ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ;

ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ;

ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ.

ಅಯಂ ಸರಣಗಮನನಿದ್ದೇಸೋ ಖುದ್ದಕಾನಂ ಆದಿ.

ಇಮಸ್ಸ ದಾನಿ ಅತ್ಥಂ ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಂ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಉತ್ತಮಂ ವನ್ದನೇಯ್ಯಾನಂ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ರತನತ್ತಯಂ;

ಖುದ್ದಕಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ.

ಖುದ್ದಕಾನಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತಿದುಕ್ಕರಾ;

ವಣ್ಣನಾ ಮಾದಿಸೇನೇಸಾ, ಅಬೋಧನ್ತೇನ ಸಾಸನಂ.

ಅಜ್ಜಾಪಿ ತು ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯನಿಚ್ಛಯೋ;

ತಥೇವ ಚ ಠಿತಂ ಯಸ್ಮಾ, ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ.

ತಸ್ಮಾಹಂ ಕಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಂ ಇಮಂ;

ಸಾಸನಞ್ಚೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಪೋರಾಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಬಹುಮಾನೇನ, ನಾತ್ತುಕ್ಕಂಸನಕಮ್ಯತಾ;

ನಾಞ್ಞೇಸಂ ವಮ್ಭನತ್ಥಾಯ, ತಂ ಸುಣಾಥ ಸಮಾಹಿತಾತಿ.

ಖುದ್ದಕವವತ್ಥಾನಂ

ತತ್ಥ ‘‘ಖುದ್ದಕಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಖುದ್ದಕಾನಿ ತಾವ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಖುದ್ದಕಾನಿ ನಾಮ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ, ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನಿಕಾಯಾನಂ ಏಕದೇಸೋ. ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ ನಾಮ –

ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಸಂಯುತ್ತ, ಅಙ್ಗುತ್ತರಿಕಖುದ್ದಕಾ;

ನಿಕಾಯಾ ಪಞ್ಚ ಗಮ್ಭೀರಾ, ಧಮ್ಮತೋ ಅತ್ಥತೋ ಚಿಮೇ.

ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತಾದೀನಿ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಸುತ್ತಾನಿ ದೀಘನಿಕಾಯೋ. ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಾದೀನಿ ದಿಯಡ್ಢಸತಂ ದ್ವೇ ಚ ಸುತ್ತಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೋ. ಓಘತರಣಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಚ ಸುತ್ತಾನಿ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೋ. ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಸುತ್ತಾದೀನಿ ನವ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಞ್ಚ ಸುತ್ತಾನಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೋ. ಖುದ್ದಕಪಾಠೋ, ಧಮ್ಮಪದಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೋ, ವಿಮಾನವತ್ಥು, ಪೇತವತ್ಥು, ಥೇರಗಾಥಾ, ಥೇರೀಗಾಥಾ, ಜಾತಕಂ, ನಿದ್ದೇಸೋ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಅಪದಾನಂ, ಬುದ್ಧವಂಸೋ, ಚರಿಯಾಪಿಟಕಂ, ವಿನಯಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ನಿಕಾಯೇ ಅವಸೇಸಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ? ಬಹೂನಂ ಖುದ್ದಕಾನಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಸಮೂಹತೋ ನಿವಾಸತೋ ಚ. ಸಮೂಹನಿವಾಸಾ ಹಿ ‘‘ನಿಕಾಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕನಿಕಾಯಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ, ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೦೦). ಪೋಣಿಕನಿಕಾಯೋ, ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಿಕನಿಕಾಯೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಾನಿ ಸಾಸನತೋ ಲೋಕತೋ ಚ. ಅಯಮಸ್ಸ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ. ಇಮಾನಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಞ್ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ ಖುದ್ದಕಾನಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಖುದ್ದಕಾನಂ ಸರಣಸಿಕ್ಖಾಪದದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕುಮಾರಪಞ್ಹಮಙ್ಗಲಸುತ್ತ- ರತನಸುತ್ತತಿರೋಕುಟ್ಟನಿಧಿಕಣ್ಡಮೇತ್ತಸುತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ನವಪ್ಪಭೇದೋ ಖುದ್ದಕಪಾಠೋ ಆದಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ವಾಚನಾಮಗ್ಗಂ ಆರೋಪಿತವಸೇನ ನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತವಸೇನ. ಭಗವತಾ ಹಿ ವುತ್ತವಸೇನ –

‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ;

ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

‘‘ಗಹಕಾರಕ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುನ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸಿ;

ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ;

ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫೩-೧೫೪) –

ಇದಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಆದಿ. ತಞ್ಚ ಮನಸಾವ ವುತ್ತವಸೇನ, ನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತವಸೇನ. ವಚೀಭೇದಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತವಸೇನ –

‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ,

ಆತಾಪಿನೋ ಝಾಯತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ಅಥಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಪಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ,

ಯತೋ ಪಜಾನಾತಿ ಸಹೇತುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. (ಉದಾ. ೧; ಮಹಾವ. ೧) –

ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಆದಿ. ತಸ್ಮಾ ಯ್ವಾಯಂ ನವಪ್ಪಭೇದೋ ಖುದ್ದಕಪಾಠೋ ಇಮೇಸಂ ಖುದ್ದಕಾನಂ ಆದಿ, ತಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಂ ಆರಭಿಸ್ಸಾಮಿ.

ನಿದಾನಸೋಧನಂ

ತಸ್ಸ ಚಾಯಮಾದಿ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಮಾತಿಕಾ –

‘‘ಕೇನ ಕತ್ಥ ಕದಾ ಕಸ್ಮಾ, ಭಾಸಿತಂ ಸರಣತ್ತಯಂ;

ಕಸ್ಮಾ ಚಿಧಾದಿತೋ ವುತ್ತ, ಮವುತ್ತಮಪಿ ಆದಿತೋ.

‘‘ನಿದಾನಸೋಧನಂ ಕತ್ವಾ, ಏವಮೇತ್ಥ ತತೋ ಪರಂ;

ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಗಮನಂ, ಗಮಕಞ್ಚ ವಿಭಾವಯೇ.

‘‘ಭೇದಾಭೇದಂ ಫಲಞ್ಚಾಪಿ, ಗಮನೀಯಞ್ಚ ದೀಪಯೇ;

ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಮಿಚ್ಚಾದಿ, ದ್ವಯೇಪೇಸ ನಯೋ ಮತೋ.

‘‘ಅನುಪುಬ್ಬವವತ್ಥಾನೇ, ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿದ್ದಿಸೇ;

ಸರಣತ್ತಯಮೇತಞ್ಚ, ಉಪಮಾಹಿ ಪಕಾಸಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಇದಂ ಸರಣತ್ತಯಂ ಕೇನ ಭಾಸಿತಂ, ಕತ್ಥ ಭಾಸಿತಂ, ಕದಾ ಭಾಸಿತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಭಾಸಿತಂ ಅವುತ್ತಮಪಿಚಾದಿತೋ ತಥಾಗತೇನ ಕಸ್ಮಾ ಇಧಾದಿತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ.

ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ ಕೇನ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಂ, ನ ಸಾವಕೇಹಿ, ನ ಇಸೀಹಿ, ನ ದೇವತಾಹಿ. ಕತ್ಥಾತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಕದಾತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಯಸೇ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಏಕಸಟ್ಠಿಯಾ ಅರಹನ್ತೇಸು ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಲೋಕೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋನ್ತೇಸು. ಕಸ್ಮಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜತ್ಥಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದತ್ಥಞ್ಚ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ಪಠಮಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘ಏವಂ ವದೇಹೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪).

ಕಸ್ಮಾ ಚಿಧಾದಿತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ತೀಹಿ ಪಿಟಕೇಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಾಚನಾಮಗ್ಗಂ ಆರೋಪೇನ್ತೇಹಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಉಪಾಸಕಭಾವೇನ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವೇನ ವಾ ಸಾಸನಂ ಓತರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನೋತಾರಸ್ಸ ಮಗ್ಗಭೂತತ್ತಾ ಇಧ ಖುದ್ದಕಪಾಠೇ ಆದಿತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ.

ಕತಂ ನಿದಾನಸೋಧನಂ.