೫. ಚೂಳಕುಣಾಲವಗ್ಗೋ

[೩೪೧] ೧. ಕಣ್ಡರೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನರಾನಮಾರಾಮಕರಾಸೂತಿ ಇಮಸ್ಸ ಜಾತಕಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಕುಣಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಕಣ್ಡರೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೪೨] ೨. ವಾನರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಸಕ್ಖಿಂ ವತ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.ಸುಸುಮಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಕಪಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ವಸಿ. ಅಥೇಕಾ ಅನ್ತೋಗಙ್ಗಾಯಂ ಸಂಸುಮಾರೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಹದಯಮಂಸೇ ದೋಹಳಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಂಸುಮಾರಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ತಂ ಕಪಿಂ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂಸುಮಾರಿಯಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಅನ್ತರದೀಪಕೇ ಫಲಾಫಲೇ ಖಾದಿತುಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ, ಸಮ್ಮ, ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಮಮ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಸಂಸುಮಾರೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜಿತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥ ನಂ ವಾನರೋ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ, ಭೋ, ಮಂ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತವ ಹದಯಮಂಸಂ ಮಮ ಭರಿಯಾಯ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ದನ್ಧ ತ್ವಂ ಮಮ ಹದಯಮಂಸಂ ಉರೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಥ ಕಹಂ ತೇ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಂ ಉದುಮ್ಬರೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ, ದಸ್ಸಸಿ ಪನ ಮೇ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಂಸುಮಾರೋ ದನ್ಧತಾಯ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಉದುಮ್ಬರಮೂಲಂ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೬೧. ‘‘ಅಸಕ್ಖಿಂ ವತ ಅತ್ತಾನಂ, ಉದ್ಧಾತುಂ ಉದಕಾ ಥಲಂ;

ನ ದಾನಾಹಂ ಪುನ ತುಯ್ಹಂ, ವಸಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ವಾರಿಜ.

೧೬೨. ‘‘ಅಲಮೇತೇಹಿ ಅಮ್ಬೇಹಿ, ಜಮ್ಬೂಹಿ ಪನಸೇಹಿ ಚ;

ಯಾನಿ ಪಾರಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ, ವರಂ ಮಯ್ಹಂ ಉದುಮ್ಬರೋ.

೧೬೩. ‘‘ಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ, ನ ಖಿಪ್ಪಮನುಬುಜ್ಝತಿ;

ಅಮಿತ್ತವಸಮನ್ವೇತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಅನುತಪ್ಪತಿ.

೧೬೪. ‘‘ಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಬೋಧತಿ;

ಮುಚ್ಚತೇ ಸತ್ತುಸಮ್ಬಾಧಾ, ನ ಚ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಕ್ಖಿಂ ವತಾತಿ ಸಮತ್ಥೋ ವತ ಅಹೋಸಿಂ. ಉದ್ಧಾತುನ್ತಿ ಉದ್ಧರಿತುಂ. ವಾರಿಜಾತಿ ಸಂಸುಮಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಯಾನಿ ಪಾರಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸಾತಿ ಗಙ್ಗಂ ಸಮುದ್ದನಾಮೇನಾಲಪನ್ತೋ ‘‘ಯಾನಿ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಅಲಂ ತೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಚ ಅನುತಪ್ಪತೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ಥಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಅನುತಪ್ಪತಿ.

ಇತಿ ಸೋ ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಲೋಕಿಯಕಿಚ್ಚಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವನಸಣ್ಡಮೇವ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಂಸುಮಾರೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ವಾನರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಾನರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೪೩] ೩. ಕುನ್ತಿನೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅವಸಿಮ್ಹ ತವಾಗಾರೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ನಿವುತ್ಥಂ ಕುನ್ತಿನೀಸಕುಣಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ದೂತೇಯ್ಯಹಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ದ್ವೇ ಪೋತಕಾಪಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಿ, ರಾಜಾ ತಂ ಸಕುಣಿಕಂ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಣ್ಣಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಗತಕಾಲೇ ರಾಜಕುಲೇ ದಾರಕಾ ತೇ ಸಕುಣಪೋತಕೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪರಿಮದ್ದನ್ತಾ ಮಾರೇಸುಂ. ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಪೋತಕೇ ಮತೇ ಪಸ್ಸನ್ತೀ ‘‘ಕೇನ ಮೇ ಪುತ್ತಕಾ ಮಾರಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ರಾಜಕುಲೇ ಪೋಸಾವನಿಕಬ್ಯಗ್ಘೋ ಅತ್ಥಿ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ, ಬನ್ಧನಬಲೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥ ತೇ ದಾರಕಾ ತಂ ಬ್ಯಗ್ಘಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಅಗಮಂಸು. ಸಾಪಿ ಸಕುಣಿಕಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಇಮೇಹಿ ಮಮ ಪುತ್ತಕಾ ಮಾರಿತಾ, ತಥೇವ ನೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಖಿಪಿ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮುರಾಮುರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿ. ಸಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ’’ತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತಾ. ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ರಾಜಕುಲೇ ಕಿರ ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಕುನ್ತಿನೀ ಸಕುಣಿಕಾ ಯೇ ಹಿಸ್ಸಾ ಪೋತಕಾ ಮಾರಿತಾ, ತೇ ದಾರಕೇ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸಾ ಅತ್ತನೋ ಪೋತಕಘಾತಕೇ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ಏಕಾ ಕುನ್ತಿನೀ ಸಕುಣಿಕಾ ದೂತೇಯ್ಯಹಾರಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ. ಅಯಂ ಕುನ್ತಿನೀ ಬ್ಯಗ್ಘೇನ ದಾರಕೇ ಮಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಇಧ ವಸಿತುಂ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಚ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆರೋಚೇತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಮಾದೇನ ಮಮ ಪುತ್ತಕೇ ದಾರಕಾ ಮಾರೇಸುಂ, ಅಹಂ ಕೋಧವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತೇ ದಾರಕೇ ಪಟಿಮಾರೇಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಇಧ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೫. ‘‘ಅವಸಿಮ್ಹ ತವಾಗಾರೇ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಕ್ಕತಪೂಜಿತಾ,

ತ್ವಮೇವ ದಾನಿಮಕರಿ, ಹನ್ದ ರಾಜ ವಜಾಮಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತ್ವಮೇವ ದಾನಿಮಕರೀತಿ ಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾದೇನ ಮಮ ಪಿಯಪುತ್ತಕೇ ಅರಕ್ಖನ್ತೋ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಇದಾನಿ ಏತಂ ಮಮ ದೋಮನಸ್ಸಕಾರಣಂ ಅಕರಿ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ರಾಜಾತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ವಜಾಮಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೬. ‘‘ಯೋ ವೇ ಕತೇ ಪಟಿಕತೇ, ಕಿಬ್ಬಿಸೇ ಪಟಿಕಿಬ್ಬಿಸೇ;

ಏವಂ ತಂ ಸಮ್ಮತೀ ವೇರಂ, ವಸ ಕುನ್ತಿನಿ ಮಾಗಮಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇನ ಕತೇ ಕಿಬ್ಬಿಸೇ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಮಾರಣಾದಿಕೇ ದಾರುಣೇ ಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಟಿಕತೇ ಪಟಿಕಿಬ್ಬಿಸೇ ‘‘ಪಟಿಕತಂ ಮಯಾ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ತಂ ಸಮ್ಮತೀ ವೇರನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ತಂ ವೇರಂ ಸಮ್ಮತಿ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಸ ಕುನ್ತಿನಿ ಮಾಗಮಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುನ್ತಿನೀ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೭. ‘‘ನ ಕತಸ್ಸ ಚ ಕತ್ತಾ ಚ, ಮೇತ್ತಿ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಪುನ;

ಹದಯಂ ನಾನುಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಕತಸ್ಸ ಚ ಕತ್ತಾ ಚಾತಿ ಕತಸ್ಸ ಚ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಉಪಪೀಳಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಇದಾನಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಯೋ ಕತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಪುನ ಮಿತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ನ ಸನ್ಧೀಯತಿ ನ ಘಟೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹದಯಂ ನಾನುಜಾನಾತೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಮ ಹದಯಂ ಇಧ ವಾಸಂ ನಾನುಜಾನಾತಿ. ಗಚ್ಛಞ್ಞೇವ ರಥೇಸಭಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಹಾರಾಜ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೮. ‘‘ಕತಸ್ಸ ಚೇವ ಕತ್ತಾ ಚ, ಮೇತ್ತಿ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಪುನ;

ಧೀರಾನಂ ನೋ ಚ ಬಾಲಾನಂ, ವಸ ಕುನ್ತಿನಿ ಮಾಗಮಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕತಸ್ಸ ಚೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಯೋ ಚ ಕತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಿ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಪುನ, ಸಾ ಪನ ಧೀರಾನಂ, ನೋ ಚ ಬಾಲಾನಂ. ಧೀರಾನಞ್ಹಿ ಮೇತ್ತಿ ಭಿನ್ನಾಪಿ ಪುನ ಘಟೀಯತಿ, ಬಾಲಾನಂ ಪನ ಸಕಿಂ ಭಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಸ ಕುನ್ತಿನಿ ಮಾಗಮಾತಿ.

ಸಕುಣಿಕಾ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಇಧ ವಸಿತುಂ ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕುನ್ತಿನೀಯೇವ ಏತರಹಿ ಕುನ್ತಿನೀ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುನ್ತಿನೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೪೪] ೪. ಅಮ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ನೀಲಿಯಂ ಮಣ್ಡಯತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಗೋಪಕತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಜೇತವನಪಚ್ಚನ್ತೇ ಅಮ್ಬವನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬೇ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪತಿತಾನಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ದೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಅಮ್ಬಚೋರಕಾ ಅಮ್ಬಾನಿ ಪಾತೇತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರೋ ಅಚಿರವತಿಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿಯೋ ತಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಮಹಲ್ಲಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಿತಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಇದಾನೇವ ಆಗತಾ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಪಥಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕರೋಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಪಥಂ ಕರಿಂಸು. ಮಹಲ್ಲಕೋ ತಾ ಸಪಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಕಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರೋ ಸಪಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅಮ್ಬಗೋಪಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರೋ ಸಪಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನದೀತೀರೇ ಅಮ್ಬವನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬೇ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪತಿತಾನಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ದೇನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಕೇ ನು ಖೋ ಲೋಕೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಯನಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಕೇ ಅನಾಚಾರಂ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಅಮ್ಬಗೋಪಕಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕೂಟಜಟಿಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಅಮ್ಬವನಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಸಂವೇಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಅಮ್ಬೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಿಲುಮ್ಬಿತೇ ವಿಯ ಅಕಾಸಿ.

ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರೋ ತಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಕೂಟಜಟಿಲೋ ತಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಿತಾನೀ’’ತಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಇದಾನೇವ ಆಗತಾ, ನ ತೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಪಥಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ಗನ್ತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಾಸು ಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಸಪಥಂ ಕರೋನ್ತೀ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೯. ‘‘ಯೋ ನೀಲಿಯಂ ಮಣ್ಡಯತಿ, ಸಣ್ಡಾಸೇನ ವಿಹಞ್ಞತಿ;

ತಸ್ಸ ಸಾ ವಸಮನ್ವೇತು, ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಪಲಿತಾನಂ ಕಾಳವಣ್ಣಕರಣತ್ಥಾಯ ನೀಲಫಲಾದೀನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಂ ನೀಲಿಯಂ ಮಣ್ಡಯತಿ, ನೀಲಕೇಸನ್ತರೇ ಚ ಉಟ್ಠಿತಂ ಪಲಿತಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ವಿಹಞ್ಞತಿ ಕಿಲಮತಿ, ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಸಾ ವಸಂ ಅನ್ವೇತು, ತಥಾರೂಪಂ ಪತಿಂ ಲಭತು, ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರೀತಿ.

ತಾಪಸೋ ‘‘ತ್ವಂ ಏಕಮನ್ತಂ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ಸಪಥಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸಾ ಸಪಥಂ ಕರೋನ್ತೀ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೦. ‘‘ವೀಸಂ ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸಂ ವಾ, ಊನತಿಂಸಂವ ಜಾತಿಯಾ;

ತಾದಿಸಾ ಪತಿ ಮಾ ಲದ್ಧಾ, ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನಾರಿಯೋ ನಾಮ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪುರಿಸಾನಂ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಾ ಪನ ತವ ಅಮ್ಬಾನಿ ಅವಾಹರಿ, ಸಾ ಏವರೂಪೇ ಯೋಬ್ಬನೇ ಪತಿಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಜಾತಿಯಾ ವೀಸಂ ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸಂ ವಾ ಏಕೇನ ದ್ವೀಹಿ ಊನತಾಯ ಊನತಿಂಸಂ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಪತ್ವಾ ತಾದಿಸಾ ಪರಿಪಕ್ಕವಯಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಪತಿಂ ಮಾ ಲದ್ಧಾತಿ.

ತಾಯಪಿ ಸಪಥಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾಯ ತತಿಯಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೧. ‘‘ದೀಘಂ ಗಚ್ಛತು ಅದ್ಧಾನಂ, ಏಕಿಕಾ ಅಭಿಸಾರಿಕಾ;

ಸಙ್ಕೇತೇ ಪತಿ ಮಾ ಅದ್ದ, ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರಿ, ಸಾ ಪತಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಭಿಸರಣತಾಯ ಅಭಿಸಾರಿಕಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಏಕಿಕಾ ಅದುತಿಯಾ ಗಾವುತದ್ವಿಗಾವುತಮತ್ತಂ ದೀಘಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛತು, ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಕತೇ ಸಙ್ಕೇತೇ ತಂ ಪತಿಂ ಮಾ ಅದ್ದಸಾತಿ.

ತಾಯಪಿ ಸಪಥಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾಯ ಚತುತ್ಥಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೨. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಸುವಸನಾ, ಮಾಲಿನೀ ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾ;

ಏಕಿಕಾ ಸಯನೇ ಸೇತು, ಯಾ ತೇ ಅಮ್ಬೇ ಅವಾಹರೀ’’ತಿ. – ಸಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ;

ತಾಪಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅತಿಭಾರಿಯಾ ಸಪಥಾ ಕತಾ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಿತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಥ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕೂಟತಾಪಸಂ ತತೋ ಪಲಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಅಯಂ ಅಮ್ಬಗೋಪಕೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರೋ ಏತಾಯೇವ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಮ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೪೫] ೫. ರಾಜಕುಮ್ಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವನಂ ಯದಗ್ಗಿ ದಹತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಸಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಅಲಸೋ ಅಹೋಸಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವತ್ತಪಟಿವತ್ತಾದೀಹಿ ಪರಿಬಾಹಿರೋ ನೀವರಣಾಭಿಭೂತೋ. ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ತಥಾ ಏವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಆಲಸಿಯಭಾವಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆಲಸಿಯೋ ಕುಸೀತೋ ನೀವರಣಾಭಿಭೂತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಆಲಸಿಯೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚರತನಂ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಆಲಸಿಯಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಬೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ರಾಜಕುಮ್ಭಂ ನಾಮ ಆಲಸಿಯಂ ಪಸ್ಸಿ. ತಥಾರೂಪಾ ಕಿರ ಆಲಸಿಯಾ ಸಕಲದಿವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಯಸ್ಸ ಕೋ ನಾಮ ಸೋ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ರಾಜಕುಮ್ಭೋ ನಾಮೇಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಲಸಿಯೋ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಸಕಲದಿವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮೇವ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ರಾಜಕುಮ್ಭ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದನ್ಧಗಮನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ದಾವಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಉಟ್ಠಿತೇ ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೩. ‘‘ವನಂ ಯದಗ್ಗಿ ದಹತಿ, ಪಾವಕೋ ಕಣ್ಹವತ್ತನೀ;

ಕಥಂ ಕರೋಸಿ ಪಚಲಕ, ಏವಂ ದನ್ಧಪರಕ್ಕಮೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯದಗ್ಗೀತಿ ಯದಾ ಅಗ್ಗಿ. ಪಾವಕೋ ಕಣ್ಹವತ್ತನೀತಿ ಅಗ್ಗಿನೋ ವೇವಚನಂ. ಪಚಲಕಾತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಚಲನ್ತೋ ಚಲನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಪಚಲಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚಲಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದನ್ಧಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಗರುವೀರಿಯೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಕುಮ್ಭೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೪. ‘‘ಬಹೂನಿ ರುಕ್ಖಛಿದ್ದಾನಿ, ಪಥಬ್ಯಾ ವಿವರಾನಿ ಚ;

ತಾನಿ ಚೇ ನಾಭಿಸಮ್ಭೋಮ, ಹೋತಿ ನೋ ಕಾಲಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಣ್ಡಿತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇತೋ ಉತ್ತರಿಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖಛಿದ್ದಾನಿ ಪಥವಿಯಂ ವಿವರಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ. ಯದಿ ತಾನಿ ನ ಪಾಪುಣಾಮ, ಹೋತಿ ನೋ ಕಾಲಪರಿಯಾಯೋತಿ ಮರಣಮೇವ ನೋ ಹೋತೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೭೫. ‘‘ಯೋ ದನ್ಧಕಾಲೇ ತರತಿ, ತರಣೀಯೇ ಚ ದನ್ಧತಿ;

ಸುಕ್ಖಪಣ್ಣಂವ ಅಕ್ಕಮ್ಮ, ಅತ್ಥಂ ಭಞ್ಜತಿ ಅತ್ತನೋ.

೧೭೬. ‘‘ಯೋ ದನ್ಧಕಾಲೇ ದನ್ಧೇತಿ, ತರಣೀಯೇ ಚ ತಾರಯಿ;

ಸಸೀವ ರತ್ತಿಂ ವಿಭಜಂ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪರಿಪೂರತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದನ್ಧಕಾಲೇತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಣಿಕಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಾಲೇ. ತರತೀತಿ ತುರಿತತುರಿತೋ ವೇಗೇನ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋತಿ. ಸುಕ್ಖಪಣ್ಣಂವಾತಿ ಯಥಾ ವಾತಾತಪಸುಕ್ಖಂ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ, ತತ್ಥೇವ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವುದ್ಧಿಂ ಭಞ್ಜತಿ. ದನ್ಧೇತೀತಿ ದನ್ಧಯತಿ ದನ್ಧಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ದನ್ಧಮೇವ ಕರೋತಿ. ತಾರಯೀತಿ ತುರಿತಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ತುರಿತೋವ ಕರೋತಿ. ಸಸೀವ ರತ್ತಿಂ ವಿಭಜನ್ತಿ ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಂ ರತ್ತಿಂ ಜೋತಯಮಾನೋ ಕಾಳಪಕ್ಖರತ್ತಿತೋ ರತ್ತಿಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಪೂರತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಪೂರತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಲಸೋ ಜಾತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಕುಮ್ಭೋ ಆಲಸಿಯಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರಾಜಕುಮ್ಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೩೪೬] ೬. ಕೇಸವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮನುಸ್ಸಿನ್ದಂ ಜಹಿತ್ವಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸ್ಸಾಸಭೋಜನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಗೇಹೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ನಿಬದ್ಧಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಗೇಹಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓಪಾನಭೂತಂ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಂ ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ನಿವೇಸನೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅರಿಯಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಜನಿವೇಸನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಾ ದಿಯ್ಯತಿ, ತಿವಸ್ಸಿಕಗನ್ಧಸಾಲಿಭೋಜನಂ ಪಣೀತಂ. ವಿಸ್ಸಾಸೇನಪಿ ಸಿನೇಹೇನಪಿ ಸಹತ್ಥಾ ದಾಯಕಾ ನತ್ಥಿ, ರಾಜಯುತ್ತೇ ದಾಪೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನಾನಗ್ಗರಸಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭತ್ತಂ ತೇಸಂ ದತ್ವಾ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಬಹುಂ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಭಿಕ್ಖುಮ್ಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ನನು ವೇಲಾಯೇವ ತಾವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ವೇಲಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ದತ್ವಾ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭತ್ತಂ ಪಣೀತಂ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಅಭುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ನಾಮ ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಿನೇಹೇನ ದಾಯಕಾನಂ ಅಭಾವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸ್ಸಾಸಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ರಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ದಿನ್ನಂ ಚತುಮಧುರಮ್ಪಿ ಹಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ದಿನ್ನಂ ಸಾಮಾಕಭತ್ತಂ ನ ಅಗ್ಘತಿ. ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ರಞ್ಞಾ ಪಞ್ಚ ವೇಜ್ಜಕುಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇ ಕಾರಿತೇಪಿ ರೋಗೇ ಅವೂಪಸನ್ತೇ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲೋಣಕಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಯಾಗುಞ್ಚೇವ ಉದಕಮತ್ತಸಿತ್ತಂ ಅಲೋಣಕಪಣ್ಣಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರೋಗಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಮ್ಹಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ತದಾ ಕೇಸವೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಪಞ್ಚಹಿ ತಾಪಸಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸತಾನಂ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ, ಕೇಸವತಾಪಸಸ್ಸ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೋ ಸಸಿನೇಹೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ಕೇಸವೋ ತೇ ತಾಪಸೇ ಆದಾಯ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಇಸಿಗಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಪೇಸಿ. ಅಥ ವಸ್ಸಾರತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಕೇಸವೋ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ಅಮ್ಹೇ ತಾವ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಥ, ದಹರತಾಪಸೇ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪೇಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತೇ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಏಕಕೋವ ಓಹಿಯಿ. ಕಪ್ಪೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸಿ.

ಕೇಸವೋ ಕಪ್ಪೇನ ವಿನಾ ವಸನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಾರೋ ನ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಬಾಳ್ಹಾ ವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಪಞ್ಚ ವೇಜ್ಜಕುಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ, ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಕೇಸವೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಮರಣಂ ಇಚ್ಛಥ, ಉದಾಹು ಅರೋಗಭಾವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅರೋಗಭಾವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪೇಸೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ನಾರದಂ ನಾಮ ಅಮಚ್ಚಂ ಪಕ್ಕಾಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಾರದ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭದನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವನಚರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ನಾರದೋ ತಂ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ಕೇಸವಸ್ಸಪಿ ಕಪ್ಪೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಚೇತಸಿಕರೋಗೋ ವೂಪಸನ್ತೋ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕಪ್ಪೋ ಅಲೋಣಕೇನ ಅಧೂಪನೇನ ಉದಕಮತ್ತಸಿತ್ತಪಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಯಾಗುಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ.

ಪುನ ರಾಜಾ ನಾರದಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ಕೇಸವಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅರೋಗಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪಞ್ಚ ವೇಜ್ಜಕುಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ತುಮ್ಹೇ ಅರೋಗೇ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕಥಂ ತೇ ಕಪ್ಪೋ ಪಟಿಜಗ್ಗೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೭. ‘‘ಮನುಸ್ಸಿನ್ದಂ ಜಹಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನಂ;

ಕಥಂ ನು ಭಗವಾ ಕೇಸೀ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ರಮತಿ ಅಸ್ಸಮೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಿನ್ದನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಇನ್ದಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ. ಕಥಂ ನು ಭಗವಾ ಕೇಸೀತಿ ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಕೇಸವತಾಪಸೋ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇ ರಮತೀತಿ.

ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ವಿಯ ಕೇಸವಸ್ಸ ಅಭಿರತಿಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕೇಸವೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೮. ‘‘ಸಾದೂನಿ ರಮಣೀಯಾನಿ, ಸನ್ತಿ ವಕ್ಖಾ ಮನೋರಮಾ;

ಸುಭಾಸಿತಾನಿ ಕಪ್ಪಸ್ಸ, ನಾರದ ರಮಯನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಕ್ಖಾತಿ ರುಕ್ಖಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ರುಕ್ಖಾ’’ತ್ವೇವ ಲಿಖಿತಂ. ಸುಭಾಸಿತಾನೀತಿ ಕಪ್ಪೇನ ಕಥಿತಾನಿ ಸುಭಾಸಿತಾನಿ ಮಂ ರಮಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಮಂ ಅಭಿರಮಾಪೇನ್ತೋ ಕಪ್ಪೋ ಅಲೋಣಕಂ ಅಧೂಪನಂ ಉದಕಸಿತ್ತಪಣ್ಣಮಿಸ್ಸಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಯಾಗುಂ ಪಾಯೇಸಿ, ತಾಯ ಮೇ ಸರೀರೇ ಬ್ಯಾಧಿ ವೂಪಸಮಿತೋ, ಅರೋಗೋ ಜಾತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾರದೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೯. ‘‘ಸಾಲೀನಂ ಓದನಂ ಭುಞ್ಜೇ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ;

ಕಥಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಂ, ಅಲೋಣಂ ಛಾದಯನ್ತಿ ತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜೇತಿ ಭುಞ್ಜಸಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಛಾದಯನ್ತೀತಿ ಛಾದಯತಿ ಪೀಣೇತಿ ತೋಸೇತಿ. ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಪನ ಅನುನಾಸಿಕೋ ಕತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ತ್ವಂ ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ ರಾಜಕುಲೇ ರಾಜಾರಹಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಸಿ, ತಂ ಕಥಮಿದಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಂ ಅಲೋಣಂ ಪೀಣೇತಿ ತೋಸೇತಿ, ಕಥಂ ತೇ ಏತಂ ರುಚ್ಚತೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕೇಸವೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೦. ‘‘ಸಾದುಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಸಾದುಂ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಬಹುಂ;

ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಯತ್ಥ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ರಸಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯದಿ ವಾಸಾದುನ್ತಿ ಯದಿ ವಾ ಅಸಾದುಂ. ವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ವಿಸ್ಸಾಸಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಯತ್ಥ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ ಏವಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಏವಂ ಭುತ್ತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ಸಾದುಮೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ರಸಾ, ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ರಸಾ. ವಿಸ್ಸಾಸಸದಿಸೋ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ರಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚತುಮಧುರಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ದಿನ್ನಂ ಅಮ್ಬಿಲಕಞ್ಜಿಯಂ ನ ಅಗ್ಘತೀತಿ.

ನಾರದೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೇಸವೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ನಾರದೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಕೇಸವೋ ಬಕಬ್ರಹ್ಮಾ, ಕಪ್ಪೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೇಸವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೩೪೭] ೭. ಅಯಕೂಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಾಯಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಮಹಾಕಣ್ಹಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೨.೬೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಉಗ್ಗಹಿತಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇವಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಬಹೂ ಅಜೇಳಕಾದಯೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ದೇವತಾನಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಯಕ್ಖಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಕಕ್ಖಳಂ ಯಕ್ಖಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ಸೋ ಕಣ್ಣಿಕಮತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಆದಿತ್ತಂ ಅಯಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಯನಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಇನ್ದವಜಿರಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಮಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ ಠಿತೋ, ಉದಾಹು ಮಾರೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೧. ‘‘ಸಬ್ಬಾಯಸಂ ಕೂಟಮತಿಪ್ಪಮಾಣಂ, ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಯೋ ತಿಟ್ಠಸಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ;

ರಕ್ಖಾಯ ಮೇ ತ್ವಂ ವಿಹಿತೋ ನುಸಜ್ಜ, ಉದಾಹು ಮೇ ಚೇತಯಸೇ ವಧಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿಹಿತೋ ನುಸಜ್ಜಾತಿ ವಿಹಿತೋ ನು ಅಸಿ ಅಜ್ಜ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಯಕ್ಖಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಸಕ್ಕಂ. ಯಕ್ಖೋ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ನಾಹಂ ತವ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಠಿತೋ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಜಲಿತೇನ ಅಯಕೂಟೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ತಂ ಪಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೨. ‘‘ದೂತೋ ಅಹಂ ರಾಜಿಧ ರಕ್ಖಸಾನಂ, ವಧಾಯ ತುಯ್ಹಂ ಪಹಿತೋಹಮಸ್ಮಿ;

ಇನ್ದೋ ಚ ತಂ ರಕ್ಖತಿ ದೇವರಾಜಾ, ತೇನುತ್ತಮಙ್ಗಂ ನ ತೇ ಫಾಲಯಾಮೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೮೩. ‘‘ಸಚೇ ಚ ಮಂ ರಕ್ಖತಿ ದೇವರಾಜಾ, ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಮಘವಾ ಸುಜಮ್ಪತಿ;

ಕಾಮಂ ಪಿಸಾಚಾ ವಿನದನ್ತು ಸಬ್ಬೇ, ನ ಸನ್ತಸೇ ರಕ್ಖಸಿಯಾ ಪಜಾಯ.

೧೮೪. ‘‘ಕಾಮಂ ಕನ್ದನ್ತು ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ, ಸಬ್ಬೇ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಾ;

ನಾಲಂ ಪಿಸಾಚಾ ಯುದ್ಧಾಯ, ಮಹತೀ ಸಾ ವಿಭಿಂಸಿಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಕ್ಖಸಿಯಾ ಪಜಾಯಾತಿ ರಕ್ಖಸಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಜಾಯ, ರಕ್ಖಸಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾತಿ ಕುಮ್ಭಮತ್ತರಹಸ್ಸಙ್ಗಾ ಮಹೋದರಾ ಯಕ್ಖಾ. ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಾತಿ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪಿಸಾಚಾ. ನಾಲನ್ತಿ ಪಿಸಾಚಾ ನಾಮ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಾಯ ನ ಸಮತ್ಥಾ. ಮಹತೀ ಸಾ ವಿಭಿಂಸಿಕಾತಿ ಯಂ ಪನೇತೇ ಯಕ್ಖಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ವಿಭಿಂಸಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಸಾ ಮಹತೀ ವಿಭಿಂಸಿಕಾ ಭಯಕಾರಣದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇವ ಮಯ್ಹಂ, ನ ಪನಾಹಂ ಭಾಯಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಕ್ಕೋ ಯಕ್ಖಂ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತವ ರಕ್ಖಾ ಮಮಾಯತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಕೂಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೩೪೮] ೮. ಅರಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅರಞ್ಞಾ ಗಾಮಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಚೂಳನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೪೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಭರಿಯಾಯ ಕಾಲಕತಾಯ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸನ್ತೋ ಪುತ್ತಂ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ತದಾ ಚೋರೇಸು ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕರಮರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ತಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪತ್ವಾ ತಾಪಸಕುಮಾರಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಸೀಲವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಿತಾ ತಾವ ಮೇ ಆಗಚ್ಛತು, ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನಿಸೀದಿ. ತಾಪಸಕುಮಾರೋ ಪಿತರಿ ಆಗತೇ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೫. ‘‘ಅರಞ್ಞಾ ಗಾಮಮಾಗಮ್ಮ, ಕಿಂಸೀಲಂ ಕಿಂವತಂ ಅಹಂ;

ಪುರಿಸಂ ತಾತ ಸೇವೇಯ್ಯಂ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞಾ ಗಾಮಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ತಾತ ಅಹಂ ಇತೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಗತೋ ವಸನಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರೋಮೀತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಓವಾದಂ ದದನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೮೬. ‘‘ಯೋ ತಂ ವಿಸ್ಸಾಸಯೇ ತಾತ, ವಿಸ್ಸಾಸಞ್ಚ ಖಮೇಯ್ಯ ತೇ;

ಸುಸ್ಸೂಸೀ ಚ ತಿತಿಕ್ಖೀ ಚ, ತಂ ಭಜೇಹಿ ಇತೋ ಗತೋ.

೧೮೭. ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ಮನಸಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಕಟಂ;

ಉರಸೀವ ಪತಿಟ್ಠಾಯ, ತಂ ಭಜೇಹಿ ಇತೋ ಗತೋ.

೧೮೮. ‘‘ಹಲಿದ್ದಿರಾಗಂ ಕಪಿಚಿತ್ತಂ, ಪುರಿಸಂ ರಾಗವಿರಾಗಿನಂ;

ತಾದಿಸಂ ತಾತ ಮಾ ಸೇವಿ, ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಮ್ಪಿ ಚೇ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ತಂ ವಿಸ್ಸಾಸಯೇತಿ ಯೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇಯ್ಯ ನ ಪರಿಸಙ್ಕೇಯ್ಯ. ವಿಸ್ಸಾಸಞ್ಚ ಖಮೇಯ್ಯ ತೇತಿ ಯೋ ಚ ಅತ್ತನಿ ಕಯಿರಮಾನಂ ತವ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಪತ್ತೋ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ತಂ ಖಮೇಯ್ಯ. ಸುಸ್ಸೂಸೀತಿ ಯೋ ಚ ತವ ವಿಸ್ಸಾಸವಚನಂ ಸೋತುಮಿಚ್ಛತಿ. ತಿತಿಕ್ಖೀತಿ ಯೋ ಚ ತಯಾ ಕತಂ ಅಪರಾಧಂ ಖಮತಿ. ತಂ ಭಜೇಹೀತಿ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಭಜೇಯ್ಯಾಸಿ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯಾಸಿ. ಉರಸೀವ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಉರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಡ್ಢಿತೋ ಓರಸಪುತ್ತೋ ತ್ವಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೋ ಉರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಪುರಿಸಂ ಭಜೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಹಲಿದ್ದಿರಾಗನ್ತಿ ಹಲಿದ್ದಿರಾಗಸದಿಸಂ ಅಥಿರಚಿತ್ತಂ. ಕಪಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಮಕ್ಕಟಚಿತ್ತಂ. ರಾಗವಿರಾಗಿನನ್ತಿ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ರಜ್ಜನವಿರಜ್ಜನಸಭಾವಂ. ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಮ್ಪಿ ಚೇ ಸಿಯಾತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಕಲಂ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವಿರಹಿತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಂ ಸಿಯಾ, ತಥಾಪಿ, ತಾತ, ತಾದಿಸಂ ಲಹುಚಿತ್ತಂ ಮಾ ಸೇವಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಮೇವ ಭಜೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸಕುಮಾರೋ ‘‘ಅಹಂ, ತಾತ, ಇಮೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪುರಿಸಂ ಕತ್ಥ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಉಭೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪುತ್ತೋ ಚ ಕುಮಾರಿಕಾ ಚ ಏತೇಯೇವ ಅಹೇಸುಂ, ಪಿತಾ ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅರಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೩೪೯] ೯. ಸನ್ಧಿಭೇದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನೇವ ಇತ್ಥೀಸು ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾನಂ ಕಲಹಜಾತಾನಂ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾನಂ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರಥ, ತೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಚೇವ ಭಣ್ಡನಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಚ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ನಾಮ ತಿಖಿಣಸತ್ತಿಪಹಾರಸದಿಸಾ, ದಳ್ಹೋ ವಿಸ್ಸಾಸೋಪಿ ತಾಯ ಖಿಪ್ಪಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮೇತ್ತಿಭಿನ್ದನಕಜನೋ ಸೀಹಉಸಭಸದಿಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಗೋಪಾಲಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ಗೋಕುಲೇಸು ಗಾವೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಹಾಯ ಆಗತೋ. ತಸ್ಸಾ ಏಕಾಯ ಸೀಹಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಾ ಉಭೋಪಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಗಾವೀ ವಚ್ಛಕಂ, ಸೀಹೀ ಸೀಹಪೋತಕಂ ವಿಜಾಯಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಕುಲೇನ ಆಗತಮೇತ್ತಿಯಾ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ವನಚರಕೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಪಿ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅರಞ್ಞೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ದೇವ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಂ ಪನ ಸೀಹಞ್ಚ ಉಸಭಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತೇ ಅದ್ದಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಏತೇಸಂ ತತಿಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯದಾ ತೇಸಂ ತತಿಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ.

ವನಚರಕೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗತೇ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಸೀಹಞ್ಚ ಉಸಭಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ವನಚರಕೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತಿಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಂ ಗತೋ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಹಮಂಸಞ್ಚ ಉಸಭಮಂಸಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ತಂ ಏವಂ ವದತಿ, ಅಯಂ ತಂ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಕಲಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮರಣಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೇ ಅಕಾಸಿ. ವನಚರಕೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ‘‘ತೇಸಂ, ದೇವ, ತತಿಯೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕೋ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸೋ ಉಭೋ ಮಿತ್ತೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಾರಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಮಯಂ ತೇಸಂ ಮತಕಾಲೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ವನಚರಕೇನ ಮಗ್ಗದೇಸಕೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇಸು ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪನ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಏಕವಾರಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದತಿ, ಏಕವಾರಂ ಉಸಭಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದತಿ. ರಾಜಾ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಪ್ಪತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ರಥೇ ಠಿತೋವ ಸಾರಥಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೮೯. ‘‘ನೇವ ಇತ್ಥೀಸು ಸಾಮಞ್ಞಂ, ನಾಪಿ ಭಕ್ಖೇಸು ಸಾರಥಿ;

ಅಥಸ್ಸ ಸನ್ಧಿಭೇದಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಯಾವ ಸುಚಿನ್ತಿತಂ.

೧೯೦. ‘‘ಅಸಿ ತಿಕ್ಖೋವ ಮಂಸಮ್ಹಿ, ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಪರಿವತ್ತತಿ;

ಯತ್ಥೂಸಭಞ್ಚ ಸೀಹಞ್ಚ, ಭಕ್ಖಯನ್ತಿ ಮಿಗಾಧಮಾ.

೧೯೧. ‘‘ಇಮಂ ಸೋ ಸಯನಂ ಸೇತಿ, ಯಮಿಮಂ ಪಸ್ಸಸಿ ಸಾರಥಿ;

ಯೋ ವಾಚಂ ಸನ್ಧಿಭೇದಸ್ಸ, ಪಿಸುಣಸ್ಸ ನಿಬೋಧತಿ.