೨೨. ಮಹಾನಿಪಾತೋ

[೫೩೮] ೧. ಮೂಗಪಕ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಯಂ ವಿಭಾವಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಗವತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಮಮ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಾಮ ಅನಚ್ಛರಿಯಂ. ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕಾಸಿರಾಜಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಾಸು ಏಕಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ನ ಲಭಿ. ನಾಗರಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋ ಏಕೋಪಿ ಪುತ್ತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕುಸಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೦.೧ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನೇವ ರಾಜಾನಂ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ದೇವ, ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ತಾ ಚನ್ದಾದೀನಂ ದೇವತಾನಂ ಆಯಾಚನಉಪಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥೇನ್ತಿಯೋಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ನ ಲಭಿಂಸು. ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಪನಸ್ಸ ಮದ್ದರಾಜಧೀತಾ ಚನ್ದಾದೇವೀ ನಾಮ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚೂಳಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಾವ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಅಖಣ್ಡಸೀಲಾ ಇಮಿನಾ ಮೇ ಸಚ್ಚೇನ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಚನ್ದಾದೇವೀ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಪುತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪುತ್ತಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತದಾವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪರಿದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿಸ, ತಯಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಚ ತೇ ಪೂರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಚನ್ದಾದೇವೀ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಚವನಧಮ್ಮಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ದೇವಪುತ್ತಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಚನ್ದಾದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಇತರೇ ಪನ ದೇವಪುತ್ತಾ ಅಮಚ್ಚಭರಿಯಾನಂ ಕುಚ್ಛೀಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ತದಾ ಚನ್ದಾದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿ ವಜಿರಪುಣ್ಣಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇಸು ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ಜಾಯಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಮಹಾತಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಪುತ್ತೋ, ತೇ ದೇವ, ಜಾತೋ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಪೇಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಛವಿಯಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಹದಯಂ ಸೀತಲಂ ಜಾತಂ. ಸೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತುಟ್ಠಾ ನು ಖೋ ತುಮ್ಹೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಕಥೇಥ, ದೇವ, ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಥಾ, ಇದಾನಿ ಪನ ಸನಾಥಾ ಜಾತಾ, ಸಾಮಿಕೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇಸು ಅಜ್ಜ ಜಾತಾ ದಾರಕಾ ಕಿತ್ತಕಾ ನಾಮಾತಿ ಓಲೋಕೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಗೇಹಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ದಾರಕಸತಾನಂ ಕುಮಾರಪಸಾಧನಾನಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಞ್ಚ ಧಾತಿಸತಾನಿ ಚ ದಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅತಿದೀಘಾದಿದೋಸವಜ್ಜಿತಾ ಅಲಮ್ಬತ್ಥನಿಯೋ ಮಧುರಥಞ್ಞಾಯೋ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ಅದಾಸಿ. ಅತಿದೀಘಾಯ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವತೋ ದಾರಕಸ್ಸ ಗೀವಾ ದೀಘಾ ಹೋತಿ, ಅತಿರಸ್ಸಾಯ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವನ್ತೋ ದಾರಕೋ ನಿಪ್ಪೀಳಿತಖನ್ಧಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅತಿಕಿಸಾಯ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವತೋ ದಾರಕಸ್ಸ ಊರೂ ರುಜ್ಜನ್ತಿ, ಅತಿಥೂಲಾಯ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವನ್ತೋ ದಾರಕೋ ಪಕ್ಖಪಾದೋ ಹೋತಿ, ಅತಿಕಾಳಿಕಾಯ ಖೀರಂ ಅತಿಸೀತಲಂ ಹೋತಿ, ಅತಿಓದಾತಾಯ ಖೀರಂ ಅತಿಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ಲಮ್ಬತ್ಥನಿಯಾ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವನ್ತೋ ದಾರಕೋ ನಿಪ್ಪೀಳಿತನಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ. ಕಾಸಾನಞ್ಚ ಪನ ಇತ್ಥೀನಂ ಖೀರಂ ಅತಿಅಮ್ಬಿಲಂ ಹೋತಿ, ಸಾಸಾನಞ್ಚ ಪನ ಇತ್ಥೀನಂ ಖೀರಂ ಅತಿಕಟುಕಾದಿಭೇದಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದೋಸೇ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಲಮ್ಬತ್ಥನಿಯೋ ಮಧುರಥಞ್ಞಾಯೋ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಚನ್ದಾದೇವಿಯಾಪಿ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಾಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ, ತಿಟ್ಠತು ಏಕದೀಪೋ, ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ನಾಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಸಕಲಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ರಞ್ಞೋ ಚೇವ ಅಮಚ್ಚಾನಞ್ಚ ಹದಯಂ ಸೀತಲಂ ಜಾತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತೇಮಯಮಾನೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತೇಮಿಯಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಧಾತಿಯೋ ಏಕಮಾಸಿಕಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ರಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚೋರಾ ಆನೀತಾ. ರಾಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ ಸಕಣ್ಟಕಾಹಿ ಕಸಾಹಿ ಪಹಾರಸಹಸ್ಸಂ ಕರೋಥ, ಏಕಸ್ಸ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರಪವೇಸನಂ ಕರೋಥ, ಏಕಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸತ್ತಿಪಹಾರಂ ಕರೋಥ, ಏಕಸ್ಸ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಿತು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಭೀತತಸಿತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಮಮ ಪಿತಾ ರಜ್ಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಭಾರಿಯಂ ನಿರಯಗಾಮಿಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಪನ ತಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಲಙ್ಕತಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಥೋಕಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಸಿರಿವಿಭವಂ ಪಸ್ಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಭೀತತಸಿತಸ್ಸ ಅತಿರೇಕತರಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಕುತೋ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಇಮಂ ಚೋರಗೇಹಂ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಜಾತಿಸ್ಸರಞಾಣೇನ ದೇವಲೋಕತೋ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ಪಕ್ಕಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿ, ತತೋ ಪರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ರಾಜಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಅಹಂ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಂ, ಇದಾನಿ ಪುನಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚೋರಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಪಿತಾ ಮೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಚತೂಸು ಚೋರೇಸು ಆನೀತೇಸು ತಥಾರೂಪಂ ಫರುಸಂ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಸಚಾಹಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನಪಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಞ್ಚನವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮದ್ದಿತಂ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಮಿಲಾತಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಚೋರಗೇಹಾ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಾತುಭೂತಪುಬ್ಬಾ ಛತ್ತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವಧೀತಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಾ ಸೋಚಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ. ಸಚೇ ಇತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋಸಿ, ತ್ವಂ ಅಪೀಠಸಪ್ಪೀಪಿ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ವಿಯ ಹೋಹಿ, ಅಬಧಿರೋಪಿ ಬಧಿರೋ ವಿಯ ಹೋಹಿ, ಅಮೂಗೋಪಿ ಮೂಗೋ ವಿಯ ಹೋಹಿ, ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ ಮಾ ಪಕಾಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ಮಾ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಯಂ ವಿಭಾವಯ, ಬಾಲಮತೋ ಭವ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಸಬ್ಬೋ ತಂ ಜನೋ ಓಚಿನಾಯತು, ಏವಂ ತವ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಯನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಬಾಲಮತೋತಿ ಬಾಲೋ ಇತಿ ಸಮ್ಮತೋ. ಸಬ್ಬೋ ಜನೋತಿ ಸಕಲೋ ಅನ್ತೋಜನೋ ಚೇವ ಬಹಿಜನೋ ಚ. ಓಚಿನಾಯತೂತಿ ‘‘ನೀಹರಥೇತಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ’’ನ್ತಿ ಅವಮಞ್ಞತು, ಅವಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನೇನ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ –

೨. ‘‘ಕರೋಮಿ ತೇ ತಂ ವಚನಂ, ಯಂ ಮಂ ಭಣಸಿ ದೇವತೇ;

ಅತ್ಥಕಾಮಾಸಿ ಮೇ ಅಮ್ಮ, ಹಿತಕಾಮಾಸಿ ದೇವತೇ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಚ ದೇವಧೀತಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ರಾಜಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನತ್ಥಾಯ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ಠಪೇಸಿ. ತೇ ದಾರಕಾ ಥಞ್ಞತ್ಥಾಯ ರೋದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ‘‘ರಜ್ಜತೋ ಮೇ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮತಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ನ ರೋದತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಧಾತಿಯೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಚನ್ದಾದೇವಿಯಾ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸಾಪಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹಂಸು ‘‘ದೇವ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಕತಿವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸೋ ರೋದಮಾನೋ ಥನಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಪಿವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಾತಿಯೋ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಕತಿವೇಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ದೇನ್ತಿ. ದದಮಾನಾ ಚ ಕದಾಚಿ ಏಕವಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಕದಾಚಿ ಸಕಲದಿವಸಂ ಖೀರಂ ನ ದೇನ್ತಿ.

ವೀಮಂಸನಕಣ್ಡಂ

ಸೋ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಸುಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಥಞ್ಞತ್ಥಾಯ ನ ರೋದತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ. ಅಥ ನಂ ಅರೋದನ್ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಛಾತೋ’’ತಿ ಮಾತಾ ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಧಾತಿಯೋ ವಾ ಪಾಯೇನ್ತಿ. ಸೇಸದಾರಕಾ ಥಞ್ಞಂ ಅಲದ್ಧವೇಲಾಯಮೇವ ರೋದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ನ ರೋದತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ನ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಮಿಞ್ಜತಿ, ನ ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಧಾತಿಯೋ ‘‘ಪೀಠಸಪ್ಪೀನಂ ಹತ್ಥಪಾದಾ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮೂಗಾನಂ ಹನುಕಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಂ ಹೋತಿ, ಬಧಿರಾನಂ ಕಣ್ಣಸೋತಾನಿ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಭವಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಕಾರಣೇನ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಖೀರೇನ ತಾವ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಕಲದಿವಸಂ ಖೀರಂ ನ ದೇನ್ತಿ. ಸೋ ಸುಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಖೀರತ್ಥಾಯ ಸದ್ದಂ ನ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಛಾತೋ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತಿ. ಏವಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಖೀರಂ ಅದತ್ವಾ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ಅಮಚ್ಚಾದಯೋ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ ‘‘ಏಕವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಪೂವಖಜ್ಜಕಂ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಾನಾಪೂವಖಜ್ಜಕಾನಿ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾರುಚಿ ತಾನಿ ಪೂವಖಜ್ಜಕಾನಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಸೇಸದಾರಕಾ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಹರನ್ತಾ ತಂ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ನಿರಯಭಯಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪೂವಖಜ್ಜಕಂ ಇಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಪೂವಖಜ್ಜಕಂ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಏವಂ ಪೂವಖಜ್ಜಕೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ದ್ವಿವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಫಲಾಫಲಂ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾನಾಫಲಾನಿ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿಂಸು. ಸೇಸದಾರಕಾ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ಯುಜ್ಝನ್ತಾ ತಂ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ. ಸೋ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ತಮ್ಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಏವಂ ಫಲಾಫಲೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ತಿವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಕೀಳನಭಣ್ಡಕಂ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾನಾಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರೂಪಕಾದೀನಿ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಪೇಸುಂ. ಸೇಸದಾರಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಏವಂ ಕೀಳನಭಣ್ಡಕೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ಚತುವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಭೋಜನಂ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾನಾಭೋಜನಾನಿ ಉಪನಾಮೇಸುಂ. ಸೇಸದಾರಕಾ ತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ಅಲದ್ಧಭೋಜನಾನಂ ತೇ ಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಗಣನಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ತಮ್ಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಸಯಮೇವ ಹದಯೇನ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇನ ವಿಯ ಅಸಹನ್ತೇನ ಸಹತ್ಥೇನ ಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸಿ. ಏವಂ ಭೋಜನೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ಪಞ್ಚವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಅಗ್ಗಿನೋ ಭಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಅನೇಕದ್ವಾರಯುತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಗೇಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಾಲಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಸೇಸದಾರಕೇಹಿ ಪರಿವುತಂ ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದೇನ್ತಿ. ಸೇಸದಾರಕಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿರವನ್ತಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ನಿರಯಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪನತೋ ಇದಮೇವ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪನಂ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ವರತರ’’ನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ಮಹಾಥೇರೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪನೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಗ್ಗಿನಾಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ಛವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಮತ್ತಹತ್ಥಿನೋ ಭಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸೇಸದಾರಕೇಹಿ ಪರಿವುತಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ. ಸೋ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ಪೋಥೇನ್ತೋ ಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸದಾರಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಮತ್ತಹತ್ಥಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಚಣ್ಡನಿರಯೇ ಪಚ್ಚನತೋ ಚಣ್ಡಹತ್ಥಿನೋ ಹತ್ಥೇ ಮರಣಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ನಿರಯಭಯತಜ್ಜಿತೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿ. ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ ಹತ್ಥೀ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪುಪ್ಫಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಹತ್ಥಿನಾಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಭಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸೇಸದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಟದಾಠೇ ಕತಮುಖಬನ್ಧೇ ಸಪ್ಪೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ಸೇಸದಾರಕಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ವಿರವನ್ತಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ನಿರಯಭಯಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಚಣ್ಡಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮುಖೇ ವಿನಾಸಮೇವ ವರತರ’’ನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ಮಹಾಥೇರೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಪ್ಪೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿ. ತದಾಪಿ ಸೋ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಸಪ್ಪೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ನಟಸಮಜ್ಜಂ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಪಞ್ಚದಾರಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಟಸಮಜ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇಸುಂ. ಸೇಸದಾರಕಾ ತಂ ನಟಸಮಜ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೇ ತವ ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹಾಸೋ ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ವಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಿರಯಭಯಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಏವಂ ನಟಸಮಜ್ಜೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ‘‘ನವವಸ್ಸಿಕದಾರಕಾ ನಾಮ ಅಸಿನೋ ಭಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಪಞ್ಚದಾರಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಫಲಿಕವಣ್ಣಂ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ನದನ್ತೋ ವಗ್ಗನ್ತೋ ತಾಸೇನ್ತೋ ಲಙ್ಘನ್ತೋ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಕುಹಿಂ, ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿಧಾವತಿ. ತಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಸದಾರಕಾ ಭೀತತಸಿತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಾ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ನಿರಯಭಯಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸಂ ತೇ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಸೇನ್ತೋಪಿ ತಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಪಗಮಿ. ಏವಂ ಖಗ್ಗೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ದಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪನಸ್ಸ ಬಧಿರಭಾವವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಛಿದ್ದಾನಿ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಸಯನೇ ಸಙ್ಖಧಮಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸಙ್ಖೇ ಧಮಾಪೇನ್ತಿ, ಏಕನಿನ್ನಾದಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಛಿದ್ದೇಹಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದವಿಕಾರಂ ವಾ ಫನ್ದನಮತ್ತಂ ವಾ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಏವಂ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಸಙ್ಖಸದ್ದೇನಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಏಕಾದಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ತಥೇವ ಭೇರಿಸದ್ದೇನ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ದೀಪೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ‘‘ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಫನ್ದಾಪೇತಿ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ಘಟೇಸು ದೀಪೇ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಸೇಸದೀಪೇ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಘಟೇಹಿ ದೀಪೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಆಲೋಕಂ ಕತ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ದೀಪೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಫನ್ದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ತೇರಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ಫಾಣಿತೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫಾಣಿತೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಬಹುಮಕ್ಖಿಕೇ ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಾ ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸೂಚೀಹಿ ವಿಜ್ಝಮಾನಾ ವಿಯ ಖಾದನ್ತಿ. ಸೋ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ಮಹಾಥೇರೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಫಾಣಿತೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಫನ್ದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಅಥಸ್ಸ ಚುದ್ದಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ಇದಾನಿ ಪನೇಸ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಜಾತೋ ಸುಚಿಕಾಮೋ ಅಸುಚಿಜಿಗುಚ್ಛಕೋ, ಅಸುಚಿನಾ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಂ ನೇವ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ ನ ಚ ಆಚಮಾಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಲಿಪನ್ನೋ ಸಯತಿ. ದುಗ್ಗನ್ಧಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸ ಅನ್ತರುಧೀನಂ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಅಸುಚಿಗನ್ಧೇನ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಖಾದನ್ತಿ. ಸೋ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಧಾತಿಯೋ ಆಹಂಸು ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ತ್ವಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಜಾತೋ, ಕೋ ತಂ ಸಬ್ಬದಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನ ಲಜ್ಜಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ನಿಪನ್ನೋಸಿ, ಉಟ್ಠಾಯ ತೇ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ. ಸೋ ತಥಾರೂಪೇ ಪಟಿಕೂಲೇ ಗೂಥರಾಸಿಮ್ಹಿ ನಿಮುಗ್ಗೋಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಭಾವೇನ ಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಹದಯುಪ್ಪತನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಗೂಥನಿರಯಸ್ಸ ದುಗ್ಗನ್ಧಭಾವಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಅಸುಚಿನಾಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ತತೋ ಪನ್ನರಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ಅಙ್ಗಾರೇನ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಥಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಕೇ ಅಗ್ಗಿಕಪಲ್ಲಾನಿ ಠಪಯಿಂಸು ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಉಣ್ಹೇನ ಪೀಳಿತೋ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಅಸಹನ್ತೋ ವಿಪ್ಫನ್ದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಫೋಟಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅವೀಚಿನಿರಯಸನ್ತಾಪೋ ಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಫರತಿ, ತಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖತೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ವರತರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭಿಜ್ಜಮಾನಹದಯಾ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ತತೋ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪನತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ಮಯಂ ತವ ಅಪೀಠಸಪ್ಪಿಆದಿಭಾವಂ ಜಾನಾಮ. ನ ಹಿ ಏತೇಸಂ ಏವರೂಪಾನಿ ಹತ್ಥಪಾದಕಣ್ಣಸೋತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಪುತ್ತಕೋ, ಮಾ ನೋ ನಾಸೇಹಿ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಸನ್ತಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗರಹತೋ ನೋ ಮೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಏವಂ ಸೋ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋಪಿ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ರೋದಮಾನಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಏಕದಾ ಮಾತಾ ಏಕಿಕಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚತಿ, ಏಕದಾ ಪಿತಾ ಏಕಕೋವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚತಿ. ಏವಂ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಅಥಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಅಮಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ವಾ ಹೋತು, ಮೂಗೋ ವಾ ಬಧಿರೋ ವಾ ಹೋತು, ವಯೇ ಪರಿಣತೇ ರಜನೀಯೇ ಅರಜ್ಜನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದುಸ್ಸನೀಯೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಮಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪುಪ್ಫವಿಕಸನಂ ವಿಯ ಹಿ ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ನಾಟಕಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಾಹಿ ನಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತತೋ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯೋ ವಿಯ ವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾ ಕುಮಾರಂ ಹಸಾಪೇತುಂ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಸುಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿರಿಸಯನೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧದಾಮಪುಪ್ಫದಾಮಧೂಮವಾಸಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಏಕಗನ್ಧಸಮೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಚ್ಚಗೀತೇಹಿ ಚೇವ ಮಧುರವಚನಾದೀಹಿ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅಭಿರಮಾಪೇತುಂ ವಾಯಮಿಂಸು. ಸೋ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಮ ಸರೀರಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಮಾ ವಿನ್ದನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿ, ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಥದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ. ತಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅವಿನ್ದನ್ತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಥದ್ಧಸರೀರೋ ಏಸ, ನಾಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಯಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭೀತತಸಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೋ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಏವಂ ನಾಟಕೇನಪಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವೀಮಂಸನ್ತಾಪಿಸ್ಸ ನೇವ ಅನ್ತರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಏವಂ ಸೋಳಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಸೋಳಸಹಿ ಮಹಾವೀಮಂಸಾಹಿ ಚೇವ ಅನೇಕಾಹಿ ಖುದ್ದಕವೀಮಂಸಾಹಿ ಚ ವೀಮಂಸಮಾನಾಪಿ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು.

ವೀಮಂಸನಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ರಜ್ಜಯಾಚನಕಣ್ಡಂ

ತತೋ ರಾಜಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ‘ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ, ನಾಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’ತಿ ಮೇ ಕಥಯಿತ್ಥ, ಇದಾನಿ ಪನ ಸೋ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಮೂಗಬಧಿರೋ ಜಾತೋ, ಕಥಾ ವೋ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವದಿಂಸು ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ, ದೇವ, ‘ರಾಜಕುಲೇಹಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಪುತ್ತಕೋ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸಿಯಾ’ತಿ ನ ಕಥಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಅಥ ನೇ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಇದಾನಿ ಪನ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ವಸನ್ತೇ ತಯೋ ಅನ್ತರಾಯಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ – ಜೀವಿತಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾ, ದೇವ, ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಅವಮಙ್ಗಲರಥೇ ಅವಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಚತುಬ್ಭಿತ್ತಿಕಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಖಣಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಅನ್ತರಾಯಭಯೇನ ಭೀತೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ತದಾ ಚನ್ದಾದೇವೀ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತುರಿತತುರಿತಾವ ಏಕಿಕಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಮಯಾ ಚ ಗಹಿತಕೋ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ, ಇದಾನಿ ತಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುತ್ತೋ, ತೇ ದೇವಿ, ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಯಾವಜೀವಂ ಅದದನ್ತಾಪಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಛ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಏಕವಸ್ಸಂ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಸತ್ತ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಛ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಚತ್ತಾರಿ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ತೀಣಿ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ದ್ವೇ ಮಾಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಏಕಮಾಸಂ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಿ, ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪುತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತೇಮಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಇದಂ ರಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಯಾಚಿ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿದ್ದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾಯ ಮೇ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪಕ್ಕಾನಿ, ಸೋಕೇನ ಮೇ ಹದಯಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತವ ಅಪೀಠಸಪ್ಪಿಆದಿಭಾವಂ ಜಾನಾಮಿ, ಮಾ ಮಂ ಅನಾಥಂ ಕರೀ’’ತಿ. ಸಾ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನೇವ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಪುನದಿವಸೇಪೀತಿ ಪಞ್ಚ ದಿವಸಾನಿ ಯಾಚಿ.

ರಜ್ಜಯಾಚನಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಅಥ ಛಟ್ಠೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಾ ಸುನನ್ದಂ ನಾಮ ಸಾರಥಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಸುನನ್ದಸಾರಥಿ ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ಅವಮಙ್ಗಲರಥೇ ಅವಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಚತುಬ್ಭಿತ್ತಿಕಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕುದ್ದಾಲಪಿಟ್ಠೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಂಸುಂ ದತ್ವಾ ಪಥವಿವಡ್ಢನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಅಥ ಛಟ್ಠಮ್ಪಿ ರತ್ತಿಂ ದೇವೀ ಕುಮಾರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ತವ ಪಿತಾ ಕಾಸಿರಾಜಾ ತಂ ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ನಿಖಣಿತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸಿ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ‘‘ತಾತ ತೇಮಿಯಕುಮಾರ, ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಯಾ ಕತೋ ವಾಯಾಮೋ ಇದಾನಿ ಮತ್ಥಕಂ ಪಕ್ಕೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಮಾತುಯಾ ಪನಸ್ಸ ಹದಯಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಾತುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಾಲಪಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಾತೋವ ಸುನನ್ದೋ ಸಾರಥಿ ರಥಂ ಯೋಜೇನ್ತೋ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಚ ಮಙ್ಗಲರಥೇ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ರಥಂ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾತಲಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದೇವಿಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇವಿ, ಮಯ್ಹಂ ಮಾ ಕುಜ್ಝ, ರಞ್ಞೋ ಆಣಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಂ ದೇವಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಹತ್ಥೇನ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಕುಮಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿ. ತದಾ ಚನ್ದಾದೇವೀ ಉರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಮಹಾತಲೇ ಓಹೀಯಿ. ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಮಾತಾ ಹದಯೇನ ಫಲಿತೇನ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಅಹಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಕತೋ ವಾಯಾಮೋ ಮೇ ಮೋಘೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಕಥೇನ್ತೋ ಪನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾರಥಿ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರಾಭಿಮುಖಂ ರಥಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತದಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ದೇವತಾವಿಗ್ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಾಭಿಮುಖಂ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಅಥ ರಥಚಕ್ಕಂ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪತಿಹಞ್ಞಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮನೋರಥೋ ಮೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ರಥೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ತಿಯೋಜನಿಕಂ ಠಾನಂ ಗತೋ. ತತ್ಥ ವನಘಟಂ ಸಾರಥಿಸ್ಸ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ರಥಂ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಸ್ಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರಥಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುದ್ದಾಲಂ ಆದಾಯ ರಥಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಚತುಬ್ಭಿತ್ತಿಕಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಿತುಂ ಆರಭಿ.

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ವಾಯಾಮಕಾಲೋ, ಅಹಞ್ಹಿ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ನ ಚಾಲೇಸಿಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ವಾಮಹತ್ಥಂ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ರಥಾ ಓತರಿತುಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಾವದೇವಸ್ಸ ಪಾದಪತಿತಟ್ಠಾನೇ ವಾತಪುಣ್ಣಭಸ್ತಚಮ್ಮಂ ವಿಯ ಮಹಾಪಥವೀ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ರಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಥಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಕತಿಪಯೇ ವಾರೇ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಏಕದಿವಸಂ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಮೇ ಗನ್ತುಂ ಬಲಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಸಾರಥಿ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ತೇನ ಸಹ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತುಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ರಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಯಾನಕಂ ವಿಯ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಥಂ ಪರಿಬ್ಭಮೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತೇನ ಸಹ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತುಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಸಾಧನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇಮಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಪಸಾಧನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕಿಂ ಏತಸ್ಸ ಮಾನುಸಕೇನ ಪಸಾಧನೇನಾ’’ತಿ ದಿಬ್ಬಪಸಾಧನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮ ದೇವಪುತ್ತ, ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ, ಕಾಸಿರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ತೇಮಿಯಕುಮಾರಂ ಅಲಙ್ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಹಿ ದುಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವೇಠನಂ ಕತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಚೇವ ಮಾನುಸಕೇಹಿ ಚ ಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಸಕ್ಕಂ ವಿಯ ತಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಸೋ ದೇವರಾಜಲೀಲಾಯ ಸಾರಥಿಸ್ಸ ಖಣನೋಕಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆವಾಟತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩. ‘‘ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಕಾಸುಂ ಖಣಸಿ ಸಾರಥಿ;

ಪುಟ್ಠೋ ಮೇ ಸಮ್ಮ ಅಕ್ಖಾಹಿ, ಕಿಂ ಕಾಸುಯಾ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಸುನ್ತಿ ಆವಾಟಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾರಥಿ ಆವಾಟಂ ಖಣನ್ತೋ ಉದ್ಧಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಾಮಾಹ –

೪. ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮೂಗೋ ಚ ಪಕ್ಖೋ ಚ, ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ ಅಚೇತಸೋ;

ಸೋಮ್ಹಿ ರಞ್ಞಾ ಸಮಜ್ಝಿಟ್ಠೋ, ಪುತ್ತಂ ಮೇ ನಿಖಣಂ ವನೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಕ್ಖೋತಿ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ. ‘‘ಮೂಗೋ’’ತಿ ವಚನೇನೇವ ಪನಸ್ಸ ಬಧಿರಭಾವೋಪಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ಬಧಿರಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿವಚನಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಅಚೇತಸೋತಿ ಅಚಿತ್ತಕೋ ವಿಯ ಜಾತೋ. ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಕಥಿತತ್ತಾ ಏವಮಾಹ. ಸಮಜ್ಝಿಟ್ಠೋತಿ ಆಣತ್ತೋ, ಪೇಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಖಣಂ ವನೇತಿ ವನೇ ನಿಖಣೇಯ್ಯಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

೫. ‘‘ನ ಬಧಿರೋ ನ ಮೂಗೋಸ್ಮಿ, ನ ಪಕ್ಖೋ ನ ಚ ವೀಕಲೋ;

ಅಧಮ್ಮಂ ಸಾರಥಿ ಕಯಿರಾ, ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ.

೬. ‘‘ಊರೂ ಬಾಹುಞ್ಚ ಮೇ ಪಸ್ಸ, ಭಾಸಿತಞ್ಚ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ;

ಅಧಮ್ಮಂ ಸಾರಥಿ ಕಯಿರಾ, ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಬಧಿರೋತಿ ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಾ ಏವರೂಪಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾರಾಪೇತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ಏವರೂಪೋ ನ ಭವಾಮೀತಿ ದೀಪೇತುಂ ಏವಮಾಹ. ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇತಿ ಸಚೇ ಬಧಿರಭಾವಾದಿವಿರಹಿತಂ ಏವರೂಪಂ ಮಂ ವನೇ ನಿಖಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಧಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಊರೂ’’ತಿ ಇದಂ ಸೋ ಪುರಿಮಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನಂ ಅನೋಲೋಕೇನ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಲಙ್ಕತಸರೀರಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಇಮೇ ಕಞ್ಚನಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸೇ ಊರೂ, ಕನಕಚ್ಛವಿಂ ಬಾಹುಞ್ಚ ಮೇ ಪಸ್ಸ, ಮಧುರವಚನಞ್ಚ ಮೇ ಸುಣಾಹೀತಿ.

ತತೋ ಸಾರಥಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸ, ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತಾನಮೇವ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಆವಾಟಖಣನಂ ಪಹಾಯ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಕೋ ನು ಖೋ, ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭. ‘‘ದೇವತಾ ನುಸಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ಅದು ಸಕ್ಕೋ ಪುರಿನ್ದದೋ;

ಕೋ ವಾ ತ್ವಂ ಕಸ್ಸ ವಾ ಪುತ್ತೋ, ಕಥಂ ಜಾನೇಮು ತಂ ಮಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆಹ –

೮. ‘‘ನಮ್ಹಿ ದೇವೋ ನ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ನಮ್ಹಿ ಸಕ್ಕೋ ಪುರಿನ್ದದೋ;

ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಅಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಯಂ ಕಾಸುಯಾ ನಿಹಞ್ಞಸಿ.

೯. ‘‘ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಹಂ ಪುತ್ತೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮೂಪಜೀವಸಿ;

ಅಧಮ್ಮಂ ಸಾರಥಿ ಕಯಿರಾ, ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ.

೧೦. ‘‘ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ, ನಿಸೀದೇಯ್ಯ ಸಯೇಯ್ಯ ವಾ;

ನ ತಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೋ ಹಿ ಪಾಪಕೋ.

೧೧. ‘‘ಯಥಾ ರುಕ್ಖೋ ತಥಾ ರಾಜಾ, ಯಥಾ ಸಾಖಾ ತಥಾ ಅಹಂ;

ಯಥಾ ಛಾಯೂಪಗೋ ಪೋಸೋ, ಏವಂ ತ್ವಮಸಿ ಸಾರಥಿ;

ಅಧಮ್ಮಂ ಸಾರಥಿ ಕಯಿರಾ, ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಹಞ್ಞಸೀತಿ ನಿಹನಿಸ್ಸಸಿ. ಯಂ ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ನಿಹನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕಾಸುಂ ಖಣಸಿ, ಸೋ ಅಹನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸೋ ‘‘ರಾಜಪುತ್ತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸದ್ದಹತಿಯೇವ, ಮಧುರಕಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೋತಿ ಪರಿಭುತ್ತಛಾಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ವಾ ಸಾಖಂ ವಾ ಅಙ್ಕುರಂ ವಾ ಭಞ್ಜನ್ತೋ ಮಿತ್ತಘಾತಕೋ ಹೋತಿ ಲಾಮಕಪುರಿಸೋ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಸಾಮಿಪುತ್ತಘಾತಕೋ. ಛಾಯೂಪಗೋತಿ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಛಾಯಂ ಉಪಗತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಮಾನೋ ತ್ವನ್ತಿ ವದತಿ.

ಸೋ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ನ ಸದ್ದಹತಿಯೇವ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸದ್ದಹಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ದೇವತಾನಂ ಸಾಧುಕಾರೇನ ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಘೋಸೇನ ಚ ವನಘಟಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ದಸ ಮಿತ್ತಪೂಜಗಾಥಾ ನಾಮ ಆರಭಿ –

೧೨. ‘‘ಪಹೂತಭಕ್ಖೋ ಭವತಿ, ವಿಪ್ಪವುಟ್ಠೋ ಸಕಂಘರಾ;

ಬಹೂ ನಂ ಉಪಜೀವನ್ತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೩. ‘‘ಯಂ ಯಂ ಜನಪದಂ ಯಾತಿ, ನಿಗಮೇ ರಾಜಧಾನಿಯೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪೂಜಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೪. ‘‘ನಾಸ್ಸ ಚೋರಾ ಪಸಾಹನ್ತಿ, ನಾತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾ;

ಸಬ್ಬೇ ಅಮಿತ್ತೇ ತರತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೫. ‘‘ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ ಸಘರಂ ಏತಿ, ಸಭಾಯಂ ಪಟಿನನ್ದಿತೋ;

ಞಾತೀನಂ ಉತ್ತಮೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೬. ‘‘ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ, ಗರು ಹೋತಿ ಸಗಾರವೋ;

ವಣ್ಣಕಿತ್ತಿಭತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೭. ‘‘ಪೂಜಕೋ ಲಭತೇ ಪೂಜಂ, ವನ್ದಕೋ ಪಟಿವನ್ದನಂ;

ಯಸೋಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೮. ‘‘ಅಗ್ಗಿ ಯಥಾ ಪಜ್ಜಲತಿ, ದೇವತಾವ ವಿರೋಚತಿ;

ಸಿರಿಯಾ ಅಜಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೧೯. ‘‘ಗಾವೋ ತಸ್ಸ ಪಜಾಯನ್ತಿ, ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ವಿರೂಹತಿ;

ವುತ್ತಾನಂ ಫಲಮಸ್ನಾತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೨೦. ‘‘ದರಿತೋ ಪಬ್ಬತಾತೋ ವಾ, ರುಕ್ಖತೋ ಪತಿತೋ ನರೋ;

ಚುತೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ.

೨೧. ‘‘ವಿರೂಳ್ಹಮೂಲಸನ್ತಾನಂ, ನಿಗ್ರೋಧಮಿವ ಮಾಲುತೋ;

ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಾಹನ್ತಿ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಕಂ ಘರಾತಿ ಸಕಘರಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ನ ದುಬ್ಭತೀತಿ ನ ದುಸ್ಸತಿ. ಮಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದುಬ್ಭತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪೂಜಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸೀವಲಿವತ್ಥುನಾ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬಂ. ನ ಪಸಾಹನ್ತೀತಿ ಪಸಯ್ಹಕಾರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಇದಂ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ನಾತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಜೋತಿಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥುನಾ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ತರತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ. ಸಘರನ್ತಿ ಅತ್ತಘರಂ. ಮಿತ್ತಾನಂ ದುಬ್ಭನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಘಟ್ಟಿತಚಿತ್ತೋ ಕುದ್ಧೋವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಕುದ್ಧೋವ ಸಕಘರಂ ಏತಿ. ಪಟಿನನ್ದಿತೋತಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಅಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿನೋ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ತಾಯ ಸೋ ಪಟಿನನ್ದಿತೋ ಹೋತಿ ಪಮುದಿತಚಿತ್ತೋ.

ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತೀತಿ ಪರಂ ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರೇಹಿ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ. ಗರು ಹೋತಿ ಸಗಾರವೋತಿ ಪರೇಸು ಸಗಾರವೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಪರೇಹಿ ಗರುಕೋ ಹೋತಿ. ವಣ್ಣಕಿತ್ತಿಭತೋತಿ ಭತವಣ್ಣಕಿತ್ತಿ, ಗುಣಞ್ಚೇವ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚರನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೂಜಕೋತಿ ಮಿತ್ತಾನಂ ಪೂಜಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಪೂಜಂ ಲಭತಿ. ವನ್ದಕೋತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾನಂ ವನ್ದಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನಬ್ಭವೇ ಪಟಿವನ್ದನಂ ಲಭತಿ. ಯಸೋಕಿತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿವಾರಞ್ಚೇವ ಗುಣಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಚಿತ್ತಗಹಪತಿನೋ ವತ್ಥು (ಧ. ಪ. ೭೩-೭೪) ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ಪಜ್ಜಲತೀತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿವಾರೇನ ಪಜ್ಜಲತಿ. ಸಿರಿಯಾ ಅಜಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ವತ್ಥು (ಧ. ಪ. ೧೧೯-೧೨೦) ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಅಸ್ನಾತೀತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ‘‘ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚೂಳಪದುಮಜಾತಕೇನ (ಜಾ. ೧.೨.೮೫-೮೬) ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ವಿರೂಳ್ಹಮೂಲಸನ್ತಾನನ್ತಿ ವಡ್ಢಿತಮೂಲಪಾರೋಹಂ. ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಾಹನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕುರರಘರಿಯಸೋಣತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತು ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಚೋರವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ಸುನನ್ದೋ ಸಾರಥಿ ಏತ್ತಕಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಮ್ಪಿ ತಂ ಅಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಆವಾಟಖಣನಂ ಪಹಾಯ ರಥಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಞ್ಚ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಞ್ಚ ಉಭಯಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಯಾಚನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨. ‘‘ಏಹಿ ತಂ ಪಟಿನೇಸ್ಸಾಮಿ, ರಾಜಪುತ್ತ ಸಕಂ ಘರಂ;

ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಕಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

೨೩. ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ತೇನ ರಜ್ಜೇನ, ಞಾತಕೇಹಿ ಧನೇನ ವಾ;

ಯಂ ಮೇ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ, ರಜ್ಜಂ ಲಬ್ಭೇಥ ಸಾರಥೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ.

ಸಾರಥಿ ಆಹ –

೨೪. ‘‘ಪುಣ್ಣಪತ್ತಂ ಮಂ ಲಾಭೇಹಿ, ರಾಜಪುತ್ತ ಇತೋ ಗತೋ;

ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಚ ಮೇ ದಜ್ಜುಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ತಯೀ ಗತೇ.

೨೫. ‘‘ಓರೋಧಾ ಚ ಕುಮಾರಾ ಚ, ವೇಸಿಯಾನಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ;

ತೇಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ದಜ್ಜುಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ತಯೀ ಗತೇ.

೨೬. ‘‘ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ;

ತೇಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ದಜ್ಜುಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ತಯೀ ಗತೇ.

೨೭. ‘‘ಬಹುಧಞ್ಞಾ ಜಾನಪದಾ, ನೇಗಮಾ ಚ ಸಮಾಗತಾ;

ಉಪಾಯನಾನಿ ಮೇ ದಜ್ಜುಂ, ರಾಜಪುತ್ತ ತಯೀ ಗತೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣಪತ್ತನ್ತಿ ತುಟ್ಠಿದಾಯಂ. ದಜ್ಜುನ್ತಿ ಸತ್ತರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಯ ಮಮ ಅಜ್ಝಾಸಯಪೂರಣಂ ತುಟ್ಠಿದಾಯಂ ದದೇಯ್ಯುಂ. ಇದಂ ಸೋ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಮಯಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ. ವೇಸಿಯಾನಾ ಚಾತಿ ವೇಸ್ಸಾ ಚ. ಉಪಾಯನಾನೀತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

೨೮. ‘‘ಪಿತು ಮಾತು ಚಹಂ ಚತ್ತೋ, ರಟ್ಠಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ಚ;

ಅಥೋ ಸಬ್ಬಕುಮಾರಾನಂ, ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಕಂ ಘರಂ.

೨೯. ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಅಹಂ ಮತ್ಯಾ, ಸಞ್ಚತ್ತೋ ಪಿತರಾ ಮಹಂ;

ಏಕೋರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ಕಾಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಿತು ಮಾತು ಚಾತಿ ಪಿತರಾ ಚ ಮಾತರಾ ಚ ಅಹಂ ಚತ್ತೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮತ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಂ ಸತ್ತಾಹಂ ರಜ್ಜಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾ ಮಾತರಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ನಾಮ. ಸಞ್ಛತ್ತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಚತ್ತೋ. ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತತೋ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಆಹ –

೩೦. ‘‘ಅಪಿ ಅತರಮಾನಾನಂ, ಫಲಾಸಾವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ;

ವಿಪಕ್ಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಸ್ಮಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಸಾರಥಿ.

೩೧. ‘‘ಅಪಿ ಅತರಮಾನಾನಂ, ಸಮ್ಮದತ್ಥೋ ವಿಪಚ್ಚತಿ;

ವಿಪಕ್ಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಸ್ಮಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅಕುತೋಭಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಫಲಾಸಾವಾತಿ ಅತರಮಾನಸ್ಸ ಮಮ ಸೋಳಸವಸ್ಸೇಹಿ ಕತವಾಯಾಮಸ್ಸ ಸಮಿದ್ಧಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಫಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಮಾಹ. ವಿಪಕ್ಕಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಸ್ಮೀತಿ ನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಮನೋರಥೋ. ಸಮ್ಮದತ್ಥೋ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಸಾರಥಿ ಆಹ –

೩೨. ‘‘ಏವಂ ವಗ್ಗುಕಥೋ ಸನ್ತೋ, ವಿಸಟ್ಠವಚನೋ ಚಸಿ;

ಕಸ್ಮಾ ಪಿತು ಚ ಮಾತುಚ್ಚ, ಸನ್ತಿಕೇ ನ ಭಣೀ ತದಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಗ್ಗುಕಥೋತಿ ಸಖಿಲಕಥೋ.

ತತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

೩೩. ‘‘ನಾಹಂ ಅಸನ್ಧಿತಾ ಪಕ್ಖೋ, ನ ಬಧಿರೋ ಅಸೋತತಾ;

ನಾಹಂ ಅಜಿವ್ಹತಾ ಮೂಗೋ, ಮಾ ಮಂ ಮೂಗಮಧಾರಯಿ.

೩೪. ‘‘ಪುರಿಮಂ ಸರಾಮಹಂ ಜಾತಿಂ, ಯತ್ಥ ರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಕಾರಯಿತ್ವಾ ತಹಿಂ ರಜ್ಜಂ, ಪಾಪತ್ಥಂ ನಿರಯಂ ಭುಸಂ.

೩೫. ‘‘ವೀಸತಿಞ್ಚೇವ ವಸ್ಸಾನಿ, ತಹಿಂ ರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನಿರಯಮ್ಹಿ ಅಪಚ್ಚಿಸಂ.

೩೬. ‘‘ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಸ್ಸಹಂ ಭೀತೋ, ಮಾ ಮಂ ರಜ್ಜಾಭಿಸೇಚಯುಂ;

ತಸ್ಮಾ ಪಿತು ಚ ಮಾತುಚ್ಚ, ಸನ್ತಿಕೇ ನ ಭಣಿಂ ತದಾ.

೩೭. ‘‘ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಮಂ ನಿಸಾದೇತ್ವಾ, ಪಿತಾ ಅತ್ಥಾನುಸಾಸತಿ;

ಏಕಂ ಹನಥ ಬನ್ಧಥ, ಏಕಂ ಖಾರಾಪತಚ್ಛಿಕಂ;

ಏಕಂ ಸೂಲಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪೇಥ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಮನುಸಾಸತಿ.

೩೮. ‘‘ತಾಯಾಹಂ ಫರುಸಂ ಸುತ್ವಾ, ವಾಚಾಯೋ ಸಮುದೀರಿತಾ;

ಅಮೂಗೋ ಮೂಗವಣ್ಣೇನ, ಅಪಕ್ಖೋ ಪಕ್ಖಸಮ್ಮತೋ;

ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸಸ್ಮಿಂ, ಅಚ್ಛಾಹಂ ಸಮ್ಪರಿಪ್ಲುತೋ.

೩೯. ‘‘ಕಸಿರಞ್ಚ ಪರಿತ್ತಞ್ಚ, ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖೇನ ಸಂಯುತಂ;

ಕೋಮಂ ಜೀವಿತಮಾಗಮ್ಮ, ವೇರಂ ಕಯಿರಾಥ ಕೇನಚಿ.

೪೦. ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಲಾಭೇನ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅದಸ್ಸನಾ;

ಕೋಮಂ ಜೀವಿತಮಾಗಮ್ಮ, ವೇರಂ ಕಯಿರಾಥ ಕೇನಚಿ.

೪೧. ‘‘ಅಪಿ ಅತರಮಾನಾನಂ, ಫಲಾಸಾವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ;