೩. ಕಲ್ಯಾಣವಗ್ಗೋ

[೧೭೧] ೧. ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಬಧಿರಸಸ್ಸುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಏಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ತಿಸರಣಗತೋ ಪಞ್ಚಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಹೂನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧವತ್ಥಾದೀನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಜೇತವನೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಗತಕಾಲೇ ಸಸ್ಸು ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೀತರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ತಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸಾ ಚ ಥೋಕಂ ಬಧಿರಧಾತುಕಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭುತ್ತಭೋಜನಾ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ವಿನೋದಯಮಾನಾ ಧೀತರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮ, ಭತ್ತಾ ತೇ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಅವಿವದಮಾನೋ ಪಿಯಸಂವಾಸಂ ವಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮ, ಕಥೇಥ ಯಾದಿಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಾಮಾತಾ ಸೀಲೇನ ಚೇವ ಆಚಾರಸಮ್ಪದಾಯ ಚ, ತಾದಿಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ದುಲ್ಲಭೋ’’ತಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಧೀತು ವಚನಂ ಸಾಧುಕಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಪದಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಸ್ಮಾ ತೇ ಭತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕಲಗೇಹವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ವಿರವಿಂಸು. ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಾರೇನ ಸಞ್ಚರನ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮ ಕಿರೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಗೇಹೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಖೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ತವ ಗೇಹೇ ಪುತ್ತದಾರಪರಿಜನೋ ಪರಿದೇವತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅಪಬ್ಬಜಿತಮೇವ ಕಿರ ಮಂ ‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ’ತಿ ವದತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ನ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಬ್ಬೋ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತತೋವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಪಚ್ಚಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನ ಅನ್ತರಧಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇದಂ ಕಿರ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಂ ಜಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ನ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಬ್ಬೋ’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ವಿರಾಧೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಿವೇಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಸ್ಸು ‘‘ಧೀತರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸಾ ಥೋಕಂ ಬಧಿರಧಾತುಕಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ. ತಂ ಪನ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಮಹಾಪರಿದೇವೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ನಾಮ ನ ಅನ್ತರಧಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತತೋವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಇದಾನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದೇವ, ಗೇಹಜನೋ ಕಿರ ಮಂ ಅಪಬ್ಬಜಿತಮೇವ ‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿದೇವತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೋ ನ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಬ್ಬೋ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ಅನುಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೪೧. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ಯದಾ ಜನಿನ್ದ, ಲೋಕೇ ಸಮಞ್ಞಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ;

ತಸ್ಮಾ ನ ಹಿಯ್ಯೇಥ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಹಿರಿಯಾಪಿ ಸನ್ತೋ ಘುರಮಾದಿಯನ್ತಿ.

೪೨. ‘‘ಸಾಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ ಇಧ ಮಜ್ಜ ಪತ್ತಾ, ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ಜನಿನ್ದ ಲೋಕೇ;

ತಾಹಂ ಸಮೇಕ್ಖಂ ಇಧ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಂ, ನ ಹಿ ಮತ್ಥಿ ಛನ್ದೋ ಇಧ ಕಾಮಭೋಗೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮೋ. ಸಮಞ್ಞಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಯದಾ ಸೀಲವಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿವೋಹಾರಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಹಿಯ್ಯೇಥಾತಿ ತತೋ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ಪರಿಹಾಯೇಥ. ಹಿರಿಯಾಪಿ ಸನ್ತೋ ಧುರಮಾದಿಯನ್ತೀತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ಹಿರಿಯಾ ಬಹಿದ್ಧಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಓತ್ತಪ್ಪೇನಪಿ ಏತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಧುರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಇಧ ಮಜ್ಜ ಪತ್ತಾತಿ ಇಧ ಮಯಾ ಅಜ್ಜ ಪತ್ತಾ. ತಾಹಂ ಸಮೇಕ್ಖನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ ಗುಣವಸೇನ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞಂ ಸಮೇಕ್ಖನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ನ ಹಿ ಮತ್ಥಿ ಛನ್ದೋತಿ ನ ಹಿ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಛನ್ದೋ. ಇಧ ಕಾಮಭೋಗೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮವತ್ಥುಕಾಮಪರಿಭೋಗೇಹಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೭೨] ೨. ದದ್ದರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ನು ಸದ್ದೇನ ಮಹತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಬಹೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ನದಮಾನಾ ತರುಣಸೀಹಾ ವಿಯ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತಾ ವಿಯ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಸರಭಾಣಂ ಭಣನ್ತಿ. ಕೋಕಾಲಿಕೋ ತೇಸು ಸರಭಾಣಂ ಭಣನ್ತೇಸು ಅತ್ತನೋ ತುಚ್ಛಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸರಭಾಣಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಭಾಣಂ ನ ಪಾಪೇನ್ತಿ. ಸಚೇ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಾಪೇಯ್ಯುಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ಭಣೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಕಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ಕೋಕಾಲಿಕ, ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸರಭಾಣಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸರಭಾಣಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿ, ಖಜ್ಜಕಂ ಖಾದಿ, ಸಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಸೂಪೇನ ಭುಞ್ಜಿ.

ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಕಾಲೇ ಘೋಸಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಸೋ ಕಣ್ಟಕುರಣ್ಡಕವಣ್ಣಂ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತರತನಮಣ್ಡಪೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಧಮ್ಮಾಸನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ರಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸರಭಾಣಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸೀದಿ, ತಾವದೇವಸ್ಸ ಸರೀರಾ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು, ಸಾರಜ್ಜಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಪುಬ್ಬಗಾಥಾಯ ಪಠಮಂ ಪದಂ ಉದಾಹರಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರಂ ನ ಪಸ್ಸಿ. ಸೋ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಆಸನಾ ಓರುಯ್ಹ ಲಜ್ಜಿತೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವೇಣಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಞ್ಞೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸರಭಾಣಂ ಭಣಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ತುಚ್ಛಭಾವಂ ಜಾನಿಂಸು. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಪಠಮಂ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ತುಚ್ಛಭಾವೋ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಇದಾನಿ ಪನೇಸ ಸಯಂ ನದಿತ್ವಾ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ನದಿತ್ವಾ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನದಿತ್ವಾ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸೀಹಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬಹೂನಂ ಸೀಹಾನಂ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅನೇಕಸೀಹಪರಿವಾರೋ ರಜತಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾಯ ಗುಹಾಯ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋಪಿ ವಸತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿಗತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸೀಹಾ ಸೀಹರಾಜಸ್ಸೇವ ಗುಹದ್ವಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತಾ ಸೀಹಕೀಳಂ ಕೀಳಿಂಸು. ತೇಸಂ ಏವಂ ನದಿತ್ವಾ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಸೋಪಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ನದತಿ. ಸೀಹಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನದತೀ’’ತಿ ಲಜ್ಜಿತಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೀಹಪೋತಕೋ ‘‘ತಾತ, ಇಮೇ ಸೀಹಾ ನದಿತ್ವಾ ಸೀಹಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಯ ತುಣ್ಹೀ ಜಾತಾ, ಕೋ ನಾಮೇಸ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ದೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾನಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪಿತರಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೩. ‘‘ಕೋ ನು ಸದ್ದೇನ ಮಹತಾ, ಅಭಿನಾದೇತಿ ದದ್ದರಂ;

ತಂ ಸೀಹಾ ನಪ್ಪಟಿನದನ್ತಿ, ಕೋ ನಾಮೇಸೋ ಮಿಗಾಧಿಭೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿನಾದೇತಿ ದದ್ದರನ್ತಿ ದದ್ದರಂ ರಜತಪಬ್ಬತಂ ಏಕನಾದಂ ಕರೋತಿ. ಮಿಗಾಧಿಭೂತಿ ಪಿತರಂ ಆಲಪತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಮಿಗಾಧಿಭೂ ಮಿಗಜೇಟ್ಠಕ ಸೀಹರಾಜ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಿತಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೪. ‘‘ಅಧಮೋ ಮಿಗಜಾತಾನಂ, ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತಾತ ವಸ್ಸತಿ;

ಜಾತಿಮಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾ, ತುಣ್ಹೀ ಸೀಹಾ ಸಮಚ್ಚರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಮಚ್ಚರೇತಿ ಸನ್ತಿ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಂ, ಅಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಸಮಚ್ಛರೇ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ನಾದೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹಪೋತಕೋ ರಾಹುಲೋ, ಸೀಹರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದದ್ದರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೭೩] ೩. ಮಕ್ಕಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಾತಮಾಣವಕೋ ಏಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಪಕಿಣ್ಣಕನಿಪಾತೇ ಉದ್ದಾಲಕಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೪.೬೨ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಕುಹಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಕ್ಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಪೇತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ದಾನಿ ಘರಾವಾಸೇನ, ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತವಗ್ಗಂ ಪಹಾಯ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವಸ್ಸಾನಕಾಲೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಾರದಾರೂನಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬನ್ತೋ ಫಲಕತ್ಥರೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ತಾಪಸಕುಮಾರಕೋ ಪಿತು ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹನ್ತೋವ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥೇಕೋ ವನಮಕ್ಕಟೋ ಸೀತೇನ ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತ್ಥ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಮಕ್ಕಟೋ ಮಕ್ಕಟೋ’ತಿ ಮಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಸಿಬ್ಬೇತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ದಾನಿ ಮೇ ಉಪಾಯೋ, ತಾಪಸವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಮತತಾಪಸಸ್ಸ ವಕ್ಕಲಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಞ್ಚ ಅಙ್ಕುಸಯಟ್ಠಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಏಕಂ ತಾಲರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂಕುಟಿತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಾಪಸಕುಮಾರಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಕ್ಕಟಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಏಕೋ ಮಹಲ್ಲಕತಾಪಸೋ ಸೀತೇನ ಪೀಳಿತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಸಿಬ್ಬೇತುಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಿತು ತಾಪಸಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೫. ‘‘ತಾತ ಮಾಣವಕೋ ಏಸೋ, ತಾಲಮೂಲಂ ಅಪಸ್ಸಿತೋ;

ಅಗಾರಕಞ್ಚಿದಂ ಅತ್ಥಿ, ಹನ್ದ ದೇಮಸ್ಸಗಾರಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾಣವಕೋತಿ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಂ. ತೇನ ‘‘ತಾತ, ಏಸೋ ಏಕೋ ಮಾಣವಕೋ ಸತ್ತೋ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ. ತಾಲಮೂಲಂ ಅಪಸ್ಸಿತೋತಿ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ. ಅಗಾರಕಞ್ಚಿದಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾಗಾರಂ ಅತ್ಥಿ, ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ದೇಮಸ್ಸಗಾರಕನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಏಕಮನ್ತೇ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅಗಾರಕಂ ದೇಮ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಂ ಮುಖಂ ಹೋತಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ಏಸ, ನಯಿಧ ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬. ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ತಾತ ಪಕ್ಕೋಸಿ, ದೂಸೇಯ್ಯ ನೋ ಅಗಾರಕಂ;

ನೇತಾದಿಸಂ ಮುಖಂ ಹೋತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸುಸೀಲಿನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದೂಸೇಯ್ಯ ನೋ ಅಗಾರಕನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಇಧ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಇಮಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಝಾಪೇನ್ತೋ ಉಚ್ಚಾರಾದೀನಿ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ದೂಸೇಯ್ಯ. ನೇತಾದಿಸನ್ತಿ ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸುಸೀಲಿನೋ ಮುಖಂ ನ ಹೋತಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಂ ಉಮ್ಮುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ತಿಟ್ಠಸೀ’’ತಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಪಲಾಪೇಸಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ವಕ್ಕಲಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ವನಸಣ್ಡಂ ಪಾವಿಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಕ್ಕಟೋ ಅಯಂ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸಕುಮಾರೋ ರಾಹುಲೋ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಕ್ಕಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೭೪] ೪. ದುಬ್ಭಿಯಮಕ್ಕಟಜಾತಕಣ್ಣನಾ

ಅದಮ್ಹ ತೇ ವಾರಿ ಪಹೂತರೂಪನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಕತಞ್ಞುಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಅಕತಞ್ಞೂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವರೂಪೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ವತ್ತನಿಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಏಕೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಉದಪಾನೋ ಹೋತಿ ಅನೋತರಣೀಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ, ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೀಘರಜ್ಜುಕೇನ ವಾರಕೇನ ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ದೋಣಿಯಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಪಾನೀಯಂ ದೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತತೋ ಮಹನ್ತಂ ಅರಞ್ಞಂ, ತತ್ಥ ಬಹೂ ಮಕ್ಕಟಾ ವಸನ್ತಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಮನುಸ್ಸಸಞ್ಚಾರೋ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಪಾನೀಯಂ ನ ಲಭಿಂಸು. ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಪಿಪಾಸಾತುರೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಉದಪಾನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಚರತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾನೀಯಂ ಉತ್ತಾರೇತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಂ ಮಕ್ಕಟಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿಪಾಸಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ದೋಣಿಯಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ದತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮುಖಮಕ್ಕಟಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಭಿಂಸಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅರೇ ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟ, ಅಹಂ ತವ ಪಿಪಾಸಿತಸ್ಸ ಕಿಲನ್ತಸ್ಸ ಬಹುಂ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿಂ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಮುಖಮಕ್ಕಟಿಕಂ ಕರೋಸಿ, ಅಹೋ ಪಾಪಜನಸ್ಸ ನಾಮ ಕತೋ ಉಪಕಾರೋ ನಿರತ್ಥಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭. ‘‘ಅದಮ್ಹ ತೇ ವಾರಿ ಪಹೂತರೂಪಂ, ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಸ್ಸ ಪಿಪಾಸಿತಸ್ಸ;

ಸೋ ದಾನಿ ಪಿತ್ವಾನ ಕಿರಿಙ್ಕರೋಸಿ, ಅಸಙ್ಗಮೋ ಪಾಪಜನೇನ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋ ದಾನಿ ಪಿತ್ವಾನ ಕಿರಿಙ್ಕರೋಸೀತಿ ಸೋ ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮುಖಮಕ್ಕಟಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಕಿರಿ ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋಸಿ. ಅಸಙ್ಗಮೋ ಪಾಪಜನೇನ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಪಾಪಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಮೋ ನ ಸೇಯ್ಯೋ, ಅಸಙ್ಗಮೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ತ್ವಂ ‘ಏತ್ತಕೇನವೇತಂ ನಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ, ಇದಾನಿ ತೇ ಸೀಸೇ ವಚ್ಚಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೮. ‘‘ಕೋ ತೇ ಸುತೋ ವಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಸೀಲವಾ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟೋ;

ಇದಾನಿ ಖೋ ತಂ ಓಹಚ್ಛಂ, ಏಸಾ ಅಸ್ಮಾಕ ಧಮ್ಮತಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ‘‘ಮಕ್ಕಟೋ ಕತಗುಣಜಾನನಕೋ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೀಲವಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಹಂ ತಯಾ ಸುತೋ ವಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಇದಾನಿ ಖೋ ಅಹಂ ತಂ ಓಹಚ್ಛಂ ವಚ್ಚಂ ತೇ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸ್ಮಾಕಞ್ಹಿ ಮಕ್ಕಟಾನಂ ನಾಮ ಏಸಾ ಧಮ್ಮತಾ ಅಯಂ ಜಾತಿಸಭಾವೋ, ಯದಿದಂ ಉಪಕಾರಕಸ್ಸ ಸೀಸೇ ವಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತುಂ ಆರಭಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಖಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬಕಂ ಓತರನ್ತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ವಚ್ಚಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಿರವನ್ತೋ ವನಸಣ್ಡಂ ಪಾವಿಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ದೇವದತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ಕತಗುಣಂ ನ ಜಾನಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಕ್ಕಟೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುಬ್ಭಿಯಮಕ್ಕಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೭೫] ೫. ಆದಿಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬೇಸು ಕಿರ ಭೂತೇಸೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬತಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಾಸಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಇಸಿಗಣೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗತೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಉತ್ತಿಣ್ಣಾ ಕರೋತಿ, ಪಾನೀಯಘಟೇಸು ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಕುಣ್ಡಿಕಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯಂ ವಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ತಾಪಸಾ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಹಿಮವನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಫಲಸಮಿದ್ಧೋ ರಮಣೀಯೋ, ತತ್ಥೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮವಾಸಿಕೇ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಂಸು. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಾಪಸಚರಣಂ ಚರನ್ತೋ ವಿಯ ಸೀಲವಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ತಾಪಸಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಸೂರಿಯಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತಾ ಸೀಲವನ್ತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸು ಕಿರ ಭೂತೇಸು, ಸನ್ತಿ ಸೀಲಸಮಾಹಿತಾ;

ಪಸ್ಸ ಸಾಖಮಿಗಂ ಜಮ್ಮಂ, ಆದಿಚ್ಚಮುಪತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತಿ ಸೀಲಸಮಾಹಿತಾತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೀಲವನ್ತಾ ಚ ಸಮಾಹಿತಾ ಚ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಮ್ಮನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ. ಆದಿಚ್ಚಮುಪತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸೂರಿಯಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಏವಂ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಲಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಸೀಲಾಚಾರಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦. ‘‘ನಾಸ್ಸ ಸೀಲಂ ವಿಜಾನಾಥ, ಅನಞ್ಞಾಯ ಪಸಂಸಥ;

ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಞ್ಚ ಉಹನ್ನಂ, ದ್ವೇ ಚ ಭಿನ್ನಾ ಕಮಣ್ಡಲೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಉಹನ್ನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಪಮಕ್ಕಟೇನ ಊಹದಂ. ಕಮಣ್ಡಲೂತಿ ಕುಣ್ಡಿಕಾ. ‘‘ದ್ವೇ ಚ ಕುಣ್ಡಿಕಾ ತೇನ ಭಿನ್ನಾ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಅಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಕುಹಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಞ್ಚ ಯಟ್ಠಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು. ಇಸಯೋಪಿ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಕ್ಕಟೋ ಅಯಂ ಕುಹಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಆದಿಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೭೬] ೬. ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ ದುಮಸಾಖಗೋಚರೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿ. ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಯೋಧಾ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಯುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಅಭಿಭವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಅಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾನೇಯೇವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಸಮೀಪೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅಕಾಲೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಕನ್ದರಪದರಾದಯೋ ಉದಕಪೂರಾ, ದುಗ್ಗಮೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಮಂ ‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಮಂ ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನೇವತ್ಥೇನ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇನಾಪಿ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಚೇ ಮೇ ಗಮನೇನ ಅವುಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘ಅಕಾಲೋ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ವುಡ್ಡಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತುಣ್ಹೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘ತುಮ್ಹೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ರಾಜಾನೋ ಸೇನಾಯ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಮಾನಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅಕಾಲೇ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕುಪಿತೇ ಪಚ್ಚನ್ತಯೋಧಾ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಸ್ಸಾನಂ ಕಳಾಯೇ ಸೇದೇತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೋಣಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಕ್ಕಟೇಸು ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ರುಕ್ಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತತೋ ಕಳಾಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಆರಭಿ, ಅಥಸ್ಸ ಖಾದಮಾನಸ್ಸ ಹತ್ಥಕೋ ಏಕೋ ಕಳಾಯೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಸೋ ಮುಖೇನ ಚ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಗಹಿತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕಳಾಯೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಓರುಯ್ಹ ತಮೇವ ಕಳಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಕಳಾಯಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪುನ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಅಡ್ಡೇ ಸಹಸ್ಸಪರಾಜಿತೋ ವಿಯ ಸೋಚಮಾನೋ ದುಮ್ಮುಖೋ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯಂ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಮಕ್ಕಟೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಂ ಅನವಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ ಬಾಲಾ ಏವರೂಪಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೧. ‘‘ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ ದುಮಸಾಖಗೋಚರೋ, ಪಞ್ಞಾ ಜನಿನ್ದ ನಯಿಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿಂ ಅವಕಿರಿಯ ಕೇವಲಂ, ಏಕಂ ಕಳಾಯಂ ಪತಿತಂ ಗವೇಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಮಸಾಖಗೋಚರೋತಿ ಮಕ್ಕಟೋ. ಸೋ ಹಿ ದುಮಸಾಖಾಸು ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಾವ ಅಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ಸಞ್ಚರಣಭೂಮಿಭೂತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಮಸಾಖಗೋಚರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಜನಿನ್ದಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ರಾಜಾ ಹಿ ಪರಮಿಸ್ಸರಭಾವೇನ ಜನಸ್ಸ ಇನ್ದೋತಿ ಜನಿನ್ದೋ. ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿನ್ತಿ ಚಣಕಮುಟ್ಠಿಂ. ‘‘ಕಾಳರಾಜಮಾಸಮುಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ಅವಕಿರಿಯಾತಿ ಅವಕಿರಿತ್ವಾ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ. ಗವೇಸತೀತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಂ ಏಕಮೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೨. ‘‘ಏವಮೇವ ಮಯಂ ರಾಜ, ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ಅತಿಲೋಭಿನೋ;

ಅಪ್ಪೇನ ಬಹುಂ ಜಿಯ್ಯಾಮ, ಕಳಾಯೇನೇವ ವಾನರೋ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಏವಮೇವ ಮಯಞ್ಚ ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಜನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪೇನ ಬಹುಂ ಜಿಯ್ಯಾಮ. ಮಯಞ್ಹಿ ಏತರಹಿ ಅಕಾಲೇ ವಸ್ಸಾನಸಮಯೇ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಬಹುಕಾ ಅತ್ಥಾ ಪರಿಹಾಯಾಮ. ಕಳಾಯೇನೇವ ವಾನರೋತಿ ಯಥಾ ಅಯಂ ವಾನರೋ ಏಕಂ ಕಳಾಯಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ತೇನೇಕೇನ ಕಳಾಯೇನ ಸಬ್ಬಕಳಾಯೇಹಿ ಪರಿಹೀನೋ, ಏವಂ ಮಯಮ್ಪಿ ಅಕಾಲೇನ ಕನ್ದರಪದರಾದೀಸು ಪೂರೇಸು ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಬಹೂಹಿ ಹತ್ಥಿವಾಹನಅಸ್ಸವಾಹನಾದೀಹಿ ಚೇವ ಬಲಕಾಯೇನ ಚ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಅಕಾಲೇ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಚೋರಾಪಿ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಚೋರಮದ್ದನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತತೋ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಚೋರಾ ‘‘ಕೋಸಲರಾಜಾ ಕಿರ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೭೭] ೭. ತಿನ್ದುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಧನುಹತ್ಥಕಲಾಪೇಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೧೮.೧೨೪ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಯ ವಣ್ಣಂ ವಣ್ಣಿತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಞವಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಞವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಾನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಗಣಪರಿವಾರೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸಾಸನ್ನೇ ಏಕೋ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕೋ ಕದಾಚಿ ವಸತಿ, ಕದಾಚಿ ಉಬ್ಬಸತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಗಾಮಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಧುರಫಲೋ ಏಕೋ ತಿನ್ದುಕರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ವಾನರಗಣೋ ಉಬ್ಬಸಿತಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಖಾದತಿ. ಅಥಾಪರಸ್ಮಿಂ ಫಲವಾರೇ ಸೋ ಗಾಮೋ ಪುನ ಆವಾಸೋ ಅಹೋಸಿ ದಳ್ಹಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ದ್ವಾರಯುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಫಲಭಾರನಮಿತಸಾಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ವಾನರಗಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸುಕಗಾಮೇ ತಿನ್ದುಕಫಲಾನಿ ಖಾದಾಮ, ಫಲಿತೋ ನು ಖೋ ಸೋ ಏತರಹಿ ರುಕ್ಖೋ, ಉದಾಹು ನೋ, ಆವಸಿತೋ ಸೋ ಗಾಮೋ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ವಾನರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಫಲಿತಭಾವಂ ಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಗಾಳ್ಹವಾಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾನರಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ವಾನರಾ ತಸ್ಸ ಫಲಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಾನಿ ತಿನ್ದುಕಫಲಾನಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ವಾನರಿನ್ದಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ವಾನರಿನ್ದೋ ‘‘ಗಾಮೋ ಆವಾಸೋ ಅನಾವಾಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆವಾಸೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಬಹುಮಾಯಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನವೇಲಾಯ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹೂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾನರಿನ್ದಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಕಾಲಂ ಆಗಮಯಮಾನಾ ಮಹಾಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚೇನ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝಗತೋ ವಾನರೇ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಧನುಕಲಾಪಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ನಾನಾವುಧಹತ್ಥಾ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಆದಾಯ ‘‘ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ವಾನರೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಾ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ನೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸ್ಸರಣಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಾನರಿನ್ದೇನಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೫೩. ‘‘ಧನುಹತ್ಥಕಲಾಪೇಹಿ, ನೇತ್ತಿಂಸವರಧಾರಿಭಿ;

ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಕಿಣ್ಣಮ್ಹ, ಕಥಂ ಮೋಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಧನುಹತ್ಥಕಲಾಪೇಹೀತಿ ಧನುಕಲಾಪಹತ್ಥೇಹಿ, ಧನೂನಿ ಚೇವ ಸರಕಲಾಪೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇತ್ತಿಂಸವರಧಾರಿಭೀತಿ ನೇತ್ತಿಂಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಖಗ್ಗಾ, ಉತ್ತಮಖಗ್ಗಧಾರೀಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕಿಣ್ಣಮ್ಹಾತಿ ಪರಿವಾರಿತಮ್ಹ. ಕಥನ್ತಿ ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮೋಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಾನರಿನ್ದೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ, ಅಜ್ಜಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ ವತ್ತತಿ, ಅಪಿ ನಾಮ ತೇಸಂ ‘ಅಮ್ಹೇ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಿವಾರಿತಾನಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಾನರೇ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೪. ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾನಂ, ಅತ್ಥೋ ಜಾಯೇಥ ಕೋಚಿ ನಂ;

ಅತ್ಥಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಖಜ್ಜಥಞ್ಞೇವ ತಿನ್ದುಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಅಪ್ಪೇವ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಫಲಾನಂ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನವಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಬಹು ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ. ಖಜ್ಜಥಞ್ಞೇವ ತಿನ್ದುಕನ್ತಿ ತಿನ್ದುಕಫಲಂ ಖಜ್ಜಥಞ್ಞೇವ. ತುಮ್ಹೇ ಹಿ ಯಾವತಕೇನ ವೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ತಕಂ ಖಾದಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಹರಣಕಾಲಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಕಪಿಗಣಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ. ಏತ್ತಕಞ್ಹಿ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಫಲಿತೇನ ಹದಯೇನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುಂ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಏವಂ ವಾನರಗಣಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ವಾನರೇ ಸಮಾನೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಮಾನೇನ್ತಾ ತಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಸೇನಕಂ ನಾಮ ವಾನರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೇನಕೋ ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ಸಚೇ ಸೇನಕೋ ನಾಗತೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಇದಾನಿ ವೋ ಸೋ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೇನಕೋಪಿ ಖೋ ವಾನರಗಣಸ್ಸ ಗಮನಕಾಲೇ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಬುದ್ಧೋ ಕಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಾನರಗಣಸ್ಸ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಗೇಹೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ಕನ್ತನ್ತಿಯಾ ಮಹಲ್ಲಕಿತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ವಿಯ ಏಕಂ ಉಮ್ಮುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿವಾತೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪದೀಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮಕ್ಕಟೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಅಗಮಂಸು. ವಾನರಾ ಪಲಾಯನ್ತಾ ಸೇನಕಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಏಕೇಕಂ ಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸೇನಕೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ವಾನರಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ವಾನರಿನ್ದೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿನ್ದುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೭೮] ೮. ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜನಿತ್ತಂ ಮೇ ಭವಿತ್ತಂ ಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಹಿವಾತಕರೋಗಮುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಅಹಿವಾತಕರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ವಸ, ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖ, ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಮಹಾನಿಧಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಪುತ್ತೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾನಿಧಾನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ವಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಚೇವ ವತ್ಥಚ್ಛಾದನಾದೀನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಅಹಿವಾತಕರೋಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಸ್ಸುಮ್ಹ, ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಆಲಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗತಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಅನಾಲಯಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಕುಮ್ಭಕಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇಸಿ. ತದಾ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಮಹಾನದಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ಮಹಾಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಹುಉದಕಕಾಲೇ ನದಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋದಕೋ ಹೋತಿ, ಉದಕೇ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ವಿಸುಂ ಹೋತಿ. ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಪನ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಸುವುಟ್ಠಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಏಕಾಬದ್ಧಕಾಲೇಯೇವ ತಮ್ಹಾ ಸರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನದಿಂ ಅಗಮಿಂಸು. ಏಕೋ ಪನ ಕಚ್ಛಪೋ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಇಮಂ ಜಹಿತು’’ನ್ತಿ ನದಿಂ ನ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಿದಾಘಸಮಯೇ ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಛಿಜ್ಜಿ, ಸೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮತ್ತಿಕಗಹಣಟ್ಠಾನೇ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಪಾವಿಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮತ್ತಿಕಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಕುದ್ದಾಲೇನ ಭೂಮಿಂ ಖಣನ್ತೋ ಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಕುದ್ದಾಲೇನೇವ ನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಆಲಯಂ ಜಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏವಂ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೫೫. ‘‘ಜನಿತ್ತಂ ಮೇ ಭವಿತ್ತಂ ಮೇ, ಇತಿ ಪಙ್ಕೇ ಅವಸ್ಸಯಿಂ;

ತಂ ಮಂ ಪಙ್ಕೋ ಅಜ್ಝಭವಿ, ಯಥಾ ದುಬ್ಬಲಕಂ ತಥಾ;

ತಂ ತಂ ವದಾಮಿ ಭಗ್ಗವ, ಸುಣೋಹಿ ವಚನಂ ಮಮ.

೫೬. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ಸುಖಂ ಯತ್ರಾಧಿಗಚ್ಛತಿ;

ತಂ ಜನಿತ್ತಂ ಭವಿತ್ತಞ್ಚ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಜಾನತೋ;

ಯಮ್ಹಿ ಜೀವೇ ತಮ್ಹಿ ಗಚ್ಛೇ, ನ ನಿಕೇತಹತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಜನಿತ್ತಂ ಮೇ ಭವಿತ್ತಂ ಮೇತಿ ಇದಂ ಮಮ ಜಾತಟ್ಠಾನಂ, ಇದಂ ಮಮ ವಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ. ಇತಿ ಪಙ್ಕೇ ಅವಸ್ಸಯಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕದ್ದಮೇ ಅವಸ್ಸಯಿಂ ನಿಪಜ್ಜಿಂ, ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝಭವೀತಿ ಅಧಿಅಭವಿ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಭಗ್ಗವಾತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರಾನಞ್ಹಿ ನಾಮಗೋತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿ ಏಸಾ, ಯದಿದಂ ಭಗ್ಗವಾತಿ. ಸುಖನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸ್ಸಾದಂ. ತಂ ಜನಿತ್ತಂ ಭವಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಜಾತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ‘‘ಜಾನಿತ್ತಂ ಭಾವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ದೀಘವಸೇನಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ಪಜಾನತೋತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ನ ನಿಕೇತಹತೋ ಸಿಯಾತಿ ನಿಕೇತೇ ಆಲಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ನಿಕೇತೇನ ಹತೋ, ಏವರೂಪಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಪಾಪಿತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಓವದನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಇಮಂ ಕಚ್ಛಪಂ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಂ ಮಹಾನದಿಂ ಗಮನಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಆಲಯಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಮತ್ತಿಕಗಹಣಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ಮತ್ತಿಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಹಾಕುದ್ದಾಲೇನ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ನಂ ಥಲೇ ಪಾತೇಸಿಂ, ಅಯಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಏವಮೇಸ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಆಲಯಂ ಕತ್ವಾ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮಾ ಇಮಿನಾ ಕಚ್ಛಪೇನ ಸದಿಸಾ ಅಹುವತ್ಥ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘ಮಯ್ಹಂ ರೂಪಂ ಮಯ್ಹಂ ಸದ್ದೋ ಮಯ್ಹಂ ಗನ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ರಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೋ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಮಯ್ಹಂ ದಾಸದಾಸಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಮಯ್ಹಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣ’ನ್ತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಉಪಭೋಗವಸೇನ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ, ಏಕಕೋವೇಸ ಸತ್ತೋ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪರಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓವಾದಮದಾಸಿ, ಸೋ ಓವಾದೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ತದಾ ಕಚ್ಛಪೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೭೯] ೯. ಸತಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಂ ಅನೇಸನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮೇನ ದೂತಕಮ್ಮೇನ ಪಹಿಣಕಮ್ಮೇನ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡೇನಾತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ. ಸಾ ಸಾಕೇತಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೩-೧೭೪) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ತಥಾ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತರಹಿ ಖೋ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಏವಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖತ್ತಭಾವಾ ಪೇತತ್ತಭಾವಾ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಧುರಗೋಣಾ ಹುತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಿರಯೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಸುಖತ್ಥಾಯ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯಂ ಸಕಪಟಿಭಾನಂ ಏಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ. ಅನೇಸನಾಯ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಆದಿತ್ತಲೋಹಗುಳಸದಿಸೋ ಹಲಾಹಲವಿಸೂಪಮೋ. ಅನೇಸನಾ ಹಿ ನಾಮೇಸಾ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ ಪಟಿಕುಟ್ಠಾ. ಅನೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಹಾಸೋ ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭೋಜನಸದಿಸೋ, ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಸತಧಮ್ಮಮಾಣವಸ್ಸ ಚಣ್ಡಾಲುಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಣ್ಡಾಲಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪಾಥೇಯ್ಯತಣ್ಡುಲೇ ಚ ಭತ್ತಪುಟಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಮಾಣವೋ ಅತ್ಥಿ ಸತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋಪಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ತಣ್ಡುಲೇ ಚ ಭತ್ತಪುಟಞ್ಚ ಅಗಹೇತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಸಮಾಗಚ್ಛಿಂಸು. ಮಾಣವೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ‘‘ಕಿಂಜಾತಿಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಚಣ್ಡಾಲೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂಜಾತಿಕೋಸೀ’’ತಿ ಮಾಣವಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾತರಾಸವೇಲಾಯ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪುಟಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಣವ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅರೇ ಚಣ್ಡಾಲ, ಮಮ ಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪುಟಕಭತ್ತಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪಣ್ಣೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುಟಕಭತ್ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ತಣ್ಡುಲೇ ಚ ಸೇಸಭತ್ತಞ್ಚ ಆದಾಯ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ, ಮಾಣವಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ತೇ ಸಕಲದಿವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಉಭೋಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪುಟಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಮಾಣವಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆರಭಿ. ಮಾಣವೋ ಸಕಲದಿವಸಂ ಮಗ್ಗಗಮನೇನ ಕಿಲನ್ತೋ ಛಾತಜ್ಝತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಭತ್ತಂ ದಸ್ಸತಿ, ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇತರೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೇವ. ಮಾಣವೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಅವತ್ವಾವ ಸಬ್ಬಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭುತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ‘‘ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪದೇಸಾನಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತಂ, ಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ನಾಮ ಮೇ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಂ ಭುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಬಲವವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತಾವದೇವಸ್ಸ ಸಲೋಹಿತಂ ಭತ್ತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ವತ ಮೇ ಕಾರಣಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕತಾಯ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೭. ‘‘ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಞ್ಚ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ, ತಞ್ಚ ಕಿಚ್ಛೇನ ನೋ ಅದಾ;

ಸೋಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕೋ, ಯಂ ಭುತ್ತಂ ತಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಂ ಮಯಾ ಭುತ್ತಂ, ತಂ ಅಪ್ಪಞ್ಚ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಞ್ಚ, ತಞ್ಚ ಸೋ ಚಣ್ಡಾಲೋ ನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಮಂ ಅದಾಸಿ, ಅಥ ಖೋ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಅದಾಸಿ, ಸೋಹಂ ಪರಿಸುದ್ಧಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕೋ, ತೇನೇವ ಮೇ ಯಂ ಭುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲೋಹಿತೇನ ಉಗ್ಗತನ್ತಿ.

ಏವಂ ಮಾಣವೋ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ದಾನಿ ಮೇ ಏವರೂಪಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಅನಾಥಮರಣಂ ಪತ್ತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಧಮ್ಮಮಾಣವಸ್ಸ ತಂ ಚಣ್ಡಾಲುಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಯುತ್ತಭೋಜನಸ್ಸ ಭುತ್ತತ್ತಾ ನೇವ ಹಾಸೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ತಥಾಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠಗರಹಿತಜೀವಿತಭಾವತೋ ನೇವ ಹಾಸೋ, ನ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೮. ‘‘ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿರಂಕತ್ವಾ, ಯೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ಜೀವತಿ;

ಸತಧಮ್ಮೋವ ಲಾಭೇನ, ಲದ್ಧೇನಪಿ ನ ನನ್ದತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಧಮ್ಮಂ. ನಿರಂಕತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಅನೇಸನಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ. ಸತಧಮ್ಮೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ‘‘ಸನ್ತಧಮ್ಮೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ನ ನನ್ದತೀತಿ ಯಥಾ ಸತಧಮ್ಮೋ ಮಾಣವೋ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲುಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಮೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ತೇನ ಲಾಭೇನ ನ ನನ್ದತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅನೇಸನಾಯ ಲದ್ಧಲಾಭಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ನ ನನ್ದತಿ ನ ತುಸ್ಸತಿ, ‘‘ಬುದ್ಧಗರಹಿತಜೀವಿಕಾಯ ಜೀವಾಮೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸತಧಮ್ಮಮಾಣವಸ್ಸೇವ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನಾಥಮರಣಂ ಮರಿತುಂ ವರನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ಮಾಣವೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಮೇವ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸತಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೮೦] ೧೦. ದುದ್ದದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗಣದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಪುತ್ತಾ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಅದಂಸು. ತೇಸು ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಬಹುದಾಯಕಾಪಿ ಅತ್ಥಿ ಅಪ್ಪದಾಯಕಾಪಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ‘ಇದಂ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’’ತಿ ದಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಖೋ ಉಪಾಸಕಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಏವಂ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತೇಹಿ ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಏವಮೇವ ನಿಯ್ಯಾದಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ದ್ವಾರಗಾಮೇ ಸಪರಿವಾರೋ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು. ಪುನದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಚರಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಗಣಬನ್ಧನೇನ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ದಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಏವಮೇವ ವತ್ವಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ದಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆವುಸೋ, ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇ ಸತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ನಾಮ ದಾನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೫೯. ‘‘ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನಂ, ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತಂ;

ಅಸನ್ತೋ ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ದುರನ್ನಯೋ.

೬೦. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಸತಞ್ಚ ಅಸತಂ, ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತಿ;

ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ, ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುದ್ದದನ್ತಿ ದಾನಂ ನಾಮ ಲೋಭದೋಸವಸಿಕೇಹಿ ಅಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುದ್ದದ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ದದಮಾನಾನಂ. ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತನ್ತಿ ತದೇವ ದಾನಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದುಕ್ಕರಂ. ತಂ ಕುರುಮಾನಾನಂ. ಅಸನ್ತೋತಿ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ಬಾಲಾ. ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತೀತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾನುಕರೋನ್ತಿ. ಸತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸಭಾವೋ. ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದುರನ್ನಯೋತಿ ಫಲಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಫಲವಿಪಾಕೋ ಹೋತೀತಿ ದುರನುಬೋಧೋ. ಅಪಿಚ ದುರನ್ನಯೋತಿ ದುರಧಿಗಮೋ, ಅಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ದಾನಫಲಂ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತೀತಿ ಇತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಂ ನಾನಾ ಹೋತಿ. ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತೀತಿ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಅರಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಸಗ್ಗಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ತತ್ಥೇವ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುದ್ದದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಕಲ್ಯಾಣವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ದದ್ದರಂ, ಮಕ್ಕಟಿ ದುಬ್ಭಿಮಕ್ಕಟಂ;

ಆದಿಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ, ಕಳಾಯಮುಟ್ಠಿ ತಿನ್ದುಕಂ;

ಕಚ್ಛಪಂ ಸತಧಮ್ಮಞ್ಚ, ದುದ್ದದನ್ತಿ ಚ ತೇ ದಸ.