೫. ರುಹಕವಗ್ಗೋ

[೧೯೧] ೧. ರುಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಿ ರುಹಕ ಛಿನ್ನಾಪೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೮.೬೦ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥೀ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಏಸಾ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮನಾಕಾರಂ ಕಾರೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ರುಹಕೋ ನಾಮ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಪುರಾಣೀ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಭರಿಯಾ. ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಭಣ್ಡಕೇನ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಅಸ್ಸಂ ಆರುಯ್ಹ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಅಲಙ್ಕತಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಠಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ರೂಪಂ, ಅಹೋ ಅಸ್ಸೋ ಸೋಭತೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಮೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಸೋ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಭರಿಯಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸ್ಸೋ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸ್ಸಮೇವ ವಣ್ಣೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಥೋಕಂ ಛಿನ್ನಿಕಾ ಧುತ್ತಿಕಧಾತುಕಾ, ತೇನ ನಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಯ್ಯ, ತ್ವಂ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಸೋಭನಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅಲಙ್ಕತಂ ಅಸ್ಸಭಣ್ಡಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋಭತಿ, ಸಚೇ ತ್ವಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸೋ ವಿಯ ಸೋಭಿತುಕಾಮೋ ಅಸ್ಸಭಣ್ಡಕಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓರುಯ್ಹ ಅಸ್ಸೋ ವಿಯ ಪಾದೇ ಕೋಟ್ಟಯಮಾನೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸ, ರಾಜಾಪಿ ತಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಞ್ಞೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕಜಾತಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಸಾ ಮಂ ವದತೀ’’ತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ತಥಾಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಯೇ ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಾ ‘‘ಸೋಭತಿ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪನ ನಂ ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯ, ಪಿತ್ತಂ ತೇ ಕುಪಿತಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಸಿ ಜಾತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ತಾಯಮ್ಹಿ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಅನ್ತರೇ ಲಜ್ಜಾಪಿತೋ, ಪೋಥೇತ್ವಾ ತಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಧುತ್ತಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆಗಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುರೇತರಞ್ಞೇವ ಚೂಳದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತೂಹಪಞ್ಚಾಹಂ ತತ್ಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮ ದೋಸೋ ಹೋತಿಯೇವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಖಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಖಮಾಪನತ್ಥಾಯ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೧. ‘‘ಅಪಿ ರುಹಕ ಛಿನ್ನಾಪಿ, ಜಿಯಾ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಪುನ;

ಸನ್ಧೀಯಸ್ಸು ಪುರಾಣಿಯಾ, ಮಾ ಕೋಧಸ್ಸ ವಸಂ ಗಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಭೋ ರುಹಕ, ನನು ಛಿನ್ನಾಪಿ ಧನುಜಿಯಾ ಪುನ ಸನ್ಧೀಯತಿ ಘಟೀಯತಿ, ಏವಮೇವ ತ್ವಮ್ಪಿ ಪುರಾಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಧೀಯಸ್ಸು, ಕೋಧಸ್ಸ ವಸಂ ಮಾ ಗಮೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರುಹಕೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೨. ‘‘ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ವಾಕೇಸು, ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕಾರಿಸು;

ಅಞ್ಞಂ ಜಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಞ್ಞೇವ ಪುರಾಣಿಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಧನುಕಾರಮುದುವಾಕೇಸು ಚ ಜಿಯಕಾರಕೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಞ್ಞಂ ಜಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಾಯ ಛಿನ್ನಾಯ ಪುರಾಣಿಯಾ ಜಿಯಾಯ ಅಲಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆನೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ರುಹಕೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರುಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೯೨] ೨. ಸಿರಿಕಾಳಕಣ್ಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಇತ್ಥೀ ಸಿಯಾ ರೂಪವತೀತಿ ಇದಂ ಸಿರಿಕಾಳಕಣ್ಣಿಜಾತಕಂ ಮಹಾಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಸಿರಿಕಾಳಕಣ್ಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೯೩] ೩. ಚೂಳಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಯಮೇವ ಸಾ ಅಹಮಪಿ ಸೋ ಅನಞ್ಞೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೦.೫೭ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ಪನ ತ್ವಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಲೇಸಾನುವತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಅಕತಞ್ಞೂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ ಬಹುಮಾಯಾ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಲೋಹಿತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಿತದಾನಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಪದುಮಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಅಪರೇನ ಛ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಸತ್ತಪಿ ಜನಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾ ಘರಾವಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಹಾಯಾ ವಿಯ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಠಿತೋ ತೇ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ವಧಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ತಾತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ವಸಿತುಂ ನ ಲಭಥ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಪಿತು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಘರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಆದಾಯ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಪತ್ವಾ ಅನ್ನಪಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಖುದಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ಮಯಂ ಜೀವಮಾನಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತೇರಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ಭರಿಯಾಯ ಚ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಏಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ದ್ವೇಪಿ ಖಾದಿಂಸು. ಏವಂ ಛ ದಿವಸೇ ಛ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕೇಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ತೇಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ತಾವ ಇಮೇ ಛ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಖಾದಥ, ಸ್ವೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನಕಾಲೇ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಖನ್ಧೇನಾದಾಯ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಕನ್ತಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸಾ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇ ‘‘ಪಿಪಾಸಿತಾಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥಿತೇ ಖಗ್ಗೇನ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಕಂ ಪಹರಿತ್ವಾ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಪಾನೀಯಂ ನತ್ಥಿ, ಇದಂ ಪನ ಮೇ ದಕ್ಖಿಣಜಾಣುಲೋಹಿತಂ ಪಿವಮಾನಾ ನಿಸೀದಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಹಾಗಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ನ್ಹತ್ವಾ ಚ ಫಲಾಫಲಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಙ್ಗಾನಿವತ್ತನೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ರಾಜಾಪರಾಧಿಕಂ ಚೋರಂ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಚ ಕಣ್ಣನಾಸಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬಣಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಪವಾಹೇಸುಂ. ಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಅಟ್ಟಸ್ಸರಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕರುಣಂ ಪರಿದೇವಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತೋ ಮಯಿ ಠಿತೇ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’’ತಿ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಉತ್ತಾರೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಕಾಸಾವಧೋವನಲೇಪನಾದೀಹಿ ವಣಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಕುಣ್ಠಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ನಿಟ್ಠುಭನ್ತೀ ವಿಚರತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವಣೇಸು ಸಂವಿರುಳ್ಹೇಸು ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ಅಸ್ಸಮಪದೇಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟವಿತೋ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಭರಿಯಞ್ಚ ಪೋಸೇಸಿ. ತೇಸು ಏವಂ ವಸನ್ತೇಸು ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಣ್ಠೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಿತ್ವಾ ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಂಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕನ್ತಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಾ ಏಕಂ ಪಬ್ಬತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯೇ ಪಬ್ಬತಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತೇ ‘ಸಚೇ ಅಹಂ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅರೋಗಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಯಾಚಿಂ, ಸಾ ಮಂ ಇದಾನಿ ಉತ್ತಾಸೇತಿ, ಕರೋಮಸ್ಸಾ ಬಲಿಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಮಾಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಾಯ ಬಲಿಭಾಜನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ದೇವತಾಯಪಿ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಉತ್ತಮದೇವತಾ, ಪಠಮಂ ತಾವ ತಂ ವನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಪಾತಾಭಿಮುಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತುಕಾಮಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಪಾತೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಾ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಪಬ್ಬತಾ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಕುಣ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಪಪಾತಾನುಸಾರೇನ ಪಬ್ಬತಾ ಪತನ್ತೋ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖಮತ್ಥಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಕಣ್ಟಕೇ ಪತ್ತಸಞ್ಛನ್ನೇ ಗುಮ್ಬೇ ಲಗ್ಗಿ, ಹೇಟ್ಠಾಪಬ್ಬತಂ ಪನ ಓರೋಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಸೋ ಉದುಮ್ಬರಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸಾಖನ್ತರೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥೇಕೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಗೋಧರಾಜಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಬ್ಬತಪಾದತೋ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉದುಮ್ಬರಫಲಾನಿ ಖಾದತಿ. ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಂ ಗಾಮಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸನ್ತೋ ಪಿತು ಕಾಲಕತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಲಸನ್ತಕೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪದುಮರಾಜಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ನಗರಮಜ್ಝೇ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇತಿ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ಸಾಪಿ ಖೋ ಇತ್ಥೀ ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ಖನ್ಧೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಮಾನಾ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ಪೋಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ ‘‘ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಮಾತುಲಧೀತಾ, ಪಿತುಚ್ಛಾಪುತ್ತೋ ಮೇ ಏಸೋ, ಏತಸ್ಸೇವ ಮಂ ಅದಂಸು, ಸಾಹಂ ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತೀ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇಮೀ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಪತಿಬ್ಬತಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಹುತರಂ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಅದಂಸು. ಅಪರೇ ಪನ ಜನಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಮಾ ಏವಂ ವಿಚರಿ, ಪದುಮರಾಜಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಸಙ್ಖೋಭೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತುಟ್ಠೋ ತೇ ಬಹುಂ ಧನಂ ದಸ್ಸತಿ, ತವ ಸಾಮಿಕಂ ಇಧೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ವೇತ್ತಪಚ್ಛಿಂ ಅದಂಸು. ಸಾ ಅನಾಚಾರಾ ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ವೇತ್ತಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಸಾಲಾಸು ಭುಞ್ಜಮಾನಾ ವಿಚರತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ದಾನಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವಾ ದಸನ್ನಂ ವಾ ಸಹತ್ಥಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾ ಅನಾಚಾರಾ ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಏಕಾ, ದೇವ, ಪತಿಬ್ಬತಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಕುಣ್ಠಂ ಪಚ್ಛಿಯಾ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ಪಿತುಚ್ಛಾಪುತ್ತೋ ಮೇ, ದೇವ, ಕುಲದತ್ತಿಕೋ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಅನ್ತರಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘‘ಅಹೋ ಪತಿಬ್ಬತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಅನಾಚಾರಿತ್ಥಿಂ ವಣ್ಣಯಿಂಸು. ಪುನ ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಕುಣ್ಠೋ ಕುಲದತ್ತಿಕೋ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ರಾಜಾನಂ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ ಸೂರಾ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ನನು ತ್ವಂ ಪದುಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅಸುಕರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ, ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಮಮ ಜಾಣುಲೋಹಿತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಣ್ಠೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಮಂ ಪಪಾತೇ ಪಾತೇಸಿ. ಸಾ ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ನಲಾಟೇನ ಮಚ್ಚುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ‘ಮತೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಆಗತಾ, ನನು ಅಹಂ ಜೀವಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಮಚ್ಚಾ ನನು ಚಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಕಥೇಸಿಂ ‘ಮಮ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಾ ಛ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಂಸು, ಅಹಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಭರಿಯಂ ಅರೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕಂ ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಂ ಕುಣ್ಠಂ ಉತ್ತಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂ. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಮಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪಾತೇಸಿ. ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿ’ನ್ತಿ. ಯಾಯ ಅಹಂ ಪಬ್ಬತಾ ಪಾತಿತೋ, ನ ಸಾ ಅಞ್ಞಾ, ಏಸಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ, ಸೋಪಿ ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಣ್ಠೋ ನ ಅಞ್ಞೋ, ಅಯಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೮೫. ‘‘ಅಯಮೇವ ಸಾ ಅಹಮಪಿ ಸೋ ಅನಞ್ಞೋ, ಅಯಮೇವ ಸೋ ಹತ್ಥಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅನಞ್ಞೋ;

ಯಮಾಹ ‘ಕೋಮಾರಪತೀ ಮಮ’ನ್ತಿ, ವಜ್ಝಿತ್ಥಿಯೋ ನತ್ಥಿ ಇತ್ಥೀಸು ಸಚ್ಚಂ.

೮೬. ‘‘ಇಮಞ್ಚ ಜಮ್ಮಂ ಮುಸಲೇನ ಹನ್ತ್ವಾ, ಲುದ್ದಂ ಛವಂ ಪರದಾರೂಪಸೇವಿಂ;

ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ನಂ ಪಾಪಪತಿಬ್ಬತಾಯ, ಜೀವನ್ತಿಯಾ ಛಿನ್ದಥ ಕಣ್ಣನಾಸ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಮಾಹ ಕೋಮಾರಪತೀ ಮಮನ್ತಿ ಯಂ ಏಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ, ಕೋಮಾರಪತಿ, ಕುಲದತ್ತಿಕೋ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ, ಅಯಮೇವ ಸೋ, ನ ಅಞ್ಞೋ. ‘‘ಯಮಾಹು, ಕೋಮಾರಪತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಲಿಖಿತೋ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ, ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಪನೇತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಞ್ಹಿ ರಞ್ಞಾ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಇಧ ಆಗತಂ. ವಜ್ಝಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ವಜ್ಝಾ ವಧಿತಬ್ಬಾ ಏವ. ನತ್ಥಿ ಇತ್ಥೀಸು ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏತಾಸು ಸಭಾವೋ ನಾಮೇಕೋ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಇಮಞ್ಚ ಜಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಾಣಾಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಜಮ್ಮನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ. ಮುಸಲೇನ ಹನ್ತ್ವಾತಿ ಮುಸಲೇನ ಹನಿತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ. ಲುದ್ದನ್ತಿ ದಾರುಣಂ. ಛವನ್ತಿ ಗುಣಾಭಾವೇನ ನಿಜ್ಜೀವಂ ಮತಸದಿಸಂ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ಪಾಪಪತಿಬ್ಬತಾಯ ಅನಾಚಾರಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯ ಜೀವನ್ತಿಯಾವ ಕಣ್ಣನಾಸಂ ಛಿನ್ದಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕೋಧಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏವಂ ತೇಸಂ ದಣ್ಡಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾಪಿ ನ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಕೋಪಂ ಪನ ಮನ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಸೀಸತೋ ಓರೋಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಗಾಳ್ಹತರಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಕುಣ್ಠಂ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಛ ಭಾತರೋ ಅಞ್ಞತರಾ ಥೇರಾ ಅಹೇಸುಂ, ಭರಿಯಾ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ, ಕುಣ್ಠೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಗೋಧರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪದುಮರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಚೂಳಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೯೪] ೪. ಮಣಿಚೋರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಪವಸನ್ತಿ ನೂನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತಂ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿಯೇವ, ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಪನ ಮಂ ವಧಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಅವಿದೂರೇ ಗಾಮಕೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಕುಲಧೀತರಂ ಆನೇಸುಂ, ಸಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ದೇವಚ್ಛರಾ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಲತಾ ವಿಯ ಲಳಮಾನಾ ಮತ್ತಕಿನ್ನರೀ ವಿಯ ಚ ಸುಜಾತಾತಿ ನಾಮೇನ ಪತಿಬ್ಬತಾ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ. ನಿಚ್ಚಕಾಲಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಪತಿವತ್ತಂ ಸಸ್ಸುವತ್ತಂ ಸಸುರವತ್ತಞ್ಚ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ. ಇತಿ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿಂಸು.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸುಜಾತಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಟ್ಠುಕಾಮಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ಮಗ್ಗಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಪಹೋನಕಂ ಪಟಿಯಾದೇಹೀ’’ತಿ ಖಜ್ಜವಿಕತಿಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಯಾನಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಯಾನಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಹೋಸಿ, ಇತರಾ ಪಚ್ಛತೋ. ತೇ ನಗರಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾನಕಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿ, ಸುಜಾತಾ ವತ್ಥಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಸೀದಿ. ಯಾನಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸುಜಾತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಯಾನಕಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪದಸಾ ಪಾಯಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಲೋಚನೋ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಕಿರ, ದೇವ, ಯಾನಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ.

ರಾಜಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಿಲೇಸಾತುರೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏಕೇನ ನಂ ಉಪಾಯೇನ ಮಾರಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭೋ, ಇಮಂ ಚೂಳಾಮಣಿಂ ವೀಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಾನಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಚೂಳಾಮಣಿಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಠಪಿತೋ ಮೇ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಚೂಳಾಮಣಿ ಮೇ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ, ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಬ್ಬದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚಾರಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚೋರಂ ಪರಿಯೇಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ, ರಾಜಪುರಿಸಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು, ನಗರಂ ಏಕಸಙ್ಖೋಭಂ ಅಹೋಸಿ. ಇತರೋ ಪುರಿಸೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಯಾನಕಂ ಠಪೇಹಿ, ರಞ್ಞೋ ಚೂಳಾಮಣಿ ನಟ್ಠೋ, ಯಾನಕಂ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಾನಕಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಠಪಿತಮಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಣಿಚೋರೋ’’ತಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಪಾದೇಹಿ ಚ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿಚೋರೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ‘‘ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಚತುಕ್ಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ ಕಸಾಹಿ ತಾಳೇನ್ತಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇಸುಂ. ಸುಜಾತಾಪಿ ಯಾನಕಂ ಪಹಾಯ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉತ್ತಾನಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಜಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಗುಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ವತ ಮಞ್ಞೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ವಿಹೇಠಕೇ ಪಾಪಸಾಹಸಿಕಮನುಸ್ಸೇ ನಿಸೇಧೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ದೇವತಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೭. ‘‘ನ ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಪವಸನ್ತಿ ನೂನ, ನ ಹಿ ನೂನ ಸನ್ತಿ ಇಧ ಲೋಕಪಾಲಾ;

ಸಹಸಾ ಕರೋನ್ತಾನಮಸಞ್ಞತಾನಂ, ನ ಹಿ ನೂನ ಸನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧಿತಾರೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಸನ್ತಿ, ದೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಓಲೋಕನಕಾ ಪಾಪಾನಞ್ಚ ನಿಸೇಧಕಾ ನ ಸನ್ತಿ ನೂನ ದೇವಾ. ಪವಸನ್ತಿ ನೂನಾತಿ ಏವರೂಪೇಸು ವಾ ಕಿಚ್ಚೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ನೂನ ಪವಸನ್ತಿ ಪವಾಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಧ, ಲೋಕಪಾಲಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಲೋಕಪಾಲಸಮ್ಮತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅನುಗ್ಗಾಹಕಾ ನ ಹಿ ನೂನ ಸನ್ತಿ. ಸಹಸಾ ಕರೋನ್ತಾನಮಸಞ್ಞತಾನನ್ತಿ ಸಹಸಾ ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಸಾಹಸಿಕಂ ದಾರುಣಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ. ಪಟಿಸೇಧಿತಾರೋತಿ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ನ ಲಬ್ಭಾ ಏತಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ತಾಯ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪರಿದೇವಮಾನಾಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಸಕ್ಕತ್ತತೋ ಚಾವೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅತಿಫರುಸಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸುಜಾತಂ ಕಿಲಮೇತಿ, ಗನ್ತುಂ ದಾನಿ ಮೇ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೇವಲೋಕಾ ಓರುಯ್ಹ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ತಂ ಪಾಪರಾಜಾನಂ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಉತ್ತಾನಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ರಾಜವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ಫರಸುಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ಛಿನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಚಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸೀಸಭಾವಂ ಜಾನಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ದಿಸ್ಸಮಾನಕಸರೀರೇನೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಾಭಿಸೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಸುಜಾತಾಯ ಚ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ದಾಪೇಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಚೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾದಯೋ ಚ ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾ ಮಾರಿತೋ, ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಕೋ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸಕ್ಕೋಪಿ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವೋ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಕೋ ರಾಜಾ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ರಾಜಾ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಹೋತಿ, ದೇವೋ ಅಕಾಲೇ ವಸ್ಸತಿ, ಕಾಲೇ ನ ವಸ್ಸತಿ, ಛಾತಭಯಂ ರೋಗಭಯಂ ಸತ್ಥಭಯನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪಗತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಓವದನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೮. ‘‘ಅಕಾಲೇ ವಸ್ಸತೀ ತಸ್ಸ, ಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ನ ವಸ್ಸತಿ;

ಸಗ್ಗಾ ಚ ಚವತಿ ಠಾನಾ, ನನು ಸೋ ತಾವತಾ ಹತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಕಾಲೇತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕರಞ್ಞೋ ರಜ್ಜೇ ಅಯುತ್ತಕಾಲೇ ಸಸ್ಸಾನಂ ಪಕ್ಕಕಾಲೇ ವಾ ಲಾಯನಮದ್ದನಾದಿಕಾಲೇ ವಾ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ. ಕಾಲೇತಿ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಕಾಲೇ ವಪನಕಾಲೇ ತರುಣಸಸ್ಸಕಾಲೇ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಚ ನ ವಸ್ಸತಿ. ಸಗ್ಗಾ ಚ ಚವತಿ ಠಾನಾತಿ ಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಠಾನಾ ದೇವಲೋಕಾ ಚವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ದೇವಲೋಕಾ ಚವತಿ ನಾಮ, ಸಗ್ಗೇಪಿ ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾ ತತೋ ಚವತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಸೋ ತಾವತಾ ಹತೋತಿ ನನು ಸೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕೇನ ಹತೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಏಕಂಸವಾಚೀ ಏತ್ಥ ನು-ಕಾರೋ, ನೇಸೋ ಏಕಂಸೇನ ಏತ್ತಾವತಾ ಹತೋ, ಅಟ್ಠಸು ಪನ ಮಹಾನಿರಯೇಸು ಸೋಳಸಸು ಚ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇಸು ದೀಘರತ್ತಂ ಸೋ ಹಞ್ಞಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ, ಸುಜಾತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಸಕ್ಕದತ್ತಿಯರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಣಿಚೋರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೯೫] ೫. ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರೇ ರಮ್ಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪದುಸ್ಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾನೋ ತಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪದುಸ್ಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಕಾರಕೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಚ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಾ ಚ ಇತ್ಥೀ ಪಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿವಿಯ ಉಪಕಾರಕೋ ಸಕಲಂ ರಾಜಕುಲಂ ಸನ್ಧಾರೇತಿ, ಸಾಪಿ ಮೇ ಇತ್ಥೀ ಪಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ‘ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಾರಕೇಸು ಸೇವಕೇಸು ಪಿಯಾಸು ಚ ಇತ್ಥೀಸು ದುಬ್ಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತಾವ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪದುಸ್ಸಿ. ರಾಜಾ ನಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮಚ್ಚೋಪಿ ಮೇ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥೀಪಿ ಮೇ ಪಿಯಾ, ದ್ವೇಪಿ ಇಮೇ ನಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಸಹಿತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ನ ಸಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೯. ‘‘ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರೇ ರಮ್ಮೇ, ಜಾತಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಸಿವಾ;

ತಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಪಾಪಾಯಿ, ಜಾನಂ ಸೀಹೇನ ರಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರೇ ರಮ್ಮೇತಿ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾತಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಸಿವಾತಿ ಸಿವಾ ಸೀತಲಾ ಮಧುರೋದಕಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪೋಕ್ಖರಸಞ್ಛನ್ನಾ ನದೀಪಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀಯೇವ. ಅಪಾಪಾಯೀತಿ ಅಪ-ಇತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ, ಅಪಾಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾನಂ ಸೀಹೇನ ರಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಸೀಹಪರಿಭೋಗಾ ಸೀಹೇನ ರಕ್ಖಿತಾ, ಸೋಪಿ ನಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘‘ಸೀಹೇನ ರಕ್ಖಿತಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋವ ಅಪಾಯಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಬಾಲೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಸೀಹಸ್ಸ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಪಿವೇಯ್ಯ ಏವರೂಪಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪದುಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೦. ‘‘ಪಿವನ್ತಿ ಚೇ ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಪದಾನಿ ಮಹಾನದಿಂ;

ನ ತೇನ ಅನದೀ ಹೋತಿ, ಖಮಸ್ಸು ಯದಿ ತೇ ಪಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾಪದಾನೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋವ, ಅವಸೇಸಾನಿ ಸುನಖಪಸದಬಿಳಾರಮಿಗಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಸಾಪದಾನಿ ತಂ ಪೋಕ್ಖರಸಞ್ಛನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ನದಿಂ ಪಿವನ್ತಿ ಚೇ. ನ ತೇನ ಅನದೀ ಹೋತೀತಿ ನದಿಯಞ್ಹಿ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾಪಿ ಅಹಿಮಚ್ಛಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಿಪಾಸಿತಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ, ನ ಸಾ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅನದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಾಪಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠನದೀ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ. ಯಥಾ ನದೀ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪೀತಾ ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಇತ್ಥೀಪಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಗತಾ ನೇವ ಅನಿತ್ಥೀ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ. ನಾಪಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಿತ್ಥೀ. ಕಸ್ಮಾ? ಓದಕನ್ತಿಕತಾಯ ಸುದ್ಧಭಾವೇನ. ಖಮಸ್ಸು ಯದಿ ತೇ ಪಿಯಾತಿ ಯದಿ ಪನ ತೇ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪಿಯಾ, ಸೋ ಚ ಅಮಚ್ಚೋ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಖಮಸ್ಸು ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠಾಹೀತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಖಮಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಓರಮಿಂಸು. ರಾಜಾಪಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ. ಕೋಸಲರಾಜಾಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಖಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೯೬] ೬. ವಲಾಹಕಸ್ಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ನ ಕಾಹನ್ತಿ ಓವಾದನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ರೂಪಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ ಚೇವ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತವಿಲಾಸೇಹಿ ಚ ಪುರಿಸೇ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕತ್ವಾ ವಸಂ ಉಪಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸೀಲವಿನಾಸಞ್ಚೇವ ಧನವಿನಾಸಞ್ಚ ಪಾಪನಟ್ಠೇನ ‘ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತೇನ ಏಕಂ ಪುರಿಸಸತ್ಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾಣಿಜೇ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞೇ ಪುರಿಸೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹನುಕಪಸ್ಸೇಹಿ ಲೋಹಿತೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಮುಖಂ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಸಿರೀಸವತ್ಥು ನಾಮ ಯಕ್ಖನಗರಂ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ವಸಿಂಸು. ತಾ ಭಿನ್ನನಾವಾನಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಾಸಿಗಣಪರಿವುತಾ ದಾರಕೇ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ವಾಣಿಜೇ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ತೇಸಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ಆಗತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಗೋಗಣೇ ಸುನಖೇತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಥ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಥ, ಖಾದನೀಯಂ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ವಾಣಿಜಾ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಾಹಿ ದಿನ್ನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತಕಾಲೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕತ್ಥ ವಾಸಿಕಾ, ಕುತೋ ಆಗತಾ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಥ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಇಧಾಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಭಿನ್ನನಾವಾ ಹುತ್ವಾ ಇಧಾಗತಮ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಾ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಗತಾನಂ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ, ತೇ ಮತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ; ತುಮ್ಹೇಪಿ ವಾಣಿಜಾಯೇವ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ವಾಣಿಜೇ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಹಾವಭಾವವಿಲಾಸೇಹಿ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖನಗರಂ ನೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಪಠಮಗಹಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ದೇವಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾರಣಘರೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಭಿನ್ನನಾವೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಲಭನ್ತಿಯೋ ಪನ ಪರತೋ ಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಓರತೋ ನಾಗದೀಪನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮುದ್ದತೀರಂ ಅನುಸಞ್ಚರನ್ತಿ. ಅಯಂ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮತಾ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿನ್ನನಾವಾ ವಾಣಿಜಾ ತಾಸಂ ನಗರಸಮೀಪೇ ಉತ್ತರಿಂಸು. ತಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖನಗರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಹಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದೇವಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾರಣಘರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಯಕ್ಖಿನೀ ಜೇಟ್ಠಕವಾಣಿಜಂ, ಸೇಸಾ ಸೇಸೇತಿ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ವಾಣಿಜೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇ ಅಕಂಸು. ಅಥ ಸಾ ಜೇಟ್ಠಯಕ್ಖಿನೀ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾಣಿಜೇ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾರಣಘರೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸೇಸಾಪಿ ತಥೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಜೇಟ್ಠಯಕ್ಖಿನಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ಸರೀರಂ ಸೀತಲಂ ಹೋತಿ. ಜೇಟ್ಠವಾಣಿಜೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಯಕ್ಖಿನಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಲಾಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಸವಾಣಿಜಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಇಮಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ, ನ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಿನ್ನನಾವಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ತೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇಪಿ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಥ ಇತೋ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಸು ಪಞ್ಚಸತೇಸು ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತಾ ‘‘ನ ಮಯಂ ಏತಾ ವಿಜಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯಂ ನ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಜೇಟ್ಠವಾಣಿಜೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಕಾರೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಲಾಹಕಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಕಾಳಸೀಸೋ ಮುಞ್ಜಕೇಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಸರೇ ಪಲ್ಲಲೇ ಸಯಂಜಾತಸಾಲಿಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ‘‘ಜನಪದಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಕರುಣಾಪರಿಭಾವಿತಂ ಮಾನುಸಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ. ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಜನಪದಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇನ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಥಾತಿ. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅಭಿರುಹಿಂಸು, ತೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ ವಾಲಧಿಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸುಯೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತೇ ವಾಣಿಜೇ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಜನಪದಂ ನೇತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಸು ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮಾಸಿ. ತಾಪಿ ಖೋ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಗತಕಾಲೇ ತತ್ಥ ಓಹೀನಕೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ವಧಿತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ತೇ ಯಕ್ಖಿನೀನಂ ವಸಂ ಗತಾ ವಾಣಿಜಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ, ವಲಾಹಕಸ್ಸರಾಜಸ್ಸ ವಚನಕರಾ ವಾಣಿಜಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಏವಮೇವ ಬುದ್ಧಾನಂ ಓವಾದಂ ಅಕರೋನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋಪಿ ಉಪಾಸಕಾಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋಪಿ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಓವಾದಕರಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಛ ಕಾಮಸಗ್ಗೇ ವೀಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಇಮಾನಿ ಚ ಠಾನಾನಿ ಪತ್ವಾ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೯೧. ‘‘ಯೇ ನ ಕಾಹನ್ತಿ ಓವಾದಂ, ನರಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ;

ಬ್ಯಸನಂ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಕ್ಖಸೀಹಿವ ವಾಣಿಜಾ.

೯೨. ‘‘ಯೇ ಚ ಕಾಹನ್ತಿ ಓವಾದಂ, ನರಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ;

ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಲಾಹೇನೇವ ವಾಣಿಜಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ನ ಕಾಹನ್ತೀತಿ ಯೇ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಬ್ಯಸನಂ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ. ರಕ್ಖಸೀಹಿವ ವಾಣಿಜಾತಿ ರಕ್ಖಸೀಹಿ ಪಲೋಭಿತವಾಣಿಜಾ ವಿಯ. ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ. ವಲಾಹೇನೇವ ವಾಣಿಜಾತಿ ವಲಾಹೇನೇವ ‘‘ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಸ್ಸ ವಚನಕರಾ ವಾಣಿಜಾ ವಿಯ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇ ಸಮುದ್ದಪಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು, ಏವಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಓವಾದಕರಾ ಸಂಸಾರಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಅನಾಗಾಮಿಫಲಅರಹತ್ತಫಲಾನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ವಲಾಹಕಸ್ಸರಾಜಸ್ಸ ವಚನಕರಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತಾ ವಾಣಿಜಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ವಲಾಹಕಸ್ಸರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಲಾಹಕಸ್ಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೯೭] ೭. ಮಿತ್ತಾಮಿತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ನಂ ಉಮ್ಹಯತೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಮಯಾ ಗಹಿತೇ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಠಪಿತಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಏಕಂ ವತ್ಥಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ತಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಗಹಿತೇ ನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುದ್ಧೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಹರಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ದಹರೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ವತ್ಥಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ‘ಕೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನಾಮಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುದ್ಧೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಹರೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಇಸಿಗಣೇ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಮತಮಾತಿಕಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ನು ಕೋ ಕಾರಣೇನ ಮಿತ್ತಭಾವೋ ವಾ ಅಮಿತ್ತಭಾವೋ ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೯೩. ‘‘ನ ನಂ ಉಮ್ಹಯತೇ ದಿಸ್ವಾ, ನ ಚ ನಂ ಪಟಿನನ್ದತಿ;

ಚಕ್ಖೂನಿ ಚಸ್ಸ ನ ದದಾತಿ, ಪಟಿಲೋಮಞ್ಚ ವತ್ತತಿ.

೯೪. ‘‘ಏತೇ ಭವನ್ತಿ ಆಕಾರಾ, ಅಮಿತ್ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ;

ಯೇಹಿ ಅಮಿತ್ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ದಿಸ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ನಂ ಉಮ್ಹಯತೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಅಮಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಮ್ಹಯತೇ, ಹಸಿತಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಂ ನ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಚ ನಂ ಪಟಿನನ್ದತೀತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಟಿನನ್ದತಿ, ಸಾಧು ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ ನ ಚಾನುಮೋದತಿ. ಚಕ್ಖೂನಿ ಚಸ್ಸ ನ ದದಾತೀತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಆಹಚ್ಚ ಪಟಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಓಲೋಕೇತಿ, ಅಞ್ಞತೋ ಚಕ್ಖೂನಿ ಹರತಿ. ಪಟಿಲೋಮಞ್ಚ ವತ್ತತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇತಿ, ಪಟಿಲೋಮಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಗಾಹಂ. ಆಕಾರಾತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಯೇಹಿ ಅಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತತೋ ವಿಪರೀತೇಹಿ ಪನ ಮಿತ್ತಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿತ್ತಾಮಿತ್ತಭಾವಕಾರಣಾನಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಹತ್ಥಿಪೋಸಕತಾಪಸೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಹತ್ಥೀ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಿತ್ತಾಮಿತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೯೮] ೮. ರಾಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪವಾಸಾ ಆಗತೋ ತಾತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಕ್ಕಾ ರಕ್ಖಿತುಂ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೋವಾರಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಂಸು, ಕಿಂ ತೇ ಇತ್ಥಿಯಾ, ಲದ್ಧಾಪಿ ಸಾ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುವಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ರಾಧೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ನಾಮ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತರುಣಕಾಲೇಯೇವ ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅರಕ್ಖಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ. ಸೋ ವೋಹಾರಕರಣತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಸುವಪೋತಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಅಹಂ ವೋಹಾರಕರಣತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಕಾಲೇ ವಾ ವಿಕಾಲೇ ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತು ಕರಣಕಮ್ಮಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯಾಥ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಗಮನಭಾವಂ ವಾ ಅಗಮನಭಾವಂ ವಾ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಸುವಪೋತಕಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಿ, ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ.

ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ರಾಧಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಗತೋ, ಅಯಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ವದಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ರಾಧೋ ‘‘ಮಾ ವದಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಹಿ, ತಾತ, ತಾವಾ’’ತಿ ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ವಿಯ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಆಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಂ ಓವದಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನನ್ತರೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ ರಾಧ, ಮಾತಾ ತೇ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೋತಿ, ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೫. ‘‘ಪವಾಸಾ ಆಗತೋ ತಾತ, ಇದಾನಿ ನಚಿರಾಗತೋ;

ಕಚ್ಚಿನ್ನು ತಾತ ತೇ ಮಾತಾ, ನ ಅಞ್ಞಮುಪಸೇವತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ತಾತ ರಾಧ, ಪವಾಸಾ ಆಗತೋ, ಸೋ ಚಮ್ಹಿ ಇದಾನೇವ ಆಗತೋ ನಚಿರಾಗತೋ, ತೇನ ಪವತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ತೇ, ತಾತ, ಮಾತಾ ಅಞ್ಞಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಉಪಸೇವತೀ’’ತಿ.

ರಾಧೋ ‘‘ತಾತ, ಪಣ್ಡಿತಾ ನಾಮ ಭೂತಂ ವಾ ಅಭೂತಂ ವಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ನಾಮ ನ ಕಥೇಸು’’ನ್ತಿ ಞಾಪೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸುಭಣಂ, ಗಿರಂ ಸಚ್ಚುಪಸಂಹಿತಂ;

ಸಯೇಥ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋವ, ಮುಮ್ಮುರೇ ಉಪಕೂಥಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗಿರನ್ತಿ ವಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಇದಾನಿ ಗಿರಾ, ಏವಂ ತದಾ ‘‘ಗಿರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಸುವಪೋತಕೋ ಲಿಙ್ಗಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ತಾತ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಸಚ್ಚುಪಸಂಹಿತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ಥಯುತ್ತಂ ಸಭಾವವಚನಮ್ಪಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ನ ಸುಭಣಂ. ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಞ್ಚ ಸಚ್ಚಂ ಭಣನ್ತೋ ಸಯೇಥ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋವ, ಮುಮ್ಮುರೇ ಉಪಕೂಥಿತೋ, ಯಥಾ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಕುಕ್ಕುಳೇ ಝಾಮೋ ಸಯತಿ, ಏವಂ ಸಯೇಯ್ಯಾತಿ. ‘‘ಉಪಕೂಧಿತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಧೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರಾಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೯೯] ೯. ಗಹಪತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಭಯಂ ಮೇ ನ ಖಮತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಅರಕ್ಖಿತೋ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಸಾಮಿಕಂ ವಞ್ಚೇತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಗಾಮಭೋಜಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನಾಚಾರಂ ಚರತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚರತಿ. ತದಾ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಬೀಜೇಸು ನೀಹಟೇಸು ಛಾತಕಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಸ್ಸಾನಂ ಗಬ್ಭಗಹಣಕಾಲೋ ಜಾತೋ. ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ‘‘ಇತೋ ಮಾಸದ್ವಯೇನ ಸಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವೀಹಿಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಏಕಂ ಜರಗೋಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಂಸು.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಗಾಮಭಾಜಕೋ ಖಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಬಹಿಗತವೇಲಾಯಂ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೇಸಂ ಸುಖನಿಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಗಾಮದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೀ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ‘‘ಸೋಯೇವಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಭೀತೋ ಪಕಮ್ಪಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ತವ ಹತ್ಥತೋ ಗೋಣಮಂಸಂ ಖಾದಿತಂ, ತ್ವಂ ಮಂಸಮೂಲಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋಹಿ, ಅಹಂ ಕೋಟ್ಠಂ ಆರುಯ್ಹ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘ವೀಹಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ. ತ್ವಂ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ದಾರಕಾ ಛಾತಾ, ಮಂಸಮೂಲಂ ಮೇ ದೇಹೀ’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚೋದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಂ ಆರುಯ್ಹ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ. ಇತರೋ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಮಂಸಮೂಲಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಸಾ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಕೋಟ್ಠೇ ವೀಹಿ ನತ್ಥಿ, ಸಸ್ಸೇ ಉದ್ಧರನ್ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಪಾಪಾಯ ಕತಉಪಾಯೋ ಏಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗಾಮಭೋಜಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಗಾಮಭೋಜಕ ಅಮ್ಹೇ ತವ ಜರಗೋಣಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಾ ‘ಇತೋ ಮಾಸದ್ವಯೇನ ವೀಹಿಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಖಾದಿಮ್ಹ, ತ್ವಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಕಸ್ಮಾ ಆಹರಾಪೇಸಿ, ನ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಆಗತೋ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ತವ ಕಿರಿಯಾ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಾಚಾರಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಕೋಟ್ಠೇ ವೀಹೀನಂ ಅಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಾ ದಾನಿ ಕೋಟ್ಠಂ ಆರುಯ್ಹ ‘ವೀಹಿ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವದತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ‘ದೇಹೀ’ತಿ ವದತಿ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ವೋ ಕರಣಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೯೭. ‘‘ಉಭಯಂ ಮೇ ನ ಖಮತಿ, ಉಭಯಂ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತಿ;

ಯಾಚಾಯಂ ಕೋಟ್ಠಮೋತಿಣ್ಣಾ, ನದಸ್ಸಂ ಇತಿ ಭಾಸತಿ.

೯೮. ‘‘ತಂ ತಂ ಗಾಮಪತಿ ಬ್ರೂಮಿ, ಕದರೇ ಅಪ್ಪಸ್ಮಿ ಜೀವಿತೇ;

ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಸಙ್ಗರಂ ಕತ್ವಾ, ಮಂಸಂ ಜರಗ್ಗವಂ ಕಿಸಂ;

ಅಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಚೋದೇಸಿ, ತಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಂ ತಂ ಗಾಮಪತಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ, ಅಮ್ಭೋ ಗಾಮಜೇಟ್ಠಕ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ವದಾಮಿ. ಕದರೇ ಅಪ್ಪಸ್ಮಿ ಜೀವಿತೇತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಕದರಞ್ಚೇವ ಥದ್ಧಂ ಲೂಖಂ ಕಸಿರಂ ಅಪ್ಪಞ್ಚ ಮನ್ದಂ ಪರಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ನೋ ಏವರೂಪೇ ಜೀವಿತೇ ವತ್ತಮಾನೇ. ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಸಙ್ಗರಂ ಕತ್ವಾ, ಮಂಸಂ ಜರಗ್ಗವಂ ಕಿಸನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಜರಗ್ಗವಂ ಕಿಸಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಜರಗೋಣಂ ದದಮಾನೋ ತ್ವಂ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಮೂಲಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ಸಙ್ಗರಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ. ಅಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಚೋದೇಸೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅನ್ತರಾವ ಚೋದೇಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಯಾ ಚಾಯಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠೇ ವೀಹೀನಂ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಾನಮಾನಾವ ಅಜಾನನ್ತೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಮೋತಿಣ್ಣಾ ಕೋಟ್ಠದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ನ ದಸ್ಸಂ ಇತಿ ಭಾಸತಿ, ಯಞ್ಚ ತ್ವಂ ಅಕಾಲೇ ಚೋದೇಸಿ, ತಮ್ಪೀತಿ ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಮಮ ನೇವ ಖಮತಿ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಕಥೇನ್ತೋವ ಗಾಮಭೋಜಕಂ ಚೂಳಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಭೋಜಕೋಮ್ಹೀತಿ ಪರಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಭಣ್ಡೇ ಅಪರಜ್ಝಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಂ ಕತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ದುಟ್ಠಇತ್ಥಿಂ ಕೇಸೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೋಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕರೋಸಿ, ಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ತಂ ಗೇಹಂ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಿಸಹಿ, ಸಾಪಿ ಪಾಪಾ ಪುನ ಮನಸಾಪಿ ಅತಿಚರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ನಿಗ್ಗಹಕಾರಕೋ ಗಹಪತಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಗಹಪತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೨೦೦] ೧೦. ಸಾಧುಸೀಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸರೀರದಬ್ಯನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಚತಸ್ಸೋ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತೇಸು ಏಕೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಸರೀರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಏಕೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಏಕೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಏಕೋ ಸೀಲವಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಧೀತರೋ ನಿವೇಸೇನ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ದಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ಉದಾಹು ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ, ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏತೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಜನೇಸು ಕಸ್ಸ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥಯಿಂಸು, ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ಪನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ, ತಾ ಏವಮೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪತ್ಥಯಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಆಚರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೯. ‘‘ಸರೀರದಬ್ಯಂ ವುಡ್ಢಬ್ಯಂ, ಸೋಜಚ್ಚಂ ಸಾಧುಸೀಲಿಯಂ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇವ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಕನ್ನು ತೇಸಂ ವನಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಸರೀರದಬ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಧೀತರೋ ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಸರೀರದಬ್ಯಮತ್ಥಿ, ಸರೀರಸಮ್ಪದಾ ಅಭಿರೂಪಭಾವೋ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಏಕಸ್ಸ ವುಡ್ಢಬ್ಯಂ ವುಡ್ಢಿಭಾವೋ ಮಹಲ್ಲಕತಾ ಅತ್ಥಿ. ಏಕಸ್ಸ ಸೋಜಚ್ಚಂ ಸುಜಾತಿತಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪದಾ ಅತ್ಥಿ. ‘‘ಸುಜಚ್ಚ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಏಕಸ್ಸ ಸಾಧುಸೀಲಿಯಂ ಸುನ್ದರಸೀಲಭಾವೋ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಅತ್ಥಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಾತಿ ತೇಸು ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮೇತಾ ದಾತಬ್ಬಾತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಞ್ಞೇವ ಪುಚ್ಛಾಮ. ಕನ್ನು ತೇಸಂ ವನಿಮ್ಹಸೇತಿ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಕಂ ವನಿಮ್ಹಸೇ, ಕಂ ಇಚ್ಛಾಮ, ಕಸ್ಸ ತಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ದದಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ರೂಪಸಮ್ಪದಾದೀಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸುಪಿ ವಿಪನ್ನಸೀಲೋ ಗಾರಯ್ಹೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನಪ್ಪಮಾಣಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲವನ್ತಭಾವೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೦. ‘‘ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ಸರೀರಸ್ಮಿಂ, ವುಡ್ಢಬ್ಯಸ್ಸ ನಮೋ ಕರೇ;

ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ಸುಜಾತಸ್ಮಿಂ, ಸೀಲಂ ಅಸ್ಮಾಕ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ಸರೀರಸ್ಮಿನ್ತಿ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸರೀರೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಸೇಸೋ ವುದ್ಧಿ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನ ವದಾಮಿ. ವುಡ್ಢಬ್ಯಸ್ಸ ನಮೋ ಕರೇತಿ ವುಡ್ಢಭಾವಸ್ಸ ಪನ ನಮಕ್ಕಾರಮೇವ ಕರೋಮಿ. ವುಡ್ಢಭಾವೋ ಹಿ ವನ್ದನಮಾನನಂ ಲಭತಿ. ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ಸುಜಾತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸುಜಾತೇಪಿ ಪುರಿಸೇ ವುಡ್ಢಿ ಅತ್ಥಿ, ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಯೇವ. ಸೀಲಂ ಅಸ್ಮಾಕ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸೀಲಮೇವ ರುಚ್ಚತಿ. ಸೀಲವಾ ಹಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸರೀರದಬ್ಯವಿರಹಿತೋಪಿ ಪುಜ್ಜೋ ಪಾಸಂಸೋತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸೇವ ಧೀತರೋ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಯಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಾಧುಸೀಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ರುಹಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ರುಹಕಂ ಸಿರಿಕಾಳಕಂ, ಪದುಮಂ ಮಣಿಚೋರಕಂ;

ಪಬ್ಬತೂಪತ್ಥರವಲಾಹಂ, ಮಿತ್ತಾಮಿತ್ತಞ್ಚ ರಾಧಞ್ಚ;

ಗಹಪತಿ ಸಾಧುಸೀಲಂ.