೧೫. ಕಕಣ್ಟಕವಗ್ಗೋ

[೧೪೧] ೧. ಗೋಧಾಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಪಾಪಜನಸಂಸೇವೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಿಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಮಹಿಳಾಮುಖಜಾತಕೇ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಧಾಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ನದೀತೀರೇ ಮಹಾಬಿಲೇ ಅನೇಕಗೋಧಾಸತಪರಿವಾರೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಗೋಧಾಪಿಲ್ಲಕೋ ಏಕೇನ ಕಕಣ್ಟಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ವಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಕಕಣ್ಟಕಂ ಪರಿಸ್ಸಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ಥರತಿ. ತಸ್ಸ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗೋಧಾರಾಜಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಗೋಧಾರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಅಟ್ಠಾನೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕರೋಸಿ, ಕಕಣ್ಟಕಾ ನಾಮ ನೀಚಜಾತಿಕಾ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ತ್ವಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಕಕಣ್ಟಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಗೋಧಾಕುಲಂ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕರೋತಿಯೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ಕಕಣ್ಟಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಲಾಯನಮಗ್ಗಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ವಾತಬಿಲಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ.

ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಹಾಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಕಣ್ಟಕೋ ಪನ ಪುರಿಮಪ್ಪಮಾಣೋಯೇವ. ಇತರೋ ‘‘ಕಕಣ್ಟಕಂ ಪರಿಸ್ಸಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅವತ್ಥರತಿಯೇವ, ಕಕಣ್ಟಕಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇನ ಅವತ್ಥರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಕತಿಪಯಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಮಂ ಏವಂ ಪರಿಸ್ಸಜಿಸ್ಸತಿ, ಜೀವಿತಂ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ಏಕೇನ ಲುದ್ದಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗೋಧಾಕುಲಂ ವಿನಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ನಿದಾಘಸಮಯೇ ಮೇಘೇ ವುಟ್ಠೇ ವಮ್ಮಿಕಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ತತೋ ತತೋ ಗೋಧಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಾಯೋ ಖಾದನ್ತಿ. ಏಕೋ ಗೋಧಾಲುದ್ದಕೋ ಗೋಧಾಬಿಲಂ ಭಿನ್ದನತ್ಥಾಯ ಕುದ್ದಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುನಖೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ಕಕಣ್ಟಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅತ್ತನೋ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಗೋಧಾನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಅನೇಕಸತಾನಂ ಗೋಧಾನಂ ಆಸಯಂ ಜಾನಾಮಿ, ಅಗ್ಗಿಞ್ಚ ಪಲಾಲಞ್ಚ ಆದಾಯ ಏಹೀ’’ತಿ ತಂ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಲಾಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಸುನಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಹಾಮುಗ್ಗರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಗೋಧಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಲುದ್ದಕೋಪಿ ಪಲಾಲಧೂಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಧೂಮೋ ಬಿಲಂ ಪಾವಿಸಿ, ಗೋಧಾ ಧೂಮನ್ಧಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ಲುದ್ದಕೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಾ ಸುನಖಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಗೋಧಾನಂ ಮಹಾವಿನಾಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಕಣ್ಟಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಾಪಪುರಿಸಸಂಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಪಾಪೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿತಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕಸ್ಸ ಪಾಪಕಕಣ್ಟಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಏತ್ತಕಾನಂ ಗೋಧಾನಂ ವಿನಾಸೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವಾತಬಿಲೇನ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೧. ‘‘ನ ಪಾಪಜನಸಂಸೇವೀ, ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಮೇಧತಿ;

ಗೋಧಾಕುಲಂ ಕಕಣ್ಟಾವ, ಕಲಿಂ ಪಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಪಾಪಜನಸಂಸೇವೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಂ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ನಿರನ್ತರಸುಖಂ ನಾಮ ನ ಏಧತಿ ನ ವಿನ್ದತಿ ನ ಪಟಿಲಭತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಗೋಧಾಕುಲಂ ಕಕಣ್ಟಾವ. ಯಥಾ ಕಕಣ್ಟಕತೋ ಗೋಧಾಕುಲಂ ಸುಖಂ ನ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಪಾಪಜನಸಂಸೇವೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಖಂ ನ ಲಭತಿ. ಪಾಪಜನಂ ಪನ ಸೇವನ್ತೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಕಲಿಂ ಪಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಲಿ ವುಚ್ಚತಿ ವಿನಾಸೋ, ಏಕನ್ತೇನೇವ ಪಾಪಸೇವೀ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನ್ತೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಫಲಂ ಪಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಖನ್ತಿ. ತಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥೋಪಿಸ್ಸ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಕಣ್ಟಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅನೋವಾದಕೋ ಗೋಧಾಪಿಲ್ಲಕೋ ವಿಪಕ್ಖಸೇವೀ ಭಿಕ್ಖು, ಗೋಧಾರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಗೋಧಾಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೪೨] ೨. ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏತಞ್ಹಿ ತೇ ದುರಾಜಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ನ ಚ ಮಂ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಖಿ, ಸಯಮೇವ ಪನ ಕಿಲನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಗಣಪರಿವುತೋ ಸುಸಾನವನೇ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಉಸ್ಸವೋ ಅಹೋಸಿ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಿ, ಸುರಾಛಣೋಯೇವ ಕಿರೇಸೋ. ಅಥೇತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಧುತ್ತಾ ಬಹುಂ ಸುರಞ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಸುರಞ್ಚ ಪಿವನ್ತಿ, ಮಂಸಞ್ಚ ಖಾದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಠಮಯಾಮಾವಸಾನೇ ಮಂಸಂ ಖೀಯಿ, ಸುರಾ ಪನ ಬಹುಕಾವ. ಅಥೇಕೋ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಂಸಂ ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಿ ಠಿತೇ ಮಂಸಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಮತಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಆಗತೇ ಸಿಙ್ಗಾಲೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮುಗ್ಗರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿದ್ಧಮನಮಗ್ಗೇನ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮತಕೋ ವಿಯ ಉತ್ತಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಗಣಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಗತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮತಕೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ‘‘ಸುಟ್ಠುತರಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಧೋವಾತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ತಥತೋವಸ್ಸ ಅಮತಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಕೋಟಿಯಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿ, ಧುತ್ತೋ ಮುಗ್ಗರಂ ನ ವಿಸ್ಸಜಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಂ ಗಾಳ್ಹತರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮತಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ನ ಮಯಿ ಮುಗ್ಗರಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೇ ಗಾಳ್ಹತರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತವ ಮತಕಭಾವೋ ವಾ ಅಮತಕಭಾವೋ ವಾ ದುಜ್ಜಾನೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೨. ‘‘ಏತಞ್ಹಿ ತೇ ದುರಾಜಾನಂ, ಯಂ ಸೇಸಿ ಮತಸಾಯಿಕಂ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ಕಡ್ಢಮಾನಸ್ಸ, ಹತ್ಥಾ ದಣ್ಡೋ ನ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏತಞ್ಹಿ ತೇ ದುರಾಜಾನನ್ತಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ತವ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ಯಂ ಸೇಸಿ ಮತಸಾಯಿಕನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ಮತಸಾಯಿಕಂ ಸೇಸಿ, ಮತಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಸಯಸಿ. ಯಸ್ಸ ತೇ ಕಡ್ಢಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ತವ ದಣ್ಡಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿಯಮಾನಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ದಣ್ಡೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ತಥತೋ ಮತಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋಸೀತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಅಮತಕಭಾವಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ದಣ್ಡಂ ಖಿಪಿ, ದಣ್ಡೋ ವಿರಜ್ಝಿ. ಧುತ್ತೋ ‘‘ಗಚ್ಛ, ವಿರದ್ಧೋ ದಾನಿಸಿ ಮಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಂ ವಿರಜ್ಝನ್ತೋಪಿ ತ್ವಂ ಅಟ್ಠ ಮಹಾನಿರಯೇ ಸೋಳಸ ಚ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ಅವಿರದ್ಧೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಧುತ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪರಿಖಾಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಧುತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೪೩] ೩. ವಿರೋಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಲಸೀ ಚ ತೇ ನಿಪ್ಫಲಿತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಗಯಾಸೀಸೇ ಸುಗತಾಲಯಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತಭಾವಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇವದತ್ತೋ ಹಿ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಪರಿಹೀನೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅಲಭಮಾನೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ ಅಧುನಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯಮ್ಹಿ ಅಕೋವಿದೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಾಯಂ ಆವೇಣಿಕಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಕಾಲಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ದಿಸ್ವಾ ದೇವದತ್ತೋ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಮಾನೋ ‘‘ಬುದ್ಧಲೀಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುಗತಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮೀಕಥಾ, ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ, ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತೋ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಪಬೋಧೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಆದಾಯ ವೇಳುವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು.

ಕೋಕಾಲಿಕೋ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಪರಿಸಂ ತೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಗತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ನಿದ್ದಾಯಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಮಸ್ಸ ಅಪನೇತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಯಂ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಂ ಫುಸನ್ತೋ ವಿಯ ಪಣ್ಹಿಯಾ ನಂ ಹದಯೇ ಪಹರಿ. ತಾವದೇವಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಲೋಹಿತಂ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಿಲಾನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗತಕಾಲೇ ದೇವದತ್ತೋ ಕಿಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ? ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಅಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಲೀಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುಗತಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಮ ಅನುಕರೋನ್ತೋ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕೇಸರಸೀಹೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಮಹಾಮಹಿಂಸಂ ವಧಿತ್ವಾ ವರಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಸರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಣಿವಣ್ಣಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗುಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಗೋಚರಪ್ಪಸುತೋ ಸಹಸಾವ ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸೀಹಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಜಮ್ಬುಕಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಪಾದೇ ಉಪಟ್ಠಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೀಹೋ ‘‘ಸಾಧು ಏಹಿ, ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹ, ವರಮಂಸಾನಿ ತಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಆದಾಯ ಕಞ್ಚನಗುಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಹವಿಘಾಸಂ ಖಾದತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನೇವ ಥೂಲಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಗುಹಾಯ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಸೀಹೋ ಆಹ ‘‘ಗಚ್ಛ ಜಮ್ಬುಕ, ಪಬ್ಬತಸಿಖರೇ ಠತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಸಞ್ಚರನ್ತೇಸು ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮಹಿಂಸಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಸಿ, ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ಅಸುಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘ವಿರೋಚ, ಸಾಮೀ’ತಿ ವದಾಹಿ, ಅಹಂ ತಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಧುರಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪಬ್ಬತಸಿಖರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಮಿಗೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಯಸ್ಸೇವ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕಞ್ಚನಗುಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಸೀಹಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ವಿರೋಚ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಸೀಹೋ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಮತ್ತವರವಾರಣೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ವರಮಂಸಂ ಖಾದತಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸಪಿ ದೇತಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಗುಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯತಿ. ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಮಾನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಚತುಪ್ಪದೋವ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರೇಹಿ ಪೋಸಿಯಮಾನೋ ವಿಹರಾಮಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಹನಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಹೋಪಿ ಮಿಗರಾಜಾ ‘ವಿರೋಚ, ಸಾಮೀ’ತಿ ವುತ್ತಮೇವ ಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವರವಾರಣೇ ವಧೇತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸೀಹೇನ ‘ವಿರೋಚ, ಜಮ್ಬುಕಾ’ತಿ ಮಂ ವದಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ವರವಾರಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಸೀಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ದೀಘರತ್ತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಧಿತವರವಾರಣಾನಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ವರವಾರಣಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಿಚರನ್ತಂ ವರವಾರಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ವಿರೋಚ, ಜಮ್ಬುಕಾ’ತಿ ವದೇಥ, ಏತ್ತಕಮತ್ತಸ್ಮಿಂ ಮಚ್ಛೇರಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೀಹೋ ಆಹ ‘‘ನ, ತ್ವಂ ಜಮ್ಬುಕ, ವಾರಣೇ ವಧಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇ ಸೀಹಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ವಾರಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದನಸಮತ್ಥೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ನಾಮ ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ತೇ ಏತಂ ರುಚ್ಚಿ, ಮಯಾ ವಧಿತವರವಾರಣಾನಞ್ಞೇವ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಸಾ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ವಿರಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯೇವ. ಸೀಹೋ ತಂ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಮ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಜಮ್ಬುಕಂ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಮತ್ತವರವಾರಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗುಹಾದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಿರೋಚ, ಜಮ್ಬುಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮತ್ತವರವಾರಣಸ್ಸ ಕುಮ್ಭೇ ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿ. ವಾರಣೋ ದಕ್ಖಿಣಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಅಕ್ಕಮಿ, ಸೀಸಟ್ಠೀನಿ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಂ ವಾರಣೋ ಪಾದೇನ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಲಣ್ಡಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ವಿರೋಚ, ಜಮ್ಬುಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೩. ‘‘ಲಸೀ ಚ ತೇ ನಿಪ್ಫಲಿತಾ, ಮತ್ಥಕೋ ಚ ಪದಾಲಿತೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಅಜ್ಜ ಖೋ ತ್ವಂ ವಿರೋಚಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಲಸೀತಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ. ನಿಪ್ಫಲಿತಾತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಿರೋಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೪೪] ೪. ನಙ್ಗುಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಜೀವಕಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಆಜೀವಕಾ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ಚರನ್ತಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನವಗ್ಗುಲಿವತಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಪಞ್ಚಾತಪತಪನಾದಿಭೇದಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲಂ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ವಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲಂ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ‘ಏವರೂಪಂ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲಂ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಜಾತಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಾದಿವಸೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಉದಕೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಜಾತಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇಸುಂ. ಅಥ ನಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಏತದವೋಚುಂ ‘‘ಮಯಂ ತೇ, ಪುತ್ತ, ಜಾತದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಣ್ಹಿಮ್ಹ. ಸಚೇಸಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹ. ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ, ಅಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಅಗಾರೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹಾಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕೇ ಗೋದಕ್ಖಿಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಗೋಣಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ನೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಗ್ಗಿಭಗವನ್ತಂ ಗೋಮಂಸಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಇಧ ಲೋಣಂ ನತ್ಥಿ, ಅಗ್ಗಿಭಗವಾ ಅಲೋಣಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಗಾಮತೋ ಲೋಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಭಗವನ್ತಂ ಸಲೋಣಕಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ತತ್ಥೇವ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಲೋಣತ್ಥಾಯ ಗಾಮಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಲುದ್ದಕಾ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗತಾ. ಗೋಣಂ ದಿಸ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಞ್ಚ ಜಙ್ಘಞ್ಚ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಅಗಮಂಸು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಾದಿಮತ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಂ ಪನ ಕದಾ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣೇನ ನಿರತ್ಥಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನತ್ಥಿ ಇತೋನಿದಾನಂ ಕುಸಲಂ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ವಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಿಯಾಯ ವಿಗತಚ್ಛನ್ದೋ ‘‘ಹಮ್ಭೋ ಅಗ್ಗಿಭಗವಾ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಂ ಕದಾ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಮಂಸಂ ನತ್ಥಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ತುಸ್ಸಾಹೀ’’ತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಾದೀನಿ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೪. ‘‘ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ಅಸಬ್ಭಿ ಜಾತವೇದ, ಯಂ ತಂ ವಾಲಧಿನಾಭಿಪೂಜಯಾಮ;

ಮಂಸಾರಹಸ್ಸ ನತ್ಥಜ್ಜ ಮಂಸಂ, ನಙ್ಗುಟ್ಠಮ್ಪಿ ಭವಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾತೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಹುಮ್ಪೇತನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಬಹುಂ. ಅಸಬ್ಭೀತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸ ಅಸಾಧುಜಾತಿಕ. ಜಾತವೇದಾತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಆಲಪತಿ. ಅಗ್ಗಿ ಹಿ ಜಾತಮತ್ತೋವ ವೇದಿಯತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತವೇದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಂ ತಂ ವಾಲಧಿನಾಭಿಪೂಜಯಾಮಾತಿ ಯಂ ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ವಾಲಧಿನಾ ಅಭಿಪೂಜಯಾಮ, ಏತಮ್ಪಿ ತವ ಬಹುಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಂಸಾರಹಸ್ಸಾತಿ ಮಂಸಂ ಅರಹಸ್ಸ ತುಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ ಅಜ್ಜ ಮಂಸಂ. ನಙ್ಗುಟ್ಠಮ್ಪಿ ಭವಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾತೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭವಂ ಇಮಂ ಸಜಙ್ಘಚಮ್ಮಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೂತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಉದಕೇನ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ನಿಬ್ಬುತಗ್ಗಿತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವ ತೇನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿ.

ನಙ್ಗುಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೪೫] ೫. ರಾಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ತ್ವಂ ರಾಧ ವಿಜಾನಾಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಅರಕ್ಖಿಯೋ, ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತ್ವಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಏತಂ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೋಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಇದಾನಿ ಕಥಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಚ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರಞ್ಚಸ್ಸ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ತೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಇತರಸ್ಸ ‘‘ರಾಧೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅನಾಚಾರಾ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾ. ಸೋ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉಭೋಪಿ ಭಾತರೋ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಸಚೇ ವೋ ಮಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರತಿ, ವಾರೇಯ್ಯಾಥ ನ’’ನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ವಾರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಾರೇಯ್ಯಾಮ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಸುಕಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗತೋ.

ತಸ್ಸ ಪನ ಗತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅತಿಚರಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ, ಪವಿಸನ್ತಾನಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾನಞ್ಚ ಅನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಧೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭಾತಿಕ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾ ‘ಸಚೇ ವೋ ಮಾತಾ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರತಿ, ವಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಗತೋ, ಇದಾನಿ ಚೇಸಾ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರತಿ, ವಾರೇಮ ನ’’ನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಬಾಲಭಾವೇನ ಏವಂ ವದೇಸಿ, ಮಾತುಗಾಮಂ ನಾಮ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚರನ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ನ ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೫. ‘‘ನ ತ್ವಂ ರಾಧ ವಿಜಾನಾಸಿ, ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಅನಾಗತೇ;

ಅಬ್ಯಯತಂ ವಿಲಪಸಿ, ವಿರತ್ತಾ ಕೋಸಿಯಾಯನೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತ್ವಂ ರಾಧ ವಿಜಾನಾಸಿ, ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಅನಾಗತೇತಿ ತಾತ ರಾಧ, ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಅನಾಗತೇ ಪಠಮಯಾಮೇಯೇವ ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಆಗತಾ, ಇದಾನಿ ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಕಿತ್ತಕಾಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಬ್ಯಯತಂ ವಿಲಪಸೀತಿ ತ್ವಂ ಅಬ್ಯತ್ತವಿಲಾಪಂ ವಿಲಪಸಿ. ವಿರತ್ತಾ ಕೋಸಿಯಾಯನೇತಿ ಮಾತಾ ನೋ ಕೋಸಿಯಾಯನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಿರತ್ತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಿ ನಿಪ್ಪೇಮಾ ಜಾತಾ. ಸಚಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹೋ ವಾ ಪೇಮಂ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಏವರೂಪಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಏತೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಪಕಾಸೇಸಿ.

ಏವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಧಸ್ಸ ವತ್ತುಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನಾಗಮನಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ವಿಚರಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಟ್ಠಪಾದಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಾತ, ಕೀದಿಸೀ ವೋ ಮಾತಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ತಾತ, ಏವರೂಪಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮಾತುಯಾ ದೋಸಸ್ಸ ಕಥಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಧೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಏತೇಯೇವ ದ್ವೇ ಜನಾ ಅಹೇಸುಂ, ರಾಧೋ ಆನನ್ದೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರಾಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೪೬] ೬. ಸಮುದ್ದಕಾಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಿ ನು ಹನುಕಾ ಸನ್ತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ಅಡ್ಢಾ ಮಹದ್ಧನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಹಾಯಕಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ಕಿಂ ನೋ ಘರಾವಾಸೇನ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ರಮಣೀಯೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀನಂ ದತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ಪಹಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನುರೂಪಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ನ ಕರಿಂಸು, ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಯಾಪುಣಿಂಸು, ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇಪಿ ವಿಹಾರಪರಿಯನ್ತೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕತೋವ ವಸಿಂಸು. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸೇವ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾನಂ ಉಪಕಾರಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಸಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಆಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸಾಪಿ ತೇಸಂ ಯಥಾಸನ್ನಿಹಿತಂ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ದೇತಿ. ಸಾ ಅಞ್ಞತರೇನ ರೋಗೇನ ಫುಟ್ಠಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗೀವಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಹತ್ಥರಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ರೋದನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು. ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಸ್ಮಾ ರೋದಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಮಧುರಹತ್ಥರಸಾ ಕಾಲಕತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತಿವಿಯ ಉಪಕಾರಾ, ‘ಇದಾನಿ ಕುತೋ ತಥಾರೂಪಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ರೋದಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ತೇಸಂ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗೀವಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ರೋದನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇತೇ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ರೋದನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪೇತೇ ಇಮಂ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಮತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘ಸಮುದ್ದಉದಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏತಂ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾಯಮನ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಾಕೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಕಾಕಿಂ ಆದಾಯ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಸಮುದ್ದತೀರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ಖೀರಪಾಯಾಸಮಚ್ಛಮಂಸಸುರಾದೀಹಿ ನಾಗಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ಸೋ ಕಾಕೋ ಬಲಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖೀರಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಕಿಯಾ ಖೀರಪಾಯಾಸಮಚ್ಛಮಂಸಾದೀನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಸುರಂ ಪಿವಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸುರಾಮದಮತ್ತಾ ‘‘ಸಮುದ್ದಕೀಳಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವೇಲನ್ತೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು ಅಥೇಕಾ ಊಮಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಕಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ತಮೇಕೋ ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿ. ಕಾಕೋ ‘‘ಭರಿಯಾ ಮೇ ಮತಾ’’ತಿ ರೋದಿ ಪರಿದೇವಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪರಿದೇವನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಕಾಕಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಸಹಾಯಿಕಾ ವೋ ವೇಲನ್ತೇ ನ್ಹಾಯಮಾನಾ ಊಮಿಯಾ ಹಟಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕರವಂ ರವನ್ತಾ ರೋದಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಇದಂ ಸಮುದ್ದಉದಕಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಪಹೋಸಿ, ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಂ ತುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಸಹಾಯಿಕಂ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಮುಖಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ, ಲೋಣೂದಕೇನ ಚ ಗಲೇ ಸುಸ್ಸಮಾನೇ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಥಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮನ್ತಿ.

ತೇ ಹನೂಸು ಕಿಲನ್ತೇಸು ಮುಖೇಸು ಸುಕ್ಖನ್ತೇಸು ಅಕ್ಖೀಸು ರತ್ತೇಸು ದೀನಾ ಕಿಲನ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಮಯಂ ಸಮುದ್ದಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಪಾತೇಮ, ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ಉದಕೇನ ಪೂರತಿ, ಸಮುದ್ದಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೪೬. ‘‘ಅಪಿ ನು ಹನುಕಾ ಸನ್ತಾ, ಮುಖಞ್ಚ ಪರಿಸುಸ್ಸತಿ;

ಓರಮಾಮ ನ ಪಾರೇಮ, ಪೂರತೇವ ಮಹೋದಧೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಿ ನು ಹನುಕಾ ಸನ್ತಾತಿ ಅಪಿ ನೋ ಹನುಕಾ ಸನ್ತಾ, ಅಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹನುಕಾ ಕಿಲನ್ತಾ. ಓರಮಾಮ ನ ಪಾರೇಮಾತಿ ಮಯಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಉದಕಂ ಆಕಡ್ಢಾಮ ಓಸಾರೇಮ, ತುಚ್ಛಂ ಪನ ನಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪೂರತೇವ ಮಹೋದಧೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಕಾಕಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕಾಕಿಯಾ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ತುಣ್ಡಂ ಅಹೋಸಿ, ಏವರೂಪಾನಿ ವಟ್ಟಕ್ಖೀನಿ, ಏವರೂಪಂ ಛವಿಸಣ್ಠಾನಂ, ಏವರೂಪೋ ಮಧುರಸದ್ದೋ. ಸಾ ನೋ ಇಮಂ ಚೋರಸಮುದ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ ಬಹುಂ ವಿಪ್ಪಲಪಿಂಸು. ತೇ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪಮಾನೇ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಭೇರವರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸಿ, ಏವಂ ತೇಸಂ ಸೋತ್ಥಿ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಾಕೀ ಅಯಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಕೋ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೋ, ಸೇಸಕಾಕಾ ಸೇಸಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ, ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಮುದ್ದಕಾಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೪೭] ೭. ಪುಪ್ಫರತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಯಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಹತ್ಥರಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ವಿನಾ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಸಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸಿತೋ ಏತಞ್ಞೇವ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ನಂ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ಪತ್ಥೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರಛಣೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನಗರಂ ದೇವನಗರಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕರಿಂಸು. ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ಖಣಕೀಳಾನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ಏಕಸ್ಸ ಪನ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಘನಸಾಟಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸುಧೋತಂ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಓಭಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸತವಲಿಕಂ ಸಹಸ್ಸವಲಿಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಸಾಮಿ, ಏಕಂ ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ತವ ಕಣ್ಠೇ ಲಗ್ಗಾ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭದ್ದೇ, ಕುತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಲಿದ್ದಾನಂ ಕುಸುಮ್ಭಂ, ಸುದ್ಧವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕೀಳಾಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಛಣಕೀಳಂ ನ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಅಞ್ಞಂ ಇತ್ಥಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೀಳಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದೇ, ಕಿಂ ಮಂ ಪೀಳೇಸಿ, ಕುತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಸುಮ್ಭ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಯ ಸತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನನು ರಞ್ಞೋ ಕುಸುಮ್ಭವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಬಹು ಕುಸುಮ್ಭ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭದ್ದೇ, ತಂ ಠಾನಂ ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಪೋಕ್ಖರಣಿಸದಿಸಂ, ಬಲವಾರಕ್ಖಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ, ಮಾ ತೇ ಏತಂ ರುಚ್ಚಿ, ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ತುಸ್ಸಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಸತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಸೋ ತಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಿಯಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು ಭದ್ದೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕುಸುಮ್ಭವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವತಿಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋವತ್ಥುಂ ಪಾವಿಸಿ. ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ವತಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಚೋರೋ ಚೋರೋ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ನಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಜ್ಝಭೇರಿಯಾ ವಜ್ಜಮಾನಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಸುಂ. ಬಲವವೇದನಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಕಾಕಾ ಸೀಸೇ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಕಣಯಗ್ಗಸದಿಸೇಹಿ ತುಣ್ಹೇಹಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ.

ಸೋ ತಥಾರೂಪಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಇತ್ಥಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ತಾಯ ನಾಮಮ್ಹಿ ಘನಪುಪ್ಫರತ್ತವತ್ಥನಿವತ್ಥಾಯ ಕಣ್ಠೇ ಆಸತ್ತಬಾಹುಯುಗಳಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರತೋ ಪರಿಹೀನೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೭. ‘‘ನಯಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಂ ತುದತಿ ವಾಯಸೋ;

ಯಂ ಸಾಮಾ ಪುಪ್ಫರತ್ತೇನ, ಕತ್ತಿಕಂ ನಾನುಭೋಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಯಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ಮಂ ತುದತಿ ವಾಯಸೋತಿ ಯಞ್ಚ ಇದಂ ಸೂಲೇ ಲಗ್ಗನಪಚ್ಚಯಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಂ, ಯಞ್ಚ ಲೋಹಮಯೇಹಿ ವಿಯ ತುಣ್ಡೇಹಿ ವಾಯಸೋ ತುದತಿ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ದುಕ್ಖಂ, ಅದುಂ ದುಕ್ಖಂ ಏತಂಯೇವ ಪನ ಮೇ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತರಂ? ಯಂ ಸಾಮಾ ಪುಪ್ಫರತ್ತೇನ, ಕತ್ತಿಕಂ ನಾನುಭೋಸ್ಸತೀತಿ, ಯಂ ಸಾ ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾ ಮಮ ಭರಿಯಾ ಏಕಂ ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏವಂ ಘನಪುಪ್ಫರತ್ತೇನ ವತ್ಥಯುಗೇನ ಅಚ್ಛನ್ನಾ ಮಮ ಕಣ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರಂ ನಾನುಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖಂ, ಏತದೇವ ಹಿ ಮಂ ಬಾಧತೀತಿ? ಸೋ ಏವಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋಯೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾವ ಇದಾನಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಾ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪುಪ್ಫರತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೪೮] ೮. ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಹಂ ಪುನಂ ನ ಚ ಪುನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಲೇಸನಿಗ್ಗಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಸಹಾಯಕಾ ಮಹಾವಿಭವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ಅನ್ತೋಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇ ವಿಹರಿಂಸು. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇಸಂ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸನಿಸ್ಸಿತೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಜಹಿತಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮನನ್ತರೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣದಣ್ಡದೀಪಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಕತರಾಯ ನು ಖೋ ರತಿಯಾ ಜೇತವನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಾಮರಾಗಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಚ ನಾಮ ಏಕಪುತ್ತಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ವಿಯ, ಏಕಚಕ್ಖುಕೋ ಪುರಿಸೋ ಚಕ್ಖುಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ರಕ್ಖತಿ. ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸೇ ತತೋ ಪರಂ ವಡ್ಢಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೋನಗರೇಯೇವ ಚೋರಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೋ ವಿಯ ವತ್ತತಿ, ಇದಾನೇವ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ‘‘ಆನನ್ದಾ’’ತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ಯತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತೋಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ತೇಯೇವ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ. ‘ಸತ್ಥಾರಾ ನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ ಞಾತೋ’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅವಾಪುರಣಂ ಆದಾಯ ಪರಿವೇಣೇನ ಪರಿವೇಣಂ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಸಿಲಾಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಮಾನೋ ಸಿನೇರು ವಿಯ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಆವೇಳಾವೇಳಾ ಯಮಕಯಮಕಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ. ತಾಪಿ ರಸ್ಮಿಯೋ ಪಾತಿಮತ್ತಾ ಛತ್ತಮತ್ತಾ ಕೂಟಾಗಾರಕುಚ್ಛಿಮತ್ತಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ಸಞ್ಚರಿಂಸು, ಅಣ್ಣವಕುಚ್ಛಿಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ಬಾಲಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗರುಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಹಿ ‘ಪರಿತ್ತಕೋ’ತಿ ಅವಮಞ್ಞಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕಿಲೇಸೋ ನಾಮ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸದಿಸೋ. ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಚ ಖುದ್ದಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಮೇವ ಪಾಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತುಂ ಲಭನ್ತೋ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತಿ. ಕಿಲೇಸೋ ನಾಮೇಸ ಹಲಾಹಲವಿಸೂಪಮೋ ಉಪ್ಪಾಟಿತಚ್ಛವಿಗಣ್ಡಸದಿಸೋ ಆಸೀವಿಸಪಟಿಭಾಗೋ ಅಸನಿಅಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಅಲ್ಲೀಯಿತುಂ ನ ಯುತ್ತೋ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋ. ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ಭಾವನಾಬಲೇನ ಯಥಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಹದಯೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತಾ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ವಿವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಪಜಹಿತಬ್ಬೋ. ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿ ತಾಪಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪುನ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ನದೀತೀರೇ ನಿವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಜರಹತ್ಥೀ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಗೋಚರಪ್ಪಸುತೋ ತಂ ಮತಹತ್ಥಿಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾ ಮೇ ಗೋಚರೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸೋಣ್ಡೇ ಡಂಸಿ, ನಙ್ಗಲೀಸಾಯ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ನತ್ಥೇತ್ಥ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ದನ್ತೇಸು ಡಂಸಿ, ಥಮ್ಭೇ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಕಣ್ಣೇ ಡಂಸಿ, ಸುಪ್ಪಕೋಟಿಯಂ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಉದರೇ ಡಂಸಿ, ಕುಸೂಲೇ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಪಾದೇ ಡಂಸಿ, ಉದುಕ್ಖಲೇ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಡಂಸಿ, ಮುಸಲೇ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಏತ್ಥಾಪಿ ನತ್ಥಿ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭನ್ತೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ಡಂಸಿ, ಮುದುಪೂವೇ ದಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಲದ್ಧಂ ದಾನಿ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಮುದು ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖಾದನ್ತೋ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಕ್ಕಹದಯಾದೀನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಿಪಾಸಿತಕಾಲೇ ಲೋಹಿತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಕಾಮಕಾಲೇ ಉದರಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಹತ್ಥಿಸರೀರಂ ಮಯ್ಹಂ ನಿವಾಸಸುಖತಾಯ ಗೇಹಸದಿಸಂ, ಖಾದಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಪಹೂತಮಂಸಂ, ಕಿಂ ದಾನಿ ಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕುಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಸತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ನಿದಾಘೇ ವಾತಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಚೇವ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸನ್ತಾಪೇನ ಚ ತಂ ಕುಣಪಂ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಲಿಯೋ ಗಣ್ಹಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಪವಿಟ್ಠದ್ವಾರಂ ಪಿಹಿತಂ, ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿವಾಸೋ ವಿಯ ಜಾತೋ. ಕುಣಪೇ ಸುಸ್ಸನ್ತೇ ಮಂಸಮ್ಪಿ ಸುಸ್ಸಿ, ಲೋಹಿತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಭಯಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ಧಾವನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ವಿಚರತಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಉಕ್ಖಲಿಯಂ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಮಹಾಮೇಘೋ ಪಾವಸ್ಸಿ. ಅಥ ನಂ ಕುಣಪಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕತಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ವಚ್ಚಮಗ್ಗೋ ವಿವಟೋ ಹುತ್ವಾ ತಾರಕಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತಂ ಛಿದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಯಾವ ಹತ್ಥಿಸೀಸಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಂ ಸೀಸೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಸ್ಸ ಸಞ್ಛನ್ನಸರೀರತ್ತಾ ಸಬ್ಬಲೋಮಾನಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ಅಲ್ಲೀಯಿಂಸು. ಸೋ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೇನ ನಿಲ್ಲೋಮೇನ ಸರೀರೇನ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಧಾವಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ, ಲೋಭಹೇತು ಪನ ಲೋಭಕಾರಣಾ ಲೋಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಏತಂ ಕತಂ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಲೋಭವಸಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನ ಹತ್ಥಿಸರೀರಂ ನಾಮ ನ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೮. ‘‘ನಾಹಂ ಪುನಂ ನ ಚ ಪುನಂ, ನ ಚಾಪಿ ಅಪುನಪ್ಪುನಂ;

ಹತ್ಥಿಬೋನ್ದಿಂ ಪವೇಕ್ಖಾಮಿ, ತಥಾ ಹಿ ಭಯತಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಚಾಪಿ ಅಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ. ಅಯಂ ಪನೇತಿಸ್ಸಾ ಸಕಲಾಯಪಿ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಅಹಞ್ಹಿ ಇತೋ ಪುನ, ತತೋ ಚ ಪುನಾತಿ ವುತ್ತವಾರತೋ ಪುನ ತತೋಪಿ ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾರಣಸರೀರಸಙ್ಖಾತಂ ಹತ್ಥಿಬೋನ್ದಿಂ ನ ಪವೇಕ್ಖಾಮಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತಥಾ ಹಿ ಭಯತಜ್ಜಿತೋ, ತಥಾ ಹಿ ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಪವೇಸನೇ ಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಮರಣಭಯೇನ ಸನ್ತಾಸಂ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಾದಿತೋತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತತೋವ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಹತ್ಥಿಸರೀರಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಲೋಭವಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ನಾಮ ವಡ್ಢಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಅವಸೇಸೇಸು ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೪೯] ೯. ಏಕಪಣ್ಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕಪಣ್ಣೋ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ವೇಸಾಲಿಕಂ ದುಟ್ಠಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ವೇಸಾಲಿನಗರಂ ಗಾವುತಗಾವುತನ್ತರೇ ತೀಹಿ ಪಾಕಾರೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ಪರಮಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ರಾಜೂನಂ ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ರಾಜಾನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ತಕಾಯೇವ ಉಪರಾಜಾನೋ, ತತ್ತಕಾ ಸೇನಾಪತಿನೋ, ತತ್ತಕಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಾ. ತೇಸಂ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ದುಟ್ಠಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ ಕೋಧನೋ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ, ದಣ್ಡೇನ ಘಟ್ಟಿತಆಸೀವಿಸೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಕೋಧೇನ. ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ವಚನಾನಿ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಂ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ನ ಞಾತಯೋ, ನ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಅತಿಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞೋ ಇಮಂ ವಿನೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಕೋಧೇನ ಪಜ್ಜಲತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದೇಥಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕುಮಾರಂ ಓವದಿ – ‘‘ಕುಮಾರ, ಇಮೇಸು ನಾಮ ಸತ್ತೇಸು ಚಣ್ಡೇನ ಫರುಸೇನ ಸಾಹಸಿಕೇನ ವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಫರುಸವಾಚೋ ಚ ನಾಮ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಪಿತುನೋಪಿ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸಪಿ ಭಾತಿಭಗಿನೀನಮ್ಪಿ ಪಜಾಪತಿಯಾಪಿ ಮಿತ್ತಬನ್ಧವಾನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ, ಡಂಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಪ್ಪೋ ವಿಯ, ಅಟವಿಯಂ ಉಟ್ಠಿತಚೋರೋ ವಿಯ, ಖಾದಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಕ್ಖೋ ವಿಯ ಚ ಉಬ್ಬೇಜನೀಯೋ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಕೋಧನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತೋಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋವ ಹೋತಿ, ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಮ್ಪಿಸ್ಸ ಮುಖಂ ಜಾಲಾಭಿಹತಪದುಮಂ ವಿಯ ಮಲಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಚನಾದಾಸಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಚ ವಿರೂಪಂ ಹೋತಿ ದುದ್ದಸಿಕಂ. ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಹರನ್ತಿ, ವಿಸಂ ಖಾದನ್ತಿ, ರಜ್ಜುಯಾ ಉಬ್ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಪಪಾತಾ ಪಪತನ್ತಿ. ಏವಂ ಕೋಧವಸೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಹೇಠಕಜಾತಿಕಾಪಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಗರಹಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪುನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರೋಗಬಹುಲಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುರೋಗೋ ಸೋತರೋಗೋತಿಆದೀಸು ಚ ರೋಗೇಸು ಏಕತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪತನ್ತಿ, ರೋಗೇನ ಅಪರಿಮುತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಿರಯಾದಿಭಯೇಹಿ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕುಮಾರೋ ಸತ್ಥು ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ನಿಹತಮಾನೋ ದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಞ್ಞಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪಹರನ್ತಮ್ಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಉದ್ಧಟದಾಠೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪೋ, ಅಳಚ್ಛಿನ್ನೋ ವಿಯ ಕಕ್ಕಟಕೋ, ಛಿನ್ನವಿಸಾಣೋ ವಿಯ ಚ ಉಸಭೋ ಅಹೋಸಿ.

ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದುಟ್ಠಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರಂ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಓವದಿತ್ವಾ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ನ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ದಮೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ತಂ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಮತ್ತವರವಾರಣಂ ವಿಯ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಾನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ – ‘ಹತ್ಥಿದಮಕೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹತ್ಥಿದಮ್ಮೋ ಸಾರಿತೋ ಏಕಂಯೇವ ದಿಸಂ ಧಾವತಿ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ಉತ್ತರಂ ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ. ಅಸ್ಸದಮಕೇನ…ಪೇ… ಗೋದಮಕೇನ…ಪೇ… ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ. ತಥಾಗತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪುರಿಸದಮ್ಮೋ ಸಾರಿತೋ ಅಟ್ಠ ದಿಸಾ ವಿಧಾವತಿ, ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಯಮೇಕಾ ದಿಸಾ…ಪೇ… ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯಾನಂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೧೨). ನ ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸದಿಸೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಮಯಾ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ದಮಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಇಮಂ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ದಮೇಸಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ತಯೋ ವೇದೇ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಘರಾವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ತಾಪಸಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖಾಯ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಪಾಪುಣಿ. ರಾಜಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸನ್ತಮಾನಸೋ ಯುಗಮತ್ತದಸೋ, ಪದವಾರೇ ಪದವಾರೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸೀಹವಿಜಮ್ಭಿತೇನ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಸನ್ತಧಮ್ಮೋ ನಾಮೇಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ತೇನಬ್ಭನ್ತರೇ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏತಂ ‘‘ತಾಪಸಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಮಯಂ ರಾಜಕುಲೂಪಕಾ, ಹೇಮವನ್ತಿಕಾ ನಾಮಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಮಚ್ಚೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕೋ ನತ್ಥಿ, ಆನೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಮಚ್ಚೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಯಾಚಿತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಕಞ್ಚನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಯತ್ತಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಹೇಮವನ್ತಿಕಾ ಮಯಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ‘‘ವಸ್ಸಾರತ್ತಾನುರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉಪಧಾರೇಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆದಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾಪಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸತಿ. ರಾಜಾಪಿಸ್ಸ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ತಸ್ಸ ಪನ ರಞ್ಞೋ ದುಟ್ಠಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ, ನೇವ ನಂ ರಾಜಾ ದಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಖಿ, ನ ಸೇಸಞಾತಕಾ. ಅಮಚ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾಪಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭಾ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಾಪಿ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಅಯ್ಯಂ ಹಿಮವನ್ತತಾಪಸಂ ಅಞ್ಞೋ ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ದಮೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋಯೇವ ನಂ ದಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ, ಮಯಂ ಇಮಂ ದಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ತುಮ್ಹೇ ನಂ ಏಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಕುಮಾರಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಮಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕತೋ ಏಕೇನ, ಏಕತೋ ಏಕೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿಯೇವ ಪತ್ತೇಹಿ ಏಕಂ ನಿಮ್ಬಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಕುಮಾರ, ಏತಸ್ಸ ತಾವ ರುಕ್ಖಪೋತಕಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ರಸಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ? ಸೋ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಪತ್ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ರಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಧೀ’’ತಿ ಸಹ ಖೇಳೇನ ಭೂಮಿಯಂ ನುಟ್ಠಾಭಿ. ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ, ಕುಮಾರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ರುಕ್ಖೋ ಹಲಾಹಲವಿಸೂಪಮೋ, ವಡ್ಢನ್ತೋ ಪನ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸೇ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ನಿಮ್ಬಪೋತಕಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪರಿಮದ್ದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೯. ‘‘ಏಕಪಣ್ಣೋ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ನ ಭೂಮ್ಯಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೋ;

ಫಲೇನ ವಿಸಕಪ್ಪೇನ, ಮಹಾಯಂ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಪಣ್ಣೋತಿ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕೇಕಪಣ್ಣೋ. ನ ಭೂಮ್ಯಾ ಚತುರಙ್ಗುಲೋತಿ ಭೂಮಿತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಡ್ಢಿತೋ. ಫಲೇನಾತಿ ಫಲರಸೇನ. ವಿಸಕಪ್ಪೇನಾತಿ ಹಲಾಹಲವಿಸಸದಿಸೇನ. ಏವಂ ಖುದ್ದಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಏವರೂಪೇನ ತಿತ್ತಕೇನ ಪಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾಯಂ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯದಾ ಪನಾಯಂ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಕಿಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮನುಸ್ಸಮಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಸಿನ್ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏತದವೋಚ ‘‘ಕುಮಾರ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಿಮ್ಬಪೋತಕಂ ‘ಇದಾನೇವ ಏವಂತಿತ್ತಕೋ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕುತೋ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುಡ್ಢೀ’ತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಸಿ? ಯಥಾ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ಏವಮೇವ ತವ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋಪಿ ‘ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಏವಂ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ಕಿಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕುತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುಡ್ಢೀ’ತಿ ತವ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಜ್ಜಂ ಅದತ್ವಾ ನಿಮ್ಬಪೋತಕಂ ವಿಯ ತಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಮ್ಬರುಕ್ಖಪಟಿಭಾಗತಂ ಹಿತ್ವಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಹತಮಾನೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ದುಟ್ಠಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರೋ ಮಯಾ ದಮಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಏತಂ ದಮೇಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದುಟ್ಠಕುಮಾರೋ ಅಯಂ ಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಓವಾದದಾಯಕತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಏಕಪಣ್ಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೫೦] ೧೦. ಸಞ್ಜೀವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಸನ್ತಂ ಯೋ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಕಣ್ಟಕಭೂತೇ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ದೇವದತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಅಸನ್ತಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಗಯಾಸೀಸೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಂ ಅರಿಯಸಾವಕಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ಪಥವಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಮ್ಪಿ ಪಥವೀ ಗಿಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭೀತತಸಿತೋ ರಜ್ಜಸುಖಂ ನ ಲಭತಿ, ಸಯನೇ ಅಸ್ಸಾದಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತಿ, ತಿಬ್ಬಕಾರಣಾಭಿತುನ್ನೋ ಹತ್ಥಿಪೋತೋ ವಿಯ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಪಥವಿಂ ಫಲಮಾನಂ ವಿಯ, ಅವೀಚಿಜಾಲಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿಂ ವಿಯ, ಪಥವಿಯಾ ಅತ್ತಾನಂ ಗಿಲಿಯಮಾನಂ ವಿಯ, ಆದಿತ್ತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅಯಸೂಲೇಹಿ ಕೋಟಿಯಮಾನಂ ವಿಯ ಚ ಸಮನುಪಸ್ಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ಪಹಟಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸೇವ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಮ್ಪಮಾನಸ್ಸ ಅವತ್ಥಾನಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಸೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಖಮಾಪೇತುಕಾಮೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಅಪರಾಧಮಹನ್ತತಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಕತ್ತಿಕರತ್ತಿವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದೇವನಗರಂ ವಿಯ ನಗರೇ ಅಲಙ್ಕತೇ ಮಹಾತಲೇ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಜೀವಕಂ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಜೀವಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಉಜುಕಮೇವ ವತ್ತುಂ ‘ಅಹಂ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ, ಸಯಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಏಹಿ ಮಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಹೀ’ತಿ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ರತ್ತಿಸಮ್ಪದಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ‘ಕಂ ನು ಖ್ವಜ್ಜ ಮಯಂ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯಾಮ, ಯಂ ನೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಜೀವಕೋಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪದೇಹಿ ರತ್ತಿಂ ವಣ್ಣೇಸಿ ‘‘ಲಕ್ಖಞ್ಞಾ ವತ ಭೋ ದೋಸಿನಾ ರತ್ತಿ, ಅಭಿರೂಪಾ ವತ ಭೋ ದೋಸಿನಾ ರತ್ತಿ, ದಸ್ಸನೀಯಾ ವತ ಭೋ ದೋಸಿನಾ ರತ್ತಿ, ಪಾಸಾದಿಕಾ ವತ ಭೋ ದೋಸಿನಾ ರತ್ತಿ, ರಮಣೀಯಾ ವತ ಭೋ ದೋಸಿನಾ ರತ್ತಿ, ಕಂ ನು ಖ್ವಜ್ಜ ಮಯಂ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯಾಮ, ಯಂ ನೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೦).

ಅಥೇಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ಏಕೋ ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲಸ್ಸ, ಏಕೋ ಅಜಿತಕೇಸಕಮ್ಬಲಸ್ಸ, ಏಕೋ ಪಕುಧಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಸ, ಏಕೋ ಸಞ್ಚಯಸ್ಸ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ, ಏಕೋ ನಾಟಪುತ್ತನಿಗಣ್ಠಸ್ಸಾತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಜೀವಕಸ್ಸೇವ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ಜೀವಕೋಪಿ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಿತೇಯೇವ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವಿದೂರೇ ತುಣ್ಹೀ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ತ್ವಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ, ಕಿಂ ತುಣ್ಹೀ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಜೀವಕೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ, ದೇವ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭಗವನ್ತಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ’’ತಿ ನವ ಅರಹಾದಿಗುಣೇ ವತ್ವಾ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಭಗವತೋ ಆನುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದೇವೋ ಪಯಿರುಪಾಸತು, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತು, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ.

ರಾಜಾ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಮನೋರಥೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಜೀವಕ, ಹತ್ಥಿಯಾನಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಯಾನಾನಿ ಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ತಥಾಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸನ್ತವೀಚಿಮಜ್ಝೇ ಮಹಾನಾವಂ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಮೇ ಪರಿಸಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಯೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಥುತಿಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಣವಾರೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಂ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೦ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅತ್ತಮನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಖತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ, ಉಪಹತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ. ಸಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಿತರಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾನಂ ಜೀವಿತಾ ನ ವೋರೋಪೇಸ್ಸಥ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಥ. ದೇವದತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾ ಪರಿಹೀನೋ’’ತಿ ಆಹ.

ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಜಾತಸತ್ತು ಕಿರ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ದೇವದತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿತುಘಾತಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾ ಪರಿಹೀನೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ನಾಸಿತೋ ರಾಜಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾತಸತ್ತು ಇದಾನೇವ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹೇನೇವ ಅತ್ತಾನಂ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇಸಿ. ತೇಸು ಮಾಣವೇಸು ಏಕೋ ಸಞ್ಜೀವೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಅತ್ಥಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮತಕುಟ್ಠಾಪನಕಮನ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಉಟ್ಠಾಪನಕಮನ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಬಾಹನಮನ್ತಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾಣವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಾರುಅತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮತಬ್ಯಗ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾಣವೇ ಆಹ ‘‘ಭೋ, ಇಮಂ ಮತಬ್ಯಗ್ಘಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಮಾಣವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ವೋ ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ, ಮಾಣವ, ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಉಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತೇ ಮಾಣವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿಂಸು. ಸಞ್ಜೀವೋ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮತಬ್ಯಗ್ಘಂ ಸಕ್ಖರಾಹಿ ಪಹರಿ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಉಟ್ಠಾಯ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಞ್ಜೀವಂ ಗಲನಾಳಿಯಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ, ಸಞ್ಜೀವೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ. ಉಭೋಪಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮತಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು.

ಮಾಣವಾ ದಾರೂನಿ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಆಚರಿಯೋ ಮಾಣವೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಕಾರಾ ನಾಮ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೦. ‘‘ಅಸನ್ತಂ ಯೋ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಸನ್ತಂ ಚೂಪಸೇವತಿ;

ತಮೇವ ಘಾಸಂ ಕುರುತೇ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಸಞ್ಜೀವಿಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸನ್ತನ್ತಿ ತೀಹಿ ದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ. ಯೋ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಏವರೂಪಂ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ಚೀವರಾದಿಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಗಹಟ್ಠಂ ವಾ ಉಪರಜ್ಜಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಾದಿಸಮ್ಪದಾನೇನ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸನ್ತಂ ಚೂಪಸೇವತೀತಿ ಯೋ ಚ ಏವರೂಪಂ ಅಸನ್ತಂ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಉಪಸೇವತಿ ಭಜತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ. ತಮೇವ ಘಾಸಂ ಕುರುತೇತಿ ತಮೇವ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಣ್ಹಕಂ ಸೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ಘಸತಿ ಸಂಖಾದತಿ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತಿ. ಕಥಂ? ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಸಞ್ಜೀವಿಕೋ ಯಥಾತಿ, ಯಥಾ ಸಞ್ಜೀವೇನ ಮಾಣವೇನ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮತಬ್ಯಗ್ಘೋ ಸಞ್ಜೀವಿಕೋ ಜೀವಿತಸಮ್ಪದಾನೇನ ಸಮ್ಪಗ್ಗಹಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತದಾಯಕಂ ಸಞ್ಜೀವಮೇವ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇಸಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಯೋ ಅಸನ್ತಪಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹಕಮೇವ ವಿನಾಸೇತಿ. ಏವಂ ಅಸನ್ತಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹಕಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಮಾಣವಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮತಬ್ಯಗ್ಘುಟ್ಠಾಪನಕೋ ಮಾಣವೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಅಹೋಸಿ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಞ್ಜೀವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಕಕಣ್ಟಕವಗ್ಗೋ ಪನ್ನರಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಗೋಧಸಿಙ್ಗಾಲವಿರೋಚಂ, ನಙ್ಗುಟ್ಠರಾಧಕಾಕಞ್ಚ;

ಪುಪ್ಫರತ್ತಞ್ಚ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ, ಏಕಪಣ್ಣಞ್ಚ ಸಞ್ಜೀವಂ.

ಅಥ ವಗ್ಗುದ್ದಾನಂ –

ಅಪಣ್ಣಕೋ ಸೀಲವಗ್ಗೋ, ಕುರುಙ್ಗೋ ಚ ಕುಲಾವಕೋ;

ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಚ ಆಸೀಸೋ, ಇತ್ಥೀವರುಣಪಾಯಿಮ್ಹಾ.

ಲಿತ್ತೋ ಪರೋಸತಂ ಹಂಚಿ, ಕುಸನಾಳಾ ಸಮ್ಪದಾನೋ;

ಕಕಣ್ಟಕೋ ಪನ್ನರಸ, ಸತಪಣ್ಣಾಸ ಜಾತಕಾತಿ.

ಏಕಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

(ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ).