜುಪಞ್ಞಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ ವುತ್ತಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಸಮ್ಪನ್ನವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ‘‘ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತೋ ಸತ್ತತಾಲಮತ್ತಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಅವಿಪರೀತಂ ದಿಟ್ಠಂ. ತತೋ ಪನ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಆಹ – ಅಯಮಞ್ಜಲೀ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸುಪ್ಪಣಾಮಿತೋ, ಅಯಮಪರೋಪಿ ಅಞ್ಜಲೀ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಣಾಮಿತೋ. ಮಾ ಮೋಹಯೀತಿ ಮಾ ನೋ ಅಕಥನೇನ ಮೋಹಯಿ ಜಾನಂ ಜಾನನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಗತಿಂ. ಅನೋಮಪಞ್ಞಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ.

೩೫೬. ಪರೋವರನ್ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಗಾಥಂ ಅಪರೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಮೋಹನಮೇವ ಯಾಚನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪರೋವರನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಸೇನ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಂ ದೂರೇಸನ್ತಿಕಂ ವಾ. ಅರಿಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ. ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಜಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಜಾನನ್ತೋ. ವಾಚಾಭಿಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಯಥಾ ಘಮ್ಮನಿ ಘಮ್ಮತತ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಕಿಲನ್ತೋ ತಸಿತೋ ವಾರಿಂ, ಏವಂ ತೇ ವಾಚಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ. ಸುತಂ ಪವಸ್ಸಾತಿ ಸುತಸಙ್ಖಾತಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ ಪವಸ್ಸ ಪಗ್ಘರ ಮುಞ್ಚ ಪವತ್ತೇಹಿ. ‘‘ಸುತಸ್ಸ ವಸ್ಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಸದ್ದಾಯತನಸ್ಸ ವುಟ್ಠಿಂ ವಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೫೭. ಇದಾನಿ ಯಾದಿಸಂ ವಾಚಂ ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ, ತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯದತ್ಥಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರೀ,

ಕಪ್ಪಾಯನೋ ಕಚ್ಚಿಸ್ಸ ತಂ ಅಮೋಘಂ;

ನಿಬ್ಬಾಯಿ ಸೋ ಆದು ಸಉಪಾದಿಸೇಸೋ,

ಯಥಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಅಹು ತಂ ಸುಣೋಮಾ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಾಯನೋತಿ ಕಪ್ಪಮೇವ ಪೂಜಾವಸೇನ ಭಣತಿ. ಯಥಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ‘‘ಕಿಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಯಥಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ, ಉದಾಹು ಉಪಾದಿಸೇಸಾಯ ಯಥಾ ಸೇಕ್ಖಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೩೫೮. ಏವಂ ದ್ವಾದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಭಗವಾ ತಂ ವಿಯಾಕರೋನ್ತೋ –

‘‘ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹಂ ಇಧ ನಾಮರೂಪೇ, (ಇತಿ ಭಗವಾ)

ಕಣ್ಹಸ್ಸ ಸೋತಂ ದೀಘರತ್ತಾನುಸಯಿತಂ;

ಅತಾರಿ ಜಾತಿಂ ಮರಣಂ ಅಸೇಸಂ,

ಇಚ್ಚಬ್ರವೀ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ತಾವ ಅತ್ಥೋ – ಯಾಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮರೂಪೇ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿಭೇದಾ ತಣ್ಹಾದೀಘರತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯಿತಾ ಕಣ್ಹನಾಮಕಸ್ಸ ಮಾರಸ್ಸ ‘‘ಸೋತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕಣ್ಹಸ್ಸ ಸೋತಭೂತಂ ದೀಘರತ್ತಾನುಸಯಿತಂ ಇಧ ನಾಮರೂಪೇ ತಣ್ಹಂ ಕಪ್ಪಾಯನೋ ಛಿನ್ದೀತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ವಚನಂ. ಅತಾರಿ ಜಾತಿಂ ಮರಣಂ ಅಸೇಸನ್ತಿ ಸೋ ತಂ ತಣ್ಹಂ ಛೇತ್ವಾ ಅಸೇಸಂ ಜಾತಿಮರಣಂ ಅತಾರಿ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಚ್ಚಬ್ರವೀ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಸೇಟ್ಠೋತಿ ವಙ್ಗೀಸೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಠಮಸಿಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ಪಞ್ಚಹಿ ವಾ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ, ಸೀಲಾದೀಹಿ ವಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಅತಿವಿಸಿಟ್ಠೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಮೇವಿದಂ ವಚನಂ.

೩೫೯. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಮಭಿನನ್ದಮಾನಸೋ ವಙ್ಗೀಸೋ ‘‘ಏಸ ಸುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಇಸಿಸತ್ತಮಾತಿ ಭಗವಾ ಇಸಿ ಚ ಸತ್ತಮೋ ಚ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸೀಸಿಖೀವೇಸ್ಸಭೂಕಕುಸನ್ಧಕೋಣಾಗಮನಕಸ್ಸಪನಾಮಕೇ ಛ ಇಸಯೋ ಅತ್ತನಾ ಸಹ ಸತ್ತ ಕರೋನ್ತೋ ಪಾತುಭೂತೋತಿಪಿ ಇಸಿಸತ್ತಮೋ, ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ನ ಮಂ ವಞ್ಚೇಸೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಂ ಮಂ ನ ವಞ್ಚೇಸಿ, ನ ವಿಸಂವಾದೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೩೬೦. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯಸ್ಮಾ ಮುತ್ಯಪೇಕ್ಖೋ ವಿಹಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯಥಾವಾದೀ ತಥಾಕಾರೀ, ಅಹು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋ’’ತಿ. ಮಚ್ಚುನೋ ಜಾಲಂ ತತನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟೇ ವಿತ್ಥತಂ ಮಾರಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಜಾಲಂ. ಮಾಯಾವಿನೋತಿ ಬಹುಮಾಯಸ್ಸ. ‘‘ತಥಾ ಮಾಯಾವಿನೋ’’ತಿಪಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಯೋ ಅನೇಕಾಹಿ ಮಾಯಾಹಿ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತಸ್ಸ ತಥಾ ಮಾಯಾವಿನೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೬೧. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಆದೀತಿ ಕಾರಣಂ. ಉಪಾದಾನಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟಸ್ಸ. ವಟ್ಟಞ್ಹಿ ಉಪಾದಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಇಧ ‘‘ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಆದಿಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾದಿಭೇದಂ ಕಾರಣಂ ಅದ್ದಸ ಕಪ್ಪೋತಿ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಭಗವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ. ಅಚ್ಚಗಾ ವತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವತ. ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚು ಏತ್ಥ ಧಿಯತೀತಿ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ, ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಂ ಸುದುತ್ತರಂ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಅಚ್ಚಗಾ ವತಾತಿ ವೇದಜಾತೋ ಭಣತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.