೧೦. ಸಿಙ್ಗಾಲವಗ್ಗೋ

[೨೪೧] ೧. ಸಬ್ಬದಾಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇವದತ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ನಾಳಾಗಿರಿಪಯೋಜನೇ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಸೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಞ್ಚ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಪಾರಂ ಗತೋ. ಸೋ ಪಥವೀಜಯಮನ್ತಂ ನಾಮ ಜಾನಾತಿ. ಪಥವೀಜಯಮನ್ತೋತಿ ಆವಟ್ಟನಮನ್ತೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಂ ಮನ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಮಕಾಸಿ. ತಂ ಕಿರ ಮನ್ತಂ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಂ ಧಿತಿವಿರಹಿತಂ ಸಾವೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಸೋ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ಸಜ್ಝಾಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಜ್ಝಾಯನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬಿಲೇ ನಿಪನ್ನೋ ತಂ ಮನ್ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಪಗುಣಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅನನ್ತರಾತೀತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಗುಣಪಥವೀಜಯಮನ್ತೋ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಗುಣೋ ವತ ಮೇ ಅಯಂ ಮನ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಬಿಲಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಯಂ ಮನ್ತೋ ತಯಾಪಿ ಮಮೇವ ಪಗುಣತರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಹನ್ತಂ ಅಕುಸಲಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಥೋಕಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಂ ಥೋಕಂ ಸರೀರೇ ಡಂಸಿ, ‘‘ಕಿಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಜಾನಾಸಿ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ಪಥವೀಜಯಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಸತಾನಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಸೂಕರಮಿಗಾದಯೋ ಚತುಪ್ಪದೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಕಾಸಿ. ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಬ್ಬದಾಠೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಾಸಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಪಿಟ್ಠೇ ಸೀಹೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೀಹಪಿಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬದಾಠೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ರಾಜಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಯಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸೀದತಿ, ಮಹನ್ತೋ ಯಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಯಸಮಹನ್ತೇನ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಪರಿವುತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ಪರಿಸಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತೋಯೇವ ‘‘ರಜ್ಜಂ ವಾ ದೇತು, ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಭೀತತಸಿತಾ ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬದಾಠಸಿಙ್ಗಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಂ ಮಮ ಭಾರೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಞ್ಚ ನಾಗರೇ ಚ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನು ಖೋ ಸಬ್ಬದಾಠೋ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇಸ್ಸತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಸಬ್ಬದಾಠ, ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಸದ್ದೇನ ಸನ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥೇತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಅಟ್ಟಾಲಕಾ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಸಕಲದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಬಾರಾಣಸಿನಗರವಾಸಿನೋ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಮಾಸಪಿಟ್ಠೇನ ಲಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಭೇರಿಯಾ ಆಣಂ ಸುತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಬಿಳಾಲೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಾನಞ್ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಚ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಯಥಾ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸೋತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಮಾಸಪಿಟ್ಠೇನ ಲಞ್ಜಿ.

ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನ ಅಟ್ಟಾಲಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬದಾಠಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ತಾಸೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ. ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹಿ ಸುರತ್ತಹತ್ಥಪಾದಾ ಕೇಸರಸೀಹರಾಜಾನೋ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಆಣಂ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ತಾವ ಸೀಹಾ ತಿಟ್ಠನ್ತು, ಯಸ್ಸಾಹಂ ಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಞ್ಞೇವ ನದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ನದಾಪೇಹಿ, ಯದಿ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಸೀಹೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ನದಾಹೀ’’ತಿ ಪಾದೇನ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸೀಹೋ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇ ಮುಖಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ. ಹತ್ಥೀ ಸನ್ತಾಸಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಾದೇನಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಅಕಂಸು, ಸಬ್ಬದಾಠೋ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ. ತೇಪಿ ಹತ್ಥೀ ಸೀಹನಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಹೇ ಸೇಸಾಪಿ ಮಿಗಸೂಕರಾದಯೋ ಸಸಬಿಳಾರಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಬ್ಬೇ ಚತುಪ್ಪಾದಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸೀಹಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿಂಸು, ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೋ ಮಂಸರಾಸಿ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಟ್ಟಾಲಕಾ ಓತರಿತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಕಣ್ಣೇಸು ಮಾಸಪಿಟ್ಠಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮಂಸತ್ಥಿಕಾ ಮಂಸಂ ಆಹರನ್ತೂ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲ್ಲಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ವಲ್ಲೂರಮಕಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ವಲ್ಲೂರಕರಣಂ ಉದಪಾದೀತಿ ವದನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ –

೧೮೨. ‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಚ, ಪರಿವಾರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ;

ಪಾಪುಣಿ ಮಹತಿಂ ಭೂಮಿಂ, ರಾಜಾಸಿ ಸಬ್ಬದಾಠಿನಂ.

೧೮೩. ‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಪರಿವಾರವಾ;

ಸೋ ಹಿ ತತ್ಥ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ ದಾಠಿನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋತಿ ಪರಿವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಾನೇನ ಥದ್ಧೋ. ಪರಿವಾರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋತಿ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಪರಿವಾರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಮಹತಿಂ ಭೂಮಿನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ರಾಜಾಸಿ ಸಬ್ಬದಾಠಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾಠೀನಂ ರಾಜಾ ಆಸಿ. ಸೋ ಹಿ ತತ್ಥ ಮಹಾ ಹೋತೀತಿ ಸೋ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ತೇಸು ಪರಿವಾರೇಸು ಮಹಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ ದಾಠಿನನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದಾಠೀನಂ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಮಹಾ ಹೋತಿ, ಅಥ ಸೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಯ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಂ ಪರಿವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ.

‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬದಾಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೪೨] ೨. ಸುನಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ ಸುನಖೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಮ್ಬಣಕೋಟ್ಠಕೇ ಆಸನಸಾಲಾಯ ಭತ್ತಭುಞ್ಜನಸುನಖಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಕಿರ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾನೀಯಹಾರಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪೋಸೇಸುಂ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ತತ್ಥ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಥೂಲಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಗಾಮವಾಸೀ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ ಸುನಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾನೀಯಹಾರಕಾನಂ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಗದ್ದೂಲೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಯಮಾನೋ ನ ವಸ್ಸಿ, ದಿನ್ನಂ ದಿನ್ನಂ ಖಾದನ್ತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನಿ ಮಂ ಪಿಯಾಯತೀ’’ತಿ ಗದ್ದೂಲಂ ಮೋಚೇಸಿ, ಸೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮತ್ತೋ ಏಕವೇಗೇನ ಆಸನಸಾಲಮೇವ ಗತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಗತಕಾರಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಆಸನಸಾಲಾಯ ಸುನಖೋ ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖಕುಸಲೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮತ್ತೋವ ಪುನ ಆಗತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಸುನಖೋ ಇದಾನೇವ ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖಕುಸಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಸುನಖೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಪಿಣ್ಡಿಭತ್ತಂ ಲಭನ್ತೋ ಥೂಲಸರೀರೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕೋ ಗಾಮವಾಸೀ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗತೋ ತಂ ಸುನಖಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಞ್ಚ ದತ್ವಾ ಸುನಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಮ್ಮಯೋತ್ತೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯೋತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸುನಖಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಫಲಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅಟವಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ತಂ ಸುನಖಂ ಯೋತ್ತೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೪. ‘‘ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ ಸುನಖೋ, ಯೋ ವರತ್ತಂ ನ ಖಾದತಿ;

ಬನ್ಧನಾ ಚ ಪಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಅಸಿತೋ ಚ ಘರಂ ವಜೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಮುಞ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಪಮೋಚೇಯ್ಯ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಸಿತೋ ಚ ಘರಂ ವಜೇತಿ ಅಸಿತೋ ಸುಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸುನಖೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೫. ‘‘ಅಟ್ಠಿತಂ ಮೇ ಮನಸ್ಮಿಂ ಮೇ, ಅಥೋ ಮೇ ಹದಯೇ ಕತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ಯಾವ ಪಸ್ಸುಪತೂ ಜನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಿತಂ ಮೇ ಮನಸ್ಮಿಂ ಮೇತಿ ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಕಥೇಥ, ತಂ ಮಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ, ಮನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮೇ ಏತಂ. ಅಥೋ ಮೇ ಹದಯೇ ಕತನ್ತಿ ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಹದಯೇ ಕತಮೇವ. ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಕಾಲಂ ಪಟಿಮಾನೇಮಿ. ಯಾವ ಪಸ್ಸುಪತೂ ಜನೋತಿ ಯಾವಾಯಂ ಮಹಾಜನೋ ಪಸುಪತು ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮತು, ತಾವಾಹಂ ಕಾಲಂ ಪಟಿಮಾನೇಮಿ. ಇತರಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ಸುನಖೋ ಪಲಾಯತೀ’’ತಿ ರವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸುತ್ತಕಾಲೇ ಚಮ್ಮಯೋತ್ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇ ಯೋತ್ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಘರಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸುನಖೋವ ಏತರಹಿ ಸುನಖೋ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸುನಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೪೩] ೩. ಗುತ್ತಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತತನ್ತಿಂ ಸುಮಧುರನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇವದತ್ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತುಯ್ಹಂ ಆಚರಿಯೋ, ತ್ವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಪಟಿಸತ್ತುನಾ ಭವಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಚರಿಯೋ, ನನು ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನೇವ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಹಿತಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಾನೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಸತ್ತು ಹುತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಆಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಮಮ ಪಟಿಸತ್ತು ಹುತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಗುತ್ತಿಲಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬೋ ನಾಮ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ದಾರಾಭರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನ್ಧೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇಸಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ವಾಣಿಜಾ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಉಜ್ಜೇನಿನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಞ್ಚ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದೀನಿ ಚ ಆದಾಯ ಕೀಳನಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ವೇತನಂ ದತ್ವಾ ಏಕಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಉಜ್ಜೇನಿಯಂ ಮೂಸಿಲೋ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತೇ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕಾರೇಸುಂ.

ಮೂಸಿಲೋ ವೀಣಂ ವಾದನ್ತೋ ವೀಣಂ ಉತ್ತಮಮುಚ್ಛನಾಯ ಮುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಾದೇಸಿ. ತೇಸಂ ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಗನ್ಧಬ್ಬೇ ಜಾತಪರಿಚಯಾನಂ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕಿಲಞ್ಜಕಣ್ಡೂವನಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ, ಏಕೋಪಿ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮೂಸಿಲೋ ತೇಸು ತುಟ್ಠಾಕಾರಂ ಅದಸ್ಸೇನ್ತೇಸು ‘‘ಅತಿಖರಂ ಕತ್ವಾ ವಾದೇಮಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಮುಚ್ಛನಾಯ ಮುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಸರೇನ ವಾದೇಸಿ, ತೇ ತತ್ಥಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಸೋ ‘‘ಇಮೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಜಾನನಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ತನ್ತಿಯೋ ಸಿಥಿಲೇ ವಾದೇಸಿ, ತೇ ತತ್ಥಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ನೇ ಮೂಸಿಲೋ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ವಾಣಿಜಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಿ ವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇ ನ ತುಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ವೀಣಂ ವಾದೇಸಿ, ಮಯಞ್ಹಿ ‘ಅಯಂ ವೀಣಂ ಮುಚ್ಛೇತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಮಯಾ ಉತ್ತರಿತರಂ ಆಚರಿಯಂ ಜಾನಾಥ, ಉದಾಹು ಅತ್ತನೋ ಅಜಾನನಭಾವೇನ ನ ತುಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ವಾಣಿಜಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ವೀಣಾಸದ್ದಂ ಸುತಪುಬ್ಬಾನಂ ತವ ವೀಣಾಸದ್ದೋ ಇತ್ಥೀನಂ ದಾರಕೇ ತೋಸಾಪನಸದ್ದೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಹನ್ದ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಪರಿಬ್ಬಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಏತೇನತ್ಥೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ತಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ‘‘ಏತಂ ಗುತ್ತಿಲಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಕಸಕನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಿಂಸು.

ಮೂಸಿಲೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಿವೀಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾದೇಸಿ, ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನ್ಧಭಾವೇನ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಮೂಸಿಕಾ ಮಞ್ಞೇ ವೀಣಂ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಸುಸೂ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮೂಸಿಲೋ ವೀಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಉಜ್ಜೇನಿತೋ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಹಂ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋ, ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾಪಾಠಕೋ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಾತ, ನತ್ಥಿ ತವ ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ತೇ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ಮೇ ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಞ್ಞೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾನನನಿಯಾಮೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ ತೇ, ತಾತ, ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಗುಣಂ, ಇದಞ್ಚ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗನಗರಂ, ಆಚರಿಯೋಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಇಧೇವ ಮಯಾ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಆಚರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಆಚರಿಯ ಅಹಂ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ದೇವಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಮಸ್ಸ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಮೂಸಿಲಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಮೂಸಿಲೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಕಞ್ಞೇವ ಲಭನ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಅಲಭನ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ನನು ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಾನನಸಿಪ್ಪಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಡ್ಢಂ ದೇತೀ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಕಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಮಕಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಸಾಧು ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಞ್ಞೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು ದಸ್ಸೇತು, ಕತರದಿವಸಂ ಸಾಕಚ್ಛಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ.

ರಾಜಾ ಮೂಸಿಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಮಾ ಕರೀ’’ತಿ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹೋತುಯೇವ ಮೇ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾಕಚ್ಛಾ, ಕತರಸ್ಸ ಜಾನಿಭಾವಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಕಿರ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಚರಿಯಗುತ್ತಿಲೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮೂಸಿಲೋ ಚ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಗರಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮೂಸಿಲೋ ದಹರೋ ತರುಣೋ, ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಪರಿಹೀನಥಾಮೋ, ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ನಾಮ ಪರಾಜಿತೇಪಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಪನ ಜಯೇ ಸತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಲಜ್ಜತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮರಣಂ ವರತರ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮರಣಭಯೇನ ನಿವತ್ತತಿ, ಲಜ್ಜಾಭಯೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಛ ದಿವಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ತಿಣಾನಿ ಮತಾನಿ, ಜಙ್ಘಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ, ಏತಸ್ಸ ಮಯಾ ಅವಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಕಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಕ್ಕೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ದೇವರಾಜ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕತೋ ಪರಾಜಯಭಯೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೬. ‘‘ಸತ್ತತನ್ತಿಂ ಸುಮಧುರಂ, ರಾಮಣೇಯ್ಯಂ ಅವಾಚಯಿಂ;

ಸೋ ಮಂ ರಙ್ಗಮ್ಹಿ ಅವ್ಹೇತಿ, ಸರಣಂ ಮೇ ಹೋತಿ ಕೋಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ದೇವರಾಜ, ಮೂಸಿಲಂ ನಾಮ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಸತ್ತತನ್ತಿಂ ಸುಮಧುರಂ ರಾಮಣೇಯ್ಯಂ ವೀಣಂ ಅತ್ತನೋ ಜಾನನನಿಯಾಮೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿಂ, ಸೋ ಮಂ ಇದಾನಿ ರಙ್ಗಮಣ್ಡಲೇ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ತ್ವಂ, ಕೋಸಿಯಗೋತ್ತ, ಸರಣಂ ಹೋಹೀತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ತಾಣಞ್ಚ ಲೇಣಞ್ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೭. ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಸರಣಂ ಸಮ್ಮ, ಅಹಮಾಚರಿಯಪೂಜಕೋ;

ನ ತಂ ಜಯಿಸ್ಸತಿ ಸಿಸ್ಸೋ, ಸಿಸ್ಸಮಾಚರಿಯ ಜೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಂ ತಂ ಸರಣನ್ತಿ ಅಹಂ ಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ತಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಮ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ. ಸಿಸ್ಸಮಾಚರಿಯ, ಜೇಸ್ಸಸೀತಿ, ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ವೀಣಂ ವಾದಯಮಾನೋ ಸಿಸ್ಸಂ ಜಿನಿಸ್ಸಸಿ. ಅಪಿಚ ತ್ವಂ ವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತೋ ಏಕಂ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛ ವಾದೇಯ್ಯಾಸಿ, ವೀಣಾಯ ತೇ ಪಕತಿಸದ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮೂಸಿಲೋಪಿ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ವೀಣಾಯ ಸದ್ದೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೋ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪರಾಜಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಚತುತ್ಥಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಮಮ್ಪಿ ಸತ್ತಮಮ್ಪಿ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧದಣ್ಡಕಮೇವ ವಾದೇಯ್ಯಾಸಿ, ಛಿನ್ನತನ್ತಿಕೋಟೀಹಿ ಸರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಕಲಂ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ಪಾಸಕಘಟಿಕಾ ದತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ವೀಣಾಸದ್ದೇನೇವ ಪನ ಸಕಲನಗರೇ ಛಾದಿತೇ ಇತೋ ಏಕಂ ಪಾಸಕಘಟಿಕಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥ ತೇ ಪುರತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ನಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಾಸಂ ನಚ್ಚನಕಾಲೇ ಚ ದುತಿಯಂ ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥಾಪರಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ತವ ವೀಣಾಧುರೇ ನಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತತೋ ತತಿಯಂ ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥಾಪರಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ರಙ್ಗಮಣ್ಡಲೇ ನಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ನಾಗರಾ ರಾಜದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಮಣ್ಡಪೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ, ದ್ವಾದಸಸಹಸ್ಸಾ ಅಲಙ್ಕತಿತ್ಥಿಯೋ ಅಮಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾದಯೋ ಚ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ನಾಗರಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಚಕ್ಕಾತಿಚಕ್ಕೇ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚೇ ಬನ್ಧಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ನ್ಹಾತಾನುಲಿತ್ತೋ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಣಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಕ್ಕೋ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕಾಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ ನಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಮೂಸಿಲೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಜನೋ ಪರಿವಾರೇಸಿ, ಆದಿತೋವ ದ್ವೇಪಿ ಸಮಸಮಂ ವಾದಯಿಂಸು. ಮಹಾಜನೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಾದಿತೇನ ತುಟ್ಠೋ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಞೇವ ಸಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕಂ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿ, ಸಾ ಛಿನ್ನಾಪಿ ಛಿನ್ನಕೋಟಿಯಾ ಸರಂ ಮುಞ್ಚತೇವ, ದೇವಗನ್ಧಬ್ಬಂ ವಿಯ ವತ್ತತಿ. ಮೂಸಿಲೋಪಿ ತನ್ತಿಂ ಛಿನ್ದಿ, ತತೋ ಸದ್ದೋ ನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಆಚರಿಯೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿ …ಪೇ… ಸತ್ತಮಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿ. ಸುದ್ಧದಣ್ಡಕಂ ವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ನಗರಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚೇವ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಂ ಪಾಸಕಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ, ತೀಣಿ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಿಂಸು. ಏವಂ ದುತಿಯೇ ಚ ತತಿಯೇ ಚ ಖಿತ್ತೇ ತೀಣಿ ತೀಣಿ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಚ್ಚಿಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಇಙ್ಗಿತಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಮಹಾಜನೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ತ್ವಂ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘ಸಮಕಾರಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ವಾಯಮಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಮೂಸಿಲಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಹಿತಗಹಿತೇಹೇವ ಪಾಸಾಣದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಸಂಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ನಾಗರಾ. ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತೇ, ಪಣ್ಡಿತ, ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಆಜಞ್ಞರಥಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಾತಲಿಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ವೇಜಯನ್ತರಥವರಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ದೇವಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಕಹಂ ಗತಾತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ದೇವಧೀತರೋ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ತಾಸಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಞ್ಚ ಗುಣಞ್ಚ ವಣ್ಣೇಸಿ. ದೇವಧೀತರೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ, ಇಧ ನಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ಮಾತಲಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ದೇವಚ್ಛರಾ ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ, ಗಚ್ಛ ನಂ ವೇಜಯನ್ತರಥೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆನೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವಕಞ್ಞಾ ಕಿರ ತೇ, ಆಚರಿಯ, ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಸೋತುಕಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಾಮ, ಮೂಲಂ ಲಭನ್ತಾ ವಾದೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ವಾದೇಹಿ, ಅಹಂ ತೇ ಮೂಲಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಮೂಲೇನತ್ಥೋ, ಇಮಾ ಪನ ದೇವಧೀತರೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತು, ಏವಾಹಂ ವಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ದೇವಧೀತರೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಛಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮ, ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕರೋಹಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ದೇವತಾನಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ, ತಂ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿ. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಧೀತಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಏಕಂ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉತ್ತಮವತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಉತ್ತಮವತ್ಥದೇವಕಞ್ಞಂ ‘‘ತ್ವಂ ಪುರಿಮಭವೇ ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಾಕಾರೋ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ ಚ ವಿಮಾನವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಆಗತಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ –

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಯಾ ತ್ವಂ ತಿಟ್ಠಸಿ ದೇವತೇ;

ಓಭಾಸೇನ್ತೀ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಓಸಧೀ ವಿಯ ತಾರಕಾ.

‘‘ಕೇನ ತೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಕೇನ ತೇ ಇಧ ಮಿಜ್ಝತಿ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ತೇ ಭೋಗಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನಸೋ ಪಿಯಾ.

‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ದೇವಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಕಿಮಕಾಸಿ ಪುಞ್ಞಂ;

ಕೇನಾಸಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ, ವಣ್ಣೋ ಚ ತೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ವತ್ಥುತ್ತಮದಾಯಿಕಾ ನಾರೀ, ಪವರಾ ಹೋತಿ ನರೇಸು ನಾರೀಸು;

ಏವಂ ಪಿಯರೂಪದಾಯಿಕಾ ಮನಾಪಂ, ದಿಬ್ಬಂ ಸಾ ಲಭತೇ ಉಪೇಚ್ಚ ಠಾನಂ.

‘‘ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಪಸ್ಸ ವಿಮಾನಂ, ಅಚ್ಛರಾ ಕಾಮವಣ್ಣಿನೀಹಮಸ್ಮಿ;

ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಸ್ಸಾಹಂ, ಪವರಾ ಪಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕಂ.

‘‘ತೇನ ಮೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ, ತೇನ ಮೇ ಇಧ ಮಿಜ್ಝತಿ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ಮೇ ಭೋಗಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನಸೋ ಪಿಯಾ.

‘‘ತೇನಮ್ಹಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ;

ವಣ್ಣೋ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೩೨೯-೩೩೧, ೩೩೩-೩೩೬);

ಅಪರಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ‘‘ಚೇತಿಯೇ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಗನ್ಧೇ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ಮಧುರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ಉಚ್ಛುರಸಂ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಚೇತಿಯೇ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಂ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಕುಲಗೇಹೇ ವಾಸಂ ಉಪಗತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಅಪರಾ ನಾವಾಯ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಯ ಭುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉದಕೇ ಠತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅದಾಸಿ, ಅಪರಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಮಾನಾ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರವತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ, ಅಪರಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸತೋಪಿ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಸೀಲವತೀ ಚ ಅಹೋಸಿ, ಅಪರಾ ಪರಗೇಹೇ ದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಕೋಧನಾ ನಿಮ್ಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ದೇವರಞ್ಞೋ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ (ವಿ. ವ. ಅಟ್ಠ. ೩೨೮-೩೩೬). ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಗುತ್ತಿಲವಿಮಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಆಗತಾ ಛತ್ತಿಂಸ ದೇವಧೀತಾ ಯಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಮ್ಮಂ ಗಾಥಾಹಿಯೇವ ಕಥೇಸುಂ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಸ್ವಾಹಂ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಕಮ್ಮೇನ ಪಟಿಲದ್ಧದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ. ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಅಜ್ಜ, ಸುಪ್ಪಭಾತಂ ಸುಹುಟ್ಠಿತಂ;

ಯಂ ಅದ್ದಸಾಮಿ ದೇವತಾಯೋ, ಅಚ್ಛರಾಕಾಮವಣ್ಣಿಯೋ.

‘‘ಇಮಾಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ, ಕಾಹಾಮಿ ಕುಸಲಂ ಬಹುಂ;

ದಾನೇನ ಸಮಚರಿಯಾಯ, ಸಂಯಮೇನ ದಮೇನ ಚ;

ಸ್ವಾಹಂ ತತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೬೧೭-೬೧೮);

ಅಥ ನಂ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ದೇವರಾಜಾ ಮಾತಲಿಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ರಥೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಉಸ್ಸಾಹಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತುಂ ಮಞ್ಞಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮೂಸಿಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಗುತ್ತಿಲಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಗುತ್ತಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೪೪] ೪. ವಿಗತಿಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ ನ ತಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಲಾಯಿಕಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಟಿವಾದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಸೋ ತಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲಾಯಿ. ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾ ‘‘ಏಕಪದೇನೇವ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ನಿಗ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಉಪಾಸಕಾ, ಇದಾನೇವೇತಂ ಏಕಪದೇನೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬತಾ ಓರುಯ್ಹ ಏಕಂ ನಿಗಮಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಙ್ಗಾನಿವತ್ತನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಟಿವಾದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಗಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕೋಚಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ವಣ್ಣಗನ್ಧಪರಿಭಾವಿತಂ ಗಙ್ಗಾಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ವಾದೇನ ಓತ್ಥರನ್ತೋ ‘‘ಕಾ ಗಙ್ಗಾ, ವಾಲುಕಾ ಗಙ್ಗಾ, ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಾ, ಓರಿಮತೀರಂ ಗಙ್ಗಾ, ಪಾರಿಮತೀರಂ ಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಪನ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ವಾಲುಕಂ ಓರಿಮತೀರಂ ಪಾರಿಮತೀರಞ್ಚ ಕಹಂ ಗಙ್ಗಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲಾಯಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಲಾತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೮೮. ‘‘ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ ನ ತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಯಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸತಿ ತಂ ಕಿರಿಚ್ಛತಿ;

ಮಞ್ಞಾಮಿ ಚಿರಂ ಚರಿಸ್ಸತಿ, ನ ಹಿ ತಂ ಲಚ್ಛತಿ ಯಂ ಸ ಇಚ್ಛತಿ.

೧೮೯. ‘‘ಯಂ ಲಭತಿ ನ ತೇನ ತುಸ್ಸತಿ, ಯಞ್ಚ ಪತ್ಥೇತಿ ಲದ್ಧಂ ಹೀಳೇತಿ;

ಇಚ್ಛಾ ಹಿ ಅನನ್ತಗೋಚರಾ, ವಿಗತಿಚ್ಛಾನ ನಮೋ ಕರೋಮಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಂ ಉದಕಾದಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಗಙ್ಗಾತಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಯಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಞ್ಚ ಉದಕಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಂ ಗಙ್ಗಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಕಿರಿಚ್ಛತಿ. ಮಞ್ಞಾಮಿ ಚಿರಂ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಹಂ ಏವಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ – ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಏವರೂಪಂ ಗಙ್ಗಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಚಿರಂ ಚರಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಉದಕಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಂ ಗಙ್ಗಂ, ಏವಂ ರೂಪಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಂ ಚರಿಸ್ಸತಿ. ನ ಹಿ ತಂ ಲಚ್ಛತೀತಿ ಚಿರಂ ಚರನ್ತೋಪಿ ಯಂ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಗಙ್ಗಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ನ ಲಚ್ಛತಿ. ಯಂ ಲಭತೀತಿ ಯಂ ಉದಕಂ ವಾ ರೂಪಾದಿಂ ವಾ ಲಭತಿ, ತೇನ ನ ತುಸ್ಸತಿ. ಯಞ್ಚ ಪತ್ಥೇತಿ ಲದ್ಧಂ ಹೀಳೇತೀತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧೇನ ಅತುಸ್ಸನ್ತೋ ಯಂ ಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ತಂ ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತಾಯಾ’’ತಿ ಹೀಳೇತಿ ಅವಮಞ್ಞತಿ. ಇಚ್ಛಾ ಹಿ ಅನನ್ತಗೋಚರಾತಿ ಲದ್ಧಂ ಹೀಳೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಇಚ್ಛನತೋ ಅಯಂ ಇಚ್ಛಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ ಅನನ್ತಗೋಚರಾ. ವಿಗತಿಚ್ಛಾನ ನಮೋ ಕರೋಮಸೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಯೇ ವಿಗತಿಚ್ಛಾ ಬುದ್ಧಾದಯೋ, ತೇಸಂ ಮಯಂ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಮಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಏತರಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಿಗತಿಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೪೫] ೫. ಮೂಲಪರಿಯಾಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಲೋ ಘಸತಿ ಭೂತಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಭಗವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಾನಮದಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ತೀಣೇವ ಪಿಟಕಾನಿ ಜಾನಾತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ತಾನಿ ಜಾನಾಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಅಮ್ಹೇಹಿ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ತೇಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಅಟ್ಠಹಿ ಭೂಮೀಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸಿ, ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸುಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋಮ, ಇದಾನಿ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾಮ, ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದಿಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಹತಮಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಉದ್ಧಟದಾಠಾ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾ ಜಾತಾ. ಸತ್ಥಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋತಮಕಚೇತಿಯೇ ಗೋತಮಕಸುತ್ತನ್ತಂ ನಾಮ ಕಥೇಸಿ, ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಸತ್ಥರಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆನುಭಾವೋ, ತೇ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ತಥಾ ಮಾನಮದಮತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಮೂಲಪರಿಯಾಯದೇಸನಾಯ ನಿಹತಮಾನಾ ಕತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಇಮೇ ಏವಂ ಮಾನಪಗ್ಗಹಿತಸಿರೇ ವಿಚರನ್ತೇ ನಿಹತಮಾನೇ ಅಕಾಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಸಿ. ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಸಿಪ್ಪಾ ಸಿಪ್ಪೇ ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ತಕಂ ಮಯಂ ಜಾನಾಮ, ಆಚರಿಯೋಪಿ ತತ್ತಕಮೇವ, ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಾನತ್ಥದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯೇ ಬದರಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ತಂ ವಮ್ಭೇತುಕಾಮಾ ಬದರಿರುಕ್ಖಂ ನಖೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರೋವಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಮ್ಭನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ‘‘ಏಕಂ ವೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ‘‘ವದೇಥ, ಕಥೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಆಚರಿಯೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೦. ‘‘ಕಾಲೋ ಘಸತಿ ಭೂತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಹತ್ತನಾ;

ಯೋ ಚ ಕಾಲಘಸೋ ಭೂತೋ, ಸ ಭೂತಪಚನಿಂ ಪಚೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಲೋತಿ ಪುರೇಭತ್ತಕಾಲೋಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲೋಪೀತಿ ಏವಮಾದಿ. ಭೂತಾನೀತಿ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಮೇತಂ, ನ ಕಾಲೋ ಭೂತಾನಂ ಚಮ್ಮಮಂಸಾದೀನಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ನೇಸಂ ಆಯುವಣ್ಣಬಲಾನಿ ಖೇಪೇನ್ತೋ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಆರೋಗ್ಯಂ ವಿನಾಸೇನ್ತೋ ಘಸತಿ ಖಾದತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಘಸನ್ತೋ ಚ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಜ್ಜೇತಿ, ಸಬ್ಬಾನೇವ ಘಸತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಭೂತಾನೇವ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಸಹತ್ತನಾ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಘಸತಿ, ಪುರೇಭತ್ತಕಾಲೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಾಲಾದೀಸು. ಯೋ ಚ ಕಾಲಘಸೋ ಭೂತೋತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸೋ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಾಲಘಸೋ ಭೂತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸ ಭೂತಪಚನಿಂ ಪಚೀತಿ ಸೋ ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಅಪಾಯೇಸು ಭೂತೇ ಪಚತಿ, ತಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ಪಚಿ ದಹಿ ಭಸ್ಮಮಕಾಸಿ, ತೇನ ‘‘ಭೂತಪಚನಿಂ ಪಚೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಪಜನಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಜನಿಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾಣವೇಸು ಏಕೋಪಿ ಜಾನಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಅಥ ನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ ‘ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅಕತ್ಥ, ತುಮ್ಹೇ ‘ಯಮಹಂ ಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಮಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಮಂ ಬದರಿರುಕ್ಖಸದಿಸಂ ಕರೋಥ, ಮಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಬಹುನೋ ಜಾನನಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಗಚ್ಛಥ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಾಲಂ ದಮ್ಮಿ, ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಚಿನ್ತೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತಂ, ನ ಕೋಟಿಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ತೇ ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭದ್ರಮುಖಾ, ಜಾನಿತ್ಥ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ಗರಹಮಾನೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೧. ‘‘ಬಹೂನಿ ನರಸೀಸಾನಿ, ಲೋಮಸಾನಿ ಬ್ರಹಾನಿ ಚ;

ಗೀವಾಸು ಪಟಿಮುಕ್ಕಾನಿ, ಕೋಚಿದೇವೇತ್ಥ ಕಣ್ಣವಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬಹೂನಿ ನರಾನಂ ಸೀಸಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಲೋಮಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಗೀವಾಸುಯೇವ ಠಪಿತಾನಿ, ನ ತಾಲಫಲಂ ವಿಯ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಿತಾನಿ, ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಇಮೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ನಾನಾಕರಣಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕೋಚಿದೇವ ಕಣ್ಣವಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಕಣ್ಣವಾತಿ ಪಞ್ಞವಾ, ಕಣ್ಣಛಿದ್ದಂ ಪನ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನತ್ಥಿ. ಇತಿ ತೇ ಮಾಣವಕೇ ‘‘ಕಣ್ಣಛಿದ್ದಮತ್ತಮೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಾಲಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತೇ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಅಹೋ ಆಚರಿಯಾ ನಾಮ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ನಿಹತಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮಾಣವಕಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮೂಲಪರಿಯಾಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೪೬] ೬. ಬಾಲೋವಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹನ್ತ್ವಾ ಛೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೀಹಸೇನಾಪತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಮಂಸಕಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ನಿಗಣ್ಠಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ತಮನಾ ತಥಾಗತಂ ವಿಹೇಠೇತುಕಾಮಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಭುಞ್ಜತೀ’ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಮಂಸಖಾದನೇನ ಗರಹತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಗರಹಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘‘ತಾಪಸಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಮಂಸೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಂಸಂ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕತಂ, ಇದಂ ಅಕುಸಲಂ ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೨. ‘‘ಹನ್ತ್ವಾ ಛೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಚ, ದೇತಿ ದಾನಂ ಅಸಞ್ಞತೋ;

ಏದಿಸಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ, ಸ ಪಾಪೇನ ಉಪಲಿಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಹನ್ತ್ವಾತಿ ಪಹರಿತ್ವಾ. ಛೇತ್ವಾತಿ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ. ವಧಿತ್ವಾತಿ ಮಾರೇತ್ವಾ. ದೇತಿ ದಾನಂ ಅಸಞ್ಞತೋತಿ ಅಸಞ್ಞತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ. ಏದಿಸಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ, ಸ ಪಾಪೇನ ಉಪಲಿಪ್ಪತೀತಿ ಏದಿಸಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಸೋ ಸಮಣೋಪಿ ಪಾಪೇನ ಉಪಲಿಪ್ಪತಿ ಸಂಯುಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೩. ‘‘ಪುತ್ತದಾರಮ್ಪಿ ಚೇ ಹನ್ತ್ವಾ, ದೇತಿ ದಾನಂ ಅಸಞ್ಞತೋ;

ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನ ಪಾಪೇನ ಉಪಲಿಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ ತಿಟ್ಠತು ಅಞ್ಞಂ ಮಂಸಂ, ಪುತ್ತದಾರಂ ವಧಿತ್ವಾಪಿ ದುಸ್ಸೀಲೇನ ದಿನ್ನಂ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಪಾಪೇನ ನ ಉಪಲಿಪ್ಪತೀತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬಾಲೋವಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೪೭] ೭. ಪಾದಞ್ಜಲಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅದ್ಧಾ ಪಾದಞ್ಜಲೀ ಸಬ್ಬೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಳುದಾಯೀಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪಞ್ಹಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪಞ್ಹಂ ಸುಣನ್ತಾ ಥೇರೇ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಲಾಳುದಾಯೀಥೇರೋ ಪನ ಪರಿಸನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಏತೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಂ ಕಿಂ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಓಟ್ಠಂ ಭಞ್ಜಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಪರಿಸಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ ಲಾಳುದಾಯೀ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಗರಹಿತ್ವಾ ಓಟ್ಠಂ ಭಞ್ಜೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲಾಳುದಾಯೀ ಠಪೇತ್ವಾ ಓಟ್ಠಭಞ್ಜನಂ ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಅಞ್ಞಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಪಾದಞ್ಜಲೀ ನಾಮ ಪುತ್ತೋ ಲಾಲೋ ದನ್ಧಪರಿಸಕ್ಕನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಮತಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತಯಮಾನಾ ರಾಜಪುತ್ತಂ ಪಾದಞ್ಜಲಿಂ ಆಹಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಲಾಲೋ ದನ್ಧಪರಿಸಕ್ಕನೋ, ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಮಚ್ಚಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಾ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿಂಸು. ತೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಸಾಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕೀದಿಸಂ, ಕುಮಾರ, ಸುಟ್ಠು ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಸೋ ಓಟ್ಠಂ ಭಞ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವತ ಮಞ್ಞೇ ಕುಮಾರೋ, ಅಸಮ್ಮಾವಿನಿಚ್ಛಿತಭಾವೋ ತೇನ ಞಾತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೪. ‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಾದಞ್ಜಲೀ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೋಚತಿ;

ತಥಾ ಹಿ ಓಟ್ಠಂ ಭಞ್ಜತಿ, ಉತ್ತರಿಂ ನೂನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏಕಂಸೇನ ಪಾದಞ್ಜಲಿಕುಮಾರೋ ಸಬ್ಬೇ ಅಮ್ಹೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೋಚತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಓಟ್ಠಂ ಭಞ್ಜತಿ, ನೂನ ಉತ್ತರಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ.

ತೇ ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಡ್ಡಂ ಸುಟ್ಠು ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸಂ, ದೇವ, ಸುಟ್ಠು ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಓಟ್ಠಮೇವ ಭಞ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನ್ಧಬಾಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೫. ‘‘ನಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ, ಅತ್ಥಾನತ್ಥಞ್ಚ ಬುಜ್ಝತಿ;

ಅಞ್ಞತ್ರ ಓಟ್ಠನಿಬ್ಭೋಗಾ, ನಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಕಿಞ್ಚನ’’ನ್ತಿ.

ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾದಞ್ಜಲಿಕುಮಾರಸ್ಸ ಲಾಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಾದಞ್ಜಲೀ ಲಾಳುದಾಯೀ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪಾದಞ್ಜಲಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೪೮] ೮. ಕಿಂಸುಕೋಪಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿಂಸುಕೋ ದಿಟ್ಠೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಂಸುಕೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಅಗಮಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಏಕೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ, ಏಕೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಭೂತೇ, ಏಕೋ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಇಮೇಸಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾನಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಏಕಂ, ಕಥಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಿಂಸುಕದಿಟ್ಠಭಾತಿಕೇಹಿ ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಾರಣಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾರಥಿಂ ಪಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ, ಸಮ್ಮ, ಕಿಂಸುಕಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ, ಕಿಂಸುಕರುಕ್ಖಂ ನೋ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾರಥಿ ‘‘ಸಾಧು, ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠರಾಜಪುತ್ತಂ ತಾವ ರಥೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂಸುಕೋ’’ತಿ ಖಾಣುಕಕಾಲೇ ಕಿಂಸುಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಅಪರಸ್ಸ ಬಹಲಪಲಾಸಕಾಲೇ, ಅಪರಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲೇ, ಅಪರಸ್ಸ ಫಲಿತಕಾಲೇ. ಅಪರಭಾಗೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಭಾತರೋ ಏಕತೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಕಿಂಸುಕೋ ನಾಮ ಕೀದಿಸೋ’’ತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ತತೋ ಏಕೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಾಥಾಪಿ ಝಾಮಥೂಣೋ’’ತಿ ಆಹ. ದುತಿಯೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ’’ತಿ, ತತಿಯೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಂಸಪೇಸೀ’’ತಿ, ಚತುತ್ಥೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸಿರೀಸೋ’’ತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಕಥಾಯ ಅಪರಿತುಟ್ಠಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಕಿಂಸುಕೋ ನಾಮ ಕೀದಿಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನಾ ಕಥಿತನೀಹಾರಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಚತೂಹಿಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಂಸುಕೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕೇವಲಂ ವೋ ಕಿಂಸುಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಾರಥಿ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಕಿಂಸುಕೋ ಕೀದಿಸೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕೀದಿಸೋ’ತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ನ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ತೇನ ವೋ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೬. ‘‘ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿಂಸುಕೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಿಂ ನ್ವೇತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಥ;

ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು, ಸಾರಥೀ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು, ಸಾರಥೀ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ವೋ ಕಿಂಸುಕೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಿಂ ನು ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಥ, ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಂಸುಕೋವೇಸೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪನ ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಾರಥಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತೋ, ತೇನ ವೋ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ, ಭಿಕ್ಖು, ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಾತಿಕಾ ವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಕಿಂಸುಕೇ ಕಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ, ಏವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೭. ‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾಣೇಹಿ, ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾ ಅಜಾನಿತಾ;

ತೇ ವೇ ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖನ್ತಿ, ಕಿಂಸುಕಸ್ಮಿಂವ ಭಾತರೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ತೇ ಭಾತರೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಂಸುಕಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಕಙ್ಖಿಂಸು, ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಹಿ ಯೇಸಂ ಸಬ್ಬೇ ಛಫಸ್ಸಾಯತನಖನ್ಧಭೂತಧಾತುಭೇದಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಜಾನಿತಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ತೇ ವೇ ತೇಸು ಫಸ್ಸಾಯತನಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖನ್ತಿ ಯಥಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಿಂಸುಕಸ್ಮಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಭಾತರೋತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಂಸುಕೋಪಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೨೪೯] ೯. ಸಾಲಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಾಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರೇಕಂ ಕುಮಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಪೀಳೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ಪೀಳಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿ. ಥೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಉಪಲಾಪೇತಿ ‘‘ಕುಮಾರ, ತವ ಚೀವರಂ ತವೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಪತ್ತೋಪಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಮ್ಪಿ ತವೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏಹಿ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಥ ನಂ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಥೇರೋ ವಿಹೇಠೇಸಿ. ಸೋ ಪೀಳಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಪುನ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನೇಕವಾರಂ ಯಾಚನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ‘‘ತ್ವಂ ನೇವ ಮಂ ಸಹಸಿ, ನ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಗಚ್ಛ ನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಪಬ್ಬಜಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸುಹದಯೋ ವತ ಸೋ ದಾರಕೋ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಞತ್ವಾ ನ ಪಬ್ಬಜೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಸುಹದಯೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸುಹದಯೋವ, ಏಕವಾರಂ ಏತಸ್ಸ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಪುನ ಉಪಗಚ್ಛೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಧಞ್ಞವಿಕ್ಕಯೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಏಕಂ ಮಕ್ಕಟಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಓಸಧಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಸಪ್ಪಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಇಮಂ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ ತಂ ಮಕ್ಕಟಂ ತಸ್ಸ ಧಞ್ಞವಾಣಿಜಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಮಕ್ಕಟೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ಧಞ್ಞಾಪಣತೋ ವೇಗೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಾಯನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಂ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಧುರವಚನೇನ ನಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಪಲಾಪೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೮. ‘‘ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ತ್ವಞ್ಚ ನೋ ಹೇಸ್ಸಸಿ ಇಸ್ಸರೋ ಕುಲೇ;

ಓರೋಹ ದುಮಸ್ಮಾ ಸಾಲಕ, ಏಹಿ ದಾನಿ ಘರಕಂ ವಜೇಮಸೇ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಕುಲೇ ಚ ಮೇ ಭೋಗಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ, ಏತಮ್ಹಾ ರುಕ್ಖಾ ಓತರ, ಏಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ. ಸಾಲಕಾತಿ ನಾಮೇನ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಕ್ಕಟೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯೯. ‘‘ನನು ಮಂ ಸುಹದಯೋತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಯಞ್ಚ ಮಂ ಹನಸಿ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಯಾ;

ಪಕ್ಕಮ್ಬವನೇ ರಮಾಮಸೇ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಘರಕಂ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನನು ಮಂ ಸುಹದಯೋತಿ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ನನು ತ್ವಂ ಮಂ ‘‘ಸುಹದಯೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ‘‘ಸುಹದಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಚ ಮಂ ಹನಸಿ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಯಾತಿ ಯಂ ಮಂ ಏವಂ ಅತಿಮಞ್ಞಸಿ, ಯಞ್ಚ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ಹನಸಿ, ತೇನಾಹಂ ನಾಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಮಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕಮ್ಬವನೇ ರಮಾಮಸೇ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಘರಕಂ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋಪಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಕ್ಕಟೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಮಹಾಥೇರೋ, ಧಞ್ಞವಾಣಿಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಾಲಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೨೫೦] ೧೦. ಕಪಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಯಂ ಇಸೀ ಉಪಸಮಸಂಯಮೇ ರತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಹಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಕುಹಕಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಹಕವತ್ತಂ ಪೂರೇತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕುಹಕೋಯೇವ, ಅಗ್ಗಿಮತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಕ್ಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞಮಕಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಮತಾಯ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ತಾಪಸಕುಮಾರಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಧಾರೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಸೀತಪೀಳಿತೋ ದನ್ತೇ ಖಾದನ್ತೋ ಕಮ್ಪನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹನ್ತೇ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಪುತ್ತಕೋಪಿಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪರಿಮಜ್ಜಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಏಕಸ್ಸ ಮತತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಕಾನಿ ವಕ್ಕಲಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಅಂಸೇ ಕತ್ವಾ ಕಾಜಕಮಣ್ಡಲುಂ ಆದಾಯ ಇಸಿವೇಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಕುಹಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಾಪಸಕುಮಾರಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತಾಪಸೋ ಏಕೋ ಸೀತಪೀಳಿತೋ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಇಧ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಥ, ವಿಸಿಬ್ಬೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಿತರಂ ಆಯಾಚನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦೦. ‘‘ಅಯಂ ಇಸೀ ಉಪಸಮಸಂಯಮೇ ರತೋ, ಸ ತಿಟ್ಠತಿ ಸಿಸಿರಭಯೇನ ಅಟ್ಟಿತೋ;

ಹನ್ದ ಅಯಂ ಪವಿಸತುಮಂ ಅಗಾರಕಂ, ವಿನೇತು ಸೀತಂ ದರಥಞ್ಚ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಪಸಮಸಂಯಮೇ ರತೋತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಉಪಸಮೇ ಚ ಸೀಲಸಂಯಮೇ ಚ ರತೋ. ಸ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸೋ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಿಸಿರಭಯೇನಾತಿ ವಾತವುಟ್ಠಿಜನಿತಸ್ಸ ಸಿಸಿರಸ್ಸ ಭಯೇನ. ಅಟ್ಟಿತೋತಿ ಪೀಳಿತೋ. ಪವಿಸತುಮನ್ತಿ ಪವಿಸತು ಇಮಂ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಕಲಂ ಅನವಸೇಸಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಕ್ಕಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦೧. ‘‘ನಾಯಂ ಇಸೀ ಉಪಸಮಸಂಯಮೇ ರತೋ, ಕಪೀ ಅಯಂ ದುಮವರಸಾಖಗೋಚರೋ;

ಸೋ ದೂಸಕೋ ರೋಸಕೋ ಚಾಪಿ ಜಮ್ಮೋ, ಸಚೇ ವಜೇಮಮ್ಪಿ ದೂಸೇಯ್ಯಗಾರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಮವರಸಾಖಗೋಚರೋತಿ ದುಮವರಾನಂ ಸಾಖಗೋಚರೋ. ಸೋ ದೂಸಕೋ ರೋಸಕೋ ಚಾಪಿ ಜಮ್ಮೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ಗತಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೂಸನತೋ ದೂಸಕೋ, ಘಟ್ಟನತಾಯ ರೋಸಕೋ, ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಜಮ್ಮೋ. ಸಚೇ ವಜೇತಿ ಯದಿ ಇಮಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ವಜೇ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಂ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕರಣೇನ ಚ ಅಗ್ಗಿದಾನೇನ ಚ ದೂಸೇಯ್ಯಾತಿ.