೧೩. ಉದಯಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೪. ತೇರಸಮೇ ಉದಯಸುತ್ತೇ – ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾನುಭಾವನಿಜ್ಝಾನಂ ತಂ ವಿಮೋಕ್ಖಂ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಪಠಮೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪೀತಿಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ ಝಾಯತೀತಿ ಝಾಯೀ. ದುತಿಯೇನಾತಿ ಪೀತಿಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ. ತತಿಯೇನಾತಿ ಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ. ಚತುತ್ಥೇನಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ. ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀತಿ ಚತುಕ್ಕನಯಪಞ್ಚಕನಯೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನೇನ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯತೀತಿ ಝಾಯೀ. ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಕನಯೇ ದುತಿಯೇನ ಝಾನೇನ. ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೇನಾತಿ ದುತಿಯತತಿಯಾದಿಅವಸೇಸಝಾನೇನ. ಸಪ್ಪೀತಿಕೇನಾತಿ ಪೀತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ದುಕತಿಕಝಾನೇನ. ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇನಾತಿ ಪೀತಿವಿರಹಿತೇನ ತದವಸೇಸಝಾನೇನ. ಸಾತಸಹಗತೇನಾತಿ ಸುಖಸಹಗತೇನ ತಿಕಚತುಕ್ಕಝಾನೇನ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನಾತಿ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕೇನ. ಸುಞ್ಞತೇನಪೀತಿ ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ. ಅನಿಮಿತ್ತೇನಪೀತಿ ಅನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಂ ಧುವನಿಮಿತ್ತಂ ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧೇನ ಅನಿಮಿತ್ತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯತೀತಿ ಝಾಯೀ. ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೇನಪೀತಿ ಮಗ್ಗಾಗಮನವಸೇನ ಪಣಿಧಿಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೇನಪಿ. ಲೋಕಿಯೇನಪೀತಿ ಲೋಕಿಯೇನ ಪಠಮದುತಿಯತತಿಯಚತುತ್ಥೇನ.

ಲೋಕುತ್ತರೇನಪೀತಿ ತೇನೇವ ಲೋಕುತ್ತರಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ. ಝಾನರತೋತಿ ಝಾನೇಸು ಅಭಿರತೋ. ಏಕತ್ತಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಏಕತ್ತಂ ಏಕೀಭಾವಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಪಯುತ್ತೋ. ಸದತ್ಥಗರುಕೋತಿ ಸಕತ್ಥಗರುಕೋ, ಕ-ಕಾರಸ್ಸಾಯಂ ದ-ಕಾರೋ ಕತೋ. ಸದತ್ಥೋತಿ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಅತ್ತೂಪನಿಬದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರಮತ್ಥಟ್ಠೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥತ್ತಾ ಸಕತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಸಕತ್ಥಗರುಕೋ, ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಗರುಕೋ’’ತಿ ಏಕೇ. ಅರಜೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ. ವಿರಜೋತಿ ವಿಗತಕಿಲೇಸೋ. ನಿರಜೋತಿ ಅಪನೀತಕಿಲೇಸೋ, ‘‘ವಿತರಜೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ರಜಾಪಗತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ದೂರೀಭೂತೋ. ರಜವಿಪ್ಪಹೀನೋತಿ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹೀನೋ. ರಜವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುತ್ತೋ.

ಪಾಸಾಣಕೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಪಾರಾಯನಸುತ್ತನ್ತದೇಸಿತಟ್ಠಾನೇ. ಸಬ್ಬೋಸ್ಸುಕ್ಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಿಲೇಸಉಸ್ಸುಕ್ಕಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ, ನಾಸಿತತ್ತಾ ಆಸೀನೋ.

ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ. ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯನ್ತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಇದಂ ಕರಣೀಯಂ, ಇದಂ ನ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏವಂ ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯಂ. ಪಹೀನನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ. ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಪಗುಣಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ.

೭೫. ಅಥ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಉದಯೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಲಾಭೀ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪಟಿಲದ್ಧಝಾನವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಉಪರೂಪರಿಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಹಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾನನ್ತಿ ಯದಿದಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಪಹಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಪಬ್ರೂಮಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಭಾವೋ. ಗಿಲಾನೋ ಹಿ ಅಕಲ್ಲಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿನಯೇಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಲ್ಲಕೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೫೧). ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾತಿ ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಸಙ್ಖಾತೋವ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾಕಾರೋ. ಓಲೀಯನಾತಿ ಓಲೀಯನಾಕಾರೋ. ಇರಿಯಾಪಥಿಕಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ರುಕ್ಖೇ ವಗ್ಗುಲಿ ವಿಯ ಖೀಲೇ ಲಗ್ಗಿತಫಾಣಿತವಾರಕೋ ವಿಯ ಚ ಓಲೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಆಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಓಲೀಯನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಪದಂ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಡ್ಢಿತಂ. ಲೀನಾತಿ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಯ ಪಟಿಕುಟಿತಂ. ಇತರೇ ದ್ವೇ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸಾ. ಥಿನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಯ ಘನಭಾವೇನ ಠಿತಂ. ಥಿಯನಾತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಥಿಯಿತಭಾವೋ ಥಿಯಿತತ್ತಂ, ಅವಿಪ್ಫಾರವಸೇನೇವ ಥದ್ಧತಾತಿ ಅತ್ಥೋ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೬೨).

೭೬. ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಸಂಸುದ್ಧನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಉಪೇಕ್ಖಾಸತೀಹಿ ಸಂಸುದ್ಧಂ. ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತಂ ಅರಹತ್ತವಿಮೋಕ್ಖಂ ವದತಿ. ಅರಹತ್ತವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಹಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿಭೇದೋ ಧಮ್ಮತಕ್ಕೋ ಪುರೇಜವೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮತಕ್ಕಪುರೇಜವ’’ನ್ತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನನ್ತಿ ಏತಮೇವ ಚ ಅಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಭೇದನಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಕಾರಣೋಪಚಾರೇನ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದನ’’ನ್ತಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ.

ಯಾ ಚತುತ್ಥೇ ಝಾನೇ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿತೋ ಇಕ್ಖತೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಸಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಅಪಕ್ಖಪತಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪೇಕ್ಖನಾತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಾತಿ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಚಿತ್ತಸಮತಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗಭಾವೋ. ಚಿತ್ತಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಊನಾತಿರಿತ್ತವಜ್ಜಿತಭಾವೋ. ಮಜ್ಝತ್ತತಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಭಾವೋ.

೭೭. ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಭೇದವಚನೇನ ವುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಹಾನೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂಸು ಸಂಯೋಜನೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಂಸು ಸಂಯೋಜನೋತಿ ಕಿಂಸಂಯೋಜನೋ. ವಿಚಾರಣನ್ತಿ ವಿಚಾರಣಕಾರಣಂ. ಕಿಸ್ಸಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಹಾನೇನಾತಿ ಕಿಂನಾಮಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಹಾನೇನ.

೭೮. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ನನ್ದಿಸಂಯೋಜನೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಸ್ಸ.

೭೯. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕಥಂ ಸತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಂ.

೮೦. ಅಥಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏವಂ ಸತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಪುಬ್ಬಸದಿಸೋವ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಉದಯಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.