೧೧. ವಿಜಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಚರಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ನನ್ದಸುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಜಯಸುತ್ತಂ ಕಾಯವಿಚ್ಛನ್ದನಿಕಸುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇದಂ ಕಿರ ಸುತ್ತಂ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸ ದುವಿಧಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಭಗವತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನುಪ್ಪತ್ವಾ, ಸಾಕಿಯೇ ವಿನೇತ್ವಾ ನನ್ದಾದಯೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ, ಅನುಞ್ಞಾತಾಯ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಗಿನೀ ನನ್ದಾ, ಖೇಮಕಸಕ್ಕರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾ, ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನನ್ದಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ನನ್ದಾಯೋ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಏವ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ತೇನೇವಸ್ಸಾ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾತಿ ನಾಮಮಕಂಸು. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನನ್ದಾಪಿ ರೂಪೇನ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ತಾ ಉಭೋಪಿ ರೂಪಮದಮತ್ತಾ ‘‘ಭಗವಾ ರೂಪಂ ವಿವಣ್ಣೇತಿ, ಗರಹತಿ, ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ರೂಪೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದಟ್ಠುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಕಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ಚೇ? ಅಗತಿಯಾ. ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾಯ ಹಿ ವಾರೇಯ್ಯದಿವಸೇಯೇವ ಸಾಮಿಕೋ ಸಕ್ಯಕುಮಾರೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಕಾಮಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನನ್ದಾಪಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ನನ್ದೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ನಿರಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕೋ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಞಾತಕಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಞಾತೀಹಿ ವಿನಾ ದುಕ್ಖೋ ಘರಾವಾಸೋ’’ತಿ ಘರಾವಾಸೇ ಅಸ್ಸಾದಮಲಭನ್ತೀ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ನ ಸದ್ಧಾಯ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಾಸಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಓವಾದಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾರೇ ಅತ್ತನಾವ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಾ ಪೇಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಭಿರೂಪನನ್ದಾ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಭಗವಾ ನಿಮ್ಮಿತರೂಪೇನ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠೀನಂ ನಗರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಧಮ್ಮಪದಗಾಥಾಯ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ನನ್ದೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಂ. (ಥೇರೀಗಾ. ೧೯);

‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಹಿ, ಮಾನಾನುಸಯಮುಜ್ಜಹ;

ತತೋ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ, ಉಪಸನ್ತಾ ಚರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೩೪೪; ಥೇರೀಗಾ. ೨೦) –

ಇಮಾಹಿ ಥೇರೀಗಾಥಾಹಿ ಚ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನುಪೋಸಥಾ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಪಾರುತಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಭಗವತೋ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ. ಚತುಪ್ಪಮಾಣಿಕೇ ಹಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪ್ಪಸೀದನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ರೂಪಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭಗವತೋ ಲಕ್ಖಣಖಚಿತಮನುಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಿತ್ರಂ ಸಮುಜ್ಜಲಿತಕೇತುಮಾಲಾಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾವಿನದ್ಧಮಲಙ್ಕಾರತ್ಥಮಿವ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಘೋಸಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ ಅನೇಕಸತೇಸು ಜಾತಕೇಸು ಕಿತ್ತಿಘೋಸಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕರವೀಕಮಧುರನಿಗ್ಘೋಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ, ಲೂಖಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಲೂಖತಂ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಲೂಖತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ, ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಭಗವತೋ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನನ್ದಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಪಸ್ಸಯಂ ಪತ್ವಾಪಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಭಗವತೋ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಗನ್ತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು.

ಭಗವಾ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ಕಣ್ಟಕಂ, ಆಣಿಯಾ ಚ ಆಣಿಂ ನೀಹರಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ರೂಪೇನೇವ ರೂಪಮದಂ ವಿನೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಅತಿದಸ್ಸನೀಯಂ ಇತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿ. ನನ್ದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಪಾದತಲಾ ಪಭುತಿ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಾ ಭಗವತೋ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಭಗವತೋ ಪಸ್ಸೇ ಠಿತಂ ನಿಮ್ಮತರೂಪಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ರೂಪವತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಮದಂ ಜಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪೇ ಅಭಿರತ್ತಭಾವಾ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ವೀಸತಿವಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಾತುಗಾಮೋ ಹಿ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋಯೇವ ಸೋಭತಿ, ನ ತತೋ ಉದ್ಧಂ. ಅಥ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಪರಿಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ನನ್ದಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ತನುಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಅವಿಜಾತವಣ್ಣಂ, ಸಕಿಂವಿಜಾತವಣ್ಣಂ, ಮಜ್ಝಿಮಿತ್ಥಿವಣ್ಣಂ, ಮಹಿತ್ಥಿವಣ್ಣನ್ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ವಸ್ಸಸತಿಕಂ ಓಭಗ್ಗಂ ದಣ್ಡಪರಾಯಣಂ ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತಂ ಕತ್ವಾ, ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸಮಾನಾಯೇವ ನನ್ದಾಯ ತಸ್ಸಾ ಮರಣಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭೇದಂ ಕಾಕಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಮಾನಂ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕೂಲಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನನ್ದಾಯ ತಂ ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವಮೇವಂ ಮಮಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೋ ಅಯಂ ಕಮೋ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ತದನುಸಾರೇನ ಚ ದುಕ್ಖನತ್ತಸಞ್ಞಾಪಿ, ತಯೋ ಭವಾ ಆದಿತ್ತಮಿವ ಅಗಾರಂ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಪಕ್ಖನ್ತಂ ನನ್ದಾಯ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ನನ್ದೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಂ. (ಥೇರೀಗಾ. ೧೯);

‘‘ಯಥಾ ಇದಂ ತಥಾ ಏತಂ, ಯಥಾ ಏತಂ ತಥಾ ಇದಂ;

ಧಾತುಸೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಪಸ್ಸ, ಮಾ ಲೋಕಂ ಪುನರಾಗಮಿ;

ಭವೇ ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಉಪಸನ್ತಾ ಚರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೨೦೫);

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ನನ್ದಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಭಗವಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತ್ಥಂ ಸುಞ್ಞತಪರಿವಾರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ. ಅಯಂ ತಾವಸ್ಸ ಏಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ಭಗವತಿ ಪನ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಯಾ ಸಾ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೨೬) ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾಯ ಸಾಲವತಿಯಾ ಗಣಿಕಾಯ ಧೀತಾ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸಿರಿಮಾ ನಾಮ ಮಾತು ಅಚ್ಚಯೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೨೩; ಜಾ. ೧.೨.೧) ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪುಣ್ಣಕಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ಅವಮಞ್ಞಿತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಖಮಾಪೇನ್ತೀ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಅಞ್ಞತರೋ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಚ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿರಾಹಾರೋ ನಿಪಜ್ಜೀತಿ ಧಮ್ಮಪದಗಾಥಾವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಿಂ ತಥಾನಿಪನ್ನೇಯೇವ ಸಿರಿಮಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಮಭವನೇ ಸುಯಾಮಸ್ಸ ದೇವೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ರಞ್ಞಾ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪಿತಂ ಸರೀರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಅಗಮಾಸಿ, ತಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ, ತಥಾ ನಾಗರಾ ಚ ರಾಜಾ ಚ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸಿರಿಮಾಯ ಅಟ್ಠುತ್ತರಸಹಸ್ಸೇನಾಪಿ ದಸ್ಸನಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ತಂ ದಾನಜ್ಜ ಕಾಕಣಿಕಾಯಾಪಿ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸಿರಿಮಾಪಿ ದೇವಕಞ್ಞಾ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ತತ್ರಾಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಭಗವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಓವಾದತ್ಥಂ ‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ಬಿಮ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೪೭) ಇಮಞ್ಚ ಧಮ್ಮಪದಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

೧೯೫. ತತ್ಥ ಚರಂ ವಾತಿ ಸಕಲರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಗನ್ತಬ್ಬದಿಸಾಭಿಮುಖೇನಾಭಿನೀಹಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ. ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಉಸ್ಸಾಪನಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ವಾ. ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದ ವಾ ಸಯನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಸಮಿಞ್ಜನಉಪರಿಮಭಾಗಸಮುಸ್ಸಾಪನಭಾವೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ, ತಿರಿಯಂ ಪಸಾರಣಭಾವೇನ ಸಯನ್ತೋ ವಾ. ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ ಪಸಾರೇತೀತಿ ತಾನಿ ತಾನಿ ಪಬ್ಬಾನಿ ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ ಚ ಪಸಾರೇತಿ ಚ.

ಏಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾತಿ ಸಬ್ಬಾಪೇಸಾ ಇಮಸ್ಸೇವ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ ಚಲನಾ ಫನ್ದನಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಚರನ್ತೋ ವಾ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ವಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ‘‘ಚರಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು ಕಾಯಂ ಫರತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಗನ್ತಬ್ಬದಿಸಾಭಿಮುಖೋ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಹೋತಿ, ದೇಸನ್ತರೇ ರೂಪನ್ತರಪಾತುಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಚರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು ಕಾಯಂ ಫರತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಸಮುಸ್ಸಾಪನಂ ಹೋತಿ, ಉಪರೂಪರಿಟ್ಠಾನೇನ ರೂಪಪಾತುಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ತಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ‘‘ನಿಸೀದಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು ಕಾಯಂ ಫರತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಸಮಿಞ್ಜನಞ್ಚ ಉಪರಿಮಭಾಗಸಮುಸ್ಸಾಪನಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಥಾಭಾವೇನ ರೂಪಪಾತುಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ‘‘ಸಯಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾಯೋಧಾತು ಕಾಯಂ ಫರತಿ, ತೇನಸ್ಸ ತಿರಿಯಂ ಪಸಾರಣಂ ಹೋತಿ, ತಥಾಭಾವೇನ ರೂಪಪಾತುಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಸಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಏವಂ ಚಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಚರಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠಂ, ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದ ವಾ ಸಯಂ ಯಮೇತಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥೇ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಾನಂ ಸಮಿಞ್ಜನಪ್ಪಸಾರಣವಸೇನ ಸಮಿಞ್ಜೇತಿ ಪಸಾರೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮಿಞ್ಜನಪ್ಪಸಾರಣಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಯಥಾವುತ್ತೇನೇವ ನಯೇನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ, ಸುಞ್ಞಮಿದಂ ಕೇನಚಿ ಚರನ್ತೇನ ವಾ ಪಸಾರೇನ್ತೇನ ವಾ ಸತ್ತೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ. ಕೇವಲಂ ಪನ –

‘‘ಚಿತ್ತನಾನತ್ತಮಾಗಮ್ಮ, ನಾನತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಾಯುನೋ;

ವಾಯುನಾನತ್ತತೋ ನಾನಾ, ಹೋತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ’’ತಿ. –

ಅಯಮೇತ್ಥ ಪರಮತ್ಥೋ.

ಏವಮೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಚಿರವಿನಿಯೋಗೇನ ಕಾಯಪೀಳನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ವಿನೋದನತ್ಥಂ ಇರಿಯಾಪಥಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚರಂ ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಇರಿಯಾಪಥಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ ದೀಪೇತಿ, ತಥಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಠಾನಾದೀನಮಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಚರಣಾದಿಭೇದಂ ‘‘ಏಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಸನ್ತತಿಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ. ತಾಯ ತಾಯ ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಪವತ್ತಾಯ ‘‘ಏಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ’’ತಿ ಚ ಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಭಣನ್ತೋ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾಘನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದೀಪೇತಿ.

೧೯೬. ಏವಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯದೀಪನೇನ ಸುಞ್ಞತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಅಸುಭದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಟ್ಠಿನಹಾರುಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಚೇಸಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಇಞ್ಜನಾ, ಸ್ವಾಯಂ ಕಾಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಣ್ಣನಾಯಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನದಿಸೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದಭೇದೇನ ಅಬ್ಯಾಪಾರನಯೇನ ಚ ಪಕಾಸಿತೇಹಿ ಸಟ್ಠಾಧಿಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ನವಹಿ ನ್ಹಾರುಸತೇಹಿ ಚ ಸಂಯುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಿನಹಾರುಸಂಯುತ್ತೋ. ತತ್ಥೇವ ಪಕಾಸಿತೇನ ಅಗ್ಗಪಾದಙ್ಗುಲಿತಚಾದಿನಾ ತಚೇನ ಚ ನವಪೇಸಿಸತಪ್ಪಭೇದೇನ ಚ ಮಂಸೇನ ಅವಲಿತ್ತತ್ತಾ ತಚಮಂಸಾವಲೇಪನೋ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕೂಲೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಯದಿ ಏಸ ಯಾ ಸಾ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಸಂಕಡ್ಢಿತಾ ಬದರಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಾಯ ಮಕ್ಖಿಕಾಪತ್ತಸುಖುಮಚ್ಛವಿಯಾ ನೀಲಾದಿರಙ್ಗಜಾತೇನ ಗೇಹಭಿತ್ತಿ ವಿಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನ ಏವಂ ಸುಖುಮಾಯಪಿ ಛವಿಯಾ ಕಾಯೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವಿರಹಿತೇಹಿ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಛವಿರಾಗರಞ್ಜಿತೋ ಹಿಸ್ಸ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕೂಲಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ತಚೋಪಿ ತಚಪಲಿವೇಠಿತಂ ಯಂ ತಂ ಪಭೇದತೋ –

‘‘ನವಪೇಸಿಸತಾ ಮಂಸಾ, ಅವಲಿತ್ತಾ ಕಳೇವರೇ;

ನಾನಾಕಿಮಿಕುಲಾಕಿಣ್ಣಂ, ಮಿಳ್ಹಟ್ಠಾನಂವ ಪೂತಿಕಾ’’ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನವಮಂಸಸತಮ್ಪಿ, ಮಂಸಾವಲಿತ್ತಾ ಯೇ ತೇ –

‘‘ನವನ್ಹಾರುಸತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಮಮತ್ತೇ ಕಳೇವರೇ;

ಬನ್ಧನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತಂ, ಅಗಾರಮಿವ ವಲ್ಲಿಯಾ’’ತಿ. –

ತೇಪಿ, ನ್ಹಾರುಸಮುಟ್ಠಿತಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅವಟ್ಠಿತಾನಿ ಪೂತೀನಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಾನಿ ತೀಣಿ ಸಟ್ಠಾಧಿಕಾನಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯತೋ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾಪತ್ತಸುಖುಮಚ್ಛವಿಂ. ಯಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಛವಿರಾಗರತ್ತೇನ ತಚೇನ ಪಲಿವೇಠಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಾನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಕುಣಪಾನಿ ಪರಮಾಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛನೀಯಪಟಿಕೂಲಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏವಂ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಅನ್ತಪೂರೋ ಉದರಪೂರೋ…ಪೇ… ಪಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ವಸಾಯ ಚಾ’’ತಿ.

೧೯೭. ತತ್ಥ ಅನ್ತಸ್ಸ ಪೂರೋ ಅನ್ತಪೂರೋ. ಉದರಸ್ಸ ಪೂರೋ ಉದರಪೂರೋ. ಉದರನ್ತಿ ಚ ಉದರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ಠಾನನಾಮೇನ ‘‘ಉದರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಕನಪೇಳಸ್ಸಾತಿ ಯಕನಪಿಣ್ಡಸ್ಸ. ವತ್ಥಿನೋತಿ ಮುತ್ತಸ್ಸ. ಠಾನೂಪಚಾರೇನ ಪನೇತಂ ‘‘ವತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪೂರೋತಿ ಅಧಿಕಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಕನಪೇಳಸ್ಸ ಪೂರೋ ವತ್ಥಿನೋ ಪೂರೋತಿ ಏವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏಸ ನಯೋ ಹದಯಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತಾನಿ ಅನ್ತಾದೀನಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನದಿಸೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದಭೇದೇನ ಅಬ್ಯಾಪಾರನಯೇನ ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೧೯೯-೨೦೦. ಏವಂ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಏಕಮ್ಪಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಮುತ್ತಾಮಣಿಸದಿಸಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅಸುಚಿಪರಿಪೂರೋವಾಯಂ ಕಾಯೋ’’ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಕುಣಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಅಬ್ಭನ್ತರಕುಣಪಂ ಬಹಿನಿಕ್ಖಮನಕುಣಪೇನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಥಸ್ಸ ನವಹಿ ಸೋತೇಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅಥಾತಿ ಪರಿಯಾಯನ್ತರನಿದಸ್ಸನಂ, ಅಪರೇನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಸುಚಿಭಾವಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ. ನವಹಿ ಸೋತೇಹೀತಿ ಉಭೋಅಕ್ಖಿಚ್ಛಿದ್ದಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದನಾಸಾಛಿದ್ದಮುಖವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇಹಿ. ಅಸುಚಿ ಸವತೀತಿ ಸಬ್ಬಲೋಕಪಾಕಟನಾನಪ್ಪಕಾರಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಅಸುಚಿಯೇವ ಸವತಿ, ಸನ್ದತಿ, ಪಗ್ಘರತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗರುಚನ್ದನಾದಿಗನ್ಧಜಾತಂ ವಾ ಮಣಿಮುತ್ತಾದಿರತನಜಾತಂ ವಾ. ಸಬ್ಬದಾತಿ ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬದಾ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇಪಿ ಸಾಯನ್ಹೇಪಿ ತಿಟ್ಠತೋಪಿ ಗಚ್ಛತೋಪೀತಿ. ಕಿಂ ತಂ ಅಸುಚೀತಿ ಚೇ? ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿ. ಏತಸ್ಸ ಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಕ್ಖಿಚ್ಛಿದ್ದೇಹಿ ಅಪನೀತತಚಮಂಸಸದಿಸೋ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ, ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇಹಿ ರಜೋಜಲ್ಲಸದಿಸೋ ಕಣ್ಣಗೂಥಕೋ, ನಾಸಾಛಿದ್ದೇಹಿ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಾ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಚ ಸವತಿ, ಮುಖೇನ ಚ ವಮತಿ. ಕಿಂ ವಮತೀತಿ ಚೇ? ಏಕದಾ ಪಿತ್ತಂ, ಯದಾ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಕುಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ತಂ ವಮತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಮ್ಹಞ್ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಪಿತ್ತಂ, ಯಮ್ಪಿ ಉದರಪಟಲೇ ಏಕಪತ್ಥಪೂರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸೇಮ್ಹಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಮ್ಪಿ ಏಕದಾ ವಮತಿ. ತಂ ಪನೇತಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೦೩-೨೦೪, ೨೧೦-೨೧೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೇಮ್ಹಞ್ಚಾ’’ತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸೇಮ್ಹಞ್ಚ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಏವರೂಪಂ ಉದರಿಯಲೋಹಿತಾದಿಅಸುಚಿಂ ವಮತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಸತ್ತಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಅಸುಚಿವಮನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾಲಞ್ಞೂ ಪುಗ್ಗಲಞ್ಞೂ ಪರಿಸಞ್ಞೂ ಚ ಭಗವಾ ತದುತ್ತರಿ ದ್ವೇ ದ್ವಾರಾನಿ ವಿಸೇಸವಚನೇನ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಕಾಯಾ ಅಸುಚಿಸವನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಮ್ಹಾ ಸೇದಜಲ್ಲಿಕಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸೇದಜಲ್ಲಿಕಾತಿ ಸೇದೋ ಚ ಲೋಣಪಟಲಮಲಭೇದಾ ಜಲ್ಲಿಕಾ ಚ, ತಸ್ಸ ‘‘ಸವತಿ ಸಬ್ಬದಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೨೦೧. ಏವಂ ಭಗವಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಭತ್ತೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ತಣ್ಡುಲಮಲಞ್ಚ ಉದಕಮಲಞ್ಚ ಫೇಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಲಿಮುಖಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಗಳತಿ, ತಥಾ ಅಸಿತಪೀತಾದಿಭೇದೇ ಆಹಾರೇ ಕಮ್ಮಜೇನ ಅಗ್ಗಿನಾ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಯಂ ಅಸಿತಪೀತಾದಿಮಲಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭೇದೇನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಅಕ್ಖಿಆದೀನಿ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಗಳತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ವಸೇನ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಸುಚಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ಉತ್ತಮಙ್ಗಸಮ್ಮತಂ ಸೀಸಂ ಅತಿವಿಸಿಟ್ಠಭಾವತೋ ಪಚ್ಚೇನ್ತಾ ವನ್ದನೇಯ್ಯಾನಮ್ಪಿ ವನ್ದನಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ನಿಸ್ಸಾರತಾಯ ಅಸುಚಿತಾಯ ಚಸ್ಸ ಅಸುಚಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥಸ್ಸ ಸುಸಿರಂ ಸೀಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸುಸಿರನ್ತಿ ಛಿದ್ದಂ. ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಸ್ಸ ಪೂರಿತನ್ತಿ ದಧಿಭರಿತಅಲಾಬುಕಂ ವಿಯ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಭರಿತಂ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುಭತೋ ನಂ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋತಿ ತಮೇನಂ ಏವಂ ನಾನಾವಿಧಕುಣಪಭರಿತಮ್ಪಿ ಕಾಯಂ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಬಾಲೋ ಸುಭತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಸುಭಂ ಸುಚಿಂ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪನ್ತಿ ತೀಹಿಪಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾಹಿ ಮಞ್ಞತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಕ್ಖತೋ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಕೇನ ಮೋಹೇನ ಪುರಕ್ಖತೋ, ಚೋದಿತೋ, ಪವತ್ತಿತೋ, ‘‘ಏವಂ ಆದಿಯ, ಏವಂ ಅಭಿನಿವಿಸ ಏವಂ ಮಞ್ಞಾಹೀ’’ತಿ ಗಾಹಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಸ್ಸ ಯಾವ ಅನತ್ಥಕರಾ ಚಾಯಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ.

೨೦೨. ಏವಂ ಭಗವಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ ಅಸುಭಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋಪಿ ಕಾಯೋ ಯಥಾವುತ್ತಕುಣಪಭರಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇ ಅಸುಭಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿಪತ್ತಿಭವೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಾ ಚ ಸೋ ಮತೋ ಸೇತೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸ್ವಾಯಮೇವಂವಿಧೋ ಕಾಯೋ ಯದಾ ಆಯುಉಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣಾಪಗಮೇನ ಮತೋ ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧುಮಾತಕೋ ವಣ್ಣಪರಿಭೇದೇನ ವಿನೀಲಕೋ ಸುಸಾನಸ್ಮಿಂ ನಿರತ್ಥಂವ ಕಲಿಙ್ಗರಂ ಛಡ್ಡಿತತ್ತಾ ಅಪವಿದ್ಧೋ ಸೇತಿ, ಅಥ ‘‘ನ ದಾನಿಸ್ಸ ಪುನ ಉಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಂಸತೋಯೇವ ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ ಞಾತಯೋ. ತತ್ಥ ಮತೋತಿ ಅನಿಚ್ಚತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸೇತೀತಿ ನಿರೀಹಕತ್ತಂ. ತದುಭಯೇನ ಚ ಜೀವಿತಬಲಮದಪ್ಪಹಾನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ. ಉದ್ಧುಮಾತೋತಿ ಸಣ್ಠಾನವಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ವಿನೀಲಕೋತಿ ಛವಿರಾಗವಿಪತ್ತಿಂ. ತದುಭಯೇನ ಚ ರೂಪಮದಪ್ಪಹಾನೇ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಾನಪ್ಪಹಾನೇ ಚ ನಿಯೋಜೇತಿ. ಅಪವಿದ್ಧೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸುಸಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನ್ತೋ ಅಧಿವಾಸೇತುಮನರಹಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯಭಾವಂ. ತದುಭಯೇನಪಿ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ಗಾಹಸ್ಸ ಸುಭಸಞ್ಞಾಯ ಚ ಪಹಾನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ. ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ ಞಾತಯೋತಿ ಪಟಿಕಿರಿಯಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಚ ಪರಿವಾರಮದಪ್ಪಹಾನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ.

೨೦೩. ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಪರಿಭಿನ್ನಾವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ ಅಸುಭಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಭಿನ್ನವಸೇನಾಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಖಾದನ್ತಿ ನ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೇ ಚಞ್ಞೇತಿ ಯೇ ಚ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಾಕಕುಲಲಾದಯೋ ಕುಣಪಭಕ್ಖಾ ಪಾಣಿನೋ ಸನ್ತಿ, ತೇಪಿ ನಂ ಖಾದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೨೦೪. ಏವಂ ‘‘ಚರಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸುಞ್ಞತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ, ‘‘ಅಟ್ಠಿನಹಾರುಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾಸುಭವಸೇನ ‘‘ಯದಾ ಚ ಸೋ ಮತೋ ಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾಸುಭವಸೇನ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಏವಂ ನಿಚ್ಚಸುಖತ್ತಭಾವಸುಞ್ಞೇ ಏಕನ್ತಅಸುಭೇ ಚಾಪಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ‘‘ಸುಭತೋ ನಂ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬಾಲಸ್ಸ ವುತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾಮುಖೇನ ಚ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ವುತ್ತಿಂ ಪರಿಞ್ಞಾಮುಖೇನ ಚ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುತ್ವಾನ ಬುದ್ಧವಚನ’’ನ್ತಿ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಯೋನಿಸೋ ನಿಸಾಮೇತ್ವಾ. ಬುದ್ಧವಚನನ್ತಿ ಕಾಯವಿಚ್ಛನ್ದನಕರಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೇಕ್ಖೋ ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಾ. ಪಞ್ಞಾಣವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಪ್ಪಕಾರೇಸು ಪವತ್ತತ್ತಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾತಿ ಸಾಸನೇ. ಸೋ ಖೋ ನಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ಸೋ ಇಮಂ ಕಾಯಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ನಾಮ ಕುಸಲೋ ವಾಣಿಜೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚಾತಿ ಭಣ್ಡಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಗಹಿತೇ ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ಉದಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಉದಯಂ ಮೂಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಏವಮೇವಂ ‘‘ಅಟ್ಠಿನ್ಹಾರುಆದಯೋ ಇಮೇ ಕೇಸಲೋಮಾದಯೋ ಚಾ’’ತಿ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ತುಲಯನ್ತೋ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ತೀರಯಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಅಸುಭವಸೇನ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತತೋ ಛನ್ದರಾಗಂ ಅಪಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಾತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಸೋ ಏವಂ ಪರಿಜಾನಾತೀತಿ ಚೇ? ಯಥಾಭೂತಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಞ್ಞಾಣವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಏವ ಚ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸಿದ್ಧೇ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣವತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟೋಪಾಯಂ ಕಾಯೋ ಅಸುತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಜಾನಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಞಾಣಹೇತುಂ ಇತೋ ಬಾಹಿರಾನಂ ಏವಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಮತ್ಥತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುತ್ವಾನ ಬುದ್ಧವಚನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನನ್ದಾಭಿಕ್ಖುನಿಂ ತಞ್ಚ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಚಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ದೇಸನಾಪವತ್ತಿತೋ ಅಗ್ಗಪರಿಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವದಸ್ಸನತೋ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಹ.

೨೦೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಯಥಾಭೂತಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಇದಂ ತಥಾ ಏತಂ, ಯಥಾ ಏತಂ ತಥಾ ಇದ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಇದಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾಸುಭಂ ಆಯುಉಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಅನಪಗಮಾ ಚರತಿ, ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಸೀದತಿ, ಸಯತಿ; ತಥಾ ಏತಂ ಏತರಹಿ ಸುಸಾನೇ ಸಯಿತಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನಪಗಮಾ ಅಹೋಸಿ. ಯಥಾ ಚ ಏತಂ ಏತರಹಿ ಮತಸರೀರಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪಗಮಾ ನ ಚರತಿ, ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ನಿಸೀದತಿ, ನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಥಾ ಇದಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪಗಮಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಚ ಇದಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಏತರಹಿ ನ ಸುಸಾನೇ ಮತಂ ಸೇತಿ, ನ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭಾವಮುಪಗತಂ, ತಥಾ ಏತಂ ಏತರಹಿ ಮತಸರೀರಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಹೋಸಿ. ಯಥಾ ಪನೇತಂ ಏತರಹಿ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾಸುಭಂ ಮತಂ ಸುಸಾನೇ ಸೇತಿ, ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಉಪಗತಂ, ತಥಾ ಇದಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಮ್ಪಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಇದಂ ತಥಾ ಏತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಮತಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಸಮಾನಭಾವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬಾಹಿರೇ ದೋಸಂ ಪಜಹತಿ. ಯಥಾ ಏತಂ ತಥಾ ಇದನ್ತಿ ಮತಸರೀರೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಭಾವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ. ಯೇನಾಕಾರೇನ ಉಭಯಂ ಸಭಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಉಭಯತ್ಥ ಮೋಹಂ ಪಜಹತಿ. ಏವಂ ಯಥಾಭೂತದಸ್ಸನೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ಅಕುಸಲಮೂಲಪ್ಪಹಾನಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ವಿರಾಜೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ, ಕಾಯೇ ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜಯೇ’’ತಿ. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೨೦೬. ಏವಂ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದರಾಗವಿರತ್ತೋ ಸೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಞ್ಞಾಣವಾ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಥ ಸಬ್ಬಸೋ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ‘‘ಛನ್ದರಾಗವಿರತ್ತೋ’’ತಿ ಚ, ಮರಣಾಭಾವೇನ ಪಣೀತಟ್ಠೇನ ವಾ ಅಮತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವೂಪಸಮನತೋ ಸನ್ತಿಂ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತವಾನಾಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಚವನಾಭಾವತೋ ಅಚ್ಚುತನ್ತಿ ಸಂವಣ್ಣಿತಂ ಪದಮಜ್ಝಗಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ವಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಞ್ಞಾಣವಾ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲೇ ಠಿತೋ ಛನ್ದರಾಗವಿರತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಞ್ಚ ಪದಮಜ್ಝಗಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನ ‘‘ಇದಮಸ್ಸ ಪಹೀನಂ, ಇದಞ್ಚಾನೇನ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

೨೦೭-೨೦೮. ಏವಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಹ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಙ್ಖೇಪದೇಸನಾಯ ಏವಂ ಮಹತೋ ಆನಿಸಂಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಂ ಪಮಾದವಿಹಾರಂ ಗರಹನ್ತೋ ‘‘ದ್ವಿಪಾದಕೋಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಪಾದಕಾದಯೋಪಿ ಕಾಯಾ ಅಸುಚೀಯೇವ, ಇಧಾಧಿಕಾರವಸೇನ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಅಸುಚಿಭೂತಾಪಿ ಕಾಯಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಾದೀಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭೋಜನೇಪಿ ಉಪನೀಯನ್ತಿ, ನ ತ್ವೇವ ಮನುಸ್ಸಕಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸುಚಿತರಭಾವಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ದ್ವಿಪಾದಕೋ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಪರಿಹೀರತೀತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಸಮಾನೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಪರಿಹೀರತಿ. ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರೋತಿ ಕೇಸಾದಿಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಕುಣಪಭರಿತೋ. ವಿಸ್ಸವನ್ತೋ ತತೋ ತತೋತಿ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಘಟೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ವಾಯಾಮಂ ನಿಪ್ಫಲಂ ಕತ್ವಾ ನವಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾದೀನಿ, ಲೋಮಕೂಪೇಹಿ ಚ ಸೇದಜಲ್ಲಿಕಂ ವಿಸ್ಸವನ್ತೋಯೇವ. ತತ್ಥ ದಾನಿ ಪಸ್ಸಥ – ಏತಾದಿಸೇನ ಕಾಯೇನ ಯೋ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಮಞ್ಞೇ ಉಣ್ಣಮೇತವೇ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞನಾಹಿ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ನಿಚ್ಚೋ’’ತಿ ವಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯೋ ಉಣ್ಣಮಿತುಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಪರಂ ವಾ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅವಜಾನೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ, ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಅದಸ್ಸನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅರಿಯಸಚ್ಚದಸ್ಸನಾಭಾವಂ ಕಿಮಞ್ಞಂ ತಸ್ಸ ಏವಂ ಉಣ್ಣಮಾವಜಾನನಕಾರಣಂ ಸಿಯಾತಿ.

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ನನ್ದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ರೇ, ಅಹಂ ಬಾಲಾ, ಯಾ ಮಂಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ವಿವಿಧಧಮ್ಮದೇಸನಾಪವತ್ತಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗಮಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಂವಿಗ್ಗಾ ಚ ತಮೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಕತಿಪಯದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ದುತಿಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ಕಿರ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿರಿಮಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ, ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಜಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.