೧. ಖೇತ್ತೂಪಮಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ತಂ ಪನೇತಂ ವತ್ಥುಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಪೇತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣೋ ಅನೇಕಕೋಟಿಧನಸನ್ನಿಚಯೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಮಹಾಧನಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ‘‘ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿ’’ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ. ಏಕೋವ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಿಯೋ ಮನಾಪೋ. ತಸ್ಮಿಂ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತೇನಾಪಿ ಅಯಂ ಧನಸನ್ನಿಚಯೋ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣಪರಿಸ್ಸಮೇನ, ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಚಿತ್ತೋ ಯಥಾಸುಖಂ ಭೋಗೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ಸಿಪ್ಪಂ ನ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ. ವಯಪ್ಪತ್ತೇ ಪನ ಕುಲರೂಪಯೋಬ್ಬನವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮಾಭಿಮುಖಂ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾವಿಮುಖಂ ಕಞ್ಞಂ ಆನೇಸುಂ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗುರುಜನೇಸು ಅನಾದರೋ ಹುತ್ವಾ, ಧುತ್ತಜನಪರಿವುತೋ ರಜ್ಜಮಾನೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇ ರತೋ ಗಿದ್ಧೋ ಮೋಹೇನ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕಾಲಕತೇಸು ನಟನಾಟಕಗಾಯಕಾದೀನಂ ಯಥಿಚ್ಛಿತಂ ದೇನ್ತೋ ಧನಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪಾರಿಜುಞ್ಞಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ, ಇಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಪುನ ಇಣಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಇಣಾಯಿಕೇಹಿ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಘರಾದೀನಿ ದತ್ವಾ, ಕಪಾಲಹತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅನಾಥಸಾಲಾಯಂ ವಸತಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಚೋರಾ ಸಮಾಗತಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ದುಜ್ಜೀವಿತೇನ, ತರುಣೋ ತ್ವಮಸಿ ಥಾಮಜವಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಸ್ಮಾ ಹತ್ಥಪಾದವಿಕಲೋ ವಿಯ ಅಚ್ಛಸಿ? ಏಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಹ ಚೋರಿಕಾಯ ಪರೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಚೋರಿಕಂ ಕಾತುಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚೋರಾ ‘‘ಮಯಂ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಮ, ಕೇವಲಂ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಚೋರಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಮಹನ್ತಂ ಮುಗ್ಗರಂ ದತ್ವಾ ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಘರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ತಂ ಸನ್ಧಿಮುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಚೇ ಇಧ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಹಿತಾಹಿತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪರೇಸಂ ಆಗಮನಮೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಚೋರಾ ಪನ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಞಾತಮತ್ತಾವ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಘರಮನುಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಧಾವನ್ತಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಸನ್ಧಿದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಹರೇ ದುಟ್ಠಚೋರಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ – ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಚೋರೋ ಸನ್ಧಿಸುಖೇ ಗಹಿತೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಹೀ’’ತಿ ನಗರಗುತ್ತಿಕಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ನಗರಗುತ್ತಿಕೋ ತಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ರತ್ತವಣ್ಣವಿರಳಮಾಲಾಬನ್ಧಕಣ್ಠಂ ಇಟ್ಠಕಚುಣ್ಣಮಕ್ಖಿತಸೀಸಂ ವಜ್ಝಪಹಟಭೇರಿದೇಸಿತಮಗ್ಗಂ ರಥಿಕಾಯ ರಥಿಕಂ ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ವಿಚರಾಪೇತ್ವಾ ಕಸಾಹಿ ತಾಳೇನ್ತೋ ಆಘಾತನಾಭಿಮುಖಂ ನೇತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ವಿಲುಮ್ಪಮಾನಕಚೋರೋ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸುಲಸಾ ನಾಮ ನಗರಸೋಭಿನೀ ಪಾಸಾದೇ ಠಿತಾ ವಾತಪಾನನ್ತರೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ತಂ ತಥಾ ನೀಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ತೇನ ಕತಪರಿಚಯಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಮಹತಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ಅನತ್ಥಂ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮೋದಕೇ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪೇಸೇಸಿ. ನಗರಗುತ್ತಿಕಸ್ಸ ಚ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ – ‘‘ತಾವ ಅಯ್ಯೋ ಆಗಮೇತು, ಯಾವಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ಇಮೇ ಮೋದಕೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಅಥೇತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕರುಣಾಯ ಸಞ್ಚೋದಿತಮಾನಸೋ – ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅಕತಪುಞ್ಞೋ ಕತಪಾಪೋ, ತೇನಾಯಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಿ ಪನ ಗತೇ ಮೋದಕೇ ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಭುಮ್ಮದೇವೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಮೋದಕೇಸು ಉಪನೀಯಮಾನೇಸು ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇದಾನೇವ ಇಮೇಹಿ ಮಾರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಮೋದಕೇಹಿ ಖಾದಿತೇಹಿ, ಇದಂ ಪನ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮೋದಕೇ ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಥೇರಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಪಸಾದಸಂವಡ್ಢನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮೋದಕೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಪನ ಪುರಿಸೋ ಚೋರಘಾತಕೇಹಿ ಆಘಾತನಂ ನೇತ್ವಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪಾಪಿತೋ ಅನುತ್ತರೇ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇ ಕತೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ಉಳಾರೇ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಾರಹೋಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಸುಲಸಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಯಾ ಅಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಸುಲಸಾಯ ಗತೇನ ಸಿನೇಹೇನ ಮರಣಕಾಲೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಹೀನಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪಬ್ಬತಗಹನಸಮ್ಭೂತೇ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸಚೇ ಪಠಮವಯೇ ಕುಲವಂಸಟ್ಠಪನೇ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಅಕರಿಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸೇಟ್ಠೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಮಜ್ಝಿಮೋ, ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಪಚ್ಛಿಮೋ. ಸಚೇ ಪನ ಪಠಮವಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಅರಹಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅನಾಗಾಮೀ ವಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಪನ ಇತ್ಥಿಧುತ್ತೋ ಸುರಾಧುತ್ತೋ ದುಚ್ಚರಿತನಿರತೋ ಅನಾದರಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋತಿ ವದನ್ತಿ.

ಅಥ ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸುಲಸಂ ಉಯ್ಯಾನಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಕಾಮರಾಗೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ಅತ್ತಾನಞ್ಚಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ರೋದಮಾನಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಬ್ಭಮತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ತಸ್ಸಾ ಗತಿಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು ಅಯ್ಯೋ’’ತಿ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ವೇಳುವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಭಗವತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಸುಲಸಾ ತಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಅವೋಚ – ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಮಯ್ಹಂ ತವ ಭವನೇ ವಸನ್ತಿಯಾ, ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ, ಮಮ ಮಾತಾ ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಪರಿದೇವಸೋಕಸಮಾಪನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಾಧು ಮಂ, ದೇವ, ತತ್ಥೇವ ನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ನೇತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ಭಗವತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಪೇನ್ತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತತೋ ಮಹಾಜನೋ ಸುಲಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಸುಲಸೇ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ದಿವಸಂ ಕುಹಿಂ ಗತಾ? ತವ ಮಾತಾ ತ್ವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಪರಿದೇವಸೋಕಸಮಾಪನ್ನಾ ಉಮ್ಮಾದಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಯ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಮಹಾಜನೇನ ಚ ‘‘ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಥಾಪಾಪಪಸುತೋ ಅಕತಕುಸಲೋ ದೇವೂಪಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸುಲಸಾ ‘‘ಮಯಾ ದಾಪಿತೇ ಮೋದಕೇ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ದೇವೂಪಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅರಹನ್ತೋ ನಾಮ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ, ಯೇಸು ಅಪ್ಪಕೋಪಿ ಕತೋ ಕಾರೋ ಸತ್ತಾನಂ ದೇವೂಪಪತ್ತಿಂ ಆವಹತೀ’’ತಿ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತತೋ ಭಗವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ –

೧. ‘‘ಖೇತ್ತೂಪಮಾ ಅರಹನ್ತೋ, ದಾಯಕಾ ಕಸ್ಸಕೂಪಮಾ;

ಬೀಜೂಪಮಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ, ಏತ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಫಲಂ.

೨. ‘‘ಏತಂ ಬೀಜಂ ಕಸೀ ಖೇತ್ತಂ, ಪೇತಾನಂ ದಾಯಕಸ್ಸ ಚ;

ತಂ ಪೇತಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ದಾತಾ ಪುಞ್ಞೇನ ವಡ್ಢತಿ.

೩. ‘‘ಇಧೇವ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ, ಪೇತೇ ಚ ಪಟಿಪೂಜಿಯ;

ಸಗ್ಗಞ್ಚ ಕಮತಿಟ್ಠಾನಂ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾನ ಭದ್ದಕ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

೧. ತತ್ಥ ಖೇತ್ತೂಪಮಾತಿ ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಬೀಜಂ ತಾಯತಿ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣೇನ ರಕ್ಖತೀತಿ ಖೇತ್ತಂ, ಸಾಲಿಬೀಜಾದೀನಂ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ. ತಂ ಉಪಮಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಖೇತ್ತೂಪಮಾ, ಕೇದಾರಸದಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಹನ್ತೋತಿ ಖೀಣಾಸವಾ. ತೇ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ತತೋ ಏವ ಆರಕತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾ ಚ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಖೇತಞ್ಹಿ ತಿಣಾದಿದೋಸರಹಿತಂ ಸ್ವಾಭಿಸಙ್ಖತಬೀಜಮ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ಉತುಸಲಿಲಾದಿಪಚ್ಚಯನ್ತರೂಪೇತಂ ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಖೀಣಾಸವಸನ್ತಾನೋ ಲೋಭಾದಿದೋಸರಹಿತೋ ಸ್ವಾಭಿಸಙ್ಖತೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಬೀಜೇ ವುತ್ತೇ ಕಾಲಾದಿಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಹಿತೋ ದಾಯಕಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಖೇತ್ತೂಪಮಾ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಸೇಖಾದೀನಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತಭಾವಾಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ.

ದಾಯಕಾತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ದಾತಾರೋ ಪರಿಚ್ಚಜನಕಾ, ತೇಸಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಲೋಭಾದೀನಂ ಪರಿಚ್ಚಜನಕಾ ಛೇದನಕಾ, ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಸೋಧಕಾ, ರಕ್ಖಕಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಸಕೂಪಮಾತಿ ಕಸ್ಸಕಸದಿಸಾ. ಯಥಾ ಕಸ್ಸಕೋ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಾದೀನಿ ಕಸಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಲಞ್ಚ ವುತ್ತುದಕದಾನನೀಹರಣನಿಧಾನರಕ್ಖಣಾದೀಹಿ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ವಿಪುಲಞ್ಚ ಸಸ್ಸಫಲಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಏವಂ ದಾಯಕೋಪಿ ಅರಹನ್ತೇಸು ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ವಿಪುಲಞ್ಚ ದಾನಫಲಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಾಯಕಾ ಕಸ್ಸಕೂಪಮಾ’’ತಿ.

ಬೀಜೂಪಮಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಬೀಜಸದಿಸೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ನಪಾನಾದಿಕಸ್ಸ ಹಿ ದಸವಿಧಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬವತ್ಥುನೋ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಏತ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಫಲನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾ ದಾಯಕಪಟಿಗ್ಗಾಹಕದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ದಾನಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಚೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ, ಚಿರತರಪಬನ್ಧವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾಭಿಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅನ್ನಪಾನಾದಿವತ್ಥುನೋ ಭಾವೋ, ನ ಇತರಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬೀಜೂಪಮಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ತೇನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾಪದೇಸೇನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವತ್ಥುವಿಸಯಾಯ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾಯಯೇವ ಬೀಜಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಾ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆದಿಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಾರಮ್ಮಣಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಚ ಫಲಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿಕಾ, ನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋತಿ.

೨. ಏತಂ ಬೀಜಂ ಕಸೀ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಬೀಜಂ, ಯಥಾವುತ್ತಞ್ಚ ಖೇತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ವಪನಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತಾ ಕಸಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಂ ತಯಂ ಕೇಸಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪೇತಾನಂ ದಾಯಕಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ. ಯದಿ ದಾಯಕೋ ಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಪೇತಾನಞ್ಚ ದಾಯಕಸ್ಸ ಚ, ಯದಿ ನ ಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ದಾಯಕಸ್ಸೇವ ಏತಂ ಬೀಜಂ ಏಸಾ ಕಸಿ ಏತಂ ಖೇತ್ತಂ ಉಪಕಾರಾಯ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ಉಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪೇತಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ದಾತಾ ಪುಞ್ಞೇನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಂ ಪೇತಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ದಾಯಕೇನ ಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನೇ ದಿನ್ನೇ ಯಥಾವುತ್ತಖೇತ್ತಕಸಿಬೀಜಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಮೋದನಾಯ ಚ ಯಂ ಪೇತಾನಂ ಉಪಕಪ್ಪತಿ, ತಂ ದಾನಫಲಂ ಪೇತಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ದಾತಾ ಪುಞ್ಞೇನ ವಡ್ಢತೀತಿ ದಾತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ದಾನಮಯಪುಞ್ಞನಿಮಿತ್ತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಪುಞ್ಞಫಲೇನ ಅಭಿವಡ್ಢತಿ. ಪುಞ್ಞಫಲಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾದಾನಹೇತು ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦) ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೩. ಇಧೇವ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ ಪೇತಾನಂ ಉದ್ದಿಸನವಸೇನ ದಾನಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಪೇತೇ ಚ ಪಟಿಪೂಜಿಯಾತಿ ಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನೇನ ಸಮ್ಮಾನೇತ್ವಾ ಅನುಭುಯ್ಯಮಾನದುಕ್ಖತೋ ತೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ. ಪೇತೇ ಹಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ದಾನಂ ತೇಸಂ ಪೂಜಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಕತಾ ಪೂಜಾ’’ತಿ (ಪೇ. ವ. ೧೮), ‘‘ಪೇತಾನಂ ಪೂಜಾ ಚ ಕತಾ ಉಳಾರಾ’’ತಿ (ಪೇ. ವ. ೨೫) ಚ. ‘‘ಪೇತೇ ಚಾ’’ತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ, ಅಭಿಗಮನೀಯೋ ಚ ಹೋತಿ ವಿಸ್ಸಾಸನೀಯೋ, ಭಾವನೀಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬೋ, ಪಾಸಂಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಕಿತ್ತನೀಯೋ ವಿಞ್ಞೂನ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇ ದಾನಾನಿಸಂಸೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಗ್ಗಞ್ಚ ಕಮತಿ ಠಾನಂ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾನ ಭದ್ದಕನ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಆಯುಆದೀಹಿ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗತ್ತಾ ‘‘ಸಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಕತಪುಞ್ಞಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಟ್ಠಾನಂ ದೇವಲೋಕಂ ಕಮತಿ ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾನ ಭದ್ದಕ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ವಿಯ ಪತ್ತಿದಾನವಸೇನ ದಾನಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗೋಪಿ ದಾನಮಯಕುಸಲಕಮ್ಮಮೇವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪೇತಾತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ‘‘ಪೇತಾ’’ತಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಆಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ಬೀಜಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಚ ದಾಯಕಸ್ಸ ವಿಯ ತೇಸಂ ಅಯುಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ, ಪೇತಯೋನಿಕಾನಂ ಯುಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಚ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಪುತ್ತಂ ಸುಲಸಞ್ಚ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಖೇತ್ತೂಪಮಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.