೪. ಕೋಕಿಲವಗ್ಗೋ

[೩೩೧] ೧. ಕೋಕಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವೇ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ತಕ್ಕಾರಿಯಜಾತಕೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚೋ ಓವಾದಕೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಬಹುಭಾಣೀ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ಬಹುಭಾಣಿತಂ ನಿಸೇಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗತೋ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸೀದಿ, ತಸ್ಸುಪರಿ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ. ತತ್ರೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಕಕುಲಾವಕೇ ಕಾಳಕೋಕಿಲಾ ಅತ್ತನೋ ಅಣ್ಡಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಾಕೀ ತಂ ಕೋಕಿಲಅಣ್ಡಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ, ಅಪರಭಾಗೇ ತತೋ ಕೋಕಿಲಪೋತಕೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಕಾಕೀ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಗೋಚರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಸೋ ಅವಿರೂಳ್ಹಪಕ್ಖೋ ಅಕಾಲೇಯೇವ ಕೋಕಿಲರವಂ ರವಿ. ಕಾಕೀ ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನೇವ ತಾವ ಅಞ್ಞಂ ರವಂ ರವತಿ, ವಡ್ಢನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಣ್ಡಕೇನ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕುಲಾವಕಾ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಮೇತಂ ಸಹಾಯಾ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ರಾಜಾನಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಪರಿಯೇಸಾಮಿ, ಲದ್ಧಾ ದಾನಿ ಮೇ ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಮುಖರಾ ಅಕಾಲೇ ಬಹುಭಾಣಿನೋ ಏವರೂಪಂ ಲಭನ್ತಿ. ಅಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಕಿಲಪೋತಕೋ ಕಾಕಿಯಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅವಿರೂಳ್ಹಪಕ್ಖೋ ಅಕಾಲೇಯೇವ ಕೋಕಿಲರವಂ ರವಿ. ಅಥ ನಂ ಕಾಕೀ ‘ನಾಯಂ ಮಮ ಪುತ್ತಕೋ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕುಲಾವಕಾ ಪಾತೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ತಿರಚ್ಛಾನಾ ವಾ, ಅಕಾಲೇ ಬಹುಭಾಣಿನೋ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೨೧. ‘‘ಯೋ ವೇ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಅತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸತಿ;

ಏವಂ ಸೋ ನಿಹತೋ ಸೇತಿ, ಕೋಕಿಲಾಯಿವ ಅತ್ರಜೋ.

೧೨೨. ‘‘ನ ಹಿ ಸತ್ಥಂ ಸುನಿಸಿತಂ, ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಾಮಿವ;

ಏವಂ ನಿಕಟ್ಠೇ ಪಾತೇತಿ, ವಾಚಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ ಯಥಾ.

೧೨೩. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಕಾಲೇ ಅಕಾಲೇ ವಾ, ವಾಚಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ನಾತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ಅತ್ತಸಮಮ್ಹಿ ವಾ.

೧೨೪. ‘‘ಯೋ ಚ ಕಾಲೇ ಮಿತಂ ಭಾಸೇ, ಮತಿಪುಬ್ಬೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಬ್ಬೇ ಅಮಿತ್ತೇ ಆದೇತಿ, ಸುಪಣ್ಣೋ ಉರಗಾಮಿವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚನಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ. ಅತಿವೇಲನ್ತಿ ವೇಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಭಾಸತಿ. ಹಲಾಹಲಾಮಿವಾತಿ ಹಲಾಹಲಂ ಇವ. ನಿಕಟ್ಠೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇ ಕಾಲೇ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸುನಿಸಿತಸತ್ಥಹಲಾಹಲವಿಸತೋಪಿ ಖಿಪ್ಪತರಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತವಚನಮೇವ ಪಾತೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ. ಕಾಲೇ ಅಕಾಲೇ ವಾತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಚ ಅಕಾಲೇ ಚ ವಾಚಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅತಿವೇಲಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಅಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮೇ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮತಿಪುಬ್ಬೋತಿ ಮತಿಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಥನೇನ ಮತಿಪುಬ್ಬೋ. ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಞಾಣೇನ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥವಿನ್ದನಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ನಾಮ. ಉರಗಾಮಿವಾತಿ ಉರಗಂ ಇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಸುಪಣ್ಣೋ ಸಮುದ್ದಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಮಹಾಭೋಗಂ ಉರಗಂ ಆದೇತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಚ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನಂ ಸಿಮ್ಬಲಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಮತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಮಿತಂ ಭಾಸತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೇ ಅಮಿತ್ತೇ ಆದೇತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಿತಭಾಣೀ ಅಹೋಸಿ, ಯಸಞ್ಚಸ್ಸ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತತರಂ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೋಕಿಲಪೋತಕೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೋಕಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೩೨] ೨. ರಥಲಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಿ ಹನ್ತ್ವಾ ಹತೋ ಬ್ರೂತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ರಥೇನ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಮಗ್ಗೇ ರಥಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಕಟಸತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಕಟಂ ಅಪನೇಥಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಕಟೇ ಅನಪನೀಯಮಾನೇ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಯಾ ಪುರಿಮಸಕಟೇ ಸಾಕಟಿಕಸ್ಸ ರಥಧುರೇ ಪಹರಿ. ಸಾ ರಥಧುರೇ ಪಟಿಹತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ನಲಾಟಂ ಪಹರಿ. ತಾವದೇವಸ್ಸ ನಲಾಟೇ ಗಣ್ಡೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಕಟಿಕೇಹಿ ಪಹಟೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾಕಟಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ದೋಸಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಪುರೋಹಿತೋ ‘ಸಾಕಟಿಕೇಹಿ ಪಹಟೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಪರಜ್ಜೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತೋ ರಥೇನ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಇಧ ಪನ ತೇನ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಿತೇ ರಾಜಾ ಸಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಾಕಟಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾವ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಮ ಪುರೋಹಿತಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಲಾಟೇ ಗಣ್ಡೋ ಉಟ್ಠಾಪಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸ್ಸಹರಣಂ ತೇಸಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಮ್ಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾವ ಏತೇಸಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಂ ಹರಾಪೇಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಹರಿತ್ವಾಪಿ ‘ಪರೇನ ಪಹಟಮ್ಹಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇನ ನಾಮ ನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

೧೨೫. ‘‘ಅಪಿ ಹನ್ತ್ವಾ ಹತೋ ಬ್ರೂತಿ, ಜೇತ್ವಾ ಜಿತೋತಿ ಭಾಸತಿ;

ಪುಬ್ಬಮಕ್ಖಾಯಿನೋ ರಾಜ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ನ ಸದ್ದಹೇ.

೧೨೬. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಯೋ, ಸುಣೇಯ್ಯ ಇತರಸ್ಸಪಿ;

ಉಭಿನ್ನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ತಥಾ ಕರೇ.

೧೨೭. ‘‘ಅಲಸೋ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗೀ ನ ಸಾಧು, ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಸಾಧು;

ರಾಜಾ ನ ಸಾಧು ಅನಿಸಮ್ಮಕಾರೀ, ಯೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕೋಧನೋ ತಂ ನ ಸಾಧು.

೧೨೮. ‘‘ನಿಸಮ್ಮ ಖತ್ತಿಯೋ ಕಯಿರಾ, ನಾನಿಸಮ್ಮ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ ರಾಜ, ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಿ ಹನ್ತ್ವಾತಿ ಅಪಿ ಏಕೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಹನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪರೇನ ಪಹಟೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಬ್ರೂತಿ ಕಥೇತಿ. ಜೇತ್ವಾ ಜಿತೋತಿ ಸಯಂ ವಾ ಪನ ಪರಂ ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಜಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಭಾಸತಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬಮೇವ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಖಾಯನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಮಕ್ಖಾಯಿನೋ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ನ ಸದ್ದಹೇ, ಏಕಂಸೇನ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂಸೇನ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ. ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಯಥಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಭಾವೋ ಠಿತೋ, ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯ.

ಅಸಞ್ಞತೋತಿ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಅಸಞ್ಞತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ. ತಂ ನ ಸಾಧೂತಿ ಯಂ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಞಾಣವತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹಿವಸೇನ ದಳ್ಹಕೋಪಸಙ್ಖಾತಂ ಕೋಧನಂ, ತಂ ನ ಸಾಧು. ನಾನಿಸಮ್ಮಾತಿ ನ ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ. ದಿಸಮ್ಪತೀತಿ ದಿಸಾನಂ ಪತಿ, ಮಹಾರಾಜ. ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚಾತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿವಾರೋ ಚೇವ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿ, ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿಯಮಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ದೋಸೋ ಜಾತೋತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರಥಲಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೩೩] ೩. ಪಕ್ಕಗೋಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತದೇವ ಮೇ ತ್ವನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧ ಪನ ತೇಸಂ ಉದ್ಧಾರಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಲುದ್ದಕೋ ‘‘ಉಭೋಪಿ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಪಕ್ಕಗೋಧಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಭರಿಯಂ ಪಾನೀಯತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಗೋಧಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಗೋಧಾ ಪಲಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮಿ, ಪಕ್ಕಗೋಧಾಯ ಪಲಾಯನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ? ಸಾ ಜೇತವನೇ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಕಿಂ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಯಂ ತೇ ಹಿತಕಾಮೋ ಸಸಿನೇಹೋ ಉಪಕಾರಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಹಿತಕಾಮಾ ಸಸಿನೇಹಾ, ಅಯಂ ಪನ ಮಯಿ ನಿಸ್ಸಿನೇಹೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಹೋತು ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಏವಂ ನಾಮೇಸ ಕರೋತಿ. ಯದಾ ಪನ ತೇ ಗುಣಂ ಸರತಿ, ತದಾ ತುಯ್ಹಮೇವ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ದೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಇಧ ಪನ ತೇಸಂ ನಿವತ್ತನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಲುದ್ದಕೋ ಕಿಲನ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಪಕ್ಕಗೋಧಂ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಧೀತಾ ತಂ ವಲ್ಲಿಯಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತೇ ಏಕಂ ಸರಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಸ್ಸತ್ಥಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ರಾಜಪುತ್ತೋ ‘‘ಗಚ್ಛ ಭದ್ದೇ, ಸರತೋ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇನ ಉದಕಂ ಆಹರ, ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಗೋಧಂ ಸಾಖಾಯ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯತ್ಥಾಯ ಗತಾ. ಇತರೋ ಸಬ್ಬಂ ಗೋಧಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಮ್ಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ತಾಯ ಪಾನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾಯ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಗೋಧಾ ಸಾಖಾಯ ಓತರಿತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಂ ಪಾವಿಸಿ, ಅಹಂ ಧಾವಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಹತ್ಥೇಯೇವ ಕತ್ವಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬಿಲಂ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಹೋತು, ದೇವ, ಪಕ್ಕಗೋಧಾಯ ಪಲಾಯನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಏಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಂಸು.

ರಾಜಪುತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಮತ್ತೇ ಠಪೇಸಿ, ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನೋ ಪನಸ್ಸಾ ನತ್ಥಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ನನು ಮಯಂ ಅಯ್ಯೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಾಮ, ಕಿಂ ನೋ ನ ಓಲೋಕೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾತ, ಅಹಮೇವ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಾಮಿ, ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ರಾಜಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಇದಾನಿ ಕಿಂ ದಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪಕ್ಕಗೋಧಂ ಏಕಕೋವ ಖಾದೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ನ ದೇವೋ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ದೇವೀ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ತಂ, ತಾತ, ನ ಪಾಕಟಂ, ರಞ್ಞೋಯೇವ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಪಾಕಟ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೯. ‘‘ತದೇವ ಮೇ ತ್ವಂ ವಿದಿತೋ, ವನಮಜ್ಝೇ ರಥೇಸಭ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ಖಗ್ಗಬದ್ಧಸ್ಸ, ಸನ್ನದ್ಧಸ್ಸ ತಿರೀಟಿನೋ;

ಅಸ್ಸತ್ಥದುಮಸಾಖಾಯ, ಪಕ್ಕಗೋಧಾ ಪಲಾಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತದೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಅದಾಯಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ತ್ವಂ ವಿದಿತೋ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ತವ ಸಭಾವಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಗ್ಗಬದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಬದ್ಧಖಗ್ಗಸ್ಸ. ತಿರೀಟಿನೋತಿ ತಿರೀಟವತ್ಥನಿವತ್ಥಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾಗಮನಕಾಲೇ. ಪಕ್ಕಗೋಧಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಪಕ್ಕಾ ಗೋಧಾ ಪಲಾಯಥಾತಿ.

ಏವಂ ರಞ್ಞಾ ಕತದೋಸಂ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ದೇವಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ವಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೩೦. ‘‘ನಮೇ ನಮನ್ತಸ್ಸ ಭಜೇ ಭಜನ್ತಂ, ಕಿಚ್ಚಾನುಕುಬ್ಬಸ್ಸ ಕರೇಯ್ಯ ಕಿಚ್ಚಂ;

ನಾನತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಕರೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಂ, ಅಸಮ್ಭಜನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮ್ಭಜೇಯ್ಯ.

೧೩೧. ‘‘ಚಜೇ ಚಜನ್ತಂ ವನಥಂ ನ ಕಯಿರಾ, ಅಪೇತಚಿತ್ತೇನ ನ ಸಮ್ಭಜೇಯ್ಯ;

ದಿಜೋ ದುಮಂ ಖೀಣಫಲನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯ ಮಹಾ ಹಿ ಲೋಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಮೇ ನಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಅತ್ತನಿ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ನಮತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿನಮೇಯ್ಯ. ಕಿಚ್ಚಾನುಕುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಅನುಕುಬ್ಬನ್ತಸ್ಸೇವ. ಅನತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಅವಡ್ಢಿಕಾಮಸ್ಸ. ವನಥಂ ನ ಕಯಿರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚಜನ್ತೇ ತಣ್ಹಾಸ್ನೇಹಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಅಪೇತಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅಪಗತಚಿತ್ತೇನ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತೇನ. ನ ಸಮ್ಭಜೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞಂ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ದಿಜೋ ಖೀಣಫಲಂ ದುಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಫಲಭರಿತಂ ರುಕ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಖೀಣರಾಗಂ ಪುರಿಸಂ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಸಿನೇಹಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕಥೇನ್ತೇ ಏವ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತವ ಗುಣಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿಂ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸಯೇವ ಕಥಾಯ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿಂ, ಮಮ ಅಪರಾಧಂ ಸಹನ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಸಕಲರಜ್ಜಂ ತುಯ್ಹಮೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೨. ‘‘ಸೋ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಯಥಾನುಭಾವಂ, ಕತಞ್ಞುತಂ ಖತ್ತಿಯೇ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ;

ಸಬ್ಬಞ್ಚ ತೇ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದದಾಮಿ, ಯಸ್ಸಿಚ್ಛಸೀ ತಸ್ಸ ತುವಂ ದದಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಸೋ ಅಹಂ. ಯಥಾನುಭಾವನ್ತಿ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ. ಯಸ್ಸಿಚ್ಛಸೀತಿ ಯಸ್ಸ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಸ್ಸ ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಂ ತ್ವಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ದದಾಮೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ರಾಜಾ ದೇವಿಯಾ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ಅದಾಸಿ, ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಸರಾಪಿತೋ’’ತಿ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸಪಿ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಏತರಹಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾವ ಅಹೇಸುಂ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಪಕ್ಕಗೋಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೩೪] ೪. ರಾಜೋವಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಗವಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ರಾಜೋವಾದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ತೇಸಕುಣಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೧೭.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇಧ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಾ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಿತಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ರಮಣೀಯೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ವಿಹಾಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ಅಗುಣಪರಿಯೇಸಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಕೋಚಿ ಅಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅನ್ತೋಜನೇ ಚ ಬಹಿಜನೇ ಚ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚ ಬಹಿನಗರೇ ಚ ಕಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಣ್ಣವಾದಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಜನಪದೇ ನು ಖೋ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಜನಪದಂ ಚರಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಅವಣ್ಣವಾದಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಕಥಮೇವ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ನು ಖೋ ಕಥ’’ನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಾನಿ ನಿಗ್ರೋಧಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಮಧುರಾನಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ ಸಕ್ಖರಚುಣ್ಣಸಮರಸಾನಿ. ಸೋ ರಾಜಾನಮ್ಪಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಫಲಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಂ ಅತಿ ವಿಯ ಮಧುರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ನೂನ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ತೇನೇತಂ ಮಧುರನ್ತಿ. ರಞ್ಞೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಕಾಲೇ ಅಮಧುರಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ರಾಜೂಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿಪಿ ವನಮೂಲಫಲಾನಿಪಿ ಅಮಧುರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ನಿರೋಜಾನಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಏತಾನಿ, ಸಕಲಮ್ಪಿ ರಟ್ಠಂ ನಿರೋಜಂ ಕಸಟಂ ಹೋತಿ. ತೇಸು ಪನ ಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಮಧುರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ, ಸಕಲಮ್ಪಿ ರಟ್ಠಂ ಓಜವನ್ತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಭಾವಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಾಪಸಸ್ಸ ವಚನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಂ ಅದಾಸಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ತಿತ್ತಕರಸಂ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಮಧುರಂ ನಿರಸ’’ನ್ತಿ ಸಹ ಖೇಳೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ತಿತ್ತಕಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ನೂನ ರಾಜಾ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ರಾಜೂನಞ್ಹಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಕಾಲೇ ಅರಞ್ಞೇ ಫಲಾಫಲಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಮಧುರಂ ನಿರೋಜಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೩೩. ‘‘ಗವೇ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಜಿಮ್ಹಂ ಗತೇ ಸತಿ.

೧೩೪. ‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಚೇ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ದುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ.

೧೩೫. ‘‘ಗವಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ಗಾವೀ ಉಜುಂ ಯನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಉಜುಂ ಗತೇ ಸತಿ.

೧೩೬. ‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಸಚೇ ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗವನ್ತಿ ಗುನ್ನಂ. ತರಮಾನಾನನ್ತಿ ನದಿಂ ಓತರನ್ತಾನಂ. ಜಿಮ್ಹನ್ತಿ ಕುಟಿಲಂ ವಙ್ಕಂ. ನೇತ್ತೇತಿ ನಾಯಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗವಜೇಟ್ಠಕೇ ಉಸಭೇ ಪುಙ್ಗವೇ. ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾತಿ ಇತರೇ ಸತ್ತಾ ಪುರೇತರಮೇವ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಖಂ ಸೇತೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸೇತಿ, ಚತೂಸುಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ದುಕ್ಖಮೇವ ವಿನ್ದತಿ. ಅಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಯದಿ ರಾಜಾ ಛನ್ದಾದಿಅಗತಿಗಮನವಸೇನ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಹೋತಿ. ಸುಖಂ ಸೇತೀತಿ ಸಚೇ ರಾಜಾ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಸುಖಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ನಿಗ್ರೋಧಪಕ್ಕಂ ಅಹಮೇವ ಮಧುರಂ ಕತ್ವಾ ತಿತ್ತಕಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಪುನ ಮಧುರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರಾಜೋವಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೩೫] ೫. ಜಮ್ಬುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬ್ರಹಾ ಪವಡ್ಢಕಾಯೋ ಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸುಗತಾಲಯಕರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವದತ್ತೋ ತುಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಕರೋನ್ತೋ ಮಮ ಹತ್ಥೇ ಬೀಜನಿಂ ದತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಉರೇ ಜಣ್ಣುನಾ ಪಹರಿ, ಇತಿ ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಕರೋನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಮ ಅನುಕರೋನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅನುಭೋಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೀಹಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಗುಹಾಯಂ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹಿಂಸಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗುಹಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿ, ‘‘ಕಿಂ ಜಮ್ಬುಕಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ ತಂ, ಭದ್ದನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸೀಹೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮಂಸಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸೀಹವಿಘಾಸೇನ ಥೂಲಸರೀರತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಸೀಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ, ಸಾಮಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಲಿಬೋಧೋ, ತುಮ್ಹೇ ನಿಚ್ಚಂ ಮಂಸಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಂ ಪೋಸೇಥ, ಅಜ್ಜ ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಅಹಂ ಏಕಂ ವಾರಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೀಹೋ ‘‘ಮಾ ತೇ, ಜಮ್ಬುಕ, ಏತಂ ರುಚ್ಚಿ, ನ ತ್ವಂ ವಾರಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಖಾದಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಹಂ ತೇ ವಾರಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ, ವಾರಣೋ ನಾಮ ಮಹಾಕಾಯೋ ಪವಡ್ಢಕಾಯೋ, ಮಾ ವಾರಣಂ ಗಣ್ಹಿ, ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

೧೩೭. ‘‘ಬ್ರಹಾ ಪವಡ್ಢಕಾಯೋ ಸೋ, ದೀಘದಾಠೋ ಚ ಜಮ್ಬುಕ;

ನ ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಕುಲೇ ಜಾತೋ, ಯತ್ಥ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಕುಞ್ಜರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ರಹಾತಿ ಮಹನ್ತೋ. ಪವಡ್ಢಕಾಯೋತಿ ಉದ್ಧಂ ಉಗ್ಗತಕಾಯೋ. ದೀಘದಾಠೋತಿ ದೀಘದನ್ತೋ ತೇಹಿ ದನ್ತೇಹಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇ ಪಾಪೇತಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸೀಹಕುಲೇ ಜಾತಾ ಮತ್ತವಾರಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತ್ವಂ ನ ತತ್ಥ ಜಾತೋ, ಸಿಙ್ಗಾಲಕುಲೇ ಪನ ಜಾತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಸೀಹೇನ ವಾರಿತೋಯೇವ ಗುಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ‘‘ಬುಕ್ಕ ಬುಕ್ಕಾ’’ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಕಂ ನದಂ ನದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇ ಠಿತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಕಾಳವಾರಣಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕುಮ್ಭೇ ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿ. ವಾರಣೋ ಪುರಿಮಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಸೀಸಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಜಾತಂ. ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಅನುತ್ಥುನನ್ತೋ ಸಯಿ, ವಾರಣೋ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ತಂ ವಿನಾಸಪ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ’’ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೩೮. ‘‘ಅಸೀಹೋ ಸೀಹಮಾನೇನ, ಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಕುಬ್ಬತಿ;

ಕೋತ್ಥೂವ ಗಜಮಾಸಜ್ಜ, ಸೇತಿ ಭೂಮ್ಯಾ ಅನುತ್ಥುನಂ.

೧೩೯. ‘‘ಯಸಸ್ಸಿನೋ ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ, ಸಞ್ಜಾತಖನ್ಧಸ್ಸ ಮಹಬ್ಬಲಸ್ಸ;

ಅಸಮೇಕ್ಖಿಯ ಥಾಮಬಲೂಪಪತ್ತಿಂ, ಸ ಸೇತಿ ನಾಗೇನ ಹತೋಯಂ ಜಮ್ಬುಕೋ.

೧೪೦. ‘‘ಯೋ ಚೀಧ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುತೇ ಪಮಾಯ, ಥಾಮಬ್ಬಲಂ ಅತ್ತನಿ ಸಂವಿದಿತ್ವಾ;

ಜಪ್ಪೇನ ಮನ್ತೇನ ಸುಭಾಸಿತೇನ, ಪರಿಕ್ಖವಾ ಸೋ ವಿಪುಲಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿಕುಬ್ಬತೀತಿ ಪರಿವತ್ತೇತಿ. ಕೋತ್ಥೂವಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ. ಅನುತ್ಥುನನ್ತಿ ಅನುತ್ಥುನನ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಯಂ ಕೋತ್ಥು ಮಹನ್ತಂ ಗಜಂ ಪತ್ವಾ ಅನುತ್ಥುನನ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಸೇತಿ, ಏವಂ ಯೋ ಅಞ್ಞೋ ದುಬ್ಬಲೋ ಬಲವತಾ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ, ಸೋಪಿ ಏವರೂಪೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಇಸ್ಸರಿಯವತೋ. ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯಬಲೇನ ಚ ಞಾಣಬಲೇನ ಚ ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಸಞ್ಜಾತಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಮಹಾಖನ್ಧಸ್ಸ. ಮಹಬ್ಬಲಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಥಾಮಸ್ಸ. ಥಾಮಬಲೂಪಪತ್ತಿನ್ತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ಥಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ಬಲಞ್ಚೇವ ಸೀಹಜಾತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅಜಾನಿತ್ವಾ, ಕಾಯಥಾಮಞ್ಚ ಞಾಣಬಲಞ್ಚ ಸೀಹಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸ ಸೇತೀತಿ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸೀಹೇನ ಸದಿಸಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ, ಸೋ ಅಯಂ ಜಮ್ಬುಕೋ ನಾಗೇನ ಹತೋ ಮತಸಯನಂ ಸೇತಿ.

ಪಮಾಯಾತಿ ಪಮಿನಿತ್ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ‘‘ಪಮಾಣಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥಾಮಬ್ಬಲನ್ತಿ ಥಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ಬಲಂ, ಕಾಯಥಾಮಞ್ಚ ಞಾಣಬಲಞ್ಚಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಪ್ಪೇನಾತಿ ಜಪೇನ, ಅಜ್ಝೇನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನ್ತೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಕರಣೇನ. ಸುಭಾಸಿತೇನಾತಿ ಸಚ್ಚಾದಿಗುಣಯುತ್ತೇನ ಅನವಜ್ಜವಚನೇನ. ಪರಿಕ್ಖವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ವಿಪುಲಂ ಜಿನಾತೀತಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಹೋತಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಜಪ್ಪಮನ್ತವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಭಾಸಿತಂ ಭಾಸನ್ತೋ ಕರೋತಿ, ಸೋ ವಿಪುಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಜಿನಾತಿ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಜಮ್ಬುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೩೩೬] ೬. ಬ್ರಹಾಛತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಿಣಂ ತಿಣನ್ತಿ ಲಪಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಕಥಿತಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಯುದ್ಧೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಗಣ್ಹಿ. ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಛತ್ತೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಮಯಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಸು ವಸನ್ತಿ. ಕುಮಾರೋ ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಯಂ ತೇ ಜಾನನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಗಣಸತ್ಥಾ ಜಾತೋ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಇಸಿಗಣಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿಸಾ, ಕಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ನ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಾರಿಸ, ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತಾ, ತೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಿ, ಮಙ್ಗಲಂ ಭಣಾಪೇನ್ತಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಗರಹನ್ತಿ, ಮಯಂ ತೇನ ಭಯೇನ ನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಭಾಯಥ, ಅಹಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಖಾರಿವಿವಿಧಮಾದಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ತಾ. ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾಪಿ ಕೋಸಲರಜ್ಜಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ರಾಜಯುತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಲೋಹಚಾಟಿಯೋ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಮೇವ ವಸತಿ. ಅಥ ತೇ ಇಸಯೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ರತ್ತಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಇರಿಯಾಪಥೇಸ್ಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾತಲೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಯಾವ ಭತ್ತಕಾಲಾ ತಂ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಛತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ವಿಚಿತ್ರಂ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಸನ್ನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಾಸಾಪೇಸಿ.

ಛತ್ತೋ ನಿಧಿಉದ್ಧರಣಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಇಮಿನಾ ಮಮ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ನಿದಹಿತ’’ನ್ತಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿದಹಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾಪಸೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿಸಾ, ಅಹಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಜ್ಜೇ ಗಹಿತೇ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ಅನುರಕ್ಖಿಂ, ಇದಾನಿ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ಅಹಂ ಏತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ತಯಾವ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಧನಚಾಟಿಯೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಸಿಬ್ಬಕೇಸು ಧನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಾಟಿಯೋ ತಿಣಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಚ ಇಸಿಸತಾನಿ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಧನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಯುತ್ತೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಕಾರಅಟ್ಟಾಲಕಾದಿಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಪತ್ತರಞ್ಞಾ ಯುದ್ಧೇನ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋಪಿ ‘‘ತಾಪಸಾ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಾಟಿಯೋ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ತಿಣಮೇವ ಪಸ್ಸಿ, ತಸ್ಸ ಧನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತೋ ಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಿಣಂ ತಿಣ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಚರತಿ, ನಾಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಸೋಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮಹನ್ತೋ ಸೋಕೋ, ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಚರತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಖೋ ಪನ ಮಂ ನಾಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ನಿಸ್ಸೋಕಂ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೋ ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಲಪನಕಾಲೇ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೧. ‘‘ತಿಣಂ ತಿಣನ್ತಿ ಲಪಸಿ, ಕೋ ನು ತೇ ತಿಣಮಾಹರಿ;

ಕಿಂ ನು ತೇ ತಿಣಕಿಚ್ಚತ್ಥಿ, ತಿಣಮೇವ ಪಭಾಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಂ ನು ತೇ ತಿಣಕಿಚ್ಚತ್ಥೀತಿ ಕಿಂ ನು ತವ ತಿಣೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ. ತಿಣಮೇವ ಪಭಾಸಸೀತಿ ತ್ವಞ್ಹಿ ಕೇವಲಂ ‘‘ತಿಣಂ ತಿಣ’’ನ್ತಿ ತಿಣಮೇವ ಪಭಾಸಸಿ, ‘‘ಅಸುಕತಿಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ನ ಕಥೇಸಿ, ತಿಣನಾಮಂ ತಾವಸ್ಸ ಕಥೇಹಿ ‘‘ಅಸುಕತಿಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿ, ಮಯಂ ತೇ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಅಥ ಪನ ತೇ ತಿಣೇನತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ನಿಕ್ಕಾರಣಾ ಮಾ ವಿಪ್ಪಲಪೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೨. ‘‘ಇಧಾಗಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಬ್ರಹಾ ಛತ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ;

ಸೋ ಮೇ ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾಯ, ತಿಣಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ರಹಾತಿ ದೀಘೋ. ಛತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ತಿಣಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಚಾಟೀಸು ತಿಣಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೩. ‘‘ಏವೇತಂ ಹೋತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಪ್ಪೇನ ಬಹುಮಿಚ್ಛತಾ;

ಸಬ್ಬಂ ಸಕಸ್ಸ ಆದಾನಂ, ಅನಾದಾನಂ ತಿಣಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಪ್ಪೇನ ತಿಣೇನ ಬಹುಧನಂ ಇಚ್ಛತಾ ಏವಂ ಏತಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಯದಿದಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಸಕಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಆದಾನಂ ಅಗಯ್ಹೂಪಗಸ್ಸ ತಿಣಸ್ಸ ಚ ಅನಾದಾನಂ. ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಬ್ರಹಾ ಛತ್ತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ತಿಣಂ ಚಾಟೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೪. ‘‘ಸೀಲವನ್ತೋ ನ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಬಾಲೋ ಸೀಲಾನಿ ಕುಬ್ಬತಿ;

ಅನಿಚ್ಚಸೀಲಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ, ಕಿಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲವನ್ತೋತಿ ಯೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ, ತೇ ಏವರೂಪಂ ನ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ. ಬಾಲೋ ಸೀಲಾನಿ ಕುಬ್ಬತೀತಿ ಬಾಲೋ ಪನ ದುರಾಚಾರೋ ಏವರೂಪಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಚಾರಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಕರೋತಿ. ಅನಿಚ್ಚಸೀಲನ್ತಿ ಅದ್ಧುವೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಂ. ಕಿಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಪರಿಭಾವಿತಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಕಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ, ವಿಪತ್ತಿಮೇವಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ. ತಂ ಗರಹನ್ತೋ ವತ್ವಾ ಸೋ ತಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥಾಯ ನಿಸ್ಸೋಕೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಹಾಛತ್ತೋ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬ್ರಹಾಛತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೩೩೭] ೭. ಪೀಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ತೇ ಪೀಠಮದಾಯಿಮ್ಹಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಜನಪದತೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರದಹರೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕೇ ಉಪಕಾರಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ನಾಮ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಏತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಅಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಅವೇಲಾಯ ಗತತ್ತಾ ಕೋಚಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಾಯ ಘರದ್ವಾರಂ ಗತೋ. ತತ್ರಾಪಿ ಅತಿಪಾತೋವ ಗತತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪುನಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾಗುಯಾ ನಿಟ್ಠಿತಾಯ ಗತೋ, ಪುನಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಭತ್ತೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಗತೋ. ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾನಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಏವ, ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ‘ಸದ್ಧಾನಿ ಪಸನ್ನಾನೀ’ತಿ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪರಿಭವನ್ತೋ ಚರತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಜಾನಪದೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತಿಕಾಲಸ್ಸೇವ ಕುಲದ್ವಾರಂ ಗತೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಪರಿಭವನ್ತೋ ಚರತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಕುಜ್ಝಸಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ತಾಪಸಾಪಿ ತಾವ ಕುಲದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ನ ಕುಜ್ಝಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪಸನ್ನೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕತರಂ ಕುಲಘರಂ ಸದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಘರ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ, ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ನಂ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು, ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜಕುಲತೋ ನಿವತ್ತನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದಧೋವನತೇಲಮಕ್ಖನಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭತ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರದ್ವಾರಂ ಆಗತಾ ನಾಮ ಯಾಚಕಾ ವಾ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಗತಪುಬ್ಬಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾರಕೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಆಸನಂ ವಾ ಪಾನೀಯಂ ವಾ ಪಾದಧೋವನಂ ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ವಾ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ಗತಾ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸೋ, ತಂ ನೋ ಖಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೫. ‘‘ನ ತೇ ಪೀಠಮದಾಯಿಮ್ಹಾ, ನ ಪಾನಂ ನಪಿ ಭೋಜನಂ;

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಖಮಸ್ಸು ಮೇ, ಏತಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಅಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತೇ ಪೀಠಮದಾಯಿಮ್ಹಾತಿ ಪೀಠಮ್ಪಿ ತೇ ನ ದಾಪಯಿಮ್ಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೬. ‘‘ನೇವಾಭಿಸಜ್ಜಾಮಿ ನ ಚಾಪಿ ಕುಪ್ಪೇ, ನ ಚಾಪಿ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯಮಾಸಿ ಕಿಞ್ಚಿ;

ಅಥೋಪಿ ಮೇ ಆಸಿ ಮನೋವಿತಕ್ಕೋ, ಏತಾದಿಸೋ ನೂನ ಕುಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನೇವಾಭಿಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ನೇವ ಲಗ್ಗಾಮಿ. ಏತಾದಿಸೋತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏತಾದಿಸೋ ನೂನ ಸಭಾವೋ, ಅದಾಯಕವಂಸೋ ಏಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮೇ ಮನೋವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೪೭. ‘‘ಏಸಸ್ಮಾಕಂ ಕುಲೇ ಧಮ್ಮೋ, ಪಿತುಪಿತಾಮಹೋ ಸದಾ;

ಆಸನಂ ಉದಕಂ ಪಜ್ಜಂ, ಸಬ್ಬೇತಂ ನಿಪದಾಮಸೇ.

೧೪೮. ‘‘ಏಸಸ್ಮಾಕಂ ಕುಲೇ ಧಮ್ಮೋ, ಪಿತುಪಿತಾಮಹೋ ಸದಾ;

ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪತಿಟ್ಠಾಮ, ಉತ್ತಮಂ ವಿಯ ಞಾತಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಭಾವೋ. ಪಿತುಪಿತಾಮಹೋತಿ ಪಿತೂನಞ್ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಕೋ. ಉದಕನ್ತಿ ಪಾದಧೋವನಉದಕಂ. ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲಂ. ಸಬ್ಬೇತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಏತಂ. ನಿಪದಾಮಸೇತಿ ನಿಕಾರಪಕಾರಾ ಉಪಸಗ್ಗಾ, ದಾಮಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ದದಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ದಾಯಕವಂಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಂಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ತಮಂ ವಿಯ ಞಾತಕನ್ತಿ ಮಾತರಂ ವಿಯ ಪಿತರಂ ವಿಯ ಚ ಮಯಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಹತ್ಥೇನ ಉಪಟ್ಠಹಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಕತಿಪಾಹಂ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಪೀಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೩೩೮] ೮. ಥುಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಿದಿತಂ ಥುಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತೇ ತಸ್ಸ ಮಾತು ಕೋಸಲರಾಜಧೀತಾಯ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಲೋಹಿತಪಿವನದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡು ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಾಸಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಸುತ್ವಾ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಕಿರ ಏವರೂಪೋ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಕಾ ನಿಪ್ಫತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ನೇಮಿತ್ತಕಾ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಸತ್ತೋ ತುಮ್ಹೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಕೋ ಏತ್ಥ ದೋಸೋ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಂ ಸತ್ಥೇನ ಫಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತಂ ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಕೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಪಾಯೇಸಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಮಮ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪುತ್ತೋ ಪಿತರಂ ಮಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ತೇನಾ’’ತಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಪಾತನತ್ಥಂ ಕುಚ್ಛಿಂ ಮದ್ದಾಪೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಪುತ್ತೋ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅಜರೋ ಅಮರೋ, ಪುತ್ತಮುಖಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ಮಾ ಇತೋ ಪಭುತಿ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಮದ್ದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಞತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಯ್ಯಾನಗಮನಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ಅಜಾತಸ್ಸೇವ ಪಿತು ಸತ್ತುಭಾವತೋ ‘‘ಅಜಾತಸತ್ತು’’ತ್ವೇವ ನಾಮಮಕಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವುತೋ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕುಮಾರಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು. ರಾಜಾ ಬಲವಸಿನೇಹೇನ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಊರುಮ್ಹಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಗತೇನ ಪೇಮೇನ ಪುತ್ತಮೇವ ಮಮಾಯನ್ತೋ ನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪಮಾದಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಪುತ್ತೇ ಆಸಙ್ಕಮಾನಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ಆಣಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹೂ ರಾಜಕುಮಾರೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೇ ಚ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋಪಿ ಪುತ್ತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋ ಆಚರಿಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಆಚರಿಯೋ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತರಾಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಮಹಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಏವಞ್ಚ ಪನ ತಂ ವದೇಸಿ ‘‘ತಾತ, ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ, ದುತಿಯಂ ಮಹಾಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ, ತತಿಯಂ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಮಾನೋ ಸೋಪಾನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ, ಚತುತ್ಥಂ ಸಯನಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಸಿರಿವಿಭವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿತರಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧು ದೇವ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಲದ್ಧೇನ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ರಾಜಾನಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಕುಮಾರೋ ‘‘ವಿಸಂ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ಭತ್ತಪಾತಿಯಂ ಭತ್ತೇ ಅಚ್ಛುಪನ್ತೇಯೇವ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೯. ‘‘ವಿದಿತಂ ಥುಸಂ ಉನ್ದುರಾನಂ, ವಿದಿತಂ ಪನ ತಣ್ಡುಲಂ;

ಥುಸಂ ಥುಸಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ತಣ್ಡುಲಂ ಪನ ಖಾದರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿದಿತನ್ತಿ ಕಾಳವದ್ದಲೇಪಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಉನ್ದುರಾನಂ ಥುಸೋ ಥುಸಭಾವೇನ ತಣ್ಡುಲೋ ಚ ತಣ್ಡುಲಭಾವೇನ ವಿದಿತೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ. ಇಧ ಪನ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ‘‘ಥುಸಂ ತಣ್ಡುಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಖಾದರೇತಿ ಥುಸಂ ಥುಸಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಮೇವ ಖಾದನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಾತ ಕುಮಾರ, ಯಥಾ ಉನ್ದುರಾನಂ ಅನ್ಧಕಾರೇಪಿ ಥುಸೋ ಥುಸಭಾವೇನ ತಣ್ಡುಲೋ ಚ ತಣ್ಡುಲಭಾವೇನ ಪಾಕಟೋ, ತೇ ಥುಸಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಮೇವ ಖಾದನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಮಮಪಿ ತವ ವಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಭಾವೋ ಪಾಕಟೋತಿ.

ಕುಮಾರೋ ‘‘ಞಾತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಭೀತೋ ಭತ್ತಪಾತಿಯಂ ವಿಸಂ ಪಾತೇತುಂ ಅವಿಸಹಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ತಾವಮ್ಹಿ ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ಕಥಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಕಣ್ಣಿಕವಸೇನ ಮನ್ತಯಮಾನಾ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ, ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗತಕಾಲೇ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಠತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಖಗ್ಗೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವವತ್ಥಪೇಸುಂ. ಕುಮಾರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಹಾಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಸನ್ನದ್ಧಖಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ರಞ್ಞೋ ಪಹರಣೋಕಾಸಂ ಉಪಧಾರೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೦. ‘‘ಯಾ ಮನ್ತನಾ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ, ಯಾ ಚ ಗಾಮೇ ನಿಕಣ್ಣಿಕಾ;

ಯಞ್ಚೇತಂ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚ, ಏತಮ್ಪಿ ವಿದಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನೇ. ನಿಕಣ್ಣಿಕಾತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಮನ್ತನಾ. ಯಞ್ಚೇತಂ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚಾತಿ ಯಞ್ಚ ಏತಂ ಇದಾನಿ ಮಮ ಪಹರಣೋಕಾಸಪರಿಯೇಸನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಾತ ಕುಮಾರ, ಯಾ ಏಸಾ ತವ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಚ ಗಾಮೇ ಚ ನಿಕಣ್ಣಿಕಾ ಮನ್ತನಾ, ಯಞ್ಚೇತಂ ಇದಾನಿ ಮಮ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚ ಕರಣಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಞಾತನ್ತಿ.

ಕುಮಾರೋ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮೇ ವೇರಿಭಾವಂ ಪಿತಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ತಟ್ಠ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಮಾರ, ನ ತೇ ಪಿತಾ, ವೇರಿಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ತಕ್ಕಮತ್ತೇನ ತ್ವಂ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ, ಮಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೧. ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಕಿರ ಜಾತಸ್ಸ, ಪಿತಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟೋ;