೯. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೦. ನವಮೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಾನಾರೂಪಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಅಭಿಕಾಮಂ ಆಗತಂ ಮಾರಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ ಛನ್ದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ ನಾಹೋಸಿ, ಕಿಮೇವಿದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಥಾ ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ, ಕುತೋನೇನ ಸಂವಸಿತುನ್ತಿ.

ಮುತ್ತಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಆಹಾರಉತುವಸೇನ ವತ್ಥಿಪುಟನ್ತರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಮುತ್ತೇನ ಪೂರಿತಂ. ಕರೀಸಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಹೇಟ್ಠಾನಾಭಿಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಮೂಲಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಅನ್ತಾವಸಾನೇ ಠಿತವಚ್ಚೇನ ಪುಣ್ಣಂ. ಸೇಮ್ಹಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತಏಕಪತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸೇಮ್ಹೇನ ಪೂರಿತಂ. ರುಹಿರಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಯಕನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಹದಯವಕ್ಕಪಪ್ಫಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ವಕ್ಕಹದಯಯಕನಪಪ್ಫಾಸೇ ತೇಮಯಮಾನೇನ ಠಿತೇನ ಏಕಪತ್ತಸ್ಸ ಪೂರಣಮತ್ತೇನ ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಸಙ್ಖಾತೇನ ಚ ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮನೀಜಾಲಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಸಂಸರಣಲೋಹಿತಸಙ್ಖಾತೇನ ಚ ದುವಿಧೇನ ರುಹಿರೇನ ಪುಣ್ಣಂ.

ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠೀನಂ ಉಪರಿಟ್ಠಿತಾನಿ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ, ತೇಹಿ ಅಟ್ಠೀಹಿ ಘಟಿತಂ. ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬನ್ಧನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ನವ ನ್ಹಾರುಸತಾನಿ, ತೇಹಿ ನ್ಹಾರೂಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಆಬನ್ಧಂ. ರುಧಿರಮಂಸಾವಲೇಪನನ್ತಿ ಸಂಸರಣಲೋಹಿತೇನ ಚ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅನುಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ನವಮಂಸಪೇಸಿಸತೇನ ಚ ಅನುಲಿತ್ತಂ ಸರೀರಂ. ಚಮ್ಮವಿನದ್ಧನ್ತಿ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಾಕಟಕಿಲೋಮಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಛವಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಂ ಚಮ್ಮಂ, ತೇನ ಚಮ್ಮೇನ ವಿನದ್ಧಂ ಪರಿಯೋನದ್ಧಂ. ‘‘ಚಮ್ಮಾವನದ್ಧ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಳಿ. ಛವಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಅತಿಸುಖುಮಛವಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದನ್ತಿ ಅನೇಕಛಿದ್ದಂ. ಉಗ್ಘರನ್ತನ್ತಿ ಅಕ್ಖಿಮುಖಾದೀಹಿ ಉಗ್ಘರನ್ತಂ. ಪಗ್ಘರನ್ತನ್ತಿ ಅಧೋಭಾಗೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ. ಕಿಮಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ಸೂಚಿಮುಖಾದೀಹಿ ನಾನಾಪಾಣಕುಲಸಮೂಹೇಹಿ ಆಸೇವಿತಂ. ನಾನಾಕಲಿಮಲಪರಿಪೂರನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧೇಹಿ ಅಸುಚಿಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಪೂರಿತಂ.

೭೧. ತತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ದಿಬ್ಬಕಾಮತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ದಿಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮೇ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಕಾ ನು ಅಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏತಾದಿಸಂ ಚೇ ರತನನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಿತ್ಥಿರತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ. ನಾರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಸೀಲವತಂ ನು ಜೀವಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ. ಭವೂಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ವದೇಸಿ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭವೂಪಪತ್ತಿಂ ವಾ ತುವಂ ಕೀದಿಸಂ ವದೇಸಿ.

೭೨. ಇತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪುಚ್ಛಾನಯೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾಯೇವ. ತಾಸು ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭, ೩೦೧) ಏವಂ ಇದಂ ವದಾಮೀತಿ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ ನ ಹೋತಿ ನತ್ಥಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಹಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೀಸು ಆದೀನವಂ ಕಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಭಾವೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಅದ್ದಸನ್ತಿ.

ಆದೀನವನ್ತಿ ಉಪದ್ದವಂ. ಸದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖೇನ ಸದುಕ್ಖಂ. ಸವಿಘಾತನ್ತಿ ಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖೇನ ಸಹಿತಂ. ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಉಪಾಯಾಸಸಹಿತಂ. ಸಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ಸದರಥಂ. ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ನ ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟೇ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ. ನ ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ನಿರೋಧತ್ಥಾಯ. ನ ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಸಮತ್ಥಾಯ. ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಅಭಿಜಾನನತ್ಥಾಯ. ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ನ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾವಿಗಮೇನ ವಟ್ಟತೋ ಸಮ್ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ನ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ‘‘ವಿರಾಗಾಯಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗೋ. ‘‘ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗೋ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ. ಏವಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ತೀಸು ಮಗ್ಗೋ, ತೀಸು ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವವತ್ಥಾನಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಾನಿಪೇತಾನಿ ಮಗ್ಗವೇವಚನಾನಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನವೇವಚನಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ.

ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತರಾಗಸ್ಸ ಸನ್ತಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬುತಭಾವೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ. ದೋಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಚಿನನ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಪದಂ. ವಿಚಿನನ್ತೋತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ. ಪವಿಚಿನನ್ತೋತಿ ತಾನೇವ ಪಚ್ಚೇಕಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ. ಕೇಚಿ ‘‘ಗವೇಸನ್ತೋ’’ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಅದಸ್ಸನ್ತಿ ಓಲೋಕೇಸಿಂ. ಅದಕ್ಖಿನ್ತಿ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿಂ. ಅಫಸ್ಸಿನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಫುಸಿಂ. ಪಟಿವಿಜ್ಝಿನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಅಕಾಸಿಂ.

೭೩. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಾನಿಮಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಾ’’ತಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಭಾವಾದಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ಪಕಪ್ಪಿತಾನೀ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ವೇ ಮುನೀ ದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಆಚಿಕ್ಖ ಮೇ, ಕಥಂ ನು ಧೀರೇಹಿ ಪವೇದಿತಂ ತಂ ಕಥಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಧೀರೇಹೀತಿ ವದತಿ.

ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥಪದಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಪರಮತ್ಥನ್ತಿ ಯಂ ಉತ್ತಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

೭೪. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಪದಂ ಧೀರೇಹಿ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಂ ಉಪಾಯಂ ಸಪಟಿಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾತಿಆದೀಹಿ ದಿಟ್ಠಿಸುತಿಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಬಾಹಿರಸೀಲಬ್ಬತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸುದ್ಧಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಪದತ್ತಯಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಂ ನಾಹ ನ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಉತ್ತರಪದೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಚ ಅದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಾಹಾತಿ ದಸವತ್ಥುಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾ ನ ಕಥೇಮಿ. ತಥಾ ಅಸ್ಸುತಿಯಾತಿ ನವಙ್ಗಂ ಸವನಂ ವಿನಾ. ಅಞಾಣಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ ವಿನಾ. ಅಸೀಲತಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಂ ವಿನಾ. ಅಬ್ಬತಾತಿ ಧುತಙ್ಗವತಂ ವಿನಾ. ನೋಪಿ ತೇನಾತಿ ತೇಸು ಏಕಮೇಕೇನ ದಿಟ್ಠಿಆದಿಮತ್ತೇನಾಪಿ ನ ಕಥೇಮೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಏತೇ ಚ ಪುರಿಮದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮುಗ್ಘಾತಕರಣೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಅದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಿಕೇಪಿ ಅತಮ್ಮಯತಾಪಜ್ಜನೇನ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಸನ್ತೋ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇತಿ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಮ್ಪಿ ಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇ, ಅಪಿಹೇತುಂ ಅಪತ್ಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಸಿಯಾ, ಅಯಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸವನಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸುತ್ತಾದಿವಸೇನ ಸುಣನಮ್ಪಿ ಆಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಭಾರಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಕಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಉಪಕಾರಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಭಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಕಾನನ್ತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ. ಸಮುಗ್ಘಾತತೋ ಪಹಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹನನತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದತೋ ಪಹಾನಂ ಆಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ತೇಧಾತುಕೇಸು ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಕಾಮರೂಪಾರೂಪಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೇಭೂಮಕೇಸು ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇಸು. ಅತಮ್ಮಯತಾತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹಭಾವೋ.

೭೫. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಚನತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಿರಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಕಾನಿಯೇವ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಆಹ. ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಪನ ‘‘ನೋ ಚೇ’’ತಿ ಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನೋ ಚೇ ಕಿರ ಆಹ ನೋ ಚೇ ಕಿರ ಕಥೇಸೀತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮೋಮೂಹನ್ತಿ ಅತಿಮೂಳ್ಹಂ, ಮೋಹನಂ ವಾ. ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನೋ.

೭೬. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಚ್ಛಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಯಾನಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಾನಿ, ತೇಸ್ವೇವ ಸಮುಗ್ಗಹೀತೇಸು ಪಮೋಹಂ ಆಗತೋ ತ್ವಂ ಇತೋ ಚ ಮಯಾ ವುತ್ತಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ವಾ ಅಣುಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಸಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಮೋಮೂಹತೋ ಪಸ್ಸಸೀತಿ.

ಲಗ್ಗನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಗ್ಗನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಲಗ್ಗನಂ ಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಲಗ್ಗನಂ. ಬನ್ಧನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧನಂ. ಪಲಿಬೋಧನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಪಲಿಬೋಧಂ.

ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಕ್ಖನ್ದೋಸೀತಿ ಬಹಲನ್ಧಕಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಸಿ. ಯುತ್ತಸಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಸಞ್ಞಂ. ಪತ್ತಸಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸಞ್ಞಂ. ಲಗ್ಗನಸಞ್ಞನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತಸಞ್ಞಂ. ಕಾರಣಸಞ್ಞನ್ತಿ ಹೇತುಸಞ್ಞಂ. ಠಾನಸಞ್ಞನ್ತಿ ಕಾರಣಸಞ್ಞಂ. ನ ಪಟಿಲಭಸೀತಿ ನ ವಿನ್ದಸಿ. ಕುತೋ ಞಾಣನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಪನ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ. ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾನುಲೋಮಂ ವಾತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅನುಲೋಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾನುಲೋಮಂ. ಕಿಂ ತಂ? ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾನಂ ದುಕ್ಖಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನುಲೋಮಾನಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೭೭. ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗಹಿತೇಸು ಪಮೋಹೇನ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ವಿವಾದಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಗತಪ್ಪಮೋಹಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಿವಾದತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಏವಂ ತಿಧಾ ಮಾನೇನ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋ ತೇನ ಮಾನೇನ ತಾಯ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಿವದೇಯ್ಯ. ಯೋ ಪನ ಅಮ್ಹಾದಿಸೋ ಇಮಾಸು ತೀಸು ವಿಧಾಸು ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ, ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀತಿ ನ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಹೀನೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನೋವ.

೭೮. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ‘‘ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪಹೀನಮಾನದಿಟ್ಠಿಕೋ ‘‘ಮಾದಿಸೋ ‘ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ’ದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಕಿಂ ವದೇಯ್ಯ ಕಿಂ ವತ್ಥುಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಕೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಣೇಯ್ಯ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಚ್ಚಂ, ತುಯ್ಹಂ ಮುಸಾ’’ತಿ ವಾ ಕೇನ ಮಾನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ ವಿವದೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಿಂ ಮಾದಿಸೇ ಖೀಣಾಸವೇ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಮಂ ವಾ, ಇತರದ್ವಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ವಿಸಮಂ ವಾ ಮಞ್ಞಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಸಮಾನಾದೀಸು ಕೇನ ವಾದಂ ಪಟಿಸಂಯುಜೇಯ್ಯ ಪಟಿಪ್ಫರೇಯ್ಯಾತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನೋ.

೭೯. ನನು ಏಕಂಸೇನೇವ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ‘‘ಓಕಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಓಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ರೂಪಧಾತ್ವಾದಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸೋಕಾಸಂ ತತ್ರ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಅನಿಕೇತಸಾರೀತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಾದೀನಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಅಸರನ್ತೋ. ಗಾಮೇ ಅಕುಬ್ಬಂ ಮುನಿ ಸನ್ಥವಾನೀತಿ ಗಾಮೇ ಗಿಹಿಸನ್ಥವಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ. ಕಾಮೇಹಿ ರಿತ್ತೋತಿ ಕಾಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ ಪುಥುಭೂತೋ. ಅಪುರಕ್ಖರಾನೋತಿ ಆಯತಿಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ. ಕಥಂ ನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ಜನೇನ ಕಯಿರಾತಿ ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ.

ಹಾಲಿದ್ದಕಾನೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಗಹಪತಿ. ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ, ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ? ನಾನಪ್ಪಕಾರಗುಣವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಸಾದುಫಲೂಪಭೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಿಜಗಣೇಹಿ ನಿಚ್ಚಫಲಿತಮಹಾರುಕ್ಖೋ ವಿಯ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಚ ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಪರಿಯೋಸಾನದೀಪನಂ. ಅಥ ವಾ ಏವಂ ಗತೋ ತತೋ ಆಸನ್ನತರಂ ಠಾನಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಸಮೀಪಸಙ್ಖಾತಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ. ಇದಾನಿ ಯೇನತ್ಥೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೭) ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನಿಸೀದೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ನಿಸೀದೀತಿ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಸನಕುಸಲತಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಗಹಪತಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಕಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚ ಪನ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ? ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ? ಅತಿದೂರಂ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ಉಪರಿವಾತಂ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸಂ ಅತಿಸಮ್ಮುಖಂ ಅತಿಪಚ್ಛಾತಿ. ಅತಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ಸಚೇ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಕರೋತಿ. ಉಪರಿವಾತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಬಾಧತಿ. ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಗಾರವಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅತಿಸಮ್ಮುಖಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಆಹಚ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅತಿಪಚ್ಛಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಏತೇ ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದೀ’’ತಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ಅವೋಚ. ವುತ್ತಮಿದಂ ಭನ್ತೇ ಕಚ್ಚಾನ ಭಗವತಾ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಯೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಪಞ್ಹೇತಿ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಯಮ್ಹಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಪಞ್ಹೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹೇ.

ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ರೂಪಧಾತುರಾಗವಿನಿಬನ್ಧನ್ತಿ ರೂಪಧಾತುಮ್ಹಿ ರಾಗೇನ ವಿನಿಬದ್ಧಂ. ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಓಕಸಾರೀತಿ ಗೇಹಸಾರೀ ಆಲಯಸಾರೀ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಖೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಸಮ್ಮೋಹವಿಘಾತತ್ಥಂ. ‘‘ಓಕೋ’’ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಪುರೇಜಾತಞ್ಚ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಚ್ಛಾಜಾತಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಪಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಪಿ, ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕತರಂ ನು ಖೋ ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ವಿಘಾತತ್ಥಂ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾವ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ. ಅಪಿಚ ವಿಪಾಕಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋತಿ ವುತ್ತಾತಿ ತಾ ದಸ್ಸೇತುಮ್ಪಿ ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಗಹಿತಂ.

ಉಪಯುಪಾದಾನಾತಿ ತಣ್ಹೂಪಯದಿಟ್ಠೂಪಯವಸೇನ ದ್ವೇ ಉಪಯಾ, ಕಾಮುಪಾದಾನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಉಪಾದಾನಾನಿ ಚ. ಚೇತಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಚೇವ ಅಭಿನಿವೇಸಭೂತಾ ಚ ಅನುಸಯಭೂತಾ ಚ. ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಏತೇ ಪಹೀನಾವ, ಸತ್ಥು ಪನ ಖೀಣಾಸವಭಾವೋ ಲೋಕೇ ಅತಿಪಾಕಟೋತಿ ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾತಿ ಇಧ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತಂ? ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಕಿಲೇಸಾ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ಚತೂಸುಯೇವ ಖನ್ಧೇಸು ಪಹೀನಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಪಹೀಯನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಹಿತಂ. ಏವಂ ಖೋ ಗಹಪತಿ ಅನೋಕಸಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಓಕಂ ಅಸರನ್ತೇನ ಅನೋಕಸಾರೀ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾತಿ ರೂಪಮೇವ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಆರಮ್ಮಣಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ನಿವಾಸಟ್ಠೇನ ನಿಕೇತನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಂ. ವಿಸಾರೋ ಚ ವಿನಿಬನ್ಧೋ ಚ ವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾ. ಉಭಯೇನಪಿ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪತ್ಥಟಭಾವೋ ಚ ವಿನಿಬನ್ಧನಭಾವೋ ಚ ವುತ್ತೋ, ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತೇ ವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಿಲೇಸವಿಸಾರೇನ ಚೇವ ಕಿಲೇಸವಿನಿಬನ್ಧನೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಕೇತಸಾರೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ನಿಕೇತಸಾರೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಹೀನಾತಿ ತೇ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತೇ ಕಿಲೇಸವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾ ಪಹೀನಾ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಚ ‘‘ಓಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಛ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ‘‘ನಿಕೇತ’’ನ್ತಿ? ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವದುಬ್ಬಲತಾಯ. ಸಮಾನೇಪಿ ಹಿ ಏತೇಸಂ ಆಲಯಟ್ಠೇನ ವಿಸಯಭಾವೇ ಓಕೋತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುದ್ಧಂ ಗೇಹಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ನಿಕೇತನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕತಸಙ್ಕೇತಾನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಉಯ್ಯಾನಾದಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪುತ್ತದಾರಧನಧಞ್ಞಪುಣ್ಣಗೇಹೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇಸು ಖನ್ಧೇಸು. ಯಥಾ ಪನ ಉಯ್ಯಾನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ತತೋ ದುಬ್ಬಲತರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಬಾಹಿರೇಸು ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸೂತಿ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಬಲವದುಬ್ಬಲತಾಯ ಏವಂ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ಧನಧಞ್ಞಲಾಭಾದಿವಸೇನ ಸುಖಿತೇಸು ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಮನಾಪಂ ಭೋಜನಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತನಾ ಅನುಭವಮಾನೋ ವಿಯ ಚರತಿ. ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋತಿ ತೇಸಂ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಯಂ ದ್ವಿಗುಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಕಿಚ್ಚಸಙ್ಖಾತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು. ವೋಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪಯೋಗಂ ಸಯಂ ತೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಏವಂ ಖೋ ಗಹಪತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಅರಿತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಅರಿತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಅನ್ತೋ ಕಾಮಾನಂ ಭಾವೇನ ಅತುಚ್ಛೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ತೇಸಂ ಅಭಾವೇನ ರಿತ್ತೋ ತುಚ್ಛೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪುರಕ್ಖರಾನೋತಿ ವಟ್ಟಂ ಪುರತೋ ಕುರುಮಾನೋ. ಏವಂರೂಪೋ ಸಿಯನ್ತಿಆದೀಸು ದೀಘರಸ್ಸಕಾಳೋದಾತಾದೀಸು ರೂಪೇಸು ಏವಂರೂಪೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪತ್ಥೇತಿ. ಸುಖಾದೀಸು ವೇದನಾಸು ಏವಂವೇದನೋ ನಾಮ. ನೀಲಸಞ್ಞಾದೀಸು ಸಞ್ಞಾಸು ಏವಂಸಞ್ಞೋ ನಾಮ. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಏವಂಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀಸು ವಿಞ್ಞಾಣೇಸು ಏವಂವಿಞ್ಞಾಣೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪತ್ಥೇತಿ.

ಅಪುರಕ್ಖರಾನೋತಿ ವಟ್ಟಂ ಪುರತೋ ಅಕುರುಮಾನೋ. ಸಹಿತಂ ಮೇ, ಅಸಹಿತಂ ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಅಸಹಿತಂ ಅಸಿಲಿಟ್ಠಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಿತಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಮಧುರಂ ಮಧುರಪಾನಸದಿಸಂ. ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ತೇ ವಿಪರಾವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ತುಯ್ಹಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ಪರಿಚಿತಂ ಸುಪ್ಪಗುಣಂ, ತಂ ಮಮ ವಾದಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಂ ಖಣೇನ ವಿಪರಾವತ್ತಂ ನಿವತ್ತಂ. ಆರೋಪಿತೋ ತೇ ವಾದೋತಿ ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಮಯಾ ಆರೋಪಿತೋ. ಚರ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾಯಾತಿ ತಂ ತಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಇಮಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖಾಯ ಚರ ಆಹಿಣ್ಡ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀತಿ ಅಥ ಸಯಮೇವ ಪಹೋಸಿ, ಇಧೇವ ನಿಬ್ಬೇಠೇಹೀತಿ.

೮೦. ಸೋ ಏವರೂಪೋ ‘‘ಯೇಹಿ ವಿವಿತ್ತೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಯೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾದೀಹಿ. ವಿವಿತ್ತೋ ವಿಚರೇಯ್ಯಾತಿ ರಿತ್ತೋ ಚರೇಯ್ಯ. ನ ತಾನಿ ಉಗ್ಗಯ್ಹ ವದೇಯ್ಯ ನಾಗೋತಿ ‘‘ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳನಿ. ಭದ್ರಾವುಧಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭೦; ಪಾರಾಯನಾನುಗೀತಿನಿದ್ದೇಸ ೧೦೨) ನಯೇನ ನಾಗೋ ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಚರೇಯ್ಯ. ಏಲಮ್ಬುಜನ್ತಿ ಏಲಸಞ್ಞಿತೇ ಅಮ್ಬುಮ್ಹಿ ಜಾತಂ ಕಣ್ಟಕನಾಳಂ ವಾರಿಜಂ, ಪದುಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಜಲೇನ ಪಙ್ಕೇನ ಚನೂಪಲಿತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಜಲೇನ ಚ ಪಙ್ಕೇನ ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಮುನಿ ಸನ್ತಿವಾದೋ ಅಗಿದ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿವಾದೋ ಮುನಿ ಗೇಧಾಭಾವೇನ ಅಗಿದ್ಧೋ. ಕಾಮೇ ಚ ಲೋಕೇ ಚ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಅಪಾಯಾದಿಕೇ ಚ ಲೋಕೇ ದ್ವೀಹಿ ಸಿಲೇಸೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಕುಸಲಾದಿದೋಸಂ ನ ಕರೋತಿ. ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಗತಿವಸೇನ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ನಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ನ ಉಪೇತಿ. ಪಾಪಕಾತಿ ಲಾಮಕಾ. ಅಕುಸಲಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ. ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತೀತಿ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ನ ಏತಿ. ನ ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಪಟಿ ನ ಉಪೇತಿ. ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುನ ನ ನಿವತ್ತತಿ.

ಖರದಣ್ಡೋತಿ ಖರಪತ್ತದಣ್ಡೋ ಫರುಸದಣ್ಡೋ. ಚತ್ತಗೇಧೋತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಗೇಧೋ. ವನ್ತಗೇಧೋತಿ ವಮಿತಗೇಧೋ. ಮುತ್ತಗೇಧೋತಿ ಛಿನ್ನಬನ್ಧನಗೇಧೋ. ಪಹೀನಗೇಧೋತಿ ಪಜಹಿತಗೇಧೋ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಗೇಧೋತಿ ಯಥಾ ನ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ಆರುಹತಿ, ಏವಂ ಪಟಿವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಗೇಧೋ. ಉಪರಿ ವೀತರಾಗಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ತಾನಿ ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವವೇವಚನಾನಿ.

೮೧. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ‘‘ನ ವೇದಗೂ’’ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ನ ವೇದಗೂ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋತಿ ಚತುಮಗ್ಗವೇದಗೂ ಮಾದಿಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ, ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇನ್ತೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಯಾಯತೀತಿ ಯಾಯಕೋ. ಕರಣವಚನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾಯತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನೇನಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾತೀತಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ನ ಮುತಿಯಾ ಸ ಮಾನಮೇತೀತಿ ಮುತರೂಪಾದಿಭೇದಾಯ ಮುತಿಯಾಪಿ ಸೋ ಮಾನಂ ನ ಏತಿ. ನ ಹಿ ತಮ್ಮಯೋ ಸೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ತಮ್ಮಯೋ ಹೋತಿ ತಪ್ಪರಾಯಣೋ, ಅಯಂ ಪನ ನ ತಾದಿಸೋ. ನ ಕಮ್ಮುನಾ ನೋಪಿ ಸುತೇನ ನೇಯ್ಯೋತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿನಾ ಕಮ್ಮುನಾ ವಾ, ಸುತಸುದ್ಧಿಆದಿನಾ ಸುತೇನ ವಾ ಸೋ ನೇತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ. ಅನೂಪನೀತೋ ಸ ನಿವೇಸನೇಸೂತಿ ಸೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಯಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನೇಸು ಅನುಪನೀತೋ.

ಮುತರೂಪೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮುತರೂಪಂ ನಾಮ ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಮಾನಂ ನೇತೀತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನಂ ನ ಏತಿ. ನ ಉಪೇತೀತಿ ಸಮೀಪಂ ನ ಏತಿ. ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಮ್ಮಯೋತಿ ತಪ್ಪಕತೋ.

೮೨. ತಸ್ಸ ಚ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ ‘‘ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಾಮಾದಿಸಞ್ಞಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಯೇ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ಘಟ್ಟಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ ಯೇ ಪನ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದಿಕಂ ಸಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಗಹಟ್ಠಾ ಕಾಮಾಧಿಕರಣಂ, ಯೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ.

ಯೋ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ಪಠಮಂ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಆದಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿತೋ. ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಗಮ್ಮ. ಗನ್ಥಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೀತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಗನ್ಥಾ ದೂರೀಕತಾ ಭವನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತೇ ಪತ್ತೇತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ತೇ. ಅರಹತೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಠಿತಸ್ಸ. ಗನ್ಥಾ ಚ ಮೋಹಾ ಚಾತಿಆದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಯೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ಪಠಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಮೋಹಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾತಿ ದೂರಂ ಪಾಪಿತಾ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ. ಘಟ್ಟೇನ್ತೀತಿ ಯೇ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಪೀಳೇನ್ತಿ. ಸಙ್ಘಟ್ಟೇನ್ತೀತಿ ತತೋ ತತೋ ಪೀಳೇನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಾಜಾನೋಪಿ ರಾಜೂಹಿ ವಿವದನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೋ ವುತ್ತೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಾಣೀಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಹರನ್ತಿ. ಲೇಡ್ಡೂಹೀತಿ ಕಪಾಲಖಣ್ಡೇಹಿ. ದಣ್ಡೇಹೀತಿ ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇಹಿ. ಸತ್ಥೇಹೀತಿ ಉಭತೋಧಾರೇಹಿ ಸತ್ಥೇಹಿ.

ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ. ಗತಿಯಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತೀತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಾಯ ಗತಿಯಾ ಪೀಳೇನ್ತಿ ಘಟ್ಟನಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ನಿರಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.