೭. ಬೀರಣಥಮ್ಭವಗ್ಗೋ

[೨೧೧] ೧. ಸೋಮದತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಕಾಸಿ ಯೋಗ್ಗನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕವಚನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇಸುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಳುದಾಯೀ ಇದಾನೇವ ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ದುಗ್ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಹೀನಕುಲತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ರಞ್ಞಾ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತುನೋ ‘‘ದ್ವೀಹಿಯೇವ ಗೋಣೇಹಿ ಕಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೋ ಗೋಣೋ ಮತೋ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಏಕೋ ಗೋಣೋ ಮತೋ, ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ನ ಪವತ್ತತಿ, ರಾಜಾನಂ ಏಕಂ ಗೋಣಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾತ, ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮೇ ರಾಜಾ ದಿಟ್ಠೋ, ಇದಾನೇವ ಗೋಣಂ ಯಾಚಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ತುಮ್ಹೇ ಯಾಚಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅಹಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಕಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಚೇ ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗೋಣಂ ಯಾಚಿತುಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಯಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಹೋತು, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ರಾಜಾನಂ ಯಾಚಿತುಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಯೋಗ್ಗಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧು ಮಂ ಯೋಗ್ಗಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಿತರಂ ಆದಾಯ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಭಕಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಿಣಕಲಾಪೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ, ಅಯಂ ಉಪರಾಜಾ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ನಾಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿತು ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಜಯತು, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಗೋಣಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ದೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏಕೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಸೋಮದತ್ತ, ಗಾಥಾ ಮೇ ಪಗುಣಾ ಜಾತಾ, ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಮಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಥಾರೂಪಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಜಯತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಸೋಮದತ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನಾಗತೋ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗೋಣಯಾಚನತ್ಥಾಯ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೋ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ಗಣ್ಹ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. – ಆಹ;

ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಥಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಮದತ್ತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಬಹೂ ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸೋಳಸ ಗೋಣೇ ಅಲಙ್ಕಾರಭಣ್ಡಕೇ ನಿವಾಸನಗಾಮಞ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಬ್ಬಸೇತಸಿನ್ಧವಯುತ್ತಂ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಥೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಸಕಲಸಂವಚ್ಛರಂ ಯೋಗ್ಗಂ ಕಾರೇಸಿಂ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೋಣಂ ರಞ್ಞೋ ಅದತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೧. ‘‘ಅಕಾಸಿ ಯೋಗ್ಗಂ ಧುವಮಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಸಂವಚ್ಛರಂ ಬೀರಣಥಮ್ಭಕಸ್ಮಿಂ;

ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಸಞ್ಞಂ ಪರಿಸಂ ವಿಗಯ್ಹ, ನ ನಿಯ್ಯಮೋ ತಾಯತಿ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಕಾಸಿ ಯೋಗ್ಗಂ ಧುವಮಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಸಂವಚ್ಛರಂ ಬೀರಣಥಮ್ಭಕಸ್ಮಿನ್ತಿ, ತಾತ, ತ್ವಂ ನಿಚ್ಚಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಭಮಯೇ ಸುಸಾನೇ ಯೋಗ್ಗಂ ಅಕಾಸಿ. ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಸಞ್ಞಂ ಪರಿಸಂ ವಿಗಯ್ಹಾತಿ ಅಥ ಚ ಪನ ಪರಿಸಂ ವಿಗಾಹಿತ್ವಾ ತಂ ಸಞ್ಞಂ ವಿಅಕಾಸಿ ವಿಕಾರಂ ಆಪಾದೇಸಿ, ಪರಿವತ್ತೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಿಯ್ಯಮೋ ತಾಯತಿ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞನ್ತಿ ಅಪ್ಪಹಞ್ಞಂ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಿಯ್ಯಮೋ ಯೋಗ್ಗಾಚಿಣ್ಣಂ ಚರಣಂ ನ ತಾಯತಿ ನ ರಕ್ಖತೀತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೨. ‘‘ದ್ವಯಂ ಯಾಚನಕೋ ತಾತ, ಸೋಮದತ್ತ ನಿಗಚ್ಛತಿ;

ಅಲಾಭಂ ಧನಲಾಭಂ ವಾ, ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಯಾಚನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಯಾಚನಾತಿ ಯಾಚನಾ ಹಿ ಏವಂಸಭಾವಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಳುದಾಯೀ ಇದಾನೇವ ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಾರಜ್ಜಬಹುಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಸೋಮದತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಲಾಳುದಾಯೀ ಅಹೋಸಿ, ಸೋಮದತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸೋಮದತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೧೨] ೨. ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಞ್ಞೋ ಉಪರಿಮೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ತಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ತೇ ಇತ್ಥೀ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಜಾರಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಭೋಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪಕೇ ಕಪಣೇ ನಟಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ದುಗ್ಗತೋ ದುರೂಪಕೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತದಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಏಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅತಿಚಾರಂ ಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಬಹಿ ಗತೇ ತಸ್ಸಾ ಜಾರೋ ತಂ ಖಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿಚರಿತ್ವಾ ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಅಚ್ಛ, ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಣ್ಹಭತ್ತಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಜಾರಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಜಾರಂ ಕೋಟ್ಠೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಫಲಕಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಧೋವನಂ ದತ್ವಾ ಇತರೇನ ಭುತ್ತಾವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀತಭತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಉಣ್ಹಭತ್ತಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಭತ್ತೇ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಉಣ್ಹಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಭತ್ತಂ ಸೀತಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭುತ್ತಾಧಿಕೇನ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೩. ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಉಪರಿಮೋ ವಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತ್ವೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಕಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಿಞ್ಚ ಉಪ್ಪರೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಣ್ಣೋತಿ ಆಕಾರೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಉಣ್ಹಭಾವಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಚ ಸೀತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಕಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಿಞ್ಚ ಉಪ್ಪರೀತಿ ವುಡ್ಢಿತಭತ್ತೇನ ನಾಮ ಉಪರಿ ಸೀತಲೇನ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉಣ್ಹೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಞ್ಚ ಪನ ನ ತಾದಿಸಂ, ತೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪರಿ ಭತ್ತಂ ಉಣ್ಹಂ, ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸೀತಲ’’ನ್ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉತ್ತಾನಭಾವಭಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕೋಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಾಪಿತಪಾಪಪುರಿಸೇನ ಜಾರೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ಗೇಹಸ್ಸಾಮಿಕೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವಭಯೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾರಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಕೇ ನಿಸೀದಾಪಿತಭಾವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇತರಸ್ಸ ಗೇಹಪವೇಸನಂ ಅತಿಚರಣಂ ಅಗ್ಗಭತ್ತಭುಞ್ಜನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕನಂ ಇತರಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠೇ ಓತಾರಿತಭಾವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೪. ‘‘ಅಹಂ ನಟೋಸ್ಮಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖಕೋಸ್ಮಿ ಇಧಾಗತೋ;

ಅಯಞ್ಹಿ ಕೋಟ್ಠಮೋತಿಣ್ಣೋ, ಅಯಂ ಸೋ ಯಂ ಗವೇಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಂ ನಟೋಸ್ಮಿ, ಭದ್ದನ್ತೇತಿ, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ನಟಜಾತಿಕೋ. ಭಿಕ್ಖಕೋಸ್ಮಿ ಇಧಾಗತೋತಿ ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖಕೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಆಗತೋಸ್ಮಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಕೋಟ್ಠಮೋತಿಣ್ಣೋತಿ ಅಯಂ ಪನ ಏತಿಸ್ಸಾ ಜಾರೋ ಇಮಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತವ ಭಯೇನ ಕೋಟ್ಠಂ ಓತಿಣ್ಣೋ. ಅಯಂ ಸೋ ಯಂ ಗವೇಸಸೀತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಇಮಿನಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗವೇಸಸಿ, ಅಯಂ ಸೋ. ಚೂಳಾಯ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಪುನೇವರೂಪಂ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ಅಸ್ಸ ಸತಿಂ ಜನೇಹೀತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಯಥಾ ನಂ ನ ಪುನೇವರೂಪಂ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಜ್ಜನಪೋಥನೇಹಿ ತಥಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು, ನಟಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೧೩] ೩. ಭರುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಇಸೀನಮನ್ತರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಖೋ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಸಕ್ಕತಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ. ೧೪).

ತೇ ಏವಂ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅಹೋರತ್ತಂ ಗುಳ್ಹಸನ್ನಿಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ಮನ್ತಯನ್ತಿ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಂ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಜಾತಾ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ಏಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ. ತತ್ರೇಕೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಉತ್ತಮಟ್ಠಾನೇ ಭೂಮಿಸೀಸೇ ವಸತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ಸೇಸಾ ‘‘ಅತ್ಥೇತಂ ಕಾರಣಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠೇ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಕಾರೇಮು, ಏವಂ ಲಾಭಿನೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇಪಿ ಮಯಂ ರಞ್ಞೋ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಆರಾಮಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಲಞ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಭಿಜ್ಜನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞೋ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಆರಾಮಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಂ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿಯಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘ಕಾತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ನೇಸಂ ಪಟಿವಚನಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ಲಞ್ಜಲೋಭೇನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ತಿತ್ಥಿಯಾ ರಾಜಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ, ಮಹಾಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕೇ ಪನೇತೇ, ಆನನ್ದ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ, ಭನ್ತೇ, ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿಯಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಕಾರೇನ್ತಿ, ತತ್ಥೇಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಕಾಮಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಕರಣಂ ನಿವಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಲಞ್ಜಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ರಾಜಾ ಗೇಹೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದಾಪೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಲಞ್ಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ವದಾಪೇಸಿ. ತೇಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರಾಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಇದಾನಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ರಾಜಾ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಲವನ್ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಭರುರಟ್ಠೇ ಭರುರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೋ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಗಣಸತ್ಥಾ ತಾಪಸೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸಪರಿವುತೋ ಹಿಮವನ್ತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭರುನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರೇ ಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಇಸಿಗಣೇ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಅಞ್ಞೋ ಗಣಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಸತಪರಿವಾರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇ ತಾದಿಸಸ್ಸೇವ ವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಇತಿ ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಇಸಿಗಣಾ ತತ್ಥ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಅಗಮಂಸು.

ತೇಸಂ ಗತಕಾಲೇ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇ ವಟರುಕ್ಖೋ ಸುಕ್ಖೋ. ಪುನವಾರೇ ತೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇ ವಟರುಕ್ಖವಾಸಿನೋ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಟರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರೇ ವಟರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ. ಇತರೇ ಪನ ಇಸಯೋ ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ. ತೇ ‘‘ನ ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕರಿಂಸು, ಕಲಹೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಏಕೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಠಮಂ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏಕೇ ‘‘ಮಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಪಠಮತರಂ ಇಧಾಗತಾ, ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತಿ ತೇ ‘‘ಮಯಂ ಸಾಮಿನೋ, ಮಯಂ ಸಾಮಿನೋ’’ತಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸತ್ಥಾಯ ರಾಜಕುಲಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಪಠಮಂ ವುತ್ಥಇಸಿಗಣಞ್ಞೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಇತರೇ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಂ ಇಮೇಹಿ ಪರಾಜಿತಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವದಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಪರಿಭೋಗಂ ರಥಪಞ್ಜರಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹೇಪಿ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ರಾಜಾ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಗಣಾ ವಸನ್ತೂ’’ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಾಮಿಕೇ ಅಕಾಸಿ. ಇತರೇ ಇಸಯೋ ತಸ್ಸ ರಥಪಞ್ಜರಸ್ಸ ರಥಚಕ್ಕಾನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹೇಯೇವ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಇಸಿಗಣಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಚ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಲಞ್ಜಂ ದದನ್ತೇಹಿ ಅಯುತ್ತಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ಸಕಲಭರುರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ದೇವತಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲವನ್ತೇ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೇನ ರಞ್ಞಾ ಅಯುತ್ತಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಭರುರಞ್ಞೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ಭರುರಟ್ಠಂ ಸಮುದ್ದಂ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅರಟ್ಠಮಕಂಸು. ಇತಿ ಏಕಂ ಭರುರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋಪಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೨೫. ‘‘ಇಸೀನಮನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ, ಭರುರಾಜಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ;

ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಹ ರಟ್ಠೇಹಿ, ಸ ರಾಜಾ ವಿಭವಙ್ಗತೋ.

೧೨೬. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಛನ್ದಾಗಮನಂ, ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಗಿರಂ ಸಚ್ಚುಪಸಂಹಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಛನ್ದಾಗತಿವಸೇನ ವಿವರಂ ಕತ್ವಾ. ಭರುರಾಜಾತಿ ಭರುರಟ್ಠೇ ರಾಜಾ. ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಇತಿ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏತಂ ಸುತಂ. ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಛನ್ದಾಗಮನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಛನ್ದಾಗಮನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭರುರಾಜಾ ಸಹ ರಟ್ಠೇನ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದಾಗಮನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅದೂಸಿತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಭಾಸೇಯ್ಯ ಗಿರಂ ಸಚ್ಚುಪಸಂಹಿತನ್ತಿ ಸಭಾವನಿಸ್ಸಿತಂ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಗಿರಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಯೇ ಹಿ ತತ್ಥ ಭರುರಞ್ಞೋ ಲಞ್ಜಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅಯುತ್ತಂ ಏತನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತಾ ಸಚ್ಚುಪಸಂಹಿತಂ ಗಿರಂ ಭಾಸಿಂಸು, ತೇಸಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ನಾಳಿಕೇರದೀಪೇ ಅಜ್ಜಾಪಿ ದೀಪಕಸಹಸ್ಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಛನ್ದವಸಿಕೇನ ನಾಮ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದ್ವೇ ಪಬ್ಬಜಿತಗಣೇ ಕಲಹಂ ಕಾರೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಜೇಟ್ಠಕಇಸಿ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ, ರಾಜಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಗತಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ವಿದ್ಧಂಸಾಪೇಸಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಭರುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೧೪] ೪. ಪುಣ್ಣನದೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪುಣ್ಣಂ ನದಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಗಮ್ಭೀರಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಉಪಾಯಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುರೋಹಿತಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಾ ಪರಿಭೇದಕಾನಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕುದ್ಧೋ ‘‘ಮಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತದಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಕಗಾಮಕೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಞ್ಚಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಏಕಂ ಪನ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಕಾಕಮಂಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಸೇತವತ್ಥೇನ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ರಾಜಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಛೇತ್ವಾ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ಯದಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಕಾಕಮಂಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಚೇ, ನಾಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ‘‘ಪುಣ್ಣಂ ನದಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿ –

೧೨೭. ‘‘ಪುಣ್ಣಂ ನದಿಂ ಯೇನ ಚ ಪೇಯ್ಯಮಾಹು, ಜಾತಂ ಯವಂ ಯೇನ ಚ ಗುಯ್ಹಮಾಹು;

ದೂರಂ ಗತಂ ಯೇನ ಚ ಅವ್ಹಯನ್ತಿ, ಸೋ ತ್ಯಾಗತೋ ಹನ್ದ ಚ ಭುಞ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣಂ ನದಿಂ ಯೇನ ಚ ಪೇಯ್ಯಮಾಹೂತಿ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ ನದೀಹಿ ವದನ್ತಾ ಯೇನ ಪುಣ್ಣಂ ನದಿಂ ಕಾಕಪೇಯ್ಯಮಾಹು, ನ ಹಿ ಅಪುಣ್ಣಾ ನದೀ ‘‘ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯದಾಪಿ ನದೀತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಕಾಕೇನ ಪಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತದಾ ನಂ ‘‘ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಜಾತಂ ಯವಂ ಯೇನ ಚ ಗುಯ್ಹಮಾಹೂತಿ ಯವನ್ತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಜಾತಂ ಉಗ್ಗತಂ ಸಮ್ಪನ್ನತರುಣಸಸ್ಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಞ್ಹಿ ಯದಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಕಾಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾ ಗುಯ್ಹತೀತಿ ಗುಯ್ಹಂ. ಕಿಂ ಗುಯ್ಹತಿ? ಕಾಕಂ. ಇತಿ ಕಾಕಸ್ಸ ಗುಯ್ಹಂ ಕಾಕಗುಯ್ಹನ್ತಿ ತಂ ವದಮಾನಾ ಕಾಕೇನ ಗುಯ್ಹವಚನಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೇನ ‘‘ಗುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇನ ಚ ಗುಯ್ಹಮಾಹೂ’’ತಿ. ದೂರಂ ಗತಂ ಯೇನ ಚ ಅವ್ಹಯನ್ತೀತಿ ದೂರಂ ಗತಂ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥಂ ಪಿಯಪುಗ್ಗಲಂ ಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಚೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ವಸ್ಸ ಕಾಕಾತಿ ವಾ ವಸ್ಸನ್ತಞ್ಞೇವ ವಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಕಾಕೋ ವಸ್ಸತಿ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಾ ಯೇನ ಚ ಅವ್ಹಯನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಮನ್ತೇನ್ತಿ, ಉದಾಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ತ್ಯಾಗತೋತಿ ಸೋ ತೇ ಆನೀತೋ. ಹನ್ದ ಚ ಭುಞ್ಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಗಣ್ಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭುಞ್ಜಸ್ಸು ನಂ, ಖಾದ ಇದಂ ಕಾಕಮಂಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ರಾಜಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೮. ‘‘ಯತೋ ಮಂ ಸರತೀ ರಾಜಾ, ವಾಯಸಮ್ಪಿ ಪಹೇತವೇ;

ಹಂಸಾ ಕೋಞ್ಚಾ ಮಯೂರಾ ಚ, ಅಸತೀಯೇವ ಪಾಪಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯತೋ ಮಂ ಸರತೀ ರಾಜಾ, ವಾಯಸಮ್ಪಿ ಪಹೇತವೇತಿ ಯದಾ ರಾಜಾ ವಾಯಸಮಂಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹೇತುಂ ಮಂ ಸರತಿ. ಹಂಸಾ ಕೋಞ್ಚಾ ಮಯೂರಾ ಚಾತಿ ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಏತೇ ಹಂಸಾದಯೋ ಉಪನೀತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಕಾನಿ ಹಂಸಮಂಸಾದೀನಿ ಲಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಮಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಸರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ? ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಹಂಸಕೋಞ್ಚಮಯೂರಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ. ಸೋ ಸುನ್ದರತರಾ, ಇಮೇಸಂ ಹಂಸಾದೀನಂ ಮಂಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ನ ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಸರಿಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸತೀಯೇವ ಪಾಪಿಯಾತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ನಾಮ ಸುನ್ದರಂ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಸತಿಯೇವ ಪಾಪಿಯಾ, ಅಸತಿಕರಣಂಯೇವ ಹೀನಂ ಲಾಮಕಂ, ತಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ. ಸರತಿ ಮಂ ರಾಜಾ, ಆಗಮನಂ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯಾನಂ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿ, ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪುಣ್ಣನದೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೧೫] ೫. ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅವಧೀ ವತ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಮಹಾತಕ್ಕಾರಿಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೦೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ-ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ವಾಚಾಯ ಹತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಾಚಾಯ ಹತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪನ ರಾಜಾ ಬಹುಭಾಣೀ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಚನಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಬಹುಭಾಣಿತಂ ವಾರೇತುಕಾಮೋ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಕಚ್ಛಪೋ ವಸತಿ, ದ್ವೇ ಹಂಸಪೋತಕಾ ಗೋಚರಾಯ ಚರನ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಅಕಂಸು. ತೇ ದಳ್ಹವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಚ್ಛಪಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಮ್ಮ ಕಚ್ಛಪ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹಿಮವನ್ತೇ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತತಲೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ರಮಣೀಯೋ ಪದೇಸೋ, ಗಚ್ಛಸಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮುಖಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾಮಿ, ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಂ ದಣ್ಡಕಂ ಕಚ್ಛಪೇನ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ತಂ ತಥಾ ಹಂಸೇಹಿ ನೀಯಮಾನಂ ಗಾಮದಾರಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಕಚ್ಛಪಂ ದಣ್ಡಕೇನ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಕಚ್ಛಪೋ ‘‘ಯದಿ ಮಂ ಸಹಾಯಕಾ ನೇನ್ತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ದುಟ್ಠಚೇಟಕಾ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಹಂಸಾನಂ ಸೀಘವೇಗತಾಯ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ದಣ್ಡಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಪತಿತ್ವಾ ದ್ವೇಭಾಗೋ ಅಹೋಸಿ, ‘‘ಕಚ್ಛಪೋ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತ್ವಾ ದ್ವೇಧಾ ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆದಾಯ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಚ್ಛಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಏಸ ಪತಿತೋ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಚಿರಪಟಿಕಙ್ಖೋಹಂ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿತುಕಾಮೋ ಉಪಾಯಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಚರಾಮಿ, ಇಮಿನಾ ಕಚ್ಛಪೇನ ಹಂಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇಹಿ ಇಮಂ ‘ಹಿಮವನ್ತಂ ನೇಸ್ಸಾಮಾ'ತಿ ದಣ್ಡಕಂ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಥ ಇಮಿನಾ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಕ್ಖಿತಮುಖತಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ದಣ್ಡಕಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಆಮ ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಮುಖರಾ ನಾಮ ಅಪರಿಯನ್ತವಚನಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೨೯. ‘‘ಅವಧೀ ವತ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಚ್ಛಪೋ ಬ್ಯಾಹರಂ ಗಿರಂ;

ಸುಗ್ಗಹೀತಸ್ಮಿಂ ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ವಾಚಾಯ ಸಕಿಯಾವಧಿ.

೧೩೦. ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನರವೀರಿಯಸೇಟ್ಠ, ವಾಚಂ ಪಮುಞ್ಚೇ ಕುಸಲಂ ನಾತಿವೇಲಂ;

ಪಸ್ಸಸಿ ಬಹುಭಾಣೇನ, ಕಚ್ಛಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅವಧೀ ವತಾತಿ ಘಾತೇಸಿ ವತ. ಬ್ಯಾಹರನ್ತಿ ಬ್ಯಾಹರನ್ತೋ. ಸುಗ್ಗಹೀತಸ್ಮಿಂ ಕಟ್ಠಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮುಖೇನ ಸುಟ್ಠು ಡಂಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ದಣ್ಡಕೇ. ವಾಚಾಯ ಸಕಿಯಾವಧೀತಿ ಅತಿಮುಖರತಾಯ ಅಕಾಲೇ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸಕಾಯ ವಾಚಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಧಿ ಘಾತೇಸಿ. ಏವಮೇಸ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ. ನರವೀರಿಯಸೇಟ್ಠಾತಿ ನರೇಸು ವೀರಿಯೇನ ಸೇಟ್ಠ ಉತ್ತಮವೀರಿಯ ರಾಜವರ. ವಾಚಂ ಪಮುಞ್ಚೇ ಕುಸಲಂ ನಾತಿವೇಲನ್ತಿ ಸಚ್ಚಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕುಸಲಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಹಿತಂ ಕಾಲಯುತ್ತಂ, ನ ಅತಿವೇಲಂ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಂ ಅಪರಿಯನ್ತವಾಚಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಪಸ್ಸಸೀತಿ ನನು ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸಸಿ. ಬಹುಭಾಣೇನಾತಿ ಬಹುಭಣನೇನ. ಕಚ್ಛಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಗತನ್ತಿ ಏತಂ ಕಚ್ಛಪಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತನ್ತಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ವಾ ಹೋಹಿ ಅಞ್ಞೋ ವಾ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭಾಸನ್ತೋ ಏವರೂಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿರಮಿತ್ವಾ ಮನ್ದಭಾಣೀ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಚ್ಛಪೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವೇ ಹಂಸಪೋತಕಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಥೇರಾ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಮಚ್ಚಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೧೬] ೬. ಮಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಮಾಯಮಗ್ಗಿ ತಪತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥೀ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೂಲೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿತಬ್ಬತಂ ಪತ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಅಲತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕೇವಟ್ಟಾ ಜಾಲೇ ಲಗ್ಗಂ ಮಚ್ಛಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಉಣ್ಹವಾಲುಕಾಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಙ್ಗಾರೇಸು ನಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸೂಲಂ ತಚ್ಛಿಂಸು. ಮಚ್ಛೋ ಮಚ್ಛಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೩೧. ‘‘ನ ಮಾಯಮಗ್ಗಿ ತಪತಿ, ನ ಸೂಲೋ ಸಾಧುತಚ್ಛಿತೋ;

ಯಞ್ಚ ಮಂ ಮಞ್ಞತೇ ಮಚ್ಛೀ, ಅಞ್ಞಂ ಸೋ ರತಿಯಾ ಗತೋ.

೧೩೨. ‘‘ಸೋ ಮಂ ದಹತಿ ರಾಗಗ್ಗಿ, ಚಿತ್ತಂ ಚೂಪತಪೇತಿ ಮಂ;

ಜಾಲಿನೋ ಮುಞ್ಚಥಾಯಿರಾ ಮಂ, ನ ಕಾಮೇ ಹಞ್ಞತೇ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಮಾಯಮಗ್ಗಿ ತಪತೀತಿ ನ ಮಂ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ತಪತಿ, ನ ತಾಪಂ ಜನೇತಿ, ನ ಸೋಚಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಸೂಲೋತಿ ಅಯಂ ಸೂಲೋಪಿ ಸಾಧುತಚ್ಛಿತೋ ಮಂ ನ ತಪತಿ, ನ ಮೇ ಸೋಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಯಞ್ಚ ಮಂ ಮಞ್ಞತೇತಿ ಯಂ ಪನ ಮಂ ಮಚ್ಛೀ ಏವಂ ಮಞ್ಞತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಮಚ್ಛಿಂ ಸೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರತಿಯಾ ಗತೋ’’ತಿ, ತದೇವ ಮಂ ತಪತಿ ಸೋಚಯತಿ. ಸೋ ಮಂ ದಹತೀತಿ ಯೋ ಪನೇಸ ರಾಗಗ್ಗಿ, ಸೋ ಮಂ ದಹತಿ ಝಾಪೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಚೂಪತಪೇತಿ ಮನ್ತಿ ರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಂ ಮಮ ಚಿತ್ತಮೇವ ಚ ಮಂ ಉಪತಾಪೇತಿ ಕಿಲಮೇತಿ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಜಾಲಿನೋತಿ ಕೇವಟ್ಟೇ ಆಲಪತಿ. ತೇ ಹಿ ಜಾಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಜಾಲಿನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಮುಞ್ಚಥಾಯಿರಾ ಮನ್ತಿ ಮುಞ್ಚಥ ಮಂ ಸಾಮಿನೋತಿ ಯಾಚತಿ. ನ ಕಾಮೇ ಹಞ್ಞತೇ ಕ್ವಚೀತಿ ಕಾಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಕಾಮೇನ ನೀಯಮಾನೋ ಸತ್ತೋ ನ ಕ್ವಚಿ ಹಞ್ಞತಿ. ನ ಹಿ ತಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಹನಿತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ಅಥ ವಾ ಕಾಮೇತಿ ಹೇತುವಚನೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಕಾಮಹೇತು ಮಚ್ಛಿಂ ಅನುಬನ್ಧಮಾನೋ ನಾಮ ನ ಕ್ವಚಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇಹಿ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನದೀತೀರಂ ಗತೋ ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಪರಿದೇವಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕೇವಟ್ಟೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಮಚ್ಛಂ ಮೋಚೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಮಚ್ಛೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಚ್ಛೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೧೭] ೭. ಸೇಗ್ಗುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಣ್ಣಿಕಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಏಕಕನಿಪಾತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ತಂ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಚಿರಸ್ಸಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಣ್ಣಿಕಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಧೀತಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನಿಚ್ಚಂ ಪಹಂಸಿತಮುಖೀ, ತಮಹಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಕುಲದಾರಕಸ್ಸ ಅದಾಸಿಂ, ತತ್ಥ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಆಗನ್ತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವೇಸಾ ಸೀಲವತೀ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೀಲವತೀ, ತ್ವಞ್ಚ ನ ಇದಾನೇವೇತಂ ವೀಮಂಸಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವೀಮಂಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಅಯಮೇವ ಪಣ್ಣಿಕಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಧೀತರಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ನೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ನಂ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

೧೩೩. ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಕೋವಿದಾ ಗಾಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸೇಗ್ಗು;

ಕೋಮಾರಿ ಕೋ ನಾಮ ತವಜ್ಜ ಧಮ್ಮೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಗಹಿತಾ ಪವನೇ ಪರೋದಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀತಿ, ಅಮ್ಮ, ಸಕಲೋಪಿ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಕಾಮಸೇವನಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ಜಾತೋ. ಅಕೋವಿದಾ ಗಾಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸೇಗ್ಗೂತಿ ಸೇಗ್ಗೂತಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಂ. ತೇನ ತ್ವಂ ಪನ, ಅಮ್ಮ, ಸೇಗ್ಗು ಅಕೋವಿದಾ ಗಾಮಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಧಮ್ಮೇ ವಸಲಧಮ್ಮೇ ಅಕುಸಲಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕೋಮಾರಿ ಕೋ ನಾಮ ತವಜ್ಜ ಧಮ್ಮೋತಿ, ಅಮ್ಮ, ಕುಮಾರಿ ಕೋ ನಾಮೇಸ ತವ ಅಜ್ಜ ಸಭಾವೋ. ಯಂ ತ್ವಂ ಗಹಿತಾ ಪವನೇ ಪರೋದಸೀತಿ ತ್ವಂ ಮಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪವನೇ ಸನ್ಥವವಸೇನ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತಾ ಪರೋದಸಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಸಿ, ಕೋ ಏಸ ತವ ಸಭಾವೋ, ಕಿಂ ಕುಮಾರಿಕಾಯೇವ ತ್ವನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ‘‘ಆಮ, ತಾತ, ಕುಮಾರಿಕಾಯೇವಾಹಂ, ನಾಹಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೪. ‘‘ಯೋ ದುಕ್ಖಫುಟ್ಠಾಯ ಭವೇಯ್ಯ ತಾಣಂ, ಸೋ ಮೇ ಪಿತಾ ದುಬ್ಭಿ ವನೇ ಕರೋತಿ;

ಸಾ ಕಸ್ಸ ಕನ್ದಾಮಿ ವನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ, ಯೋ ತಾಯಿತಾ ಸೋ ಸಹಸಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ.

ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾಯೇವ. ಇತಿ ಸೋ ಪಣ್ಣಿಕೋ ತದಾ ಧೀತರಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ಕುಲದಾರಕಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಣ್ಣಿಕಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಧೀತಾ ಧೀತಾಯೇವ, ಪಿತಾ ಪಿತಾಯೇವ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಾರಿಕಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸೇಗ್ಗುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೧೮] ೮. ಕೂಟವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಠಸ್ಸ ಸಾಠೇಯ್ಯಮಿದನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೂಟವಾಣಿಜಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಹಿ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಚ ದ್ವೇ ವಾಣಿಜಾ ಮಿತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬನ್ತತೋ ಅಪರನ್ತಂ ವಿಚರಮಾನಾ ವೋಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುಂ ಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು. ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಕೂಟವಾಣಿಜಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಭಣ್ಡಂ ಭಾಜೇಮಾ’’ತಿ. ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ‘‘ಅಯಂ ದೀಘರತ್ತಂ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಯ ದುಬ್ಭೋಜನೇನ ಕಿಲನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಾನಗ್ಗರಸಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಜೀರಕೇನ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಭಣ್ಡಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ನ ಮನಾಪಂ, ದಿವಸೋ ನ ಮನಾಪೋ, ಸ್ವೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಲಂ ಖೇಪೇತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಭಾಜಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕದಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪಪಞ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಕೂಟವಾಣಿಜೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಗಾಮವಾಸೀ ಚ ನಗರವಾಸೀ ಚ ದ್ವೇ ವಾಣಿಜಾ ಮಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಗಾಮವಾಸೀ ನಗರವಾಸಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಫಾಲಸತಾನಿ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ತೇ ಫಾಲೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಫಾಲಾನಂ ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಮೂಸಿಕವಚ್ಚಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಗಾಮವಾಸೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಫಾಲೇ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ‘‘ಫಾಲಾ ತೇ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಾದಿತಾ’’ತಿ ಮೂಸಿಕವಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಇತರೋ ‘‘ಖಾದಿತಾವ ಹೋನ್ತು, ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಾದಿತೇ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿ ಗನ್ತುಂ ಮಾ ಅದತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಕೂಟವಾಣಿಜಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ತವ ಪುತ್ತಂ ತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಉದಕೇ ನಿಮುಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕೋ ಕುಲಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತವ ಪುತ್ತಂ ನಖಪಞ್ಜರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ತೋ, ಅಹಂ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿರವಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋಪಿ ಮೋಚೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಮುಸಾ ಭಣಸಿ, ಕುಲಲಾ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಹೋತು, ಅಯುತ್ತೇಪಿ ಹೋನ್ತೇ ಅಹಂ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಕುಲಲೇನೇವ ತೇ ಪುತ್ತೋ ನೀತೋ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅರೇ ದುಟ್ಠಚೋರ ಮನುಸ್ಸಮಾರಕ, ಇದಾನಿ ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಡ್ಢಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸೋ ‘‘ಮಮ ರುಚ್ಚನಕಮೇವ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ, ಸಾಮಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗತೋ, ‘ಕಹಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಕುಲಲೇನ ಹಟೋ’ತಿ ಆಹ, ವಿನಿಚ್ಛಿನಥ ಮೇ ಅಡ್ಡ’’ನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ’’ತಿ ಇತರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಆಮ, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ತಂ ಆದಾಯ ಗತೋ, ಸೇನೇನ ಪಹಟಭಾವೋ ಸಚ್ಚಮೇವ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಲೋಕೇ ಕುಲಲಾ ನಾಮ ದಾರಕೇ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘‘ಕುಲಲಾ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಮೂಸಿಕಾ ಪನ ಅಯಫಾಲೇ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಕಿಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ಏತಸ್ಸ ಘರೇ ಪಞ್ಚ ಫಾಲಸತಾನಿ ಠಪಿತಾನಿ, ಸ್ವಾಯಂ ‘ಫಾಲಾ ತೇ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಾದಿತಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ‘ಇದಂ ತೇ ಫಾಲೇ ಖಾದಿತಮೂಸಿಕಾನಂ ವಚ್ಚ’ನ್ತಿ ವಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಾಮಿ, ಮೂಸಿಕಾ ಚೇ ಫಾಲೇ ಖಾದನ್ತಿ, ಕುಲಲಾಪಿ ದಾರಕೇ ಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ನ ಖಾದನ್ತಿ, ಸೇನಾಪಿ ತಂ ನ ಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏಸೋ ಪನ ‘ಫಾಲಾ ತೇ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಖಾದಿತಾ’ತಿ ವದತಿ, ತೇಸಂ ಖಾದಿತಭಾವಂ ವಾ ಅಖಾದಿತಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಥ, ಅಡ್ಡಂ ಮೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಥಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಠಸ್ಸ ಪಟಿಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಜಿನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿನ್ತಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸುಟ್ಠು ತೇ ಚಿನ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೩೫. ‘‘ಸಠಸ್ಸ ಸಾಠೇಯ್ಯಮಿಂದ ಸುಚಿನ್ತಿತಂ, ಪಚ್ಚೋಡ್ಡಿತಂ ಪಟಿಕೂಟಸ್ಸ ಕೂಟಂ;

ಫಾಲಂ ಚೇ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ ಮೂಸಿಕಾ, ಕಸ್ಮಾ ಕುಮಾರಂ ಕುಲಲಾ ನ ಹರೇಯ್ಯುಂ.

೧೩೬. ‘‘ಕೂಟಸ್ಸ ಹಿ ಸನ್ತಿ ಕೂಟಕೂಟಾ, ಭವತಿ ಚಾಪಿ ನಿಕತಿನೋ ನಿಕತ್ಯಾ;

ದೇಹಿ ಪುತ್ತನಟ್ಠ ಫಾಲನಟ್ಠಸ್ಸ ಫಾಲಂ, ಮಾ ತೇ ಪುತ್ತಮಹಾಸಿ ಫಾಲನಟ್ಠೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಠಸ್ಸಾತಿ ಸಠಭಾವೇನ ಕೇರಾಟಿಕೇನ ‘‘ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಪರಸನ್ತಕಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಠಸ್ಸ. ಸಾಠೇಯ್ಯಮಿದಂ ಸುಚಿನ್ತಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಪಟಿಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೇನ ತಯಾ ಸುಟ್ಠು ಚಿನ್ತಿತಂ. ಪಚ್ಚೋಡ್ಡಿತಂ ಪಟಿಕೂಟಸ್ಸ ಕೂಟನ್ತಿ ಕೂಟಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಯಾ ಪಟಿಕೂಟಂ ಸುಟ್ಠು ಪಚ್ಚೋಡ್ಡಿತಂ, ಪಟಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಓಡ್ಡಿತಸದಿಸಮೇವ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಾಲಂ ಚೇ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ ಮೂಸಿಕಾತಿ ಯದಿ ಮೂಸಿಕಾ ಫಾಲಂ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಕಸ್ಮಾ ಕುಮಾರಂ ಕುಲಲಾ ನ ಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮೂಸಿಕಾಸು ಫಾಲೇ ಖಾದನ್ತೀಸು ಕುಲಲಾ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಕುಮಾರಂ ನೋ ಹರೇಯ್ಯುಂ.

ಕೂಟಸ್ಸ ಹಿ ಸನ್ತಿ ಕೂಟಕೂಟಾತಿ ತ್ವಂ ‘‘ಅಹಮೇವ ಮೂಸಿಕಾಹಿ ಫಾಲೇ ಖಾದಾಪಿತಪುರಿಸೋ ಕೂಟೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪನ ಕೂಟಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಬಹೂ ಕೂಟಾ ಸನ್ತಿ, ಕೂಟಸ್ಸ ಕೂಟಾತಿ ಕೂಟಪಟಿಕೂಟಾನಂ ಏತಂ ನಾಮಂ, ಕೂಟಸ್ಸ ಪಟಿಕೂಟಾ ನಾಮ ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭವತಿ ಚಾಪಿ ನಿಕತಿನೋ ನಿಕತ್ಯಾತಿ ನಿಕತಿನೋ ನೇಕತಿಕಸ್ಸ ವಞ್ಚನಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನಿಕತ್ಯಾ ಅಪರೋ ನಿಕತಿಕಾರಕೋ ವಞ್ಚನಕಪುರಿಸೋ ಭವತಿಯೇವ. ದೇಹಿ ಪುತ್ತನಟ್ಠ ಫಾಲನಟ್ಠಸ್ಸ ಫಾಲನ್ತಿ ಅಮ್ಭೋ ನಟ್ಠಪುತ್ತ ಪುರಿಸ, ಏತಸ್ಸ ನಟ್ಠಫಾಲಸ್ಸ ಫಾಲಂ ದೇಹಿ. ಮಾ ತೇ ಪುತ್ತಮಹಾಸಿ ಫಾಲನಟ್ಠೋತಿ ಸಚೇ ಹಿಸ್ಸ ಫಾಲಂ ನ ದಸ್ಸಸಿ, ಪುತ್ತಂ ತೇ ಹರಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ತೇ ಏಸ ಮಾ ಹರತು, ಫಾಲಮಸ್ಸ ದೇಹೀತಿ. ‘‘ದೇಮಿ, ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ದೇಮಿ, ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮೇ ಫಾಲೇ ದೇತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ನಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಪುತ್ತಂ, ನಟ್ಠಫಾಲೋ ಚ ಫಾಲಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಇದಾನಿ ಕೂಟವಾಣಿಜೋವ, ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋಯೇವ, ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೂಟವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೨೧೯] ೯. ಗರಹಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹಿರಞ್ಞಂ ಮೇ ಸುವಣ್ಣಂ ಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಗಹಿತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅನಭಿರತಿವಾಸಂ ವಸನ್ತಂ ಪನ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಲೇಸವಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಿಲೇಸೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನೇಹಿಪಿ ಗರಹಿತೋ, ತ್ವಂ ಏವರೂಪೇ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕಸ್ಮಾ ತಿರಚ್ಛಾನೇಹಿಪಿ ಗರಹಿತಕಿಲೇಸವಸೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಮೇನಂ ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಚಿರಂ ರಾಜಗೇಹೇ ವಸಮಾನೋ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ವತ್ತಮಾನಂ ಕಿರಿಯಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವನಚರಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ವಾನರಂ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ವಾನರಗಣೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಮಹನ್ತೇ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವುತ್ಥೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಾಜನಿವೇಸನೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಥಂ ಮುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ಕೇಳಿಮಕ್ಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ವತ್ತೇ ಪಸನ್ನೋ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ತೇ ವಾನರಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ವತ್ತಮಾನಕಿರಿಯಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಿಸ್ಸಥ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ತಾವ ಕಥೇಥ, ಸೋತುಕಾಮಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಮಾ ಮಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಥೇಥ ಸೋತುಕಾಮಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ‘ಮಯ್ಹಂ ಮಯ್ಹ’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚತಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸುಣಾಥ ದಾನಿ ತೇಸಂ ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೩೭. ‘‘ಹಿರಞ್ಞಂ ಮೇ ಸುವಣ್ಣಂ ಮೇ, ಏಸಾ ರತ್ತಿಂ ದಿವಾ ಕಥಾ;

ದುಮ್ಮೇಧಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸತಂ.

೧೩೮. ‘‘ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಗಹಪತಯೋ ಗೇಹೇ, ಏಕೋ ತತ್ಥ ಅಮಸ್ಸುಕೋ;

ಲಮ್ಬತ್ಥನೋ ವೇಣಿಕತೋ, ಅಥೋ ಅಙ್ಕಿತಕಣ್ಣಕೋ;

ಕೀತೋ ಧನೇನ ಬಹುನಾ, ಸೋ ತಂ ವಿತುದತೇ ಜನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಹಿರಞ್ಞಂ ಮೇ ಸುವಣ್ಣಂ ಮೇತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಮೇತಂ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದದ್ವಯೇನ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ರತನಂ ಸಬ್ಬಂ, ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಂ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಂ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಇದಂ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ಏಸಾ ರತ್ತಿಂ ದಿವಾ ಕಥಾತಿ ಏಸಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಕಥಾ. ಅಞ್ಞಂ ಪನ ತೇ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಹುತ್ವಾ ನ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ದುಮ್ಮೇಧಾನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞಾನಂ. ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಂ, ಅರಿಯಂ ವಾ ನಿದ್ದೋಸಂ ನವವಿಧಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಏಸಾವ ಕಥಾ. ಅಞ್ಞಾ ಪನ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಕಥಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಗಹಪತಯೋತಿ ಗೇಹೇ ಅಧಿಪತಿಭೂತಾ. ಏಕೋ ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಘರಸಾಮಿಕೇಸು ‘‘ಏಕೋ’’ತಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥ ವೇಣಿಕತೋತಿ ಕತವೇಣೀ, ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಾಪಿತಕೇಸಕಲಾಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥೋ ಅಙ್ಕಿತಕಣ್ಣಕೋತಿ ಅಥ ಸ್ವೇವ ವಿದ್ಧಕಣ್ಣೋ ಛಿದ್ದಕಣ್ಣೋತಿ ಲಮ್ಬಕಣ್ಣತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಕೀತೋ ಧನೇನ ಬಹುನಾತಿ ಸೋ ಪನೇಸ ಅಮಸ್ಸುಕೋ ಲಮ್ಬತ್ಥನೋ ವೇಣಿಕತೋ ಅಙ್ಕಿತಕಣ್ಣೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಕೀತೋ, ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಯಾನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಘರಂ ಆನೀತೋ. ಸೋ ತಂ ವಿತುದತೇ ಜನನ್ತಿ ಸೋ ಗಹಪತಿ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದಿಭೇದಂ ಜನಂ ‘‘ಅರೇ ದುಟ್ಠದಾಸ ದುಟ್ಠದಾಸಿ, ಇಮಂ ನ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದತಿ, ಸಾಮಿಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ವಿಚಾರೇತಿ. ಏವಂ ತಾವ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗರಹಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ವಾನರಾ ‘‘ಮಾ ಕಥೇಥ, ಮಾ ಕಥೇಥ, ಅಸೋತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಅಸ್ಸುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಕಣ್ಣೇ ದಳ್ಹಂ ಪಿದಹಿಂಸು. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇದಂ ಅಯುತ್ತಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ ತಂ ಠಾನಮ್ಪಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋ ಗರಹಿತಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋಯೇವ ಕಿರ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ವಾನರಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ವಾನರಿನ್ದೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಗರಹಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೨೨೦] ೧೦. ಧಮ್ಮಧಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಂ ಜೀವಿತರೂಪೋಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ಸನ್ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪನ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಯಸಪಾಣಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಕಾಳಕೋ ನಾಮಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ ನಾಮೇನ ಧಮ್ಮಧಜೋ ನಾಮ, ರಞ್ಞೋ ಪನ ಸೀಸಪ್ಪಸಾಧನಕಪ್ಪಕೋ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮ. ರಾಜಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ಸೇನಾಪತಿ ಪನಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಲಞ್ಜಂ ಖಾದತಿ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ, ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪರಾಜಿತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾದಿಸೇಸು ನಾಮ, ಸಾಮಿ, ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಅನುಸಾಸನ್ತೇಸು ಕಾಳಕಸೇನಾಪತಿ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಾಜಿತಭಾವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಭಣೇ, ಅಡ್ಡಂ ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಅಡ್ಡಂ ಪಟಿವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಞ್ಞೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ.

ಮಹಾಜನೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದೇವ, ಧಮ್ಮಧಜಪಣ್ಡಿತೇನ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಅಡ್ಡೋ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ, ತತ್ರೇಸ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಡ್ಡೋ ಕಿರ ತೇ ಆಚರಿಯ ವಿನಿಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಳಕೇನ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇವ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಥ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಕಣ್ಣಸುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ವುಡ್ಢೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಮ್ಪಿ ತಂ ‘‘ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಾಮಿಕೇಯೇವ ಸಾಮಿಕೇ ಕರೋತಿ.

ಕಾಳಕೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಲಾಭತೋ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಧಜಪಣ್ಡಿತೋ ತವ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇತೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿ. ರಾಜಾ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ತೇನ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ನ ಸದ್ದಹಥ, ತಸ್ಸಾಗಮನಕಾಲೇ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇಥ. ಅಥಾನೇನ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇ ಕತಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಅಡ್ಡಕಾರಕಪರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಸ್ಸೇವ ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದೇವ, ಏತಂ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಓಳಾರಿಕದೋಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕಥಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಕತರೂಪಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಸಯ್ಹಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ತಂ ತೇನ ದೋಸೇನ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಅಸಯ್ಹಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಉಯ್ಯಾನಂ ನಾಮ ಸಾರಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಯಮಾನಂ ತೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ಫಲಂ ದೇತಿ. ತುಮ್ಹೇ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸ್ವೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಮೇ ಮಾಪೇಹೀ’ತಿ ವದಥ, ಸೋ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ತಸ್ಮಿಂ ದೋಸೇ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಮಯ್ಹಂ ಪುರಾಣಉಯ್ಯಾನೇ ಚಿರಂ ಕೀಳಿಮ್ಹ, ಇದಾನಿ ನವಉಯ್ಯಾನೇ ಕೀಳಿತುಕಾಮಮ್ಹ, ಸ್ವೇ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮ, ಉಯ್ಯಾನಂ ನೋ ಮಾಪೇಹಿ, ಸಚೇ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಾಳಕೇನ ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನೇನ ರಾಜಾ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭಿನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ ಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ‘ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಾಪೇಹೀ’ತಿ ಆಹ, ತಂ ಚಿನ್ತೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ನನ್ದನವನಚಿತ್ತಲತಾವನಸದಿಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಕತರಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಾಪೇಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಪುರಮೇವ ಗತೋ.

ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಯ್ಯಾನಂ, ಕೀಳಸ್ಸೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಮನೋಸಿಲಾವಣ್ಣೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಭಾರಭರಿತನಾನಾರುಕ್ಖಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಏಕರತ್ತೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತುಂ ಕಿಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ ನಂ ಅಸಯ್ಹಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಮಾಪೇಮಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಉಯ್ಯಾನಂ ತಾವ ತೇ ಮಾಪಿತಂ, ಏತಸ್ಸ ಪನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಮಾಪೇಹಿ. ಸಚೇ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಮಾಪೇಸಿ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಸತತಿತ್ಥಂ ಸಹಸ್ಸವಙ್ಕಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಂ ನನ್ದನಪೋಕ್ಖರಣಿಸದಿಸಂ.

ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಮಾಪಿತಾ, ದೇವ, ಪೋಕ್ಖರಣೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಕಾಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಗೇಹಂ ಮಾಪೇತುಂ ಆಣಾಪೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ, ಆಚರಿಯ, ಇಮಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಚೇವ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಚ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸಬ್ಬದನ್ತಮಯಂ ಗೇಹಂ ಮಾಪೇಹಿ, ನೋ ಚೇ ಮಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಗೇಹಮ್ಪಿ ಮಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಕಾಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಗೇಹಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಮಣಿಂ ಮಾಪೇತುಂ ಆಣಾಪೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಇಮಸ್ಸ ದನ್ತಮಯಗೇಹಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಮಣಿಂ ಮಾಪೇಹಿ, ಮಣಿಆಲೋಕೇನ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮ. ಸಚೇ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಮಣಿಮ್ಪಿ ಮಾಪೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಾಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಧಜಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತದಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ, ಇದಾನಿ ಯಂ ದೇವತಾಪಿ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಂ ಆಣಾಪೇಹಿ. ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಂ ದೇವತಾಪಿ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮೇ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಮಾಪೇಹೀ’ತಿ ತಂ ವದಾಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ತಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ, ಪೋಕ್ಖರಣೀ, ದನ್ತಮಯಪಾಸಾದೋ, ತಸ್ಸ ಆಲೋಕಕರಣತ್ಥಾಯ ಮಣಿರತನಞ್ಚ ಮಾಪಿತಂ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಉಯ್ಯಾನರಕ್ಖಕಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಮಾಪೇಹಿ, ನೋ ಚೇ ಮಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಹೋತು, ಲಭಮಾನೋ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಯನಪೀಠೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಸಕ್ಕಾ ಮಾಪೇತುಂ, ತಂ ಮಾಪೇಸಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪನ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಾಪೇತುಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಮರಣತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅನಾಥಮರಣಮೇವ ವರತರ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗದ್ವಾರೇನೇವ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ.

ಸಕ್ಕೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ವನಚರಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತ್ವಂ ಸುಖುಮಾಲೋ, ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬದುಕ್ಖರೂಪೋ ವಿಯ ಇಮಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೬. ‘‘ಸುಖಂ ಜೀವಿತರೂಪೋಸಿ, ರಟ್ಠಾ ವಿವನಮಾಗತೋ;

ಸೋ ಏಕಕೋ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಖಂ ಜೀವಿತರೂಪೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಸುಖೇನ ಜೀವಿತಸದಿಸೋ ಸುಖೇಧಿತೋ ಸುಖಪರಿಹತೋ ವಿಯ. ರಟ್ಠಾತಿ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಟ್ಠಾನಾ. ವಿವನಮಾಗತೋತಿ ನಿರುದಕಟ್ಠಾನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ರುಕ್ಖಸಮೀಪೇ. ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀತಿ ಕಪಣೋ ವಿಯ ಏಕಕೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾಯಸಿ ಪಜ್ಝಾಯಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೦. ‘‘ಸುಖಂ ಜೀವಿತರೂಪೋಸ್ಮಿ, ರಟ್ಠಾ ವಿವನಮಾಗತೋ;

ಸೋ ಏಕಕೋ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಾಮಿ;

ಸತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಸಮ್ಮ, ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಅಹಂ ಸುಖಂ ಜೀವಿತರೂಪೋ ರಟ್ಠಾ ಚ ವಿವನಮಾಗತೋ, ಸೋಹಂ ಏಕಕೋವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಾಮಿ. ಯಂ ಪನ ವದೇಸಿ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ, ತಂ ತೇ ಪವೇದೇಮಿ ‘‘ಸತಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ ಸತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಇಧ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಸತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ. ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋ ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಅಟ್ಠವಿಧೋ ಲೋಕಧಮ್ಮೋ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಬ್ಭಾಹತಾ ಸನ್ತೋ ನ ಕಮ್ಪನ್ತಿ ನ ಪವೇಧೇನ್ತಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಕಮ್ಪನಸಙ್ಖಾತೋ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ಇಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಸ್ಮಾ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ರಾಜಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಹರಾಪೇತಿ, ತಾದಿಸಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಲದ್ಧುಂ, ಸೋಹಂ ‘ಕಿಂ ಮೇ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಮರಣೇನ, ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನಾಥಮರಣಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಹಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಮಯಾ ತೇ ಉಯ್ಯಾನಾದೀನಿ ಮಾಪಿತಾನಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಮಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಸೀಸಪ್ಪಸಾಧನಕಪ್ಪಕೋ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮ, ಸೋ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಏತಂ ಕಪ್ಪಕಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಕಾತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಪುರಮೇವ ಗತೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಛತ್ತಪಾಣಿಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ, ಸಮ್ಮ ಛತ್ತಪಾಣಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಕ್ಕೋ, ದೇವರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ಆಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ‘‘ಆಮ, ಅಹಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾವ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಛತ್ತಪಾಣಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಇಮಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಅನುಸೂಯಕೋ ಅಹಂ ದೇವ, ಅಮಜ್ಜಪಾಯಕೋ ಅಹಂ;

ನಿಸ್ನೇಹಕೋ ಅಹಂ ದೇವ, ಅಕ್ಕೋಧನಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ.

‘‘ಮಯ್ಹಞ್ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಸೂಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಜ್ಜಂ ಮೇ ನ ಪಿವಿತಪುಬ್ಬಂ, ಪರೇಸು ಮೇ ಸ್ನೇಹೋ ವಾ ಕೋಧೋ ವಾ ನ ಭೂತಪೂಬ್ಬೋ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ, ಭೋ ಛತ್ತಪಾಣಿ, ‘‘ಅನುಸೂಯಕೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ವದಸೀತಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವ, ಅನುಸೂಯಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಸೂಯಕೋ ಜಾತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣಾಹಿ ದೇವಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುಸೂಯಕಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾರಣಾ ರಾಜ, ಬನ್ಧಾಪೇಸಿಂ ಪುರೋಹಿತಂ;

ಸೋ ಮಂ ಅತ್ಥೇ ನಿವೇದೇಸಿ, ತಸ್ಮಾಹಂ ಅನುಸೂಯಕೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ದೇವ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ತಾದಿಸೋವ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾರಣಾ ಪುರೋಹಿತಂ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿಂ.

‘‘ಅಬದ್ಧಾ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಬಾಲಾ ಪಭಾಸರೇ;

ಬದ್ಧಾಪಿ ತತ್ಥ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಧೀರಾ ಪಭಾಸರೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೨೦) –