೧೨. ಮುನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೯. ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತನ್ತಿ ಮುನಿಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ನ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಏಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಆದಿತೋ ತಾವ ಚತುನ್ನಂ ಗಾಥಾನಂ ಅಯಮುಪ್ಪತ್ತಿ – ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಅಞ್ಞತರಾ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥೀ ಮತಪತಿಕಾ ಪುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ದಸ್ಸನಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಮಾತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಹರತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತು. ಏವಂ ಸಾಯಮ್ಪಿ ಪಾತೋಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಸಂವಿಭಜಮಾನಾ, ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ, ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪುಚ್ಛಮಾನಾ, ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಏವಂ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನೇನ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಂಸಗ್ಗಾ ವಿಸ್ಸಾಸೋ, ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಓತಾರೋ, ರಾಗೇನ ಓತಿಣ್ಣಚಿತ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸಞ್ಞಾ ಚ ಮಾತುಪುತ್ತಸಞ್ಞಾ ಚ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ತತೋ ಮರಿಯಾದವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿಂಸು, ಅಯಸಪ್ಪತ್ತಾ ಚ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಮಞ್ಞತಿ ನ ಮಾತಾ ಪುತ್ತೇ ಸಾರಜ್ಜತಿ, ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪನ ಮಾತರೀ’’ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕರೂಪಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೫.೫೫) ಅವಸೇಸಸುತ್ತೇನಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ –

‘‘ವಿಸಂ ಯಥಾ ಹಲಾಹಲಂ, ತೇಲಂ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಯಥಾ;

ತಮ್ಬಲೋಹವಿಲೀನಂವ, ಮಾತುಗಾಮಂ ವಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ ಚ. –

ವತ್ವಾ ಪುನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ – ‘‘ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಇಮಾ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ಥವೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಿತ್ತಭೇದೇನ ತಿವಿಧೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ. ಇಧ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸನ್ಥವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನಕಾಮತಾದಿತಣ್ಹಾಯ ಬಲವಕಿಲೇಸಭಯಂ ಜಾತಂ, ಯೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಾತರಿ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಕಂ ವಾ ಮಹಾಭಯಂ, ಯೇನ ಸಾಸನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವಿಬ್ಭನ್ತೋ. ನಿಕೇತಾತಿ ‘‘ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ‘ನಿಕೇತಸಾರೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಭೇದಾ. ಜಾಯತೇ ರಜೋತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜೋ ಜಾಯತೇ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಯದೇತಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠೇನ ಸಾಸವಾರಮ್ಮಣಂ ‘‘ನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಭಿನ್ನಸಂವರತ್ತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮರಿಯಾದತ್ತಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ತತೋ ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋ, ಯೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ಥವಾತೋ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ಯಥಾ ಚ ಸಬ್ಬಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ನಿಕೇತಾ ಜಾಯತೇ ರಜೋತಿ ಏವಮ್ಪೇತಂ ಪದದ್ವಯಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬಥಾ ಪನ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಮದ್ಧೇನ ಭಗವಾ ಪುಥುಜ್ಜನದಸ್ಸನಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸನಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ‘‘ಅನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತನಿಕೇತಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನಿಕೇತಂ, ಸನ್ಥವಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಚ ಅಸನ್ಥವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾಧಿವಚನಂ. ಏತಂ ವೇ ಮುನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತಂ ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ ಬುದ್ಧಮುನಿನಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ವೇತಿ ವಿಮ್ಹಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಚ ಯಂ ನಾಮ ನಿಕೇತಸನ್ಥವವಸೇನ ಮಾತಾಪುತ್ತೇಸು ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅನಿಕೇತಮಸನ್ಥವಂ, ಏತಂ ಮುನಿನಾ ದಿಟ್ಠಂ ಅಹೋ ಅಬ್ಭುತನ್ತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಮುನಿನೋ ದಸ್ಸನನ್ತಿಪಿ ಮುನಿದಸ್ಸನಂ, ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಖನ್ತಿ ರುಚಿ, ಖಮತಿ ಚೇವ ರುಚ್ಚತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೧೦. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೋ ಜಾತಮುಚ್ಛಿಜ್ಜಾತಿ ಯೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಿಲೇಸಂ ಯಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪುನ ಅನಿಬ್ಬತ್ತನವಸೇನ ಉಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯೋ ಅನಾಗತೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಸಮೋಧಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ಅಭಿಮುಖೀಭೂತತ್ತಾ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನಲಕ್ಖಣೇನ ‘‘ಜಾಯನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ನ ರೋಪಯೇಯ್ಯ ಜಾಯನ್ತಂ, ಯಥಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಕುಸಲಾನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಞ್ಚ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ? ಅಸ್ಸ ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇ, ಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ತಂ ನಾನುಪ್ಪವೇಸೇಯ್ಯ ನ ಸಮೋಧಾನೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸಮ್ಭಾರವೇಕಲ್ಲಕರಣೇನ ತಂ ನ ರೋಪಯೇಯ್ಯ ಜಾಯನ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅತೀತಾಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಾಭಾವೇನ ವತ್ತಮಾನಾಪಿ ನ ರೋಪೀಯನ್ತಿ ತದಭಾವೇನ, ಅನಾಗತಾಪಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತತಿಂ ನಾನುಪ್ಪವೇಸೀಯನ್ತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಘಾತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಜಾತಮುಚ್ಛಿಜ್ಜ ನ ರೋಪಯೇಯ್ಯ ಜಾಯನ್ತಂ, ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಚಸ್ಸ ಜಾಯನ್ತಸ್ಸ ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇ, ತಮಾಹು ಏಕಂ ಮುನಿನಂ ಚರನ್ತಂ, ಸೋ ಚ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಸನ್ತಿಪದಂ ಮಹೇಸೀತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಏಕಂ, ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ವಾ ಏಕಂ. ಮುನಿನನ್ತಿ ಮುನಿಂ, ಮುನೀಸು ವಾ ಏಕಂ. ಚರನ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಾಯ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಅವಸೇಸಚರಿಯಾಹಿ ಚ ಚರನ್ತಂ. ಅದ್ದಕ್ಖೀತಿ ಅದ್ದಸ. ಸೋತಿ ಯೋ ಜಾತಮುಚ್ಛಿಜ್ಜ ಅರೋಪನೇ ಅನನುಪ್ಪವೇಸನೇ ಚ ಸಮತ್ಥತಾಯ ‘‘ನ ರೋಪಯೇಯ್ಯ ಜಾಯನ್ತಮಸ್ಸ ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಸನ್ತಿಪದನ್ತಿ ಸನ್ತಿಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತವಿಪಸ್ಸನಾನಿಬ್ಬಾನಭೇದಾಸು ತೀಸು ಸಮ್ಮುತಿಸನ್ತಿ, ತದಙ್ಗಸನ್ತಿ, ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತೀಸು ಸೇಟ್ಠಂ ಏವಂ ಅನುಪಸನ್ತೇ ಲೋಕೇ ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಿಂ ಅದ್ದಸ ಮಹೇಸೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೧೧. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಗಣಯಿತ್ವಾ, ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯಥಾಭೂತತೋ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥೂನೀತಿ ಯೇಸು ಏವಮಯಂ ಲೋಕೋ ಸಜ್ಜತಿ, ತಾನಿ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಭೇದಾನಿ ಕಿಲೇಸಟ್ಠಾನಾನಿ. ಪಮಾಯ ಬೀಜನ್ತಿ ಯಂ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನಂ ಬೀಜಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಂ ಪಮಾಯ ಹಿಂಸಿತ್ವಾ, ಬಾಧಿತ್ವಾ, ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಪಜಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿನೇಹಮಸ್ಸ ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇತಿ ಯೇನ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಿನೇಹೇನ ಸಿನೇಹಿತಂ ತಂ ಬೀಜಂ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ವತ್ಥುಸಸ್ಸಂ ವಿರುಹೇಯ್ಯ, ತಂ ಸಿನೇಹಮಸ್ಸ ನಾನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ತಂ ನಾನುಪ್ಪವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸ ವೇ ಮುನಿ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ ತಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ನ ಉಪೇತಿ ಸಙ್ಖಂ. ಇಮಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಭಾವನಾಯ ನವಪ್ಪಭೇದಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಂ ಪತ್ವಾ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚರಿಮವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖಯಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ದೇವೋ ವಾ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ’’ತಿ ನ ಉಪೇತಿ ಸಙ್ಖಂ. ಅಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಏವ ವಾ ಯಥಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿನೋ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ರತ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದುಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಾ ಸಙ್ಖಂ ಉಪೇತಿ, ಏವಂ ತಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ನ ಉಪೇತಿ ಸಙ್ಖನ್ತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೧೨. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿನಯೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಾನೀತಿ ಅನವಸೇಸಾನಿ, ನಿವೇಸನಾನೀತಿ ಕಾಮಭವಾದಿಕೇ ಭವೇ. ನಿವಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇಸು ಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿವೇಸನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅನಿಕಾಮಯಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ತೇಸನ್ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಾದೀನವತ್ತಾ ತೇಸಂ ನಿವೇಸನಾನಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಬಲೇನ ತಣ್ಹಾಗೇಧಸ್ಸ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಗೇಧೋ, ವೀತಗೇಧತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅಗಿದ್ಧೋ, ನ ಯಥಾ ಏಕೇ ಅವೀತಗೇಧಾ ಏವ ಸಮಾನಾ ‘‘ಅಗಿದ್ಧಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ. ನಾಯೂಹತೀತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಕುಸಲಂ ವಾ ಅಕುಸಲಂ ವಾ ನ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಾರಗತೋ ಹಿ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೋ ಸಬ್ಬನಿವೇಸನಾನಂ ಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಪುಥುಜ್ಜನದಸ್ಸನಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸನಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅನುಪಸನ್ತೋ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಅಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಪದಾಧಿಗಮಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಪುಥುಜ್ಜನೋ ತಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ಸಙ್ಖಂ ಉಪೇತಿ, ತೇಸು ಚತುಸಚ್ಚಭಾವನಾಯ ತಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಖಾನುಪಗಮನಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಯಾನಿ ನಿವೇಸನಾನಿ ಕಾಮಯಮಾನೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಆಯೂಹತಿ, ತೇಸು ತಣ್ಹಾಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಯೂಹನಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ಏಕಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೨೧೩. ಸಬ್ಬಾಭಿಭುನ್ತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ಗಯಾಯ ಚ ಅನ್ತರೇ ಉಪಕೇನಾಜೀವಕೇನ ಸಮಾಗಚ್ಛಿ. ತೇನ ಚ ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫; ಮಹಾವ. ೧೧) ನಯೇನ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂ’’ತಿಆದೀನಿ ಆಹ. ಉಪಕೋ ‘‘ಹುಪೇಯ್ಯಾವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ಸೀಸಂ ಓಕಮ್ಪೇತ್ವಾ, ಉಮ್ಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚ ವಙ್ಕಹಾರಜನಪದೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಾಗವಿಕಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಮೇನಂ ಮಾಗವಿಕಜೇಟ್ಠಕೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಹೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸಮಣೋ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಅರಹಾ’’ತಿ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಮಂಸರಸೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭುತ್ತಾವಿಞ್ಚ ನಂ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥ, ಅಹಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ವಸನೋಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ವಸತಿ.

ಮಾಗವಿಕೋ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ಉದಕಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸೀತಲೇ ಪದೇಸೇ ಚರಿತುಂ ದೂರಂ ಅಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಮಿಗೇಸು ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹಸ್ಸೂ’’ತಿ ಛಾವಂ ನಾಮ ಧೀತರಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತಭಾತುಕೇಹಿ. ಸಾ ಚಸ್ಸ ಧೀತಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಹೋತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪನ್ನಾ. ದುತಿಯದಿವಸೇ ಉಪಕೋ ಘರಂ ಆಗತೋ ತಂ ದಾರಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಚಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಪರಿವಿಸಿತುಂ ಉಪಗತಂ ದಿಸ್ವಾ, ರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಭುಞ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಾಜನೇನ ಭತ್ತಂ ಆದಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭತ್ತಂ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಛಾವಂ ಲಭಾಮಿ, ಜೀವಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ಮರಾಮೀ’’ತಿ ನಿರಾಹಾರೋ ಸಯಿ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಾಗವಿಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಉಪಕಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ – ‘‘ಏಕದಿವಸಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ನಾಗತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಾಗವಿಕೋ ‘‘ಆಗತವೇಸೇನೇವ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪಾದೇ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಉಪಕೋ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತತಿಯೇವ. ಸೋ ‘‘ವದ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಮಯಾ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಸಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪಕೋ – ‘‘ಸಚೇ ಛಾವಂ ಲಭಾಮಿ, ಜೀವಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ಇಧೇವ ಮರಣಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಘರಾವಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತು’’ನ್ತಿ? ಸೋ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಮಿ, ಅಪಿಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಹಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂಸಞ್ಚ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಮಾಗವಿಕೋಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತದೇವ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ, ಘರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ. ತೇಸಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಪುತ್ತೋ ವಿಜಾಯಿ. ಸುಭದ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಛಾವಾ ಪುತ್ತತೋಸನಗೀತೇನ ಉಪಕಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಅಸಹನ್ತೋ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ಅನನ್ತಜಿನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಾಭಿಮುಖೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಭಗವಾ ಚ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನನ್ತಜಿನೋತಿ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಮಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಉಪಕೋಪಿ ಖೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಮಮ ಸಹಾಯೋ ಅನನ್ತಜಿನೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಕುಹಿಂ ವಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ನಿಸ್ಸಿರಿಕಸ್ಸ ನಗ್ಗಸಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ? ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇಸುಂ. ತತೋ ಭಗವಾ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನಿಮ್ಮಲಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ದೋಸಂ ದಟ್ಠುಂ. ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮದೇಸನೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಉಪಕೋ ಏತರಹಿ ಅನಾಗಾಮೀ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇಸನಾಮಲಾಭಾವದೀಪಿಕಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಾಸವೇಸು ಸಬ್ಬಖನ್ಧಾಯತನಧಾತೂಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ತೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತತ್ತಾ ಸಯಞ್ಚ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಭಿಭುಂ. ತೇಸಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿದಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬವಿದುಂ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮದೇಸನಸಮತ್ಥಾಯ ಸೋಭನಾಯ ಮೇಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸುಮೇಧಂ. ಯೇಸಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪಾನಂ ವಸೇನ ಸಾಸವಖನ್ಧಾದಿಭೇದೇಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಲೇಪಾನಂ ಅಭಾವಾ ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನುಪಲಿತ್ತಂ. ತೇಸು ಚ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಜಹಂ. ಉಪಧಿವಿವೇಕನಿನ್ನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಸೇಸೇನ ಮುತ್ತತ್ತಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತಂ, ಅಧಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸತ್ತಾ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಪಸ್ಸಥ ಯಾವ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠೋವಾಯಂ ಮುನಿ, ತಸ್ಸ ಕುತೋ ದೇಸನಾಮಲನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ವಿಭಾವನತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ವಾಸದ್ದೋತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ – ‘‘ಉಪಕೋ ತದಾ ತಥಾಗತಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ‘ಅಯಂ ಬುದ್ಧಮುನೀ’ತಿ ನ ಸದ್ದಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ತತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಸದ್ದಹತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಧೀರಾ ಪನ ತಂ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸೀತಿ.

೨೧೪. ಪಞ್ಞಾಬಲನ್ತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಗಾಥಾ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಖದಿರವನೇ ವಿಹಾರೋ, ತತ್ಥ ವಿಹರತೋ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ, ಭಗವತೋ ತತ್ಥ ಗಮನಪಚ್ಚಾಗಮನಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಗತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಯೋ ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಭಿಕ್ಖು ಉಪಾಹನಂ ಸಮ್ಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತೋ ಖದಿರರುಕ್ಖೇ ಆಲಗ್ಗಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನೋಕಾಸೋ ರಮಣೀಯೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಮಾನಾಯ ಯೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಸಂಸಿತೋ, ತೇ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪಾಸಿಕೇ, ಏತೇ ತುಚ್ಛಂ ಭಣನ್ತಿ, ನ ಸುನ್ದರೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಅತಿಲೂಖಕಕ್ಖಳಂ ಖದಿರವನಮೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ರಮಣೀಯಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಞತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಪತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ? ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ರೇವತಂ, ಭನ್ತೇ, ಆರಬ್ಭ ಕಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ‘ಏವಂ ನವಕಮ್ಮಿಕೋ ಕದಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೇವತೋ ನವಕಮ್ಮಿಕೋ, ಅರಹಾ ರೇವತೋ ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಆರಬ್ಭ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ದುಬ್ಬಲಕರಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಸಾಧಕೇನ ವಿಕುಬ್ಬನಅಧಿಟ್ಠಾನಪ್ಪಭೇದೇನ ವಾ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ ಧುತಙ್ಗವತೇನ ಚ ಉಪಪನ್ನತ್ತಾ ಸೀಲವತೂಪಪನ್ನಂ, ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮಾಹಿತಂ, ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೇನ ಝಾನೇನ ಝಾನೇ ವಾ ರತತ್ತಾ ಝಾನರತಂ, ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ಸತಿಮಂ, ರಾಗಾದಿಸಙ್ಗತೋ ಪಮುತ್ತತಾ ಸಙ್ಗಾ ಪಮುತ್ತಂ, ಪಞ್ಚಚೇತೋಖಿಲಚತುಆಸವಾಭಾವೇನ ಅಖಿಲಂ ಅನಾಸವಂ ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞಾದಿಗುಣಸಂಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಗಾದಿದೋಸವಿಸಂಯುತ್ತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸತ್ತಾ ಮುನಿಂ ವಾ ವೇದಯನ್ತಿ. ಪಸ್ಸಥ ಯಾವ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠೋವಾಯಂ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ, ಸೋ ‘‘ನವಕಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕದಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ಕಥಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ತಂ ವಿಹಾರಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ನ ನವಕಮ್ಮಕರಣೇನ, ಕತಕಿಚ್ಚೋವ ಸೋ, ನ ಇದಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ವಿಭಾವನತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋತಿ.

೨೧೫. ಏಕಂ ಚರನ್ತನ್ತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಬೋಧಿಮಣ್ಡತೋ ಪಭುತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಭಗವತಿ ಪಿತಾಪುತ್ತಸಮಾಗಮೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಭಗವಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೇನ ರಞ್ಞಾ ಸುದ್ಧೋದನೇನ ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಟ್ಠಕಾಲೇ ಗನ್ಧಕರಣ್ಡಕೇ ವಾಸಿತಾನಿ ಕಾಸಿಕಾದೀನಿ ದುಸ್ಸಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಥಂ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ವುತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಅನುನಯಮಾನೋ –

‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ತಾತ ವದೇ ಮಯ್ಹಂ, ಪಟ್ಟುಣ್ಣಂ ದುಕೂಲಕಾಸಿಕಂ;

ಪಂಸುಕೂಲಂ ತತೋ ಸೇಯ್ಯಂ, ಏತಂ ಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ. –

ಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಕಮ್ಪಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸತ್ತಪದಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಾದೀಹಿ ಏಕಂ, ಇರಿಯಾಪಥಾದೀಹಿ ಚರಿಯಾಹಿ ಚರನ್ತಂ. ಮೋನೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಮುನಿಂ. ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಪಮಾದಾಭಾವತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ. ಅಕ್ಕೋಸನಗರಹನಾದಿಭೇದಾಯ ನಿನ್ದಾಯ ವಣ್ಣನಥೋಮನಾದಿಭೇದಾಯ ಪಸಂಸಾಯ ಚಾತಿ ಇಮಾಸು ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸು ಪಟಿಘಾನುನಯವಸೇನ ಅವೇಧಮಾನಂ. ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಮುಖೇನ ಚೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೀಹಂವ ಭೇರಿಸದ್ದಾದೀಸು ಸದ್ದೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಪಕತಿವಿಕಾರಾನುಪಗಮೇನ ಅಸನ್ತಸನ್ತಂ, ಪನ್ತೇಸು ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು ಸನ್ತಾಸಾಭಾವೇನ. ವಾತಂವ ಸುತ್ತಮಯಾದಿಭೇದೇ ಜಾಲಮ್ಹಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಜಾಲೇ ಅಸಜ್ಜಮಾನಂ, ಅಟ್ಠಸು ವಾ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ಪಟಿಘಾನುನಯವಸೇನ ಅಸಜ್ಜಮಾನಂ. ಪದುಮಂವ ತೋಯೇನ ಲೋಕೇ ಜಾತಮ್ಪಿ ಯೇಸಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಾ ಲೋಕೇನ ಲಿಪ್ಪನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಲೇಪಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಲೋಕೇನ ಅಲಿಪ್ಪಮಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ನೇತಾರಮಞ್ಞೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯಂ ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೨೧೬. ಯೋ ಓಗಹಣೇತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತೋ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಪೂರಿತದಸಪಾರಮಿದಸಉಪಪಾರಮಿದಸಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಪ್ಪಭೇದಂ ಅಭಿನೀಹಾರಗುಣಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಗುಣಂ ತತ್ಥ ನಿವಾಸಗುಣಂ ಮಹಾವಿಲೋಕನಗುಣಂ ಗಬ್ಭವೋಕ್ಕನ್ತಿಂ ಗಬ್ಭವಾಸಂ ಗಬ್ಭನಿಕ್ಖಮನಂ ಪದವೀತಿಹಾರಂ ದಿಸಾವಿಲೋಕನಂ ಬ್ರಹ್ಮಗಜ್ಜನಂ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಮಹಾಪಧಾನಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಫಲಞಾಣಂ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ಅಕಮ್ಪನಞಾಣಂ, ದಸಬಲಞಾಣಂ, ಚತುಯೋನಿಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ, ಪಞ್ಚಗತಿಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ, ಛಬ್ಬಿಧಂ ಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಂ, ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಬುದ್ಧಞಾಣಂ, ಚುದ್ದಸವಿಧಂ ಬುದ್ಧಞಾಣಂ, ಅಟ್ಠಾರಸಬುದ್ಧಗುಣಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ, ಏಕೂನವೀಸತಿವಿಧಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ಸತ್ತಸತ್ತತಿವಿಧಞಾಣವತ್ಥು ಏವಮಿಚ್ಚಾದಿಗುಣಸತಸಹಸ್ಸೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಅಸಹಮಾನೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾಯ ‘‘ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅತೀತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಭಗವತೋ ಅಯಸೇ ಉಪ್ಪಾದಿತೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಏವರೂಪೇಪಿ ನಾಮ ಅಯಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ನ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಪತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ? ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತತೋ ಭಗವಾ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಸು ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ತಾದಿನೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಓಗಹಣೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ಅಙ್ಗಘಂಸನತ್ಥಾಯ ಚತುರಸ್ಸೇ ವಾ ಅಟ್ಠಂಸೇ ವಾ ಥಮ್ಭೇ ನಿಖಾತೇ ಉಚ್ಚಕುಲೀನಾಪಿ ನೀಚಕುಲೀನಾಪಿ ಅಙ್ಗಂ ಘಂಸನ್ತಿ, ನ ತೇನ ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಉನ್ನತಿ ವಾ ಓನತಿ ವಾ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವಂ ಯೋ ಓಗಹಣೇ ಥಮ್ಭೋರಿವಾಭಿಜಾಯತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪರೇ ವಾಚಾಪರಿಯನ್ತಂ ವದನ್ತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪರೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ವಣ್ಣವಸೇನ ಉಪರಿಮಂ ವಾ ಅವಣ್ಣವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ವಾ ವಾಚಾಪರಿಯನ್ತಂ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನುನಯಂ ವಾ ಪಟಿಘಂ ವಾ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ ತಾದಿಭಾವೇನ ಯೋ ಓಗಹಣೇ ಥಮ್ಭೋರಿವ ಭವತೀತಿ. ತಂ ವೀತರಾಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ತಂ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗಾಭಾವೇನ ವೀತರಾಗಂ, ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಚ ದೋಸಮೋಹಾಭಾವೇನ ಸುಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸುಟ್ಠು ವಾ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಠಪಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ರಕ್ಖಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಗೋಪಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೨೧೭. ಯೋ ವೇ ಠಿತತ್ತೋತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ತನ್ತವಾಯಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಜುಭಾವೇನ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯವಚೀಮನೋವಙ್ಕಂ ಪಹಾಯ ತಸರಂ ವಿಯ ಉಜುಚಿತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತದೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೀ ನಿಸೀದಿ. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಾಯ ಚಸ್ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ, ತದನುಸಾರೇನೇವ ಚ ದುಕ್ಖಾನತ್ತಲಕ್ಖಣಾನಿಪಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ತಯೋಪಿ ಭವಾ ಆದಿತ್ತಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ತಂ ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸಮಾನಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೀ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನಮಿವ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಭಗವಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ವೇ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತತಾಯ ಅಕುಪ್ಪವಿಮುತ್ತಿತಾಯ ಚ ವುಡ್ಢಿಹಾನೀನಂ ಅಭಾವತೋ ವಿಕ್ಖೀಣಜಾತಿಸಂಸಾರತ್ತಾ ಭವನ್ತರೂಪಗಮನಾಭಾವತೋ ಚ ಠಿತತ್ತೋ, ಪಹೀನಕಾಯವಚೀಮನೋವಙ್ಕತಾಯ ಅಗತಿಗಮನಾಭಾವೇನ ವಾ ತಸರಂವ ಉಜು, ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಪಾಪಕೇಹಿ, ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಗೂಥಗತಂ ವಿಯ ಮುತ್ತಗತಂ ವಿಯ ಚ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ, ಹಿರೀಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಹಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ ಸದ್ದಸತ್ಥೇ ಸಿಜ್ಝತಿ. ವೀಮಂಸಮಾನೋ ವಿಸಮಂ ಸಮಞ್ಚಾತಿ ಕಾಯವಿಸಮಾದಿವಿಸಮಂ ಕಾಯಸಮಾದಿಸಮಞ್ಚ ಪಹಾನಭಾವನಾಕಿಚ್ಚಸಾಧನೇನ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೋ. ತಂ ವಾಪಿ ಖೀಣಾಸವಂ ಧೀರಾ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತೀತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ವಿಸಮಂ ಸಮಞ್ಚ ಯೋ ವೇ ಠಿತತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಏವಂ ತಸರಂವ ಉಜು ಹುತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ಪಾಪಕೇಹಿ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ. ಯತೋ ಈದಿಸೋ ಹೋತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಗಾಥಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಕಪ್ಪೇ ವಾ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ವಾ ವಾಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೧೮. ಯೋ ಸಞ್ಞತತ್ತೋತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಆಳವಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಆಳವೀನಗರೇ ಅಞ್ಞತರೋ ತನ್ತವಾಯೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂ ಧೀತರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಹಿಯ್ಯೋ ಅವಸಿಟ್ಠತಸರಂ ನ ಬಹು, ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಲಹುಂ ತನ್ತವಾಯಸಾಲಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಾ ಖೋ ಚಿರಾಯೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತನ್ತಂ ವಿನೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ಭಗವಾ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಗೇವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಜ್ಜ ಕೋಚಿ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಿ, ಪಗೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂಸು. ಭಗವಾ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಾ ದಾರಿಕಾ ಪಿತುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ನಗರವಾಸಿನೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ಪರಿಪ್ಫೋಸಿತ್ವಾ, ಪುಪ್ಫೂಪಹಾರಂ ಕತ್ವಾ, ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ದಾರಿಕಾ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪತ್ತಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿ. ತಂ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ದಾರಿಕೇ ಕುತೋ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಿ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ ಭಗವಾ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಾ ಆಗತಾಪಿ ಭಗವತಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಆಹ, ತನ್ತವಾಯಸಾಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಚಾಪಿ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಆಹ, ‘ನ ಜಾನಾಸೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಆಹ, ‘ಜಾನಾಸೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಆಹ, ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚನೀಕಮೇವ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಕಿಂ ತಯಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ? ಸಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಘರತೋ ಆಗತಾ ತನ್ತವಾಯಸಾಲಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ; ಅಪಿಚ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಥ, ‘‘ಕುತೋ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ, ಚುತಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಥ, ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅಹಞ್ಚ ನ ಜಾನಾಮಿ. ‘‘ಕುತೋ ಚಮ್ಹಿ ಆಗತಾ; ನಿರಯಾ ವಾ ದೇವಲೋಕಾ ವಾ’’ತಿ, ನ ಹಿ ಜಾನಾಮಿ, ‘‘ಕುಹಿಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿರಯಂ ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅವಚಂ. ತತೋ ಮಂ ಭಗವಾ ಮರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಜಾನಾಮಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮರಣಂ ಧುವ’’ನ್ತಿ, ತೇನಾವೋಚಂ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ಮಂ ಭಗವಾ ಮರಣಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ನ ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕದಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ ಕಿಂ ಅಜ್ಜ ವಾ ಉದಾಹು ಸ್ವೇ ವಾ’’ತಿ, ತೇನಾವೋಚಂ ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅನುಮೋದಿ. ಮಹಾಜನಕಾಯೋಪಿ ‘‘ಯಾವ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ದಾರಿಕಾಯ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಅನ್ಧಭೂತೋ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ತನುಕೇತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ಸಕುಣೋ ಜಾಲಮುತ್ತೋವ, ಅಪ್ಪೋ ಸಗ್ಗಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೭೪) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಪಿತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚಿರೇನಾಗತಾ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ವೇಗೇನ ತನ್ತೇ ವೇಮಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಂ ಭಿನ್ದಿ. ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ನಾಹಂ ಮಮ ಧೀತರಂ ಪಹರಿಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಇಮಂ ವೇಮಂ ವೇಗಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಭಿನ್ದಿ. ಜೀವತಿ ನು ಖೋ ನನು ಖೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಮತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ಮಂ ‘ಇಮಿನಾ ಧೀತಾ ಮಾರಿತಾ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯುಂ, ತೇನ ರಾಜಾಪಿ ಗರುಕಂ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಯ್ಯ, ಹನ್ದಾಹಂ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಪಲಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ದಣ್ಡಭಯೇನ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸನೋಕಾಸಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತೇ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ತಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ. ಅಥ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಸಬ್ಬೇವ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು – ‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಆಳವಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧೀತರಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಂ ಮಾರೇತುಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸುಂ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಧೀತರಂ ಮಾರೇಸಿ, ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಮತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ದುಬ್ಬಿಜಾನಂ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ತೀಸುಪಿ ಕಮ್ಮದ್ವಾರೇಸು ಸೀಲಸಂಯಮೇನ ಸಂಯತತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಚೇತಸಾ ವಾ ಹಿಂಸಾದಿಕಂ ನ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನ ದಹರೋ ವಾ ದಹರವಯೇ ಠಿತೋ, ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಠಿತೋ, ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಥೇರೋ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಠಿತೋತಿ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಯತತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಅನುತ್ತರಾಯ ವಿರತಿಯಾ ಸಬ್ಬಪಾಪೇಹಿ ಉಪರತಚಿತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಮುನಿ ಅರೋಸನೇಯ್ಯೋ ನ ಸೋ ರೋಸೇತಿ ಕಞ್ಚೀತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ – ಸೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಅರೋಸನೇಯ್ಯೋ ‘‘ಧೀತುಮಾರಕೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪೇಸಕಾರೋ’’ತಿ ವಾ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ರೋಸೇತುಂ, ಘಟ್ಟೇತುಂ, ಬಾಧೇತುಂ ಅರಹೋ ನ ಹೋತಿ. ಸೋಪಿ ಹಿ ನ ರೋಸೇತಿ ಕಞ್ಚಿ, ‘‘ನಾಹಂ ಮಮ ಧೀತರಂ ಮಾರೇಮಿ, ತ್ವಂ ಮಾರೇಸಿ, ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ವಾ ಮಾರೇತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ನ ರೋಸೇತಿ, ನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ನ ಬಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ನ ರೋಸನೇಯ್ಯೋ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ನಾಗೋ, ಮಾ ನಾಗಂ ಘಟ್ಟೇಸಿ, ನಮೋ ಕರೋಹಿ ನಾಗಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೯) ವುತ್ತನಯೇನ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಧೀರಾವ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಪದವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚೇತ್ಥ – ತಂ ‘‘ಅಯಂ ಅರೋಸನೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಏತೇ ಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ರೋಸೇನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಧೀರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಧೀರಾವ ತಮ್ಪಿ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ, ಅಯಂ ಖೀಣಾಸವಮುನೀತಿ ಜಾನನ್ತೀತಿ.

೨೧೯. ಯದಗ್ಗತೋತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಮಾನೇಸು ಸಸ್ಸೇಸು ಖೇತ್ತಗ್ಗಂ, ರಾಸಗ್ಗಂ, ಕೋಟ್ಠಗ್ಗಂ, ಕುಮ್ಭಿಅಗ್ಗಂ, ಭೋಜನಗ್ಗನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಗಾನಿ ದೇತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಪಕ್ಕಾನಿಯೇವ ಸಾಲಿ-ಯವ-ಗೋಧೂಮ-ಸೀಸಾನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಪಾಯಾಸಪುಥುಕಾದೀನಿ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಸ್ಸ ದಾತಾ ಮೇಧಾವೀ, ಅಗ್ಗಂ ಸೋ ಅಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಖೇತ್ತಗ್ಗದಾನಂ. ನಿಪ್ಫನ್ನೇಸು ಪನ ಸಸ್ಸೇಸು ಲಾಯಿತೇಸು ಮದ್ದಿತೇಸು ಚ ವರಧಞ್ಞಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥೇವ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ರಾಸಗ್ಗದಾನಂ. ಪುನ ತೇಹಿ ಧಞ್ಞೇಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಗಾರವಿವರಣೇ ಪಠಮನೀಹಟಾನಿ ಧಞ್ಞಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥೇವ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಗ್ಗದಾನಂ. ಯಂ ಯದೇವ ಪನಸ್ಸ ಘರೇ ರನ್ಧೇತಿ, ತತೋ ಅಗ್ಗಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ದಾರಕಾನಮ್ಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಅಗ್ಗದಾನಂ. ಪುನ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಪಠಮೂಪನೀತಂ ಭೋಜನಂ ಪುರೇಭತ್ತಕಾಲೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತಯಾಚಕಾನಂ, ತದಭಾವೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಾನಮ್ಪಿ ಅದತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಭೋಜನಗ್ಗದಾನಂ. ಏವಂ ಸೋ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕೋತ್ವೇವ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಅತಿಪ್ಪಗೇವ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪಿಹಿತದ್ವಾರಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ಭಗವಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭೋಜನವೇಲಾಯಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ – ‘‘ನೂನಜ್ಜ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಿ, ತಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು ನಿಮನ್ತನತ್ಥಾಯ. ಭಗವಾಪಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೋಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪನಸ್ಸ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ ದದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಮೇ ಪುನ ಪಚಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಸಾದಞ್ಚ ಮಚ್ಛೇರಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಞತ್ವಾ ಸರೀರಾಭಂ ಮುಞ್ಚಿ. ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುವಣ್ಣೋಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಭಗವನ್ತಂ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಪಿ ‘‘ದಿಟ್ಠೋನೇನ ಭಗವಾ’’ತಿ ತಾವದೇವ ತಾಲವಣ್ಟಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ಚಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿಯಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ –

‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಮಮಾಯಿತಂ;

ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತಿ, ಸ ವೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೬೭) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ. ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅನ್ತೋಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ, ವರಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ, ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಉಪನೀತಭೋಜನಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ, ಸಾಧು, ಮೇ ತಂ ಭೋಜನಂ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಂ ಕುಮ್ಭಿತೋ ಪಠಮಮೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಅಗ್ಗತೋ, ಅದ್ಧಾವಸೇಸಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ ಮಜ್ಝತೋ, ಏಕದ್ವಿಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಾವಸೇಸಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸೇಸತೋ ವಾ ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭೇಥ. ಪರದತ್ತೂಪಜೀವೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೋ ಹಿ ಉದಕದನ್ತಪೋಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಪರೇನೇವ ದತ್ತಂ ಉಪಜೀವತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪರದತ್ತೂಪಜೀವೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಲಂ ಥುತುಂ ನೋಪಿ ನಿಪಚ್ಚವಾದೀತಿ ಅಗ್ಗತೋ ಲದ್ಧಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ದಾಯಕಂ ವಾ ಥೋಮೇತುಮ್ಪಿ ನಾರಹತಿ ಪಹೀನಾನುನಯತ್ತಾ. ಸೇಸತೋ ಲದ್ಧಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಇಮಿನಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಾಯಕಂ ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಿಯವಚನಾನಿ ವತ್ತಾಪಿ ನ ಹೋತಿ ಪಹೀನಪಟಿಘತ್ತಾ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ಪಹೀನಾನುನಯಪಟಿಘಂ ಧೀರಾವ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಗಾಥಂ ದೇಸೇಸಿ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

೨೨೦. ಮುನಿಂ ಚರನ್ತನ್ತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಉತುವಸೇನ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಪರಿಚಾರಯಮಾನೋ ದಹರೋವ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಯಾಚಿತ್ವಾ, ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತೇ ‘‘ಕಾಮಾ ಹಿ ಚಿತ್ರಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೦) ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಂ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಣನ್ತಿ – ‘‘ಸಮಯೋ, ಆವುಸೋ, ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ ದಾನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಬ್ಭಮಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಬ್ಬೋ ಸೋ ದಾನಿ ವಿಬ್ಭಮಿತು’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಭಾವಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮೋನೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಮುನಿಂ, ಏಕವಿಹಾರಿತಾಯ, ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಸು ವಾ ಚರಿಯಾಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಚರಿಯಾಯ ಚರನ್ತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಾಯ ವಿರತಿಯಾ ವಿರತಂ ಮೇಥುನಸ್ಮಾ. ದುತಿಯಪಾದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಕೀದಿಸಂ ಮುನಿಂ ಚರನ್ತಂ ವಿರತಂ ಮೇಥುನಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯೋ ಯೋಬ್ಬನೇ ನೋಪನಿಬಜ್ಝತೇ ಕ್ವಚಿ, ಯೋ ಭದ್ರೇಪಿ ಯೋಬ್ಬನೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಕ್ವಚಿ ಇತ್ಥಿರೂಪೇ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಏವಂ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ನ ಉಪನಿಬಜ್ಝತಿ. ಅಥ ವಾ ಕ್ವಚಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಯೋಬ್ಬನೇ ‘‘ಯುವಾ ತಾವಮ್ಹಿ, ಅಯಂ ವಾ ಯುವಾತಿ ಪಟಿಸೇವಾಮಿ ತಾವ ಕಾಮೇ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋ ರಾಗೇನ ನ ಉಪನಿಬಜ್ಝತೀತಿ ಅಯಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿರತಂ ಮೇಥುನಸ್ಮಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಜಾತಿಮದಾದಿಭೇದಾ ಮದಾ, ಕಾಮಗುಣೇಸು ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತಾ ಪಮಾದಾಪಿ ಚ ವಿರತಂ, ಏವಂ ಮದಪ್ಪಮಾದಾ ವಿರತತ್ತಾ ಏವ ಚ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಬನ್ಧನೇಹಿ. ಯಥಾ ವಾ ಏಕೋ ಲೋಕಿಕಾಯಪಿ ವಿರತಿಯಾ ವಿರತೋ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ, ಕಿಂ ಪನ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ವಿರತಂ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಬನ್ಧನೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರವಿರತಿಯಾ ವಿರತನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ಧೀರಾ ಏವ ಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ನಂ ನ ವೇದಯಥ, ತೇನ ನಂ ಏವಂ ಭಣಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೨೧. ಅಞ್ಞಾಯ ಲೋಕನ್ತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ನನ್ದಸ್ಸ ಆಭರಣಮಙ್ಗಲಂ, ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಂ, ಆವಾಹಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ತೀಣಿ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಕಂಸು. ಭಗವಾಪಿ ತತ್ಥ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ನನ್ದಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ‘‘ತುವಟ್ಟಂ ಖೋ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಗಾರವೇನ ‘‘ಹನ್ದ ಭಗವಾ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಿಹಾರಮೇವ ಗತೋ. ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಆಹರ, ನನ್ದ, ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಗಾರವೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಾಮಿ, ಭಗವಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಪನ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ವಚನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ನನ್ದಸ್ಸ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತುಕಾಮೋ ‘‘ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗತಪುಬ್ಬೋಸಿ, ನನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ನನ್ದೋ ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅವೋಚ.

ತತೋ ನಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಗವತೋ ಆಗಮನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಅಚ್ಛರಾಗಣಪರಿವುತೋ ಪಾಸಾದಾ ಓರೋಹಿ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲಂ ದತ್ವಾ ಕಕುಟಪಾದಿನಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಭಗವಾ ನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ, ತ್ವಂ ನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ಕಕುಟಪಾದಾನೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮ ನಿಮಿತ್ತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಕಲೇಪಿ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಏತಂ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ಚ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಆತುರಸ್ಸ ದೋಸೇ ಉಗ್ಗಿಲೇತ್ವಾ ನೀಹರಿತುಕಾಮೋ ವೇಜ್ಜೋ ಸುಭೋಜನಂ ವಿಯ ನನ್ದಸ್ಸ ರಾಗಂ ಉಗ್ಗಿಲೇತ್ವಾ ನೀಹರಿತುಕಾಮೋ ನಿಮಿತ್ತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಹಣಂ ಅನುಞ್ಞಾಸಿ ಯಥಾ ತಂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಅಚ್ಛರಾಹೇತು ನನ್ದಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇ ಅಭಿರತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಭತಕವಾದೇನ ನನ್ದಂ ಚೋದೇಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಲಜ್ಜಿತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಥೇವಾಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚೋದೇನ್ತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ನನ್ದೋ ಏವಂ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವವತ್ಥಾನಕರಣೇನ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪರಮತ್ಥದಸ್ಸಿಂ, ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಓಘಂ, ಪಹೀನಸಮುದಯತ್ತಾ ರೂಪಮದಾದಿವೇಗಸಹನೇನ ಚಕ್ಖಾದಿಆಯತನಸಮುದ್ದಞ್ಚ ಅತಿತರಿಯ ಅತಿತರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ, ‘‘ತನ್ನಿದ್ದೇಸಾ ತಾದೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದಿಂ. ಯೋ ವಾಯಂ ಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸರಾಸಿಯೇವ ಅವಹನನಟ್ಠೇನ ಓಘೋ, ಕುಚ್ಛಿತಗತಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮುದ್ದನಟ್ಠೇನ ಸಮುದ್ದೋ, ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ತಂ ಓಘಂ ಸಮುದ್ದಞ್ಚ ಅತಿತರಿಯ ಅತಿತಿಣ್ಣೋಘತ್ತಾ ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಏವಂ ವುಚ್ಚಮಾನೇಪಿ ವಿಕಾರಮನಾಪಜ್ಜನತಾಯ ತಾದಿಮ್ಪಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಂ ಛಿನ್ನಗನ್ಥಂ ಅಸಿತಂ ಅನಾಸವನ್ತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಮೇವ, ಇಮಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಭಾವನಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಗನ್ಥಾನಂ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಗನ್ಥಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಸಿತಂ, ಚತುನ್ನಂ ಆಸವಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನಾಸವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ಧೀರಾವ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಂ ವೇದಯನ್ತಿ ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅವೇದಯಮಾನಾ ಏವಂ ಭಣಥಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೨೨. ಅಸಮಾ ಉಭೋತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಗಾಮೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸನೋಕಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗೇ ಬನ್ಧತಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಥೇರಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಅರಞ್ಞಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನೇನ ಥೇರೇ ಜಾತಸಿನೇಹೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಯದಾ ಬಹುಂ ಮಂಸಂ ಲಭತಿ, ತದಾ ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ರಸಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಮಿಗಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಚರನ್ತಿ, ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತೀ’ತಿ ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ. ತತೋ ಲುದ್ದಕೋ ಮಿಗೇ ಮಾರೇತಿ, ತೇನ ಉಭೋ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ಜನಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ಲುದ್ದಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾನಜೀವಿಕಾಭಾವಸಾಧಕಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ಚ ಲುದ್ದಕೋ, ಏತೇ ಅಸಮಾ ಉಭೋ. ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಸಮಾನಜೀವಿಕಾ’’ತಿ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದೂರವಿಹಾರವುತ್ತಿನೋ, ದೂರೇ ವಿಹಾರೋ ಚ ವುತ್ತಿ ಚ ನೇಸನ್ತಿ ದೂರವಿಹಾರವುತ್ತಿನೋ. ವಿಹಾರೋತಿ ವಸನೋಕಾಸೋ, ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಞ್ಞೇ, ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಚ ಗಾಮೇ. ವುತ್ತೀತಿ ಜೀವಿಕಾ, ಸಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗಾಮೇ ಸಪದಾನಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾ, ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಚ ಅರಞ್ಞೇ ಮಿಗಸಕುಣಮಾರಣಾ. ಪುನ ಚಪರಂ ಗಿಹೀ ದಾರಪೋಸೀ, ಸೋ ಲುದ್ದಕೋ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇತಿ. ಅಮಮೋ ಚ ಸುಬ್ಬತೋ, ಪುತ್ತದಾರೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತವಿರಹಿತೋ ಸುಚಿವತತ್ತಾ ಸುನ್ದರವತತ್ತಾ ಚ ಸುಬ್ಬತೋ ಸೋ ಖೀಣಾಸವಭಿಕ್ಖು. ಪುನ ಚಪರಂ ಪರಪಾಣರೋಧಾಯ ಗಿಹೀ ಅಸಞ್ಞತೋ, ಸೋ ಲುದ್ದಕೋ ಗಿಹೀ ಪರಪಾಣರೋಧಾಯ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಅಸಂಯತೋ. ನಿಚ್ಚಂ ಮುನೀ ರಕ್ಖತಿ ಪಾಣಿನೇ ಯತೋ, ಇತರೋ ಪನ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ಪಾಣಿನೋ ರಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇ ಕಥಂ ಸಮಾನಜೀವಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ?

೨೨೩. ಸಿಖೀ ಯಥಾತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಪಠಮಕಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪಚ್ಛಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇನ ವುಡ್ಢತರೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೋತಾಪನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಠಮಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಗಿಹಿನೋ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ತಂ ಕಥಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಏವ ಹಿ ಅಯಂ ಜಾತಿ, ಪೂಜನೇಯ್ಯವತ್ಥು ಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನಾಗಾಮೀಪಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಹೀ ಹೋತಿ, ತೇನ ತದಹುಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾನೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಛಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಠಮಸೋತಾಪನ್ನಗಹಟ್ಠತೋ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯ್ವಾಯಂ ಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಾಯ ಸಿಖಾಯ ಸಬ್ಭಾವೇನ ಸಿಖೀ, ಮಣಿದಣ್ಡಸದಿಸಾಯ ಗೀವಾಯ ನೀಲಗೀವೋತಿ ಚ ಮಯೂರವಿಹಙ್ಗಮೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಯಥಾ ಹರಿತಹಂಸತಮ್ಬಹಂಸಖೀರಹಂಸಕಾಳಹಂಸಪಾಕಹಂಸಸುವಣ್ಣಹಂಸೇಸು ಯ್ವಾಯಂ ಸುವಣ್ಣಹಂಸೋ, ತಸ್ಸ ಹಂಸಸ್ಸ ಜವೇನ ಸೋಳಸಿಮ್ಪಿ ಕಲಂ ನ ಉಪೇತಿ. ಸುವಣ್ಣಹಂಸೋ ಹಿ ಮುಹುತ್ತಕೇನ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಅಸಮತ್ಥೋ ಇತರೋ. ದಸ್ಸನೀಯತಾಯ ಪನ ಉಭೋಪಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಿಹೀ ಪಠಮಸೋತಾಪನ್ನೋಪಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇನ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಮಗ್ಗದಸ್ಸನೇನ ತುಲ್ಯದಸ್ಸನೀಯಭಾವಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಜವೇನ ನಾನುಕರೋತಿ. ಕತಮೇನ ಜವೇನ? ಉಪರಿಮಗ್ಗವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಜವೇನ. ಗಿಹಿನೋ ಹಿ ತಂ ಞಾಣಂ ದನ್ಧಂ ಹೋತಿ ಪುತ್ತದಾರಾದಿಜಟಾಯ ಜಟಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನ ತಿಕ್ಖಂ ಹೋತಿ ತಸ್ಸಾ ಜಟಾಯ ವಿಜಟಿತತ್ತಾ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಭಗವತಾ ‘‘ಮುನಿನೋ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ವನಮ್ಹಿ ಝಾಯತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾದೇನ ದೀಪಿತೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸೇಕ್ಖಮುನಿ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಚಿತ್ತವಿವೇಕೇನ ಚ ವಿವಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚ ನಿಚ್ಚಂ ವನಸ್ಮಿಂ ಝಾಯತಿ. ಕುತೋ ಗಿಹಿನೋ ಏವರೂಪೋ ವಿವೇಕೋ ಚ ಝಾನಞ್ಚಾತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ?

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮುನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚ ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯತೋ, ನಾಮೇನ

ಉರಗವಗ್ಗೋತಿ.