೫. ಕುಮ್ಭವಗ್ಗೋ

[೨೯೧] ೧. ಸುರಾಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ ಪಾನಬ್ಯಸನೇನ ನಾಸೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ವೋಹಾರಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ಅದಾಸಿ, ತಮ್ಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಅಗಮಾಸಿ. ಪುನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ದಾಪೇಸಿ, ತಾನಿಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಥೂಲಸಾಟಕೇ ದಾಪೇಸಿ. ತೇಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಂ ಗೀವಾಯಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅನಾಥೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಕುಟ್ಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಮೇನಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇಸುಂ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ಏತಂ ಕಥಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸ್ಸಸಿ, ಯಮಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ ದತ್ವಾಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭೂಮಿಗತಮೇವ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಏಕೋಯೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವೀಥಿಂ ಆವರಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಾತುಂ ಆರಭಿ. ಸೋ ಲಙ್ಘನಧಾವನನಚ್ಚಗೀತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದದಮಾನೋ ಇತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸುರಾಸೋಣ್ಡಮಂಸಸೋಣ್ಡಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕ್ವ ಗೀತಂ, ಕ್ವ ನಚ್ಚಂ, ಕ್ವ ವಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಸಮಜ್ಜತ್ಥಿಕೋ ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣಾನಿ ಚ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ದುಗ್ಗತೋ ಕಪಣೋ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಚರಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ದುಗ್ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುತ್ತಪೇಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಯಥಾ ಅಯಂ ಕುಮ್ಭೋ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ನಂ ರಕ್ಖ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸತಿ ಧನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮತ್ತೋ ತಂ ಕುಮ್ಭಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕವಾರಂ ವಿರಜ್ಝಿ, ಕುಮ್ಭೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ದಲಿದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಪಾಲಹತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರನ್ತೋ ಪರಕುಟ್ಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಲಮಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

೧೨೧. ‘‘ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ, ಕುಟಂ ಲದ್ಧಾನ ಧುತ್ತಕೋ;

ಯಾವ ನಂ ಅನುಪಾಲೇತಿ, ತಾವ ಸೋ ಸುಖಮೇಧತಿ.

೧೨೨. ‘‘ಯದಾ ಮತ್ತೋ ಚ ದಿತ್ತೋ ಚ, ಪಮಾದಾ ಕುಮ್ಭಮಬ್ಭಿದಾ;

ತದಾ ನಗ್ಗೋ ಚ ಪೋತ್ಥೋ ಚ, ಪಚ್ಛಾ ಬಾಲೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ.

೧೨೩. ‘‘ಏವಮೇವ ಯೋ ಧನಂ ಲದ್ಧಾ, ಪಮತ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ;

ಪಚ್ಛಾ ತಪ್ಪತಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಕುಟಂ ಭಿತ್ವಾವ ಧುತ್ತಕೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಾಮದದನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಕುಮ್ಭಂ. ಕುಟನ್ತಿ ಕುಮ್ಭವೇವಚನಂ. ಯಾವಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಅನುಪಾಲೇತೀತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಏವರೂಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ರಕ್ಖತಿ, ತಾವ ಸೋ ಸುಖಮೇಧತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮತ್ತೋ ಚ ದಿತ್ತೋ ಚಾತಿ ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಪ್ಪೇನ ದಿತ್ತೋ. ಪಮಾದಾ ಕುಮ್ಭಮಬ್ಭಿದಾತಿ ಪಮಾದೇನ ಕುಮ್ಭಂ ಭಿನ್ದಿ. ನಗ್ಗೋ ಚ ಪೋತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಕದಾಚಿ ನಗ್ಗೋ, ಕದಾಚಿ ಪೋತ್ಥಕಪಿಲೋತಿಕಾಯ ನಿವತ್ಥತ್ತಾ ಪೋತ್ಥೋ. ಏವಮೇವಾತಿ ಏವಂ ಏವ. ಪಮತ್ತೋತಿ ಪಮಾದೇನ. ತಪ್ಪತೀತಿ ಸೋಚತಿ.

‘‘ತದಾ ಸುರಾಘಟಭೇದಕೋ ಧುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸುರಾಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೯೨] ೨. ಸುಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬಿಮ್ಬಾದೇವಿಯಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ದಿನ್ನಂ ರೋಹಿತಮಚ್ಛರಸಂ ನವಸಪ್ಪಿಮಿಸ್ಸಕಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಅಬ್ಭನ್ತರಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೩.೯೧-೯೩) ವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ. ತದಾಪಿ ಹಿ ಥೇರಿಯಾ ಉದರವಾತೋ ಕುಪ್ಪಿ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರೋಹಿತಮಚ್ಛರಸಂ ನವಸಪ್ಪಿಮಿಸ್ಸಕಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಾತು ಥೇರಿಯಾ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಭುತ್ತಮತ್ತಾಯ ಉದರವಾತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ. ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರಿಯಾ ತಥಾರೂಪಂ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ, ಥೇರಿಂ ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ಭೋಜನೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲಮಾತಾಯ ಪತ್ಥಿತಂ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಾಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಸುಪತ್ತೋ ನಾಮ ಕಾಕರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಪನಸ್ಸ ಸುಫಸ್ಸಾ ನಾಮ ಕಾಕೀ ಅಹೋಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ ಸುಮುಖೋ ನಾಮ. ಸೋ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಾಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸುಫಸ್ಸಂ ಆದಾಯ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮಹಾನಸಮತ್ಥಕೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ನಾನಾಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಪರಿವಾರಂ ಭೋಜನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಭಾಜನಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಸುಮಂ ಪಲಾಪೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸುಫಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ರಾಜಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದೇ, ಗೋಚರಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಏಕೋ ದೋಹಳೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸೋ ದೋಹಳೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾಮ್ಹಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ತಂ ಲದ್ಧುಂ, ತಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ. ಸುಮುಖೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನತ್ತಮನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ರಾಜಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಮಯಂ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಕಾಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾನಸಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕಾಕೇ ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾಕಯೋಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾನಸಛದನೇ ನಿಸೀದಿ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತಹರಣಕಾಲಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ. ತೇ ಚ ಕಾಕೇ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತೇ ಹರಿಯಮಾನೇ ಭಾಜನಾನಿ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭಾಜನೇಸು ಪತಿತೇಸು ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಮುಖಪೂರಂ ಭತ್ತಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೇತ್ವಾ ಸುಪತ್ತಂ ಸಪಜಾಪತಿಕಂ ಕಾಕರಾಜಾನಂ ಭೋಜೇಥ, ‘ಕಹಂ ಸೇನಾಪತೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಪಚ್ಛತೋ ಏಹಿತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ಭೋಜನವಿಕತಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಾಜೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಸ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಗತಕಾಲೇ ಕಾಕಸೇನಾಪತಿ ಕಾಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಉರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಖಪಞ್ಜರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಣಯಗ್ಗಸದಿಸೇನ ತುಣ್ಡೇನ ನಾಸಗ್ಗಮಸ್ಸ ಅಭಿಹನ್ತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವೀಹಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಮುಖಮಸ್ಸ ಪಿದಹಿ. ರಾಜಾ ಮಹಾತಲೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಮಹಾವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಭತ್ತಕಾರಕ, ಭಾಜನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಾಕಮೇವ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಭಾಜನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಾಕಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿ. ರಾಜಾಪಿ ನಂ ‘‘ಇತೋ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಾಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಿಂಸು. ತತೋ ಸೇಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ತೇಪಿ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸಪಜಾಪತಿಕಂ ಭೋಜೇಸುಂ, ಸುಫಸ್ಸಾಯ ದೋಹಳೋ ವೂಪಸಮಿ. ಭತ್ತಹಾರಕೋ ಕಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪನೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಕಾಕ, ತ್ವಂ ಮಮಞ್ಚ ನ ಲಜ್ಜಿ, ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಚ ನಾಸಂ ಖಣ್ಡೇಸಿ, ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಚ ಭಿನ್ದಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಜೀವಿತಂ ನ ರಕ್ಖಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಮಕಾಸೀ’’ತಿ? ಕಾಕೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ಅಹಮಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸುಫಸ್ಸಾ ನಾಮ ಭರಿಯಾ ದೋಹಳಿನೀ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ, ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ದೋಹಳಂ ಮಯ್ಹಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಅಹಂ ತತ್ಥೇವ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಇದಾನಿ ಮೇ ತಸ್ಸಾ ಭೋಜನಂ ಪೇಸಿತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಯಾ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ.

೧೨೪. ‘‘ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಕರಾಜಾ ನಿವಾಸಕೋ;

ಅಸೀತಿಯಾ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಸುಪತ್ತೋ ಪರಿವಾರಿತೋ.

೧೨೫. ‘‘ತಸ್ಸ ದೋಹಳಿನೀ ಭರಿಯಾ, ಸುಫಸ್ಸಾ ಭಕ್ಖಿತುಮಿಚ್ಛತಿ;

ರಞ್ಞೋ ಮಹಾನಸೇ ಪಕ್ಕಂ, ಪಚ್ಚಗ್ಘಂ ರಾಜಭೋಜನಂ.

೧೨೬. ‘‘ತೇಸಾಹಂ ಪಹಿತೋ ದೂತೋ, ರಞ್ಞೋ ಚಮ್ಹಿ ಇಧಾಗತೋ;

ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮಿ, ನಾಸಾಯಮಕರಂ ವಣ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಾರಾಣಸ್ಯನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ. ನಿವಾಸಕೋತಿ ನಿಬದ್ಧವಸನಕೋ. ಪಕ್ಕನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ. ಕೇಚಿ ‘‘ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ಪಚ್ಚಗ್ಘನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಂ ಅಪಾರಿವಾಸಿಕಂ, ಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತೀಸು ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಚ್ಚಗ್ಘಂ. ತೇಸಾಹಂ ಪಹಿತೋ ದೂತೋ, ರಞ್ಞೋ ಚಮ್ಹಿ ಇಧಾಗತೋತಿ ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಹಂ ದೂತೋ ಆಣತ್ತಿಕರೋ ರಞ್ಞೋ ಚ ಅಮ್ಹಿ ಪಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಆಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮೀತಿ ಸ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಆಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋಮಿ. ನಾಸಾಯಮಕರಂ ವಣನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತುಮ್ಹೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ಜೀವಿತಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ಪಾತಾಪೇತುಂ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ನಾಸಾಯ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಣಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಅಪಚಿತಿ ಕತಾ, ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಯಂ ಇಚ್ಛಥ, ತಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಥಾತಿ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತಾವ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಹಜ್ಜೇ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಗಾಮಾದೀನಿ ದದಮಾನಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತದಾಯಕಂ ನ ಲಭಾಮ, ಅಯಂ ಕಾಕೋ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಅತಿವಿಯ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಮಧುರಸ್ಸರೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ’’ತಿ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ರಾಜಾನಮೇವ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನನಿಯಾಮೇನ ಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಸೇಸಕಾಕಾನಂ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲಮ್ಬಣಂ ಪಚಾಪೇಸಿ, ಸಯಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿ. ಸುಪತ್ತಕಾಕೋವಾದೋ ಪನ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಪವತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸುಮುಖೋ ಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸುಫಸ್ಸಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಸುಪತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸುಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೯೩] ೩. ಕಾಯನಿಬ್ಬಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ಪಣ್ಡುರೋಗೇನ ಅಟ್ಟಿತೋ ವೇಜ್ಜೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಪುತ್ತದಾರೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಕೋ ಇಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ‘ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚೇವ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ. ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಅಯಮೇವ; ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢಿಮಕಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತೋ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಅಹೋಸಿ. ವೇಜ್ಜಾಪಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಪುತ್ತದಾರೋಪಿಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏವರೂಪಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೧೨೭. ‘‘ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಮೇ ಅಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ, ರೋಗೇನ ಬಾಳ್ಹಂ ದುಖಿತಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ;

ಪರಿಸುಸ್ಸತಿ ಖಿಪ್ಪಮಿದಂ ಕಳೇವರಂ, ಪುಪ್ಫಂ ಯಥಾ ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತಂ.

೧೨೮. ‘‘ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ, ಅಸುಚಿಂ ಸುಚಿಸಮ್ಮತಂ;

ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರಂ, ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋ.

೧೨೯. ‘‘ಧಿರತ್ಥುಮಂ ಆತುರಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ, ಜೇಗುಚ್ಛಿಯಂ ಅಸ್ಸುಚಿಂ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ;

ಯತ್ಥಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಜಾ, ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಅಟ್ಠನವುತಿಯಾ ರೋಗೇಸು ಏಕೇನ ಪಣ್ಡುರೋಗಬ್ಯಾಧಿನಾ. ರೋಗೇನಾತಿ ರುಜ್ಜನಸಭಾವತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇನ. ರುಪ್ಪತೋತಿ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸ. ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತನ್ತಿ ಯಥಾ ಆತಪೇ ತತ್ತವಾಲಿಕಾಯ ಠಪಿತಂ ಸುಖುಮಪುಪ್ಫಂ ಪರಿಸುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಪರಿಸುಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪಟಿಕೂಲಂ ಅಮನಾಪಮೇವ ಬಾಲಾನಂ ಮನಾಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರನ್ತಿ ಕೇಸಾದೀಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಕುಣಪೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಂ ಸಾಧುರೂಪಂ ಪರಿಭೋಗಸಭಾವಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಕಾಸಿತೋ ಅಸುಭಸಭಾವೋ ಬಾಲಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ.

ಆತುರನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಗಿಲಾನಂ. ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸಮುಚ್ಛಾಯ ಅತಿವಿಯ ಮುಚ್ಛಿತಾ. ಪಜಾತಿ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ. ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪೂತಿಕಾಯೇ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಭೇದಾಯ ಸುಗತಿಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿಹಾಪೇನ್ತಿ.

ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಸುಚಿಭಾವಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಾತುರಭಾವಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕಾಯೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹುಜನಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಯನಿಬ್ಬಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೯೪] ೪. ಜಮ್ಬುಖಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋಯಂ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋ ವಗ್ಗೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಕೋಕಾಲಿಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಹಿ ದೇವದತ್ತೇ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಾ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೇ ಜಾತೋ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖತ್ತಿಯವಂಸೇ ವಡ್ಢಿತೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಝಾನಲಾಭೀ ಮಧುರಕಥೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ದೇಥ ಕರೋಥ ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ದೇವದತ್ತೋಪಿ ‘‘ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ದೇಥ ಕರೋಥ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ. ಇತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಕುಲಘರೇಸು ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತಕೋಕಾಲಿಕಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪೇವಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುವನಸಣ್ಡೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ರೇಕೋ ಕಾಕೋ ಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಜಮ್ಬುಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದತಿ. ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬೂನಿ ಖಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೦. ‘‘ಕೋಯಂ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋ ವಗ್ಗು, ಸರವನ್ತಾನಮುತ್ತಮೋ;

ಅಚ್ಚುತೋ ಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ, ಮೋರಚ್ಛಾಪೋವ ಕೂಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋತಿ ಬಿನ್ದುನಾ ಅವಿಸಾರೇನ ಪಿಣ್ಡಿತೇನ ಸರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ವಗ್ಗೂತಿ ಮಧುರಸದ್ದೋ. ಅಚ್ಚುತೋತಿ ನ ಚುತೋ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ. ಮೋರಚ್ಛಾಪೋವ ಕೂಜತೀತಿ ತರುಣಮೋರೋವ ಮನಾಪೇನ ಸದ್ದೇನ ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ ಕೂಜತೀ’’ತಿ ವದತಿ.

ಅಥ ನಂ ಕಾಕೋ ಪಟಿಪಸಂಸನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೧. ‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋವ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿತುಂ;

ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣ, ಭುಞ್ಜ ಸಮ್ಮ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣಾತಿ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬ್ಯಗ್ಘಪೋತಕಸಮಾನವಣ್ಣೋವ ಖಾಯಸಿ, ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ ಅಮ್ಭೋ ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣ. ಭುಞ್ಜ, ಸಮ್ಮ, ದದಾಮಿ ತೇತಿ ವಯಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಜಮ್ಬುಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದ, ಅಹಂ ತೇ ದದಾಮೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಪಾತೇಸಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬೂನಿ ಖಾದನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೨. ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಸಮಾಗತೇ;

ವನ್ತಾದಂ ಕುಣಪಾದಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸಂಸಕೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವನ್ತಾದನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ವನ್ತಭತ್ತಖಾದಕಂ ಕಾಕಂ. ಕುಣಪಾದಞ್ಚಾತಿ ಕುಣಪಖಾದಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಞ್ಚ.

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಸಾ ದೇವತಾ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ತತೋ ಪಲಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಕೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಜಮ್ಬುಖಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೯೫] ೫. ಅನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಸಭಸ್ಸೇವ ತೇ ಖನ್ಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತೇಯೇವ ದ್ವೇ ಜನೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಮತಂ ಜರಗ್ಗವಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏರಣ್ಡವನೇ ಛಡ್ಡೇಸುಂ. ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದಿ. ಏಕೋ ಕಾಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏರಣ್ಡೇ ನಿಲೀನೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಏತಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೩. ‘‘ಉಸಭಸ್ಸೇವ ತೇ ಖನ್ಧೋ, ಸೀಹಸ್ಸೇವ ವಿಜಮ್ಭಿತಂ;

ಮಿಗರಾಜ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥು, ಅಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಾಮಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥೂತಿ ನಮೋ ತೇ ಅತ್ಥು.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೪. ‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋವ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿತುಂ;

ಮಯೂರಗೀವಸಙ್ಕಾಸ, ಇತೋ ಪರಿಯಾಹಿ ವಾಯಸಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇತೋ ಪರಿಯಾಹೀತಿ ಏರಣ್ಡತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಇತೋ ಯೇನಾಹಂ, ತೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಾತಿ ವದತಿ.

ತಂ ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೫. ‘‘ಮಿಗಾನಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅನ್ತೋ, ಪಕ್ಖೀನಂ ಪನ ವಾಯಸೋ;

ಏರಣ್ಡೋ ಅನ್ತೋ ರುಕ್ಖಾನಂ, ತಯೋ ಅನ್ತಾ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತೋತಿ ಹೀನೋ ಲಾಮಕೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಕೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೯೬] ೬. ಸಮುದ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ನಾಯನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಮಹಾತಣ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕಟಪೂರೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕಾಲೇ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ವಿಹಾರೇಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಾಹನೇ ಠಪೇತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕತುಮ್ಬಂ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಯಂ ವಸತಿ, ಜನಪದವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣೀತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಅರಿಯವಂಸಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚೀವರಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮನಾಪಮನಾಪೇ ಪತ್ತೇ ಥಾಲಕಾನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪನನ್ದೇನ ಕತಂ ಪರೇಸಂ ಅರಿಯವಂಸಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇನ, ಪಠಮತರಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೇನ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪರೇಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ;

ಅಥಞ್ಞಮನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫೮) –

ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಪನನ್ದಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಉಪನನ್ದೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಪಿ ಉದಕಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಾಕೋ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಪಮಾಣೇನ ಪಿವಥ, ರಕ್ಖನ್ತಾ ಪಿವಥಾ’’ತಿ ಮಚ್ಛಸಙ್ಘಸಕುಣಸಙ್ಘೇ ವಾರೇನ್ತೋ ವಾರೇನ್ತೋ ಚರತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೬. ‘‘ಕೋ ನಾಯಂ ಲೋಣತೋಯಸ್ಮಿಂ, ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಧಾವತಿ;

ಮಚ್ಛೇ ಮಕರೇ ಚ ವಾರೇತಿ, ಊಮೀಸು ಚ ವಿಹಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋ ನಾಯನ್ತಿ ಕೋ ನು ಅಯಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೭. ‘‘ಅನನ್ತಪಾಯೀ ಸಕುಣೋ, ಅತಿತ್ತೋತಿ ದಿಸಾಸುತೋ;

ಸಮುದ್ದಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಸಾಗರಂ ಸರಿತಂಪತಿ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಅನನ್ತಸಾಗರಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ತೇನಮ್ಹಿ ಅನನ್ತಪಾಯೀ ನಾಮ ಸಕುಣೋ ಮಹತಿಯಾಪಿ ಅಪೂರಣಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅತಿತ್ತೋತಿಪಿ ಅಹಂ ದಿಸಾಸು ಸುತೋ ವಿಸ್ಸುತೋ ಪಾಕಟೋ, ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಂ ಸಕಲಸಮುದ್ದಂ ಸುನ್ದರಾನಂ ರತನಾನಂ ಆಕರತ್ತಾ ಸಾಗರೇನ ವಾ ಖತತ್ತಾ ಸಾಗರಂ ಸರಿತಾನಂ ಪತಿಭಾವೇನ ಸರಿತಂಪತಿಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೮. ‘‘ಸೋ ಅಯಂ ಹಾಯತಿ ಚೇವ, ಪೂರತೇ ಚ ಮಹೋದಧಿ;

ನಾಸ್ಸ ನಾಯತಿ ಪೀತನ್ತೋ, ಅಪೇಯ್ಯೋ ಕಿರ ಸಾಗರೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋ ಅಯಂ ಹಾಯತಿ ಚೇವಾತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕನವೇಲಾಯ ಹಾಯತಿ, ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ಪೂರತಿ. ನಾಸ್ಸ ನಾಯತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಚೇಪಿ ನಂ ಸಕಲಲೋಕೋ ಪಿವೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಇತೋ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಉದಕಂ ಪೀತ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಪೇಯ್ಯೋ ಕಿರಾತಿ ಏಸೋ ಕಿರ ಸಾಗರೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉದಕಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪಾತುನ್ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಾ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕಂ ಪಲಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕೋ ಉಪನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಮುದ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೯೭] ೭. ಕಾಮವಿಲಾಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಚ್ಚೇ ಸಕುಣ ಡೇಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಪುಪ್ಫರತ್ತಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೧೪೭) ಕಥಿತಂ, ಅತೀತವತ್ಥು ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೮.೬೦ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಂ ಪನ ಪುರಿಸಂ ಜೀವನ್ತಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಸುಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾವಖರಮ್ಪಿ ತಂ ವೇದನಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪಿಯಭರಿಯಾಯ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತುಂ ಕಾಕಂ ಆಮನ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೧೩೯. ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಸಕುಣ ಡೇಮಾನ, ಪತ್ತಯಾನ ವಿಹಙ್ಗಮ;

ವಜ್ಜಾಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ ವಾಮೂರುಂ, ಚಿರಂ ಖೋ ಸಾ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

೧೪೦. ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಸಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಸಿಂ ಸತ್ತಿಞ್ಚ ಓಡ್ಡಿತಂ;

ಸಾ ಚಣ್ಡೀ ಕಾಹತಿ ಕೋಧಂ, ತಂ ಮೇ ತಪತಿ ನೋ ಇದಂ.

೧೪೧. ‘‘ಏಸ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ, ನಿಕ್ಖಞ್ಚುಸ್ಸೀಸಕೋಹಿತಂ;

ಕಾಸಿಕಞ್ಚ ಮುದುಂ ವತ್ಥಂ, ತಪ್ಪೇತು ಧನಿಕಾ ಪಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಡೇಮಾನಾತಿ ಗಚ್ಛಮಾನ ಚರಮಾನ. ಪತ್ತಯಾನಾತಿ ತಮೇವಾಲಪತಿ, ತಥಾ ವಿಹಙ್ಗಮಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪತ್ತೇಹಿ ಯಾನಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನತೋ ಪತ್ತಯಾನೋ, ಆಕಾಸೇ ಗಮನತೋ ವಿಹಙ್ಗಮೋ. ವಜ್ಜಾಸೀತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ. ವಾಮೂರುನ್ತಿ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸಮಾನಊರುಂ, ಮಮ ಸೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ. ಚಿರಂ ಖೋ ಸಾ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅಜಾನಮಾನಾ ಮಮ ಆಗಮನಂ ಚಿರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಚಿರಂ ಮೇ ಗತಸ್ಸ ಪಿಯಸ್ಸ ನ ಚ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸಿಂ ಸತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ಅಸಿಸಮಾನತಾಯ ಸತ್ತಿಸಮಾನತಾಯ ಚ ಸೂಲಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಉತ್ತಾಸನತ್ಥಾಯ ಓಡ್ಡಿತಂ ಠಪಿತಂ. ಚಣ್ಡೀತಿ ಕೋಧನಾ. ಕಾಹತಿ ಕೋಧನ್ತಿ ‘‘ಅತಿಚಿರಾಯತೀ’’ತಿ ಮಯಿ ಕೋಧಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ತಂ ಮೇ ತಪತೀತಿ ತಂ ತಸ್ಸಾ ಕುಜ್ಝನಂ ಮಂ ತಪತಿ. ನೋ ಇದನ್ತಿ ಇಧ ಪನ ಇದಂ ಸೂಲಂ ಮಂ ನ ತಪತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

‘‘ಏಸ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಘರೇ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋತಿ ಉಪ್ಪಲೋ ಚ ಸನ್ನಾಹೋ ಚ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ, ಉಪ್ಪಲಸದಿಸೋ ಕಣಯೋ ಚ ಸನ್ನಾಹಕೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸುವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ. ಕಾಸಿಕಞ್ಚ ಮುದು ವತ್ಥನ್ತಿ ಮುದುಂ ಕಾಸಿಕಸಾಟಕಯುಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಏತ್ತಕಂ ಕಿರ ತೇನ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ತಪ್ಪೇತು ಧನಿಕಾ ಪಿಯಾತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾ ಮಮ ಪಿಯಾ ಧನತ್ಥಿಕಾ ಇಮಿನಾ ಧನೇನ ತಪ್ಪೇತು ಪೂರೇತು, ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹೋತೂತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಪರಿದೇವಮಾನೋವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಭರಿಯಾ ಏತರಹಿ ಭರಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಯೇನ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೇನ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಟ್ಠಂ, ಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಮವಿಲಾಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೯೮] ೮. ಉದುಮ್ಬರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉದುಮ್ಬರಾ ಚಿಮೇ ಪಕ್ಕಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸತಿ. ರಮಣೀಯೋ ವಿಹಾರೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ಮನ್ದಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಟ್ಠಾನಂ ಉದಕಫಾಸುಕಂ, ಗೋಚರಗಾಮೋ ನಾತಿದೂರೇ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ, ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದೇನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ನೇವಾಸಿಕೋ ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಪಣೀತಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು. ಆಗನ್ತುಕೋ ಕತಿಪಾಹಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಕಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನಮ್ಹಿ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಯಾವ ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ತಾವಾಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ನೇವಾಸಿಕೋ ‘‘ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಥೇರೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗನ್ತುಕೋ ‘‘ತಸ್ಸ ನೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಅಯಞ್ಚ ಅಯಞ್ಚ ದೋಸೋ’’ತಿ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿ. ಇತರೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನಾಗತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸಾಮೀಚಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥ ವಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋ ಇಮಂ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಾನೇ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ. ಅಥೇಕೋ ರತ್ತಮುಖಖುದ್ದಕಮಕ್ಕಟೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಅನೋವಸ್ಸಿಕಾಯ ಪಾಸಾಣದರಿಯಾ ವಸಮಾನೋ ಏಕದಿವಸಂ ದರಿದ್ವಾರೇ ಅತೇಮನಟ್ಠಾನೇ ಸುಖೇನ ನಿಸೀದಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಕಾಳಮುಖಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ತಿನ್ತೋ ಸೀತೇನ ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ತಥಾನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಯೇನ ನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಏತ್ಥ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಸುಹಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೨. ‘‘ಉದುಮ್ಬರಾ ಚಿಮೇ ಪಕ್ಕಾ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ;

ಏಹಿ ನಿಕ್ಖಮ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಕಿಂ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಮಿಯ್ಯಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಪಿತ್ಥನಾತಿ ಪಿಲಕ್ಖಾ. ಏಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾತಿ ಏತೇ ಉದುಮ್ಬರಾದಯೋ ಫಲಭಾರನಮಿತಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಹಿತೋ ಆಗತೋಸ್ಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ.

ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತೋಪಾಸಾಣದರಿಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಞ್ಚೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೩. ‘‘ಏವಂ ಸೋ ಸುಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯತಿ;

ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ಸುಹಿತೋ, ದುಮಪಕ್ಕಾನಿ ಮಾಸಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಮಪಕ್ಕಾನಿ ಮಾಸಿತೋತಿ ಉದುಮ್ಬರಾದೀನಿ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಸಿತೋ ಧಾತೋ ಸುಹಿತೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೪. ‘‘ಯಂ ವನೇಜೋ ವನೇಜಸ್ಸ, ವಞ್ಚೇಯ್ಯ ಕಪಿನೋ ಕಪಿ;

ದಹರೋ ಕಪಿ ಸದ್ಧೇಯ್ಯ, ನ ಹಿ ಜಿಣ್ಣೋ ಜರಾಕಪೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಂ ವನೇ ಜಾತೋ ಕಪಿ ವನೇ ಜಾತಸ್ಸ ಕಪಿನೋ ವಞ್ಚನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಂ ತಯಾ ಸದಿಸೋ ದಹರೋ ವಾನರೋ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸೋ ಪನ ಜಿಣ್ಣೋ ಜರಾಕಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಮಕ್ಕಟೋ ನ ಹಿ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ನ ಸದ್ದಹತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬಂ ಫಲಾಫಲಂ ವಸ್ಸೇನ ಕಿಲಿನ್ನಂ ಪತಿತಂ, ಪುನ ತವ ಇದಂ ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛಾತಿ. ಸೋ ತತೋವ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಕಟೋ ನೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಳಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ಆಗನ್ತುಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉದುಮ್ಬರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೨೯೯] ೯. ಕೋಮಾರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪುರೇ ತುವನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೇಳಿಸೀಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥರಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ದಿಟ್ಠಸುತಾದೀನಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಕಲಹಞ್ಚ ಪರಿಭಾಸಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಂವೇಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಪಾಸಾದಥುಪಿಕಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಾ ಪಾಸಾದಂ ಕಮ್ಪೇಸಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಂಸೂ. ತೇಸಂ ಸೋ ಕೇಳಿಸೀಲಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇತೇ ಕೇಳಿಸೀಲಕಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಕೋಮಾರಪುತ್ತೋ’’ತಿ ನಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸಿ. ಅಥಞ್ಞೇ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ತಾಪಸಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸಿಂಸು, ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಮತ್ತಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ಅರಞ್ಞತೋ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಹಸಮಾನಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ಕೇಳಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಕೇಳಿಸೀಲಕೋವ ಮುಖವಿಕಾರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ತಾಪಸಾನಂ ನಾನಾವಿಧಂ ಕೇಳಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಾಪಸಾ ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸಂ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ತೇಸಂ ವಿಯ ತಸ್ಸಪಿ ಕೇಳಿಂ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಿತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೇನ ನಾಮ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸುಸಞ್ಞತೇನ ಝಾನೇಸು ಯುತ್ತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲವಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ತಾಪಸಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ಮಕ್ಕಟೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ತೇಸಂ ಕೇಳಿಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ತಾಪಸಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ, ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುರತೋ ಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿ ನ ಕರೋಸಿ, ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೪೫. ‘‘ಪುರೇ ತುವಂ ಸೀಲವತಂ ಸಕಾಸೇ, ಓಕ್ಕನ್ತಿಕಂ ಕೀಳಸಿ ಅಸ್ಸಮಮ್ಹಿ;

ಕರೋಹರೇ ಮಕ್ಕಟಿಯಾನಿ ಮಕ್ಕಟ, ನ ತಂ ಮಯಂ ಸೀಲವತಂ ರಮಾಮಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲವತಂ ಸಕಾಸೇತಿ ಕೇಳಿಸೀಲಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ. ಓಕ್ಕನ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಿಗೋ ವಿಯ ಓಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕೀಳಸಿ. ಕರೋಹರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಆಲಪನಂ. ಮಕ್ಕಟಿಯಾನೀತಿ ಮುಖಮಕ್ಕಟಿಕಕೀಳಾಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಮುಖವಿಕಾರಾನಿ. ನ ತಂ ಮಯಂ ಸೀಲವತಂ ರಮಾಮಾತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ತವ ಕೇಳಿಸೀಲಂ ಕೇಳಿವತಂ, ತಂ ಮಯಂ ಏತರಹಿ ನ ರಮಾಮ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನೋ ನ ರಮಾಪೇಸಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಕ್ಕಟೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೬. ‘‘ಸುತಾ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪರಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿ, ಕೋಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ;

ಮಾ ದಾನಿ ಮಂ ಮಞ್ಞಿ ತುವಂ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಝಾನಾನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರಾಮಿ ಆವುಸೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಝಾನವಿಸುದ್ಧಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸಾತಿ ಬಹೂನಂ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸುತತ್ತಾ ಚೇವ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ. ತುವನ್ತಿ ತೇಸು ಏಕಂ ತಾಪಸಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಇದಾನಿ ಮಾ ಮಂ ತ್ವಂ ಪುರೇ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾನಿ, ನಾಹಂ ಪುರಿಮಸದಿಸೋ, ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋತಿ ದೀಪೇತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೪೭. ‘‘ಸಚೇಪಿ ಸೇಲಸ್ಮಿ ವಪೇಯ್ಯ ಬೀಜಂ, ದೇವೋ ಚ ವಸ್ಸೇ ನ ಹಿ ತಂ ವಿರೂಳ್ಹೇ;

ಸುತಾ ಹಿ ತೇ ಸಾ ಪರಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿ, ಆರಾ ತುವಂ ಮಕ್ಕಟ ಝಾನಭೂಮಿಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇಪಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಬೀಜಂ ವಪೇಯ್ಯ, ದೇವೋ ಚ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಖೇತ್ತತಾಯ ತಂ ನ ವಿರೂಳ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಯಾ ಪರಮಾ ಝಾನವಿಸುದ್ಧಿ ಸುತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕತ್ತಾ ಆರಾ ಝಾನಭೂಮಿಯಾ ದೂರೇ ಠಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಗರಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ತಾಪಸಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ, ಕೋಮಾರಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೋಮಾರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೩೦೦] ೧೦. ವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ವಿನಯೇ (ಪಾರಾ. ೫೬೫ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಮೇವ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಸೇನೋ ದುವಸ್ಸಿಕೋ ಏಕವಸ್ಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಗರಹಿತೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಪರಿಸಮ್ಪಿ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಧರಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತಿ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇ ಸಪರಿಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಂ ಗರಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಅನನುವತ್ತನೇ ದುತಿಯಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾಸುಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಾನುಗ್ಗಹೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತತೋ ಪಭುತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ವಕಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸದಿಸಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕೋ ವಕೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ವಸತಿ, ಅಥ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಹೋದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿ. ವಕೋ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ನೇವಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ಉದಕಮ್ಪಿ ವಡ್ಢತೇವ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನೇವ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ನಿಕ್ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವರ’’ನ್ತಿ ಮನಸಾವ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಸ್ಸ ತಂ ದುಬ್ಬಲಸಮಾದಾನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ವಕಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಳಕರೂಪೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ವಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಏಳಕೋಪಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನಾದಾಸಿ. ವಕೋ ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಮೇ ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಪುನ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಕ್ಕೋ ಸಕ್ಕತ್ತಭಾವೇನೇವ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಕಿಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ, ತ್ವಂ ಮಮ ಸಕ್ಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏಳಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಗರಹಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ.

೧೪೮. ‘‘ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋ, ಮಂಸಲೋಹಿತಭೋಜನೋ;