೬. ಜರಾಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೯. ಛಟ್ಠೇ ಜರಾಸುತ್ತೇ ಅಪ್ಪಂ ವತ ಜೀವಿತಂ ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ವತ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಅಪ್ಪಕಂ ಪರಿತ್ತಂ ಠಿತಿಪರಿತ್ತತಾಯ ಸರಸಪರಿತ್ತತಾಯಾತಿ ಗುಹಟ್ಠಕಸುತ್ತೇಪಿ ವುತ್ತನಯಮೇತಂ. ಓರಂ ವಸ್ಸಸತಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀತಿ ವಸ್ಸಸತಾ ಓರಂ ಕಲಲಾದಿಕಾಲೇಪಿ ಮಿಯ್ಯತಿ. ಅತಿಚ್ಚಾತಿ ವಸ್ಸಸತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಜರಸಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀತಿ ಜರಾಯ ಮಿಯ್ಯತಿ. ಇತೋ ಪರಂ ಗುಹಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪ್ಪನ್ತಿ ಮನ್ದಂ. ಗಮನೀಯೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಪರಲೋಕೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋ. ಕಲಲಕಾಲೇಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಲಲಕಾಲಂ ನಾಮ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ತೀಹಿ ಜಾತಿಉಣ್ಣಂಸೂಹಿ ಕತಸುತ್ತಗ್ಗೇ ಠಿತತೇಲಬಿನ್ದುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಚ್ಛಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಕಲಲಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಿಲತೇಲಸ್ಸ ಯಥಾ ಬಿನ್ದು, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ಅನಾವಿಲೋ;

ಏವಂ ವಣ್ಣಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ, ಕಲಲಂ ಸಮ್ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೩೫; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೨೬ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ);

ತಸ್ಮಿಂ ಕಲಲಕಾಲೇಪಿ. ಚವತೀತಿ ಜೀವಿತಂ ಗಳತಿ. ಮರತೀತಿ ಜೀವಿತವಿಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ವಿಪ್ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಛಿಜ್ಜತಿ. ‘‘ಅಣ್ಡಜಯೋನಿಯಾ ಚವತಿ. ಜಲಾಬುಜಯೋನಿಯಾ ಮರತಿ. ಸಂಸೇದಜಯೋನಿಯಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿಯಾ ವಿಪ್ಪಲುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಮೇಕೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಅಬ್ಬುದಕಾಲೇಪೀತಿ ಅಬ್ಬುದಂ ನಾಮ ಕಲಲತೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಮಂಸಧೋವನಉದಕವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಕಲಲನ್ತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಕಲಲಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ;

ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಅಬ್ಬುದಂ ನಾಮ ಜಾಯತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೩೫);

ತಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಬುದಕಾಲೇಪಿ. ಪೇಸಿಕಾಲೇಪೀತಿ ತಸ್ಮಾಪಿ ಅಬ್ಬುದಾ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ವಿಲೀನತಿಪುಸದಿಸಾ ಪೇಸಿ ನಾಮ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸಾ ಮರಿಚಫಾಣಿತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ. ಗಾಮದಾರಿಕಾ ಹಿ ಸುಪಕ್ಕಾನಿ ಮರಿಚಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಟಕನ್ತೇ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆತಪೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತಂ ಸುಕ್ಖಮಾನಂ ಸಬ್ಬಭಾಗೇಹಿ ಮುಚ್ಚತಿ. ಏವರೂಪಾ ಪೇಸಿ ಹೋತಿ, ಅಬ್ಬುದನ್ತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ;

ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಪೇಸಿ ನಾಮ ಪಜಾಯತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೩೫);

ತಸ್ಮಿಂ ಪೇಸಿಕಾಲೇಪಿ. ಘನಕಾಲೇಪೀತಿ ತತೋಪಿ ಪೇಸಿತೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಸಣ್ಠಾನೋ ಘನೋ ನಾಮ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಪೇಸೀತಿ ನಾಮಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಪೇಸಿ ಭವತಿ, ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಸಮೂಹತಂ;

ವಿವಟ್ಟಮಾನಂ ತಬ್ಭಾವಂ, ಘನೋತಿ ನಾಮ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅಣ್ಡಂ, ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ;

ಏವಂ ಘನಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾನಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೩೫);

ತಸ್ಮಿಂ ಘನಕಾಲೇಪಿ. ಪಸಾಖಕಾಲೇಪೀತಿ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಸೀಸಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚ ಪೀಳಕಾ ಜಾಯನ್ತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಞ್ಚಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾಹೇ ಪಞ್ಚ ಪೀಳಕಾ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮತೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಸಾಖಕಾಲೇಪಿ. ತತೋ ಪರಂ ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾದೀನಿ ಸತ್ತಾಹಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ದೇಸನಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಸತ್ತಾಹೇ ಪರಿಣತಕಾಲೇ ಕೇಸಲೋಮನಖಾದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಞ್ಚ. ತಸ್ಸ ಚ ನಾಭಿತೋ ಉಟ್ಠಿತೋ ನಾಳೋ ಮಾತು ಉದರಪಟಲೇನ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಕೋ ವಿಯ ಛಿದ್ದೋ, ತೇನ ಆಹಾರರಸೋ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಸೋ ದಸಮಾಸೇ ಯಾಪೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸೂತಿಘರೇ’’ತಿ ಆಹ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾನಿ ಚ’’;

‘‘ಯಞ್ಚಸ್ಸ ಭುಞ್ಜತೀ ಮಾತಾ, ಅನ್ನಂ ಪಾನಞ್ಚ ಭೋಜನಂ;

ತೇನ ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾಪೇತಿ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತೋ ನರೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೫; ಕಥಾ. ೬೯೨);

ತತ್ಥ ಸೂತಿಘರೇತಿ ಸೂತಿಕಘರೇ, ವಿಜಾಯನಘರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸೂತಿಕಾಘರೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೂತಿಕಾಯಾತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ. ಅದ್ಧಮಾಸಿಕೋಪೀತಿ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅದ್ಧಮಾಸಿಕೋ. ದ್ವೇಮಾಸಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಂವಚ್ಛರಿಕೋ. ಉಪರಿ ದ್ವೇವಸ್ಸಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯದಾ ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಭವತಿ ಜಜ್ಜರೀಭೂತೋ. ವುದ್ಧೋತಿ ವಯೋವುದ್ಧೋ. ಮಹಲ್ಲಕೋತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ. ಅದ್ಧಗತೋತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ತತಿಯಂ ವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಖಣ್ಡದನ್ತೋತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪತಿತಾ ದನ್ತಾ ಫಾಲಿತಾ ಚ ಜರಾನುಭಾವೇನ ಖಣ್ಡಾ ದನ್ತಾ ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಖಣ್ಡದನ್ತೋ. ಪಲಿತಕೇಸೋತಿ ಪಣ್ಡರಕೇಸೋ. ವಿಲೂನನ್ತಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕೇಸಾ ವಿಯ ಖಲ್ಲಾಟಸೀಸೋ. ಖಲಿತಸಿರೋತಿ ಮಹಾಖಲ್ಲಾಟಸೀಸೋ. ವಲಿನನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತವಲಿ. ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತೋತಿ ಸೇತತಿಲಕಕಾಳತಿಲಕೇಹಿ ವಿಕಿಣ್ಣಸರೀರೋ. ಭೋಗ್ಗೋತಿ ಭಗ್ಗೋ, ಇಮಿನಾಪಿಸ್ಸ ವಙ್ಕಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ದಣ್ಡಪರಾಯಣೋತಿ ದಣ್ಡಪಟಿಸ್ಸರಣೋ ದಣ್ಡದುತಿಯೋ. ಸೋ ಜರಾಯಪೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಜರಾಯಪಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಮರತಿ. ನತ್ಥಿ ಮರಣಮ್ಹಾ ಮೋಕ್ಖೋತಿ ಮರಣತೋ ಮುಞ್ಚನುಪಾಯೋ ನತ್ಥಿ ನುಪಲಬ್ಭತಿ.

ಫಲಾನಮಿವ ಪಕ್ಕಾನಂ, ಪಾತೋ ಪತನತೋ ಭಯನ್ತಿ ಪರಿಪಾಕಗತಾನಂ ಸಿಥಿಲವಣ್ಟಾನಂ ಪನಸಫಲಾದಿಪಕ್ಕಾನಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಅವಸ್ಸಂ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಫಲಸಾಮಿಕಾನಂ ಭಾಯಮಾನಾನಂ ವಿಯ. ಏವಂ ಜಾತಾನ ಮಚ್ಚಾನಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಮರಣತೋ ಭಯನ್ತಿ ಏವಮೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮಚ್ಚುಸಙ್ಖಾತಮರಣತೋ ಸತತಂ ಕಾಲಂ ಭಯಂ.

ಯಥಾಪಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮತ್ತಿಕಾಭಾಜನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಕತಂ ಮತ್ತಿಕಭಾಜನನ್ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೮೨) ತೇನ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಭಾಜನಂ. ಸಬ್ಬಂ ಭೇದನಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಪಕ್ಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಭೇದನಂ ಭಿಜ್ಜಪರಿಯನ್ತಂ ಅವಸಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಭೇದನಪರಿಯನ್ತಂ. ಏವಂ ಮಚ್ಚಾನ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಏವಮೇವ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ.

ದಹರಾ ಚ ಮಹನ್ತಾ ಚಾತಿ ತರುಣಾ ಚ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಚ. ಯೇ ಬಾಲಾ ಯೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಯೇ ಚ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾಯತ್ತಾ ಜೀವಿತಾ ಬಾಲಾ ಯೇ ಚ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾದಯೋ. ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಚುವಸಂ ಯನ್ತೀತಿ ಏತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ದಹರಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಚುನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ತೇಸಂ ಮಚ್ಚುಪರೇತಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಮಚ್ಚುನಾ ಪರಿವಾರಿತಾನಂ. ಗಚ್ಛತಂ ಪರಲೋಕತೋತಿ ಇತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ. ನ ಪಿತಾ ತಾಯತೇ ಪುತ್ತನ್ತಿ ಪಿತಾ ಪುತ್ತಂ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಞಾತೀ ವಾ ಪನ ಞಾತಕೇತಿ ಮಾತಾಪಿತಿಪಕ್ಖಿಕಾ ಞಾತೀ ವಾ ತೇಯೇವ ಞಾತಕೇ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

ಪೇಕ್ಖತಞ್ಞೇವ ಞಾತೀನನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಧಾನಂಯೇವ ಞಾತೀನಂ ಪೇಕ್ಖನ್ತಾನಂಯೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂಯೇವ. ಪಸ್ಸ ಲಾಲಪ್ಪತಂ ಪುಥೂತಿ ಪಸ್ಸಾತಿ ಆಲಪನಂ. ಲಾಲಪನ್ತಾನಂ ವಿಲಪನ್ತಾನಂ ಪುಥೂನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ. ಏಕಮೇಕೋವ ಮಚ್ಚಾನಂ, ಗೋವಜ್ಝೋ ವಿಯ ನಿಯ್ಯತೀತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಏಕಮೇಕೋ ವಧಾಯ ನಿಯ್ಯಮಾನಗೋಣೋ ವಿಯ ಮರಣಾಯ ನಿಯ್ಯತಿ ಪಾಪುಣೀಯತಿ. ಏವಮಬ್ಭಾಹತೋ ಲೋಕೋತಿ ಏವಮೇವ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಭುಸಂ ಆಹತೋ. ಮಚ್ಚುನಾ ಚ ಜರಾಯ ಚಾತಿ ಮರಣೇನ ಚ ಜರಾಯ ಚ ಅಭಿಭೂತೋ.

೪೦. ಮಮಾಯಿತೇತಿ ಮಮಾಯಿತವತ್ಥುಕಾರಣಾ. ವಿನಾಭಾವಂ ಸನ್ತಮೇವಿದನ್ತಿ ಸನ್ತಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿನಾಭಾವಮೇವ ಇದಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅವಿನಾಭಾವೇನ ಭವಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸೋಚನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಚನಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಕಿಲಮನ್ತೀತಿ ಕಾಯೇನ ಕಿಲಮಥಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಪರಿದೇವನ್ತೀತಿ ನಾನಾವಿಧಂ ವಾಚಾವಿಲಾಪಂ ಭಣನ್ತಿ. ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದನ್ತೀತಿ ಉರಂ ತಾಳೇತ್ವಾ ತಾಳೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಿ. ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮೋಹಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ.

ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ. ಸಙ್ಖತೋತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕತೋ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಹ ಸಮ್ಮಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ಖಯಧಮ್ಮೋತಿ ಖಯಂ ಗಮನಸಭಾವೋ. ವಯಧಮ್ಮೋತಿ ವಯಂ ಗಮನಸಭಾವೋ, ಭಙ್ಗವಸೇನ ಭಙ್ಗಗಮನಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿರಾಗಧಮ್ಮೋತಿ ವಿರಜ್ಜನಸಭಾವೋ. ನಿರೋಧಧಮ್ಮೋತಿ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವೋ. ಯ್ವಾಯಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ಯೋ ಅಯಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ. ‘‘ಯಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವ ಪದಚ್ಛೇದೋ. ನಿಚ್ಚೋತಿ ಸತತಕಾಲಿಕೋ. ಧುವೋತಿ ಥಿರೋ. ಸಸ್ಸತೋತಿ ಅಚವನೋ. ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋತಿ ಪಕತಿಅಜಹನಸಭಾವೋ. ಸಸ್ಸತಿ ಸಮಂ ತಥೇವ ಠಸ್ಸತೀತಿ ಚನ್ದಸೂರಿಯಸಿನೇರುಮಹಾಸಮುದ್ದಪಥವೀಪಬ್ಬತಾದಯೋ ವಿಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ.

ನಾನಾಭಾವೋತಿ ಜಾತಿಯಾ ನಾನಾಭಾವೋ. ವಿನಾಭಾವೋತಿ ಮರಣೇನ ವಿಯೋಗಭಾವೋ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋತಿ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ಪುರಿಮಾನಂ ಪುರಿಮಾನಂ ಖನ್ಧಾನನ್ತಿ ಅನನ್ತರೇ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ. ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾತಿ ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ. ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಖನ್ಧಾದಯೋ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸಬ್ಬಂ ಘರಾವಾಸಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ಸಕಲಂ ಗಿಹಿಭಾವಜಟಂ. ಞಾತಿಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತುಪಕ್ಖಿಕಾ ಞಾತೀ, ಮಿತ್ತಾ ಸಹಾಯಾ, ಅಮಚ್ಚಾ ಭಚ್ಚಾ. ಸನ್ನಿಧಿಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ನಿಧಾನಜಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾತಿ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸೂನಿ ಚ ಓರೋಪಯಿತ್ವಾ. ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನೀತಿ ಕಸಾಯರಸಪೀತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ.

೪೧. ಮಾಮಕೋತಿ ಮಮ ಉಪಾಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ಬುದ್ಧಾದೀನಿ ವಾ ವತ್ಥೂನಿ ಮಮಾಯಮಾನೋ.

ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಅನೇಕೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ. ‘‘ಯಞ್ಞದತ್ತಸ್ಸ ಮರಣಂ, ಸೋಮದತ್ತಸ್ಸ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಞ್ಹಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಥಿಯಮಾನೇ ನೇವ ಸತ್ತಾ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರತ್ತದೀಪನಂ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ನ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪರತ್ತಾದೀಪನಂ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ. ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾತಿ ಅಯಂ ಗತಿವಸೇನ ಅನೇಕೇಸಂ ನಿಕಾಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ. ಸತ್ತನಿಕಾಯಾತಿ ಸತ್ತಾನಂ ನಿಕಾಯಾ, ಸತ್ತಘಟಾ ಸತ್ತಸಮೂಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚುತೀತಿ ಚವನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾಯ ಚುತಿಯಾ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಮೇತಂ. ಚವನತಾತಿ ಭಾವವಚನೇನ ಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನಂ. ಭೇದೋತಿ ಚುತಿಖನ್ಧಾನಂ ಭಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಪರಿದೀಪನಂ. ಅನ್ತರಧಾನನ್ತಿ ಘಟಸ್ಸ ವಿಯ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿನ್ನಾನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಠಾನಾಭಾವಪರಿದೀಪನಂ. ಮಚ್ಚುಮರಣನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಸಙ್ಖಾತಂ ಮರಣಂ, ನ ಖಣಿಕಮರಣಂ. ಕಾಲೋ ನಾಮ ಅನ್ತಕೋ, ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾತಿ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಂ ದೀಪಿತಂ. ಇದಾನಿ ಪರಮತ್ಥೇನ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಮತ್ಥೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಾಯೇವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಮರತಿ. ಖನ್ಧೇಸು ಪನ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಸತ್ತೋ ಮರತಿ, ಭಿನ್ನೇಸು ‘‘ಮತೋ’’ತಿ ವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಚತುವೋಕಾರಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಏಕವೋಕಾರವಸೇನ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಚತುವೋಕಾರವಸೇನ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಸೇಸದ್ವಯವಸೇನ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಕಾಮರೂಪಭವದ್ವಯೇಪಿ ರೂಪಕಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಳೇವರಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಖನ್ಧಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇವ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪಕರಣತೋ ಮರಣಂ ‘‘ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸುಪಚ್ಛೇದೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಸ್ಸೇವ ಮರಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಸ್ಸ ಮರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸಂ ಮತಂ, ರುಕ್ಖೋ ಮತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಏವರೂಪಾನಿ ವಚನಾನಿ ಸಸ್ಸಾದೀನಂ ಖಯವಯಭಾವಮೇವ ದೀಪೇನ್ತಿ. ರೂಪಗತನ್ತಿ ರೂಪಮೇವ ರೂಪಗತಂ. ವೇದನಾಗತನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇವ ಮಚ್ಚನ್ತಿ ಮಚ್ಚಂ ವಾ ಭೋಗಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಪಠಮತರಞ್ಞೇವ ವಿಜಹನ್ತಿ. ಮಚ್ಚೋ ವಾ ತೇ ಭೋಗೇ ಪುಬ್ಬತರಂ ಜಹತಿ. ಕಾಮಕಾಮೀತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಅಮ್ಭೋ ಕಾಮೇ ಕಾಮಯಮಾನ ಕಾಮಕಾಮಿ ಭೋಗಿನೋ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಸಸ್ಸತಾ, ಭೋಗೇಸು ವಾ ನಟ್ಠೇಸು ಜೀವಮಾನಾ ಚ ಅಭೋಗಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಭೋಗೇ ವಾ ಪಹಾಯ ಸಯಂ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸೋಕಕಾಲೇಪಿ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿದಿತಾ ಮಯಾ ಸತ್ತುಕ ಲೋಕಧಮ್ಮಾತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ಅಮ್ಭೋ ಸತ್ತುಕ ಮಯಾ ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋತಿಆದಯೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಚನ್ದೋ ಉದೇತಿ ಚ ಪೂರತಿ ಚ ಪುನ ಚ ಖೀಯತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಲೋಕಪ್ಪದೇಸಂ ತಪಿತ್ವಾನ ಪುನ ಸಾಯಂ ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಭೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಸೋಕೇನ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಜನಿತಮಾನಮಞ್ಞನಾಯ ಮಞ್ಞತಿ. ಮಾನಂ ಕರೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಮಞ್ಞನಾಯ. ಮಾನಮಞ್ಞನಾಯಾತಿ ಸಹಜಾತಮಾನಮಞ್ಞನಾಯ. ಕಿಲೇಸಮಞ್ಞನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಉಪತಾಪನಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸಮಞ್ಞನಾಯ ಮಞ್ಞತಿ.

ಕುಹಾತಿ ವಿಮ್ಹಾಪಕಾ. ಥದ್ಧಾತಿ ಖಾಣು ವಿಯ ಥದ್ಧಾ. ಲಪಾತಿ ಪಚ್ಚಯನಿಮಿತ್ತೇನ ಲಪನಕಾ.

೪೨. ಸಙ್ಗತನ್ತಿ ಸಮಾಗತಂ, ದಿಟ್ಠಂ ಫುಟ್ಠಂ ವಾ. ಪಿಯಾಯಿತನ್ತಿ ಪಿಯಕತಂ.

ಸಙ್ಗತನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಂ. ಸಮಾಗತನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ ಆಗತಂ. ಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಏಕೀಭೂತಂ. ಸನ್ನಿಪತಿತನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಿತಂ. ಸುಪಿನಗತೋತಿ ಸುಪಿನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸೇನಾಸನ್ನಿವೇಸಂ ದಕ್ಖತಿ. ಆರಾಮರಾಮಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಾದೀನಂ ರಮಣೀಯಭಾವಂ. ವನರಾಮಣೇಯ್ಯಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪೇತನ್ತಿ ಇತೋ ಪರಲೋಕಂ ಗತಂ. ಕಾಲಙ್ಕತನ್ತಿ ಮತಂ.

೪೩. ನಾಮಂಯೇವಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ಅಕ್ಖೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪಹೀಯತಿ, ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ತು ಅವಸಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕ್ಖಾತುಂ ಕಥೇತುಂ.

ಯೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಯೇ ಸಯಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮ್ಭೂತಾ ರಾಸಿಕತಾ ದಿಟ್ಠಾ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಾ ರೂಪಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಪರತೋಘೋಸೇನ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರಾಸಿಕತಾ ಸುತಾ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಿಕಾ ಸದ್ದಾ.

೪೪. ಮುನಯೋತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಯೋ. ಖೇಮದಸ್ಸಿನೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸಿನೋ.

ಸೋಕೋತಿ ಸೋಕನಿದ್ದೇಸೇ – ಬ್ಯಸತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ, ಹಿತಸುಖಂ ಖಿಪತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ಚೋರರೋಗಭಯಾದೀಹಿ ಞಾತಿಕ್ಖಯೋ ಞಾತಿವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ. ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಸ್ಸ, ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಭೋಗಾನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ, ರಾಜಚೋರಾದಿವಸೇನ ಭೋಗಕ್ಖಯೋ ಭೋಗವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೋಗೋಯೇವ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ. ರೋಗೋ ಹಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಸತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ. ಸೀಲಸ್ಸ ಬ್ಯಸನಂ ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ, ದುಸ್ಸಿಲ್ಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾಸಯಮಾನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಬ್ಯಸನಂ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ನಿಪ್ಫನ್ನಾನಿ ತಿಲಕ್ಖಣಬ್ಭಾಹತಾನಿ. ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ತೀಣಿ ನೇವ ಕುಸಲಾನಿ ನಾಕುಸಲಾನಿ, ಸೀಲದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನದ್ವಯಂ ಅಕುಸಲಂ.

ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಗಹಿತೇಸು ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಹಿತೇಸು ವಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಬ್ಯಸನಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ. ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಸಮನುಬನ್ಧಸ್ಸ ಅಪರಿಮುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ. ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸೋಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುನಾ. ಸೋಕೋತಿ ಸೋಚನಕವಸೇನ ಸೋಕೋ. ಇದಂ ತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸೋಕಸ್ಸ ಸಭಾವಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಸೋಚನಾತಿ ಸೋಚನಾಕಾರೋ. ಸೋಚಿತತ್ತನ್ತಿ ಸೋಚಿತಭಾವೋ. ಅನ್ತೋಸೋಕೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಸೋಕೋ. ದುತಿಯಪದಂ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ವಡ್ಢಿತಂ. ಸೋ ಹಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿಸುಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಅನ್ತೋಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಪರಿಸೋಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನ್ತೋದಾಹೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರದಾಹೋ. ದುತಿಯಪದಂ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ವಡ್ಢಿತಂ. ಚೇತಸೋ ಪರಿಜ್ಝಾಯನಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಝಾನನಾಕಾರೋ. ಸೋಕೋ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಚಿತ್ತಂ ಝಾಪೇತಿ ದಹತಿ, ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಝಾಮಂ, ನ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ ವದಾಪೇತಿ. ದುಕ್ಖಿತೋ ಮನೋ ದುಮ್ಮನೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ. ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸೋಕೋವ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ.

ಪರಿದೇವನಿದ್ದೇಸೇ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿಸ್ಸ ಆದಿಸ್ಸ ದೇವನ್ತಿ ರೋದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆದೇವೋ. ತಂ ತಂ ವಣ್ಣಂ ಪರಿಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ದೇವನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪರಿದೇವೋ. ತತೋ ಪರಾನಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಪುರಿಮದ್ವಯಸ್ಸೇವ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ವಾಚಾತಿ ವಚನಂ. ಪಲಾಪೋತಿ ತುಚ್ಛಂ ನಿರತ್ಥಕವಚನಂ. ಉಪ್ಪಡ್ಢಭಣಿತಅಞ್ಞಭಣಿತಾದಿವಸೇನ ವಿರೂಪೋ ಪಲಾಪೋ ವಿಪ್ಪಲಾಪೋ. ಲಾಲಪ್ಪೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಪನಂ. ಲಾಲಪ್ಪನಾಕಾರೋ ಲಾಲಪ್ಪನಾ. ಲಾಲಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಲಾಲಪ್ಪಿತತ್ತಂ. ಮಚ್ಛರಿಯಾದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ.

೪೫. ಸತ್ತಮಗಾಥಾ ಏವಂ ಮರಣಬ್ಭಾಹತೇ ಲೋಕೇ ಅನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಪತಿಲೀನಚರಸ್ಸಾತಿ ತತೋ ತತೋ ಪತಿಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಚರನ್ತಸ್ಸ. ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಾ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ. ಸಾಮಗ್ಗಿಯಮಾಹು ತಸ್ಸ ತಂ, ಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ಭವನೇ ನ ದಸ್ಸಯೇತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ಪತಿರೂಪಮಾಹು, ಯೋ ಏವಂಪಟಿಪನ್ನೋ ನಿರಯಾದಿಭೇದೇ ಭವನೇ ಅತ್ತಾನಂ ನ ದಸ್ಸಯೇ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಮರಣಾ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪತಿಲೀನಚರಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ತತೋ ತತೋ ಲೀನಚಿತ್ತಾಚಾರಾ ಕಥೀಯನ್ತಿ. ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಾದೀಸು ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ. ಅರಹಾತಿ ಫಲಟ್ಠೋ. ಸೋ ನಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಪತಿಲೀನೋ. ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪತಿಲೀನಚರಣಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇ ತತೋ ತತೋತಿ ತೇ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪತಿಲೀನೇನ್ತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿಲೀನೇನ್ತಾ. ಪತಿಕುಟೇನ್ತಾತಿ ಸಙ್ಕೋಚೇನ್ತಾ. ಪತಿವಟ್ಟೇನ್ತಾತಿ ಕಟಸಾರಕಂ ವಿಯ ಆಭುಜೇನ್ತಾ. ಸನ್ನಿರುದ್ಧನ್ತಾತಿ ಸನ್ನಿರುಜ್ಝನ್ತಾ. ಸನ್ನಿಗಣ್ಹನ್ತಾತಿ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕುರುಮಾನಾ. ಸನ್ನಿವಾರೇನ್ತಾತಿ ವಾರಯಮಾನಾ. ರಕ್ಖನ್ತಾತಿ ರಕ್ಖಂ ಕುರುಮಾನಾ. ಗೋಪೇನ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಮಞ್ಜೂಸಾಯ ಗೋಪಯಮಾನಾ.

ಇದಾನಿ ದ್ವಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣದ್ವಾರೇ. ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಭಿಕ್ಖುಯೇವ ದಸ್ಸಿತೋ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಚ ಸೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ, ಕಲ್ಯಾಣೋ ಚ ಸೀಲಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿಯುತ್ತತ್ತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣೋವ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ, ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ. ಅಧಿಸೀಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೇಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ವಾ.

ಆಸನ್ತಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸನಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು. ಮಞ್ಚೋತಿಆದೀನಿ ಆಸನಸ್ಸ ಪಭೇದವಚನಾನಿ. ಮಞ್ಚೋಪಿ ಹಿ ನಿಸಜ್ಜಾಯಪಿ ಓಕಾಸತ್ತಾ ಇಧ ಆಸನೇಸು ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಪನ ಮಸಾರಕಬುನ್ದಿಕಾಬದ್ಧಕುಳೀರಪಾದಕಆಹಚ್ಚಪಾದಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ಪೀಠಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಮೇವ. ಭಿಸೀತಿ ಉಣ್ಣಭಿಸಿ ಚೋಳಭಿಸಿ ವಾಕಭಿಸಿ ತಿಣಭಿಸಿ ಪಣ್ಣಭಿಸೀನಂ ಅಞ್ಞತರಾ. ತಟ್ಟಿಕಾತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ವಿನಿತ್ವಾ ಕತಾ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋತಿ ನಿಸಜ್ಜಾರಹೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಾದಯೋ ತಿಣಾದೀನಿ ಗುಮ್ಬೇತ್ವಾ ಕತಾ. ಅಸಪ್ಪಾಯರೂಪದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಅಸಪ್ಪಾಯಾನಂ ಇಟ್ಠರೂಪಾನಂ ಓಲೋಕನೇನ. ರಿತ್ತನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ತುಚ್ಛಂ. ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾಪವೇಸನೇನ ಸುಞ್ಞಂ. ಪವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಕೋಚಿ ಗಹಟ್ಠೋ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಅತಿರೇಕೇನ ಸುಞ್ಞಂ. ಅಸಪ್ಪಾಯಸದ್ದಸ್ಸವನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹೀತಿ ಇತ್ಥಿರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ ಮನೋರಮಾ;

ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಲೋಕೇ, ಇತ್ಥಿರೂಪಸ್ಮಿಂ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೫.೫೫);

ಭಜತೋತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸೇವನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಸಮ್ಭಜತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ. ಸೇವತೋತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ. ನಿಸೇವತೋತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ. ಸಂಸೇವತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಸೇವನ್ತಸ್ಸ. ಪಟಿಸೇವತೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ.

ಗಣಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಸಮಣಾನಂ ಏಕೀಭಾವೋ ಸಮಗ್ಗಭಾವೋ. ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮೂಹಭಾವೋ. ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸಮೂಹೋ. ಸಮಗ್ಗಾತಿ ಕಾಯೇನ ಅವಿಯೋಗಾ. ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸುಟ್ಠು ಮೋದಮಾನಾ ತುಸ್ಸಮಾನಾ. ಅವಿವದಮಾನಾತಿ ವಾಚಾಯ ವಿವಾದಂ ಅಕುರುಮಾನಾ. ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾತಿ ಖೀರೇನ ಸಂಸಟ್ಠಉದಕಸದಿಸಾ.

ತೇ ಏಕತೋ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೀತಿ ತೇ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಏಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಪಸೀದನ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಸಾದಮಾಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯಾತಿ ಉಪಾದಿವಿರಹಿತಾಯ.

ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾತಿ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ. ಊನತ್ತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉನಭಾವೋ ಊನತ್ತಂ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಣ್ಣತ್ತಂ ವಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೋ ಪುಣ್ಣತ್ತಂ, ಪುಣ್ಣಭಾವೋ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನೇರಯಿಕಾನನ್ತಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಕಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ. ನಿರಯಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ನೇರಯಿಕಾ, ತೇಸಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ. ನಿರಯೋ ಭವನನ್ತಿ ನಿರಯೋ ಏವ ತೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಘರಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕಾನನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಸೇಸಾ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಏಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಸಾಮಗ್ಗೀ. ಏತಂ ಛನ್ನನ್ತಿ ಏತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಸದಿಸಂ ಪಟಿಭಾಗಂ, ಅಸದಿಸಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ನ ಹೋತಿ. ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಏತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಾಸನಧಮ್ಮಾನಂ ವಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ತೇಸಂ ಛವಿಂ ಛಾಯಂ ಸುನ್ದರಭಾವಂ ಅನ್ವೇತಿ ಅನುಗಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸನ್ತಿಕಾವ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅನುಲೋಮಂ. ತೇಸಞ್ಚ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ನ ವಿಲೋಮಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಭಾವೇ ಠಿತಂ.

೪೬. ಇದಾನಿ ‘‘ಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ಭವನೇ ನ ದಸ್ಸಯೇ’’ತಿ ಏವಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವಿಭಾವಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಂ ಇತೋ ಪರಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಆಯತನೇಸು. ನ ಪಿಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ನೋಪಿ ಅಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸೇ ಪಿಯಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಪೀತಿಕರಾ. ತೇ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕತಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ, ಇಧ ಯಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ತೇತಿ ಯೇ ಅಸ್ಸ ತೇ. ಹೋನ್ತೀತಿ ಭವನ್ತಿ. ಅತ್ಥಕಾಮಾತಿ ವಡ್ಢಿಕಾಮಾ. ಹಿತಕಾಮಾತಿ ಸುಖಕಾಮಾ. ಫಾಸುಕಾಮಾತಿ ಸುಖವಿಹಾರಕಾಮಾ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ಕಾಮಾ. ಮಮಾಯತೀತಿ ಮಾತಾ. ಪಿಯಾಯತೀತಿ ಪಿತಾ. ಭಜತೀತಿ ಭಾತಾ. ಭಗಿನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪುಂ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಪುತ್ತೋ. ಕುಲವಂಸಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧೀತಾ. ಮಿತ್ತಾ ಸಹಾಯಾ. ಅಮಚ್ಚಾ ಭಚ್ಚಾ. ಞಾತೀ ಪಿತುಪಕ್ಖಿಕಾ. ಸಾಲೋಹಿತಾ ಮಾತಿಪಕ್ಖಿಕಾ. ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪೀತಿಜನಕಾ. ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೭. ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತೇಸು ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಂ, ಏತ್ಥ ವಾ ಮುತೇಸು ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು; ಏವಂ ಮುನಿ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉದಕಥೇವೋತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಥೇವೋ. ‘‘ಉದಕತ್ಥೇವಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಪದುಮಪತ್ತೇತಿ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ.

೪೮. ಧೋನೋ ನ ಹಿ ತೇನ ಮಞ್ಞತಿ, ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತೇಸು ವಾತಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಂ, ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತೇಸು ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಏವಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ಸೋ ರಜ್ಜತಿ, ನೋ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿಯ ನ ರಜ್ಜತಿ, ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸೇಕ್ಖಾ ವಿಯ ನ ವಿರಜ್ಜತಿ, ರಾಗಸ್ಸ ಖೀಣತ್ತಾ ‘‘ವಿರತ್ತೋ’’ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯೇವ ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯೋಗೀ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಧುನಾತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪನ್ನಧಮ್ಮಂ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೇಸು ಧುನನ್ತೇಸು ತಂಧಮ್ಮಸಮಙ್ಗೀಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಧುನಾತಿ ನಾಮ. ತೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಧುನಿತುಮಾರದ್ಧೋ ಧುತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಭುಞ್ಜಿತುಮಾರದ್ಧೋ ಭುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧುತನ್ತಿ ಕತ್ತುಸಾಧನಂ. ಧುತಂ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ. ಧೋತಂ ದುತಿಯಮಗ್ಗೇನ. ಸನ್ಧೋತಂ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ. ನಿದ್ಧೋತಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ.

ಧೋನೋ ದಿಟ್ಠಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅರಹಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ ತೀಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ, ಕಥಂ? ರೂಪಾಯತನಂ ಸುಭಸಞ್ಞಾಯ ಸುಖಸಞ್ಞಾಯ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಂ ಜನೇತಿ ನ ತಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಂ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ‘‘ಇತಿ ಮೇ ರೂಪಂ ಸಿಯಾ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪನೇತ್ಥ ನನ್ದಿಂ ನ ಸಮನ್ನಾನೇತಿ. ರೂಪಸಮ್ಪದಂ ವಾ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ದಾನಂ ನ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ನ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ನ ಜನೇತಿ. ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೇಯ್ಯೋಸ್ಮೀತಿ ವಾ, ಸದಿಸೋಸ್ಮೀತಿ ವಾ, ಹೀನೋಸ್ಮೀತಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮಾನಮಞ್ಞನಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರೂಪಾಯತನಂ ಪನ ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಅತ್ತಾನಂ ‘‘ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮಙ್ಗಲಂ ‘‘ಅಮಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಏವಂ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನನಯೇನ ಅಮಞ್ಞನ್ತೋ ದಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಥನೇ ಥಞ್ಞಂ, ಏವಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ರಾಗಾದಯೋತಿ ಅಮಞ್ಞನ್ತೋಪಿ ದಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ಅಮಞ್ಞಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹಂ ಮಾನಞ್ಚ ನ ಉಪ್ಪಾದಯತೋ ತಣ್ಹಾಮಾನಮಞ್ಞನಾಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ದಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಿಟ್ಠತೋ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ದಿಟ್ಠತೋತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಉಪಕಾರಣಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಭೇದತೋ ದಿಟ್ಠತೋ ಉಪಪತ್ತಿ ವಾ ನಿಗ್ಗಮನಂ ವಾ ದಿಟ್ಠತೋ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ತಾತಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ದಿಟ್ಠತೋ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಮಸ್ಸ ನ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಮಞ್ಞನಾಯ ಅಮಞ್ಞಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹಂ ಮಾನಞ್ಚ ನ ಉಪ್ಪಾದಯತೋ ನ ತಣ್ಹಾಮಾನಮಞ್ಞನಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದಿಟ್ಠಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಅಮಮಾಯಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಂ ತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸುತನ್ತಿ ಮಂಸಸೋತೇನಪಿ ಸುತಂ, ದಿಬ್ಬಸೋತೇನಪಿ ಸುತಂ, ಸದ್ದಾಯತನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮುತನ್ತಿ ಮುತ್ವಾ ಮುನಿತ್ವಾ ಚ ಗಹಿತಂ ಆಹಚ್ಚ ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಕಿಲೇಸೇ ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಮನಸಾ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ಸೇಸಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯತನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ, ಇಧ ಪನ ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ದಿಟ್ಠವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಾನಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಸುತ್ತವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸ್ಮೀತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಸ್ಮೀತಿ ಭವಾಮಿ, ನಿಚ್ಚಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮಞ್ಞಿತಮೇತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪನಂ ಏತಂ. ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅಯಂ ಅಹಂ ಅಸ್ಮಿ ಭವಾಮಿ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ.

ಸಬ್ಬೇ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸಕಲಾ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ನಾನಾಜನಾ ಲಗ್ಗನ್ತಿ. ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಸತ್ತ ಅರಿಯಜನಾ ವಿರಾಗಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅರಹಾ ನೇವ ರಜ್ಜತಿ ನೋ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪಿತತ್ತಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ. ಖಯಾ ರಾಗಸ್ಸಾತಿಆದಯೋ ತಿವಿಧಾಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾಯ

ಜರಾಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.