೨. ಸನ್ಥವವಗ್ಗೋ

[೧೬೧] ೧. ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಸನ್ಥವಂ ಕಾಪುರಿಸೇನ ಕಯಿರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಜಾತಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ನವಕನಿಪಾತೇ ಗಿಜ್ಝಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೯.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ದುಬ್ಬಚತಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಮತ್ತಹತ್ಥಿಪಾದೇಹಿ ಸಞ್ಚುಣ್ಣಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಸಿಸತಾನಂ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತದಾ ತೇಸು ತಾಪಸೇಸು ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತೋ ನಾಮೇಕೋ ತಾಪಸೋ ಅಹೋಸಿ ದುಬ್ಬಚೋ ಅನೋವಾದಕೋ. ಸೋ ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಪೋಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಪೋಸೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಆಚರಿಯ, ಮತಮಾತಿಕಂ ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಪೋತಕಂ ಪೋಸೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಹತ್ಥಿನೋ ನಾಮ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾ ಪೋಸಕೇಯೇವ ಮಾರೇನ್ತಿ, ಮಾ ತಂ ಪೋಸೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇನ ಪೋಸಿಯಮಾನೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತೇ ಇಸಯೋ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿಂಸು. ಹತ್ಥೀಪಿ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣವಾತೇ ಪಭಿನ್ನಮದೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಘಟಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಫಲಕಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಲಮ್ಬನಫಲಕಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ತಂ ತಾಪಸಂ ಮಾರೇತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಗಹನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯೇವಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಹತ್ಥೀ ಗಹನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸೇಸತಾಪಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಾಪುರಿಸೇಹಿ ನಾಮ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಗ್ಗೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೨೧. ‘‘ನ ಸನ್ಥವಂ ಕಾಪುರಿಸೇನ ಕಯಿರಾ, ಅರಿಯೋ ಅನರಿಯೇನ ಪಜಾನಮತ್ಥಂ;

ಚಿರಾನುವುತ್ಥೋಪಿ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ, ಗಜೋ ಯಥಾ ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಂ.

೨೨. ‘‘ಯಂ ತ್ವೇವ ಜಞ್ಞಾ ಸದಿಸೋ ಮಮನ್ತಿ, ಸೀಲೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುತೇನ ಚಾಪಿ;

ತೇನೇವ ಮೇತ್ತಿಂ ಕಯಿರಾಥ ಸದ್ಧಿಂ, ಸುಖೋ ಹವೇ ಸಪ್ಪುರಿಸೇನ ಸಙ್ಗಮೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಸನ್ಥವಂ ಕಾಪುರಿಸೇನ ಕಯಿರಾತಿ ಕುಚ್ಛಿತೇನ ಕೋಧಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಣ್ಹಾಸನ್ಥವಂ ವಾ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ವಾ ನ ಕಯಿರಾಥ. ಅರಿಯೋ ಅನರಿಯೇನ ಪಜಾನಮತ್ಥನ್ತಿ ಅರಿಯೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಾ ಆಚಾರಅರಿಯೋ ಲಿಙ್ಗಅರಿಯೋ ದಸ್ಸನಅರಿಯೋ ಪಟಿವೇಧಅರಿಯೋತಿ. ತೇಸು ಆಚಾರಅರಿಯೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸೋ ಪಜಾನಮತ್ಥಂ ಅತ್ಥಂ ಪಜಾನನ್ತೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಕುಸಲೋ ಆಚಾರೇ ಠಿತೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ಅನರಿಯೇನ ನಿಲ್ಲಜ್ಜೇನ ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಚಿರಾನುವುತ್ಥೋಪಿ ಕರೋತಿ ಪಾಪನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಅನರಿಯೋ ಚಿರಂ ಏಕತೋ ಅನುವುತ್ಥೋಪಿ ತಂ ಏಕತೋ ನಿವಾಸಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಕರೋತಿ ಪಾಪಂ ಲಾಮಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿಯೇವ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಗಜೋ ಯಥಾ ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತನ್ತಿ, ಯಥಾ ಸೋ ಗಜೋ ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಂ ಮಾರೇನ್ತೋ ಪಾಪಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ತ್ವೇವ ಜಞ್ಞಾ ಸದಿಸೋ ಮಮನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ತ್ವೇವ ಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಮೇತ್ತಿಂ ಕಯಿರಾಥ, ಸಪ್ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಗಮೋ ಸುಖಾವಹೋತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅನೋವಾದಕೇನ ನಾಮ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸುಸಿಕ್ಖಿತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಸಿಗಣಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತೋ ಅಯಂ ದುಬ್ಬಚೋ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೬೨] ೨. ಸನ್ಥವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಸನ್ಥವಸ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥಿ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೧೪೪ ಆದಯೋ) ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ. ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಜಟಿಲಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ವುಡ್ಢೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತ್ಥಕಾಚಿ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅಗ್ಗಿಜುಹನೇ ವುಡ್ಢಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಚಿರಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ಅವುಡ್ಢಿಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಉದಕೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಖಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಸ್ಸ ಜಾತಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸೇ ಠಿತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ಜಾತಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನ ಅತ್ಥೋ, ಅರಞ್ಞೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜಾತಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಿಮನ್ತಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿನಾ ಪಾಯಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಾಯಾಸಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಯಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ತಾವ ಭವನ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಯುತ್ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಾಯೇಮೀ’’ತಿ ಪಾಯಾಸಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಬಹುಸಿನೇಹೇ ಪಾಯಾಸೇ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಅಗ್ಗಿ ಜಲಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗತಾಹಿ ಅಚ್ಚೀಹಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಝಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭೀತತಸಿತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಾಪುರಿಸೇಹಿ ನಾಮ ಸನ್ಥವೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕತಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಝಾಪಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೩. ‘‘ನ ಸನ್ಥವಸ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥಿ ಪಾಪಿಯೋ, ಯೋ ಸನ್ಥವೋ ಕಾಪುರಿಸೇನ ಹೋತಿ;

ಸನ್ತಪ್ಪಿತೋ ಸಪ್ಪಿನಾ ಪಾಯಸೇನ, ಕಿಚ್ಛಾಕತಂ ಪಣ್ಣಕುಟಿಂ ಅದಯ್ಹೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಸನ್ಥವಸ್ಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಸನ್ಥವಾಪಿ ಚ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಾಪಿ ಚಾತಿ ದುವಿಧಾಪಿ ಏತಸ್ಮಾ ಸನ್ಥವಾ ಪರಂ ಉತ್ತರಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಪತರಂ ನತ್ಥಿ, ಲಾಮಕತರಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಸನ್ಥವೋ ಕಾಪುರಿಸೇನಾತಿ ಯೋ ಪಾಪಕೇನ ಕಾಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದುವಿಧೋಪಿ ಸನ್ಥವೋ, ತತೋ ಪಾಪತರಂ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸನ್ತಪ್ಪಿತೋ …ಪೇ…ಅದಯ್ಹೀತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸಪ್ಪಿನಾ ಚ ಪಾಯಾಸೇನ ಚ ಸನ್ತಪ್ಪಿತೋಪಿ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ಮಯಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಝಾಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಮೇ ತಯಾ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಉದಕೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಖಾಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಾಮಮಿಗಿಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚ ದೀಪಿನೋ ಚ ಮುಖಂ ಲೇಹನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಾ ಪರಂ ಸೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪. ‘‘ನ ಸನ್ಥವಸ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥಿ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯೋ ಸನ್ಥವೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೇನ ಹೋತಿ;

ಸೀಹಸ್ಸ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಚ ದೀಪಿನೋ ಚ, ಸಾಮಾ ಮುಖಂ ಲೇಹತಿ ಸನ್ಥವೇನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾಮಾ ಮುಖಂ ಲೇಹತಿ ಸನ್ಥವೇನಾತಿ ಸಾಮಾ ನಾಮ ಮಿಗೀ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಾನಂ ಸನ್ಥವೇನ ಸಿನೇಹೇನ ಮುಖಂ ಲೇಹತೀತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತೋಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸನ್ಥವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೬೩] ೩. ಸುಸೀಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಳಾ ಮಿಗಾ ಸೇತದನ್ತಾ ತವೀಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛನ್ದಕದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಕದಾಚಿ ಏಕಮೇವ ಕುಲಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ದೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಗಣಬನ್ಧನೇನ ಬಹೂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಕದಾಚಿ ವೀಥಿಸಭಾಗೇನ, ಕದಾಚಿ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಇಮಂ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಞ್ಞೇವ, ಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ‘‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸೇವಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಂ ಕರಿಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾಯ ಕಥಾಯ ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾಯೇವ ಬಹುಕಾ ಜಾತಾ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ಕಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ದಾತಬ್ಬದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ನಾಗರಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಪಬೋಧೇತ್ವಾ ಜೇತವನವಿಹಾರಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವತ್ತೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಪ್ಪಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಸುಗತೋವಾದಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ದಾತಬ್ಬದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಾಯ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ತಂ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಪಾದಮೂಲಂ ಆಗತಂ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಬಲಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ಇದಾನೇವ ಮಯ್ಹಂ ದಾತಬ್ಬದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಾಯ ವಾಯಮನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಾಯಮಿಂಸು, ಸೋ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಸಬ್ಬಕಾಲೇಪಿ ಮಮೇವ ಪಾದಮೂಲಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸುಸೀಮೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಕಾರಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಹತ್ಥೀನಂ ಮಙ್ಗಲಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಆಭತಉಪಕರಣಭಣ್ಡಞ್ಚ ಹತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಸೋಯೇವ ಅಲತ್ಥ. ಏವಮಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಮಙ್ಗಲೇ ಕೋಟಿಮತ್ತಂ ಧನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಛಣೋ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಛಣೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ಮಙ್ಗಲಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಅತಿದಹರೋ, ನೇವ ತಯೋ ವೇದೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಂ, ಮಯಂ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕಾತುಂ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಯಂ ಧನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಥ ‘‘ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಕರಣಂ ನಾಮ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಂಸೋ, ವಂಸೋ ಚ ನೋ ಓಸಕ್ಕಿಸ್ಸತಿ, ಧನಾ ಚ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಸೋಚಮಾನಾ ಪರೋದಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಅಮ್ಮ, ರೋದಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನನು, ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ನೇವ ತಯೋ ವೇದೇ ಜಾನಾಸಿ, ನ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಂ, ಕಥಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕದಾ ಪನ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇತೋ ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತಯೋ ಪನ ವೇದೇ ಪಗುಣೇ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಂ ಜಾನನಕಆಚರಿಯೋ ಕಹಂ ವಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ಏವರೂಪೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಇತೋ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ವಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಂಸಂ ನ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಸ್ವೇ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕರತ್ತೇನೇವ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಞ್ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ರೋದೀ’’ತಿ ಮಾತರಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾತೋವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬಾರಾಣಸಿತೋ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನತ್ಥೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಞ್ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಚ್ಚಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ ಆಗತೋ, ಅಜ್ಜೇವೇಕರತ್ತಿಂ ಮಯ್ಹಮೇವ ಓಕಾಸಂ ಕರೋಥ, ಇತೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಏಕೇನೇವ ಉದ್ದೇಸಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಭುತ್ತಕಾಲೇ ಸಯಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಞ್ಚ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ತಾತ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಥೇ ಏತ್ತಕಂ ಪದಪಚ್ಚಾಭಟ್ಠಂ, ಏತ್ತಕಂ ಸಜ್ಝಾಯಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಏವಂ ವಾಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಂ ತೇ, ತಾತ, ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪರಿತೋಸೇಸಿ.

ಪುನದಿವಸೇ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಛಣೋ ಪಟಿಯಾದಿಯಿತ್ಥ. ಸತಮತ್ತೇ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾಲಙ್ಕಾರೇ ಚ ಸುವಣ್ಣದ್ಧಜೇ ಹೇಮಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನೇ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸುಂ, ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಅಲಙ್ಕರಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಮಯಂ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಮಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸುಸೀಮೋಪಿ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಉಪಕರಣಭಣ್ಡಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ಅಲಙ್ಕತೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಪುರಕ್ಖತಪರಿವಾರಿತೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಂಸಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಞ್ಚ ನಾಸೇತ್ವಾ ‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಞ್ಚ ಉಪಕರಣಾನಿ ಚ ತೇಸಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫. ‘‘ಕಾಳಾ ಮಿಗಾ ಸೇತದನ್ತಾ ತವೀಮೇ, ಪರೋಸತಂ ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನಾ;

ತೇ ತೇ ದದಾಮೀತಿ ಸುಸೀಮ ಬ್ರೂಸಿ, ಅನುಸ್ಸರಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇ ತೇ ದದಾಮೀತಿ ಸುಸೀಮ ಬ್ರೂಸೀತಿ ತೇ ಏತೇ ತವ ಸನ್ತಕೇ ‘‘ಕಾಳಾ ಮಿಗಾ ಸೇತದನ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗತೇ ಪರೋಸತಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಹತ್ಥೀ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದದಾಮೀತಿ ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಭೋ ಸುಸೀಮ, ಏವಂ ಬ್ರೂಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಸ್ಸರಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಂಸೇ ಪಿತುಪಿತಾಮಹಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ ಸರನ್ತೋಯೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾ ಚ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಂಸಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ಏವಂ ಬ್ರೂಸೀತಿ.

ಸುಸೀಮೋ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೬. ‘‘ಕಾಳಾ ಮಿಗಾ ಸೇತದನ್ತಾ ಮಮೀಮೇ, ಪರೋಸತಂ ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನಾ;

ತೇ ತೇ ದದಾಮೀತಿ ವದಾಮಿ ಮಾಣವ, ಅನುಸ್ಸರಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇ ತೇ ದದಾಮೀತಿ ತೇ ಏತೇ ಹತ್ಥೀ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದದಾಮೀತಿ ಸಚ್ಚಮೇವ ಮಾಣವ ವದಾಮಿ, ನೇವ ಹತ್ಥೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನಂ ಕಿರಿಯಂ ಅನುಸ್ಸರಾಮಿಯೇವ, ನೋ ನಾನುಸ್ಸರಾಮಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾನಂ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪೇತ್ತಿಪಿತಾಮಹಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಪಿ ಏವಂ ವದಾಮಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವಮಾಹ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಂಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋಯೇವ ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಂ ಕಾರಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ, ತಾತ, ತಯೋ ವೇದೇ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಞ್ಚ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ತೇನಾಹಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕಾರಾಪೇಮೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತ್ತಕೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತೀಸು ವೇದೇಸು ವಾ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತೇಸು ವಾ ಏಕದೇಸಮ್ಪಿ ಯದಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ಉಟ್ಠಹತು, ತಯೋಪಿ ವೇದೇ ಹತ್ಥಿಸುತ್ತಞ್ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಹತ್ಥಿಮಙ್ಗಲಕರಣೇನ ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇಪಿ ಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ. ಏಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸತ್ತು ಹುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲವಂಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುಂ ಧನಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ಮಾತಾ ಮಹಾಮಾಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಿತಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ, ಸುಸೀಮೋ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಮಾಣವೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸುಸೀಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೬೪] ೪. ಗಿಜ್ಝಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ನು ಗಿಜ್ಝೋ ಯೋಜನಸತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸಾಮಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೨೯೬ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಗಿಹೀ ಪೋಸೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಗುಣವಸೇನ ಅಞ್ಞಾತಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪಕಾರಂ ಅಕಂಸು, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಉಪಕಾರಕರಣಂ ಭಾರೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ಗಿಜ್ಝಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹತೀ ವಾತವುಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ಗಿಜ್ಝಾ ವಾತವುಟ್ಠಿಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸೀತಭಯೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಕಾರಸಮೀಪೇ ಚ ಪರಿಖಾಸಮೀಪೇ ಚ ಸೀತೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಗಿಜ್ಝೇ ಕಿಲಮನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗೋಸುಸಾನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಗೋಮಂಸಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ. ಗಿಜ್ಝಾ ವೂಪಸನ್ತಾಯ ವಾತವುಟ್ಠಿಯಾ ಕಲ್ಲಸರೀರಾ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ತತ್ಥೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಏವಂ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರೋ ಕತೋ, ಕತೂಪಕಾರಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇಸು ಯೋ ಯಂ ವತ್ಥಂ ವಾ ಆಭರಣಂ ವಾ ಲಭತಿ, ತೇನ ತಂ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಪಾತೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಿಜ್ಝಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ಆತಪೇ ಸುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಾನಂ ಪಮಾದಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸೇನಾ ವಿಯ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಸಹಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಪಾತೇನ್ತಿ. ಸೋ ಗಿಜ್ಝಾನಂ ಆಹರಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ವಿಸುಂಯೇವ ಠಪೇಸಿ. ‘‘ಗಿಜ್ಝಾ ನಗರಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಏಕಂ ಗಿಜ್ಝಮ್ಪಿ ತಾವ ಗಣ್ಹಥ, ಸಬ್ಬಂ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಸೇ ಚೇವ ಜಾಲಾನಿ ಚ ಓಡ್ಡಾಪೇಸಿ. ಮಾತುಪೋಸಕಗಿಜ್ಝೋ ಪಾಸೇ ಬಜ್ಝಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನೇನ್ತಿ. ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಗಿಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಇಮಂ ಗಿಜ್ಝಂ ಬಾಧಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಸದ್ಧಿಞ್ಞೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಿಜ್ಝಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ನಗರಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾದೀನಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಸ ತಾನಿ ದಿನ್ನಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ತೇನ ಜೀವಿತಂ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಉಪಕಾರಸ್ಸ ನಾಮ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಗಿಜ್ಝಾ ಕಿರ ಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಕುಣಪಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಓಡ್ಡಿತಂ ಪಾಸಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭. ‘‘ಯಂ ನು ಗಿಜ್ಝೋ ಯೋಜನಸತಂ, ಕುಣಪಾನಿ ಅವೇಕ್ಖತಿ;

ಕಸ್ಮಾ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ನೂತಿ ನಾಮತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಗಿಜ್ಝೋ ನಾಮ ಯೋಜನಸತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ಕುಣಪಾನಿ ಅವೇಕ್ಖತಿ, ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸಜ್ಜಾಪೀತಿ ಆಸಾದೇತ್ವಾಪಿ, ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತ್ವಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಓಡ್ಡಿತಂ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ ಪತ್ವಾಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಬುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ಗಿಜ್ಝೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮. ‘‘ಯದಾ ಪರಾಭವೋ ಹೋತಿ, ಪೋಸೋ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯೇ;

ಅಥ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪರಾಭವೋತಿ ವಿನಾಸೋ. ಪೋಸೋತಿ ಸತ್ತೋ.

ಗಿಜ್ಝಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಗಿಜ್ಝೇಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ವತ್ಥಾದೀನಿ ಆಭತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ತಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಮಯಾ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಾನಿ, ಯಂ ಯೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ತೇಸಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಂ ಗಿಜ್ಝಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ ಗಿಜ್ಝಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ದಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಮಾತುಪೋಸಕಗಿಜ್ಝೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಗಿಜ್ಝಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೬೫] ೫. ನಕುಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೇಣಿಭಣ್ಡನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಉರಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೨.೭-೮) ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ. ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಇದಾನೇವ ಮಯಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಕತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಇಮೇ ಸಮಗ್ಗೇ ಅಕಾಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ನಕುಲೋ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಬಿಲೇ ಸಪ್ಪೋ ಚ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಹಿನಕುಲಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ಕಲಹೇ ಆದೀನವಞ್ಚ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕಲಹಂ ನಾಮ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಸಮಗ್ಗೇ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಬಹಿನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ನಕುಲೋ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಬಿಲದ್ವಾರೇ ಸೀಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ತಥಾ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೯. ‘‘ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇನ, ಅಣ್ಡಜೇನ ಜಲಾಬುಜ;

ವಿವರಿಯ ದಾಠಂ ಸೇಸಿ, ಕುತೋ ತೇ ಭಯಮಾಗತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಕರಿತ್ವಾ. ಅಣ್ಡಜೇನಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ನಾಗೇನ. ಜಲಾಬುಜಾತಿ ನಕುಲಂ ಆಲಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಜಲಾಬುಮ್ಹಿ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಜಲಾಬುಜೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿವರಿಯಾತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವುತ್ತೋ ನಕುಲೋ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಅವಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೦. ‘‘ಸಙ್ಕೇಥೇವ ಅಮಿತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಮಿತ್ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ;

ಅಭಯಾ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅಪಿ ಮೂಲಾನಿ ಕನ್ತತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಯಾ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ಇತೋ ತೇ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಭಯೋ, ಕೋ ಸೋ? ಮಿತ್ತೋ. ಯಞ್ಹಿ ಮಿತ್ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇ ಸತಿ ತತೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಮೂಲಾನಿಪಿ ಕನ್ತತಿ, ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬರನ್ಧಾನಂ ವಿದಿತತ್ತಾ ಮೂಲಘಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಯಥಾ ಸಪ್ಪೋ ತಯಿ ನ ದುಬ್ಭತಿ, ಏವಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸಙ್ಕಂ ಮಾ ಕರೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಪ್ಪೋ ಚ ನಕುಲೋ ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಕುಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೬೬] ೬. ಉಪಸಾಳಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಪಸಾಳಕನಾಮಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಪಸಾಳಕಂ ನಾಮ ಸುಸಾನಸುದ್ಧಿಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅಡ್ಢೋ ಅಹೋಸಿ ಮಹದ್ಧನೋ, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕತ್ತಾ ಪನ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ನಾಮ ನ ಅಕಾಸಿ. ಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಮಾ ಖೋ ಮಂ, ತಾತ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಸಲಸ್ಸ ಝಾಪಿತಸುಸಾನೇ ಝಾಪೇಹಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಸುಸಾನೇಯೇವ ಮಂ ಝಾಪೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಝಾಪೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಾಧು ವತ ಮಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಂ ಝಾಪೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ ತುಮ್ಹೇವ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಇದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಸಲಸ್ಸ ಅಝಾಪಿತಟ್ಠಾನಂ, ಏತ್ಥ ಮಂ ಝಾಪೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಾ ಓತರಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪಿತಾಪುತ್ತಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ. ತಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಲುದ್ದಕೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಾ ಓತರನ್ತಾನಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ, ತೇ ಓತರನ್ತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಾಣವೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹಿ, ತವ ಪಿತರಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಉಭೋ ಪಿತಾಪುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಕತರಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಾಣವೋ ‘‘ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಮಾಣವ, ತವ ಪಿತಾ ಇದಾನೇವ ಸುಸಾನಸುದ್ಧಿಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸುಸಾನಸುದ್ಧಿಕೋವ, ನ ಚೇಸ ಇದಾನೇವ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಂ ಝಾಪೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ ತವ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಝಾಪಿತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ರಾಜಗಹೇ ಅಯಮೇವ ಉಪಸಾಳಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಯಮೇವಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಿಹಾಸಿ. ತದಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಪುತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ‘‘ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಮೇ ತಥಾರೂಪಂ ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇದಮೇವ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಓತರನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾಣವಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತವ ಪಿತರಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭಾವಂ ವಾ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಇದಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಮಾಣವೇನ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಾಣವ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಝಾಪಿತಕಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ತವೇವ ಪಿತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಪಸಾಳಕೋಯೇವ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಚುದ್ದಸ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಝಾಪಿತೋ. ಪಥವಿಯಞ್ಹಿ ಅಝಾಪಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅಸುಸಾನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸೀಸಾನಂ ಅನಿವೇಸಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

೩೧. ‘‘ಉಪಸಾಳಕನಾಮಾನಿ, ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತುದ್ದಸ;

ಅಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ದಡ್ಢಾನಿ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಅನಾಮತಂ.

೩೨. ‘‘ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಅಹಿಂಸಾ ಸಂಯಮೋ ದಮೋ;

ಏತಂ ಅರಿಯಾ ಸೇವನ್ತಿ, ಏತಂ ಲೋಕೇ ಅನಾಮತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನಾಮತನ್ತಿ ಮತಟ್ಠಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಉಪಚಾರವಸೇನ ‘‘ಅಮತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ‘‘ಅನಾಮತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅನಮತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನಮತಟ್ಠಾನಂ ಅಸುಸಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಚತುಸಚ್ಚವತ್ಥುಕಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸಚ್ಚಞಾಣಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥಿ. ಅಹಿಂಸಾತಿ ಪರೇಸಂ ಅವಿಹೇಸಾ ಅವಿಹೇಠನಾ. ಸಂಯಮೋತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೋ. ದಮೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನಂ. ಇದಞ್ಚ ಗುಣಜಾತಂ ಯಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅತ್ಥಿ, ಏತಂ ಅರಿಯಾ ಸೇವನ್ತೀತಿ, ಅರಿಯಾ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚ ಏತಂ ಠಾನಂ ಸೇವನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಭಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಂ ಲೋಕೇ ಅನಾಮತನ್ತಿ ಏತಂ ಗುಣಜಾತಂ ಲೋಕೇ ಅಮತಭಾವಸಾಧನತೋ ಅನಾಮತಂ ನಾಮ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಿತಾಪುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ಪಿತಾಪುತ್ತಾವ ಏತರಹಿ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉಪಸಾಳಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೬೭] ೭. ಸಮಿದ್ಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಸಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಪೋದಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮಿದ್ಧಿಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಮಿದ್ಧಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪಧಾನಂ ಪದಹಿತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ನ್ಹತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸುಕ್ಖಾಪಯಮಾನೋ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ. ಅತ್ತಭಾವಸಮಿದ್ಧಿಯಾಯೇವ ಹಿಸ್ಸ ‘‘ಸಮಿದ್ಧೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಸೋಭಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಥೇರಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಸಿ, ಭಿಕ್ಖು, ದಹರೋ ಯುವಾ ಸುಸು ಕಾಳಕೇಸೋ ಭದ್ರೇನ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ತವ ಕಾಮೇ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ, ಕಾಮೇ ತಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ದೇವಧೀತೇ, ‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವಯೇ ಠಿತೋ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಮ ಮರಣಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಸ ಮೇ ಕಾಲೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ತರುಣಕಾಲೇಯೇವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಸಮಿದ್ಧಿ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ಏತರಹಿ ದೇವಧೀತಾಯ ಪಲೋಭಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇವಧೀತರೋ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಪಲೋಭಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕಂ ಜಾತಸ್ಸರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪಧಾನಂ ಪದಹಿತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ನ್ಹತ್ವಾ ಏಕಂ ವಕ್ಕಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ವೋದಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಲೋಭಯಮಾನಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೩. ‘‘ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಸಿ ಭಿಕ್ಖು, ನ ಹಿ ಭುತ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖಸಿ;

ಭುತ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖಸ್ಸು, ಮಾ ತಂ ಕಾಲೋ ಉಪಚ್ಚಗಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಸಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಭಿಕ್ಖು ತ್ವಂ ದಹರಕಾಲೇ ಕಿಲೇಸಕಾಮವಸೇನ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಅಭುತ್ವಾವ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಸಿ. ನ ಹಿ ಭುತ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖಸೀತಿ ನನು ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಕಾಮೇ ಅಭುತ್ವಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಉಪಗತೋಸಿ. ಭುತ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖಸ್ಸೂತಿ ಭಿಕ್ಖು ದಹರಕಾಲೇ ತಾವ ಕಾಮೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖಸ್ಸು. ಮಾ ತಂ ಕಾಲೋ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಅಯಂ ಕಾಮೇ ಭುಞ್ಜನಕಾಲೋ ದಹರಕಾಲೋ, ತಂ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮತೂತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದೇವತಾಯ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪. ‘‘ಕಾಲಂ ವೋಹಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಛನ್ನೋ ಕಾಲೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ;

ತಸ್ಮಾ ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಮಿ, ಮಾ ಮಂ ಕಾಲೋ ಉಪಚ್ಚಗಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ವೋಹಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಹಂ ಪನ ‘‘ಪಠಮವಯೇ ವಾ ಮಯಾ ಮರಿತಬ್ಬಂ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾಮಿ. ಪಣ್ಡಿತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ –

‘‘ಜೀವಿತಂ ಬ್ಯಾಧಿ ಕಾಲೋ ಚ, ದೇಹನಿಕ್ಖೇಪನಂ ಗತಿ;

ಪಞ್ಚೇತೇ ಜೀವಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನ ನಾಯರೇ’’ತಿ.

ಛನ್ನೋ ಕಾಲೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವಯಕಾಲೇ ಹೇಮನ್ತಾದಿಉತುಕಾಲೇ ವಾ ಮಯಾ ಮರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪೇಸ ಛನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಲೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಅಭುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಮಿ. ಮಾ ಮಂ ಕಾಲೋ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಮಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಕಾಲೋ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀತಿ. ದೇವಧೀತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದೇವಧೀತಾ ಅಯಂ ದೇವಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಮೇವ ತೇನ ಸಮಯೇನ ತಾಪಸೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಮಿದ್ಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೬೮] ೮. ಸಕುಣಗ್ಘಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೇನೋ ಬಲಸಾ ಪತಮಾನೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯಂ ಸಕುಣೋವಾದಸುತ್ತಂ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೨) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೨) ಇಮಂ ಸಂಯುತ್ತಮಹಾವಗ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ತಾವ ತಿಟ್ಠಥ, ಪುಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಸಕಂ ಪೇತ್ತಿಕವಿಸಯಂ ಪಹಾಯ ಅಗೋಚರೇ ಚರನ್ತಾ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಲಾಪಸಕುಣಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣೇ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಸಕವಿಸಯೇ ಗೋಚರಗಹಣಂ ಪಹಾಯ ಪರವಿಸಯೇ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಟವಿಪರಿಯನ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ತತ್ಥ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ಸಕುಣಗ್ಘಿಯಾ ಹರಿಯಮಾನೋ ಏವಂ ಪರಿದೇವಸಿ – ‘‘ಮಯಮೇವಮ್ಹ ಅಲಕ್ಖಿಕಾ, ಮಯಂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾ, ಯೇ ಮಯಂ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿಮ್ಹ ಪರವಿಸಯೇ, ಸಚೇಜ್ಜ ಮಯಂ ಗೋಚರೇ ಚರೇಯ್ಯಾಮ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ, ನ ಮ್ಯಾಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಅಲಂ ಅಭವಿಸ್ಸ ಯದಿದಂ ಯುದ್ಧಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನ, ತೇ ಲಾಪ, ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಯದಿದಂ ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣಂ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಅಮುಞ್ಚಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ ಖೋ, ತ್ವಂ ಲಾಪ, ತತ್ರಪಿ ಮೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಖೋ ದಾನಿ ಸಕುಣಗ್ಘೀ’’ತಿ ಸೇನಂ ಅವ್ಹಯನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಉಭೋ ಪಕ್ಖೇ ಸನ್ನಯ್ಹ ಲಾಪಸಕುಣಂ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ. ಯದಾ ಪನ ತಂ ಲಾಪೋ ‘‘ಬಹುಆಗತಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಅಥ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ಪಚ್ಚಾಪಾದಿ. ಸಕುಣಗ್ಘಿ ವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ತತ್ಥೇವ ಉರಂ ಪಚ್ಚತಾಳೇಸಿ. ಏವಂ ಸಾ ಭಿನ್ನೇನ ಹದಯೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಅಗೋಚರೇ ಚರನ್ತಾ ಸಪತ್ತಹತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಗೋಚರೇ ಪನ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ ಚರನ್ತಾ ಸಪತ್ತೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಮಾ ಅಗೋಚರೇ ಚರಥ ಪರವಿಸಯೇ. ಅಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರತಂ ಪರವಿಸಯೇ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ…ಪೇ… ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೫. ‘‘ಸೇನೋ ಬಲಸಾ ಪತಮಾನೋ, ಲಾಪಂ ಗೋಚರಠಾಯಿನಂ;

ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋವ, ಮರಣಂ ತೇನುಪಾಗಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಲಸಾ ಪತಮಾನೋತಿ ‘‘ಲಾಪಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲೇನ ಥಾಮೇನ ಪತಮಾನೋ. ಗೋಚರಠಾಯಿನನ್ತಿ ಸಕವಿಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ಅಟವಿಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಂ. ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ಮರಣಂ ತೇನುಪಾಗಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಮರಣಂ ಪತ್ತೇ ಲಾಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಾ ವತ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹದಯೇ ಠತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬. ‘‘ಸೋಹಂ ನಯೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪೇತ್ತಿಕೇ ಗೋಚರೇ ರತೋ;

ಅಪೇತಸತ್ತು ಮೋದಾಮಿ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಯೇನಾತಿ ಉಪಾಯೇನ. ಅತ್ಥಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅರೋಗಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ವುಡ್ಢಿಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ಸೇನೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಲಾಪೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಕುಣಗ್ಘಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೬೯] ೯. ಅರಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವೇ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಯಾನೀಕತಾಯ ವತ್ಥುಕತಾಯ ಅನುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಚಿತಾಯ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಏಕಾದಸ? ಸುಖಂ ಸುಪತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ದೇವತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ, ತುವಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಮುಖವಣ್ಣೋ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ, ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಉತ್ತರಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತಿ. ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ…ಪೇ… ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಇಮೇ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫). ಇಮೇ ಏಕಾದಸಾನಿಸಂಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಹಿತೋಪಿ ಹಿತೇನ ಫರಿತಬ್ಬೋ, ಅಹಿತೋಪಿ ಹಿತೇನ ಫರಿತಬ್ಬೋ, ಮಜ್ಝತ್ತೋಪಿ ಹಿತೇನ ಫರಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಓದಿಸ್ಸಕಾನೋದಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಕರುಣಾ ಮುದಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಚತೂಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಸು ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಸಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ಲಾಭೀ ಅರಕೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಮಹಾ ಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಇಸಿಗಣಂ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನಾಮ ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ, ಕರುಣಾ ಮುದಿತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ನಾಮೇತಂ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣತಂ ಸಾಧೇತೀ’’ತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೩೭. ‘‘ಯೋ ವೇ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಸಬ್ಬಲೋಕಾನುಕಮ್ಪತಿ;

ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ.

೩೮. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ವೇ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಸಬ್ಬಲೋಕಾನುಕಮ್ಪತೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ವಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಕಲಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಪಥವಿತೋ ಯಾವ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ. ಅಧೋತಿ ಪಥವಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಸ್ಸದೇ ಮಹಾನಿರಯೇ. ತಿರಿಯನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ, ಯತ್ತಕಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಚ ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತು, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾ ಅನೀಘಾ, ಸುಖೀ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರನ್ತೂತಿ ಏವಂ ಭಾವಿತೇನ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಸತ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ. ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ, ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸುಗತಿದುಗ್ಗತಿವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಹಿತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಾವಿತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಹಿತಚಿತ್ತಂ. ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅವಿಕಲಂ. ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಸುವಡ್ಢಿತಂ, ಅಪ್ಪನಾಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣತ್ತಿಕವಸೇನ ಚ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಚ ಅವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕತಂ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ. ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ತಂ ಪರಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಂ ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಹಿತಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಗತಂ ರೂಪಾವಚರಕಮ್ಮಂ, ತತ್ರ ನ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಮಹೋಘೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಪರಿತ್ತೋದಕಂ ಓಘಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ತೇನ ಅಸಂಹೀರಮಾನಂ ನಾವಸಿಸ್ಸತಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮಹೋಘೋವ ತಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ತಂ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ತೇನ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹಿತವಿಪಾಕೋಕಾಸಂ ಹುತ್ವಾ ನ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ದಾತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಮೇವ ತಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಪಾಕಂ ದೇತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಪುನ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಅರಕೋ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅರಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೭೦] ೧೦. ಕಕಣ್ಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಯಂ ಪುರೇ ಉಣ್ಣಮತೀತಿ ಇದಂ ಕಕಣ್ಟಕಜಾತಕಂ ಮಹಾಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಕಕಣ್ಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಸನ್ಥವವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಇನ್ದಸಮಾನಗೋತ್ತಞ್ಚ, ಸನ್ಥವಂ ಸುಸೀಮಂ ಗಿಜ್ಝಂ;

ನಕುಲಂ ಉಪಸಾಳಕಂ, ಸಮಿದ್ಧಿ ಚ ಸಕುಣಗ್ಘಿ;

ಅರಕಞ್ಚ ಕಕಣ್ಟಕಂ.