೧೧. ರಾಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩೮. ಕಚ್ಚಿ ಅಭಿಣ್ಹಸಂವಾಸಾತಿ ರಾಹುಲಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ರಾಹುಲಕುಮಾರೇನ ‘‘ದಾಯಜ್ಜಂ ಮೇ ಸಮಣ ದೇಹೀ’’ತಿ ದಾಯಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೫) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪನ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಅಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಾಚಾಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಜಾತಿಆದಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ವಾ ಮದಂ ವಾ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ದಹರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಯಾವ ನ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ತಾವ ಓವದನ್ತೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಚೇತಂ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇತ್ಥಂ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯಂ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತ್ವಂ, ರಾಹುಲ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ಸಂವಾಸಹೇತು ಜಾತಿಆದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ವತ್ಥುನಾ ನ ಪರಿಭವಸಿ ಪಣ್ಡಿತಂ, ಞಾಣಪದೀಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪದೀಪಸ್ಸ ಚ ಧಾರಣತೋ ಉಕ್ಕಾಧಾರೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಚ್ಚಿ ಅಪಚಿತೋ ತಯಾ, ಕಚ್ಚಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪೂಜಿತೋ ತಯಾ’’ತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ.

೩೩೯. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ‘‘ನಾಹಂ ಭಗವಾ ನೀಚಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಸಂವಾಸಹೇತು ಮಾನಂ ವಾ ಮದಂ ವಾ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಪಟಿಗಾಥಮಾಹ ‘‘ನಾಹಂ ಅಭಿಣ್ಹಸಂವಾಸಾ’’ತಿ. ಸಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾ ಏವ.

೩೪೦. ತತೋ ನಂ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿಂ ಓವದನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇತಿಆದಿಕಾ ಅವಸೇಸಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಸತ್ತಾನಂ ಪಿಯರೂಪಾ ಪಿಯಜಾತಿಕಾ ಅತಿವಿಯ ಸತ್ತೇಹಿ ಇಚ್ಛಿತಾ ಪತ್ಥಿತಾ, ಮನೋ ಚ ನೇಸಂ ರಮಯನ್ತಿ, ತೇ ಚಾಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಹಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನ ರಾಜಾಭಿನೀತೋ, ನ ಚೋರಾಭಿನೀತೋ, ನ ಇಣಟ್ಟೋ, ನ ಭಯಟ್ಟೋ, ನ ಜೀವಿಕಾಪಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಹಿತ್ವಾ, ಪಿಯರೂಪೇ ಮನೋರಮೇ, ಸದ್ಧಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾ’’ತಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ನನು ಚಾಯಸ್ಮಾ ದಾಯಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘ಸದ್ಧಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾ’’’ತಿ ವುಚ್ಚತೇ – ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಉಪರೇವತಂ ನಾಮ ಸಾಮಣೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ತಥಾಭಾವಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಭುತಿ ಪತ್ಥನಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮಭವಂ ಉಪಪನ್ನೋ. ಏವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತತಞ್ಚಸ್ಸ ಭಗವಾ ಜಾನಾತಿ. ತಥಾಗತಬಲಞ್ಞತರಞ್ಹಿ ಏತಂ ಞಾಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಯೇವ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಇದಾನಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಭವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೩೪೧. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಿತ್ತೇ ಭಜಸ್ಸು ಕಲ್ಯಾಣೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅಧಿಕಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾ ನಾಮ, ತೇ ಭಜನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಸಾಲಾ ಮೂಲಾದೀಹಿ ವಿಯ ಸೀಲಾದೀಹಿ ವಡ್ಢತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಿತ್ತೇ ಭಜಸ್ಸು ಕಲ್ಯಾಣೇ’’ತಿ. ಪನ್ತಞ್ಚ ಸಯನಾಸನಂ, ವಿವಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಸಯನಾಸನಂ ಪನ್ತಂ ದೂರಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಂ, ಯತ್ಥ ಮಿಗಸೂಕರಾದಿಸದ್ದೇನ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಸಯನಾಸನಞ್ಚ ಭಜಸ್ಸು. ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋಹಿ ಭೋಜನೇತಿ ಪಮಾಣಞ್ಞೂ ಹೋಹಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ ಪರಿಭೋಗಮತ್ತಞ್ಚ ಜಾನಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮತ್ತಞ್ಞುನಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಪಿ ಅಪ್ಪೇ ದಾಯಕೇಪಿ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೇ ಅಪ್ಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪೇ ದಾಯಕೇ ಪನ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೇಪಿ ಅಪ್ಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಪನ ಬಹುತರೇ ದಾಯಕೇಪಿ ಅಪ್ಪಂ ದಾತುಕಾಮೇ ಅಪ್ಪಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಪಿ ಬಹುತರೇ ದಾಯಕೇಪಿ ಬಹುಂ ದಾತುಕಾಮೇ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಮತ್ತಾಯೇವ ವಣ್ಣಿತಾ ಭಗವತಾತಿ ಪರಿಭೋಗಮತ್ತಞ್ಞುನಾ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ವಿಯ ಅಕ್ಖಬ್ಭಞ್ಜನಮಿವ ಚ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

೩೪೨. ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪಕಾರಭೂತಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸೇವನಾಯ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಭೋಜನಮುಖೇನ ಚ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಾದೀಸು ತಣ್ಹಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ‘‘ಚೀವರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯೇ. ಏತೇಸೂತಿ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಚೀವರಾದೀಸು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದವತ್ಥೂಸು. ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸೀತಿ ‘‘ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನಾದಿಅತ್ಥಮೇವ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿಚ್ಚಾತುರಾನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಪಟಿಕಾರಭೂತಾ ಜಜ್ಜರಘರಸ್ಸೇವಿಮಸ್ಸ ಅತಿದುಬ್ಬಲಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಭೂತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತಣ್ಹಂ ಮಾ ಜನೇಸಿ, ಅಜನೇನ್ತೋ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ವಿಹರಾಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮಾ ಲೋಕಂ ಪುನರಾಗಮಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ತಣ್ಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಣ್ಹಾಯ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ ಪುನಪಿ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತ್ವಂ ಏತೇಸು ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನ ಪುನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ‘‘ಚೀವರೇ ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸೀತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಚೀವರಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಞ್ಚ, ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಞ್ಚ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸೀತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ – ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ, ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ, ಏಕಾಸನಿಕಙ್ಗಂ, ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕಙ್ಗಂ, ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗನ್ತಿ. ‘‘ಸೇನಾಸನೇ ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸೀತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಛ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ – ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ, ಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಂ, ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗನ್ತಿ. ‘‘ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ತಣ್ಹಂ ಮಾಕಾಸೀತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಆಹಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯಥಾಲಾಭಂ ಯಥಾಬಲಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪನ್ತಿ ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ, ಯಥಾ ತಂ ಸುಬ್ಬಚೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅನುಸಾಸನಿನ್ತಿ.

೩೪೩. ಏವಂ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವಸೇಸಸೀಲೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಚ ಸಮಾದಪೇತುಂ ‘‘ಸಂವುತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭವಸ್ಸೂತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಭವಾತಿ ಅನ್ತಿಮಪದೇನ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ದುತಿಯಪದೇ. ಏವಮೇತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲೇ ಚ ಸಮಾದಪೇಸಿ. ಪಾಕಟವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಛಟ್ಠಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂಯೇವ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ತ್ಯತ್ಥೂತಿ ಏವಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ತುಯ್ಹಂ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಾಪಾನಸ್ಸತಿಆಹಾರೇಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾಭಾವನಾದಿಭೇದಾ ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ಅತ್ಥು ಭವತು, ಭಾವೇಹಿ ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾಬಹುಲೋ ಭವಾತಿ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಸಞ್ಞೀ ಹೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೪೪. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಉಪಚಾರಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪನಾಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಿಮಿತ್ತಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇನೇವ ನಂ ಪರತೋ ವಿಸೇಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಪರಿವಜ್ಜೇಹೀತಿ ಅಮನಸಿಕಾರೇನ ಪರಿಚ್ಚಜಾಹಿ. ಅಸುಭಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ಯಥಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇ ವಾ ಕಾಯೇ ಅಸುಭಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ. ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಏಕಗ್ಗಂ, ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿನಾ ಸುಸಮಾಹಿತಂ. ಯಥಾ ತೇ ಈದಿಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೪೫. ಏವಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪನಾಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಹೀತಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಹಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತತೋ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ವಾ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಅನಿಮಿತ್ತವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೦).

ಮಾನಾನುಸಯಮುಜ್ಜಹಾತಿ ಇಮಾಯ ಅನಿಮಿತ್ತಭಾವನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಿನೋ, ಮೇಘಿಯ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೯.೩; ಉದಾ. ೩೧) ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಾನಾನುಸಯಂ ಉಜ್ಜಹ ಪಜಹ ಪರಿಚ್ಚಜಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ, ಉಪಸನ್ತೋ ಚರಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಥೇವಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಮಾನಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯಾ ಖಯಾ ವಯಾ ಪಹಾನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ ಉಪಸನ್ತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬದರಥಪರಿಳಾಹವಿರಹಿತೋ ಯಾವ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಸಿ, ತಾವ ಸುಞ್ಞತಾನಿಮಿತ್ತಾಪ್ಪಣಿಹಿತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇನ ಚರಿಸ್ಸಸಿ ವಿಹರಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಇತ್ಥಂ ಸುದಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂ ವಚನಂ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥಂ ಸುದನ್ತಿ ಇತ್ಥಂ ಸು ಇದಂ, ಏವಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಏವಂ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಚಾಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಪರಿಪಾಕಗತೇಸು ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನೇಕೇಹಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ರಾಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.