೨೧. ಅಸೀತಿನಿಪಾತೋ

[೫೩೩] ೧. ಚೂಳಹಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸುಮುಖಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇವದತ್ತೇನ ಹಿ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ ಪಯೋಜಿತೇಸು ಧನುಗ್ಗಹೇಸು ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪೇಸಿತೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ, ಆವುಸೋ, ಮಾ ತ್ವಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಹಿ, ಅಹಮೇವ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಛಾಯಾಯ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಸಯಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಯನ್ತವೇಗೇನ ಮಹತಿಂ ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿ, ‘‘ಇಮಾಯ ಸಿಲಾಯ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತದಾ ದ್ವೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸಿಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ತತೋ ಪಪಟಿಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ರುಹಿರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಪವತ್ತಿಂಸು. ಜೀವಕೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದಂ ಸತ್ಥಕೇನ ಫಾಲೇತ್ವಾ ದುಟ್ಠಲೋಹಿತಂ ವಮೇತ್ವಾ ಪೂತಿಮಂಸಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ನಿರೋಗಮಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಮಹತಿಯಾ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ವಿಚರಿ.

ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ದೇವದತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ರಞ್ಞೋ ಖೋ ಪನ ನಾಳಾಗಿರಿ ನಾಮ ಹತ್ಥೀ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ತಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಸ್ವೇ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಪಟಿಪನ್ನವೀಥಿಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವದತ್ತೋಪಿ ನಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಹತ್ಥೀ ಕಿತ್ತಕಂ ಸುರಂ ಪಿವತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಘಟೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸ್ವೇ ತ್ವಂ ತಂ ಸೋಳಸ ಘಟೇ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಪಟಿಪನ್ನವೀಥಿಯಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಸ್ವೇ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನಗರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತಿ, ನಾಗರಾ ಪಾತೋವ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ. ದೇವದತ್ತೋಪಿ ರಾಜನಿವೇಸನಾ ಓರುಯ್ಹ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಭಣೇ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನಿಯಂ ನೀಚಟ್ಠಾನೇ, ನೀಚಟ್ಠಾನಿಯಂ ವಾ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ, ಸಚೇ ವೋ ಯಸೇನ ಅತ್ಥೋ, ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ತಿಖಿಣಸುರಾಯ ಸೋಳಸ ಘಟೇ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ತುತ್ತತೋಮರೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕುಜ್ಝಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಪಟಿಪನ್ನವೀಥಿಯಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು.

ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಸಕಲನಗರೇ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸ್ವೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಟಿಪನ್ನವೀಥಿಯಂ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಮಯಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ‘‘ಅಹಂ ಸ್ವೇ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ದಮೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಚರಿತ್ವಾವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಳುವನಮೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಾಜಗಹವಾಸಿನೋಪಿ ಬಹೂನಿ ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಳುವನಮೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸ್ವೇ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತೇಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ವಿಹಾರೇಯೇವ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಠಮಯಾಮೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದೇವತಾನಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಸ್ಸ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಾಳಾಗಿರಿದಮನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಕತಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನೋ ಹುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಅಜ್ಜ ರಾಜಗಹಪರಿವತ್ತಕೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಮಹಾವಿಹಾರೇಸು ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಯಾಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ವೇಳುವನೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಮಹನ್ತೋ ಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನನಾಗೇನ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನೂಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ನಾಳಾಗಿರಿದಮನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಸಾದಹಮ್ಮಿಯಗೇಹಚ್ಛದನಾದೀನಿ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಸದ್ಧಾ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ‘‘ಅಯಂ ನಾಳಾಗಿರಿ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಗುಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಅಜ್ಜ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಸಾದಾದೀಸು ಅಟ್ಠಂಸು.

ಹತ್ಥೀಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ತಾಸೇನ್ತೋ ಗೇಹಾನಿ ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತೋ ಸಕಟಾನಿ ಸಂಚುಣ್ಣೇನ್ತೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಹಟ್ಠಕಣ್ಣವಾಲೋ ಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಾಭಿಧಾವಿ. ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಇಮಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ನ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಟಿಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ, ಪಟಿಕ್ಕಮತು ಸುಗತೋ’’ತಿ. ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾಯಿತ್ಥ, ಪಟಿಬಲೋ ಅಹಂ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ದಮೇತುನ್ತಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಿತು ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾರೋ, ಅಹಮೇವ ತಂ ದಮೇಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಬುದ್ಧಬಲಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ, ಸಾವಕಬಲಂ ಅಞ್ಞಂ, ತಿಟ್ಠ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಬಾಹಿ. ಏವಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಟಿಬಾಹಿ. ಅಥ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥರಿ ಬಲವಸಿನೇಹೇನ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ಪಠಮಂ ಮಂ ಮಾರೇತೂ’’ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಮಾ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಪಠಮಂ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಥೇರೋ ಅವಚ. ಯಾವತತಿಯಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ ನ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕಾ ಇತ್ಥೀ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅಙ್ಕೇನ ಗಹಿತಂ ದಾರಕಂ ಹತ್ಥಿನೋ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಹತ್ಥೀ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ದಾರಕೋ ಮಹಾರವಂ ರವಿ. ಸತ್ಥಾ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಓದಿಸ್ಸಕಮೇತ್ತಾಯ ಫರಿತ್ವಾ ಸುಮಧುರಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ನಾಳಾಗಿರಿ ತಂ ಸೋಳಸ ಸುರಾಘಟೇ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಮತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಾ ನ ‘ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಕರಿಂಸು, ‘ಮಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪನ ಕರಿಂಸು, ಮಾ ಅಕಾರಣೇನ ಜಙ್ಘಾಯೋ ಕಿಲಮೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ, ಇತೋ ಏಹೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ರೂಪಸಿರಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಂವೇಗೋ ಬುದ್ಧತೇಜೇನ ಪಚ್ಛಿನ್ನಸುರಾಮದೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಓಲಮ್ಬೇನ್ತೋ ಕಣ್ಣೇ ಚಾಲೇನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ನಾಳಾಗಿರಿ, ತ್ವಂ ತಿರಚ್ಛಾನಹತ್ಥೀ, ಅಹಂ ಬುದ್ಧವಾರಣೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಭವ, ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೇ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ –

‘‘ಮಾ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋ, ದುಕ್ಖೋ ಹಿ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋ;

ನ ಹಿ ನಾಗಹತಸ್ಸ ಕುಞ್ಜರ, ಸುಗತಿ ಹೋತಿ ಇತೋ ಪರಂ ಯತೋ.

‘‘ಮಾ ಚ ಮದೋ ಮಾ ಚ ಪಮಾದೋ, ನ ಹಿ ಪಮತ್ತಾ ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತಿ ತೇ;

ತ್ವಞ್ಞೇವ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಯೇನ ತ್ವಂ ಸುಗತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಚೂಳವ. ೩೪೨) –

ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಚೇ ಕಿರ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸಾ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಉನ್ನದಿಂಸು ಅಪ್ಫೋಟಿಂಸು, ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸಾ ನಾನಾಭರಣಾನಿ ಖಿಪಿಂಸು, ತಾನಿ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಯಿಂಸು. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾಳಾಗಿರಿ ಧನಪಾಲಕೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಧನಪಾಲಕಸಮಾಗಮೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಂ ಪಿವಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಧನಪಾಲಕಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಪಂಸೂನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಮುದ್ಧನಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಪಟಿಕುಟಿತೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠಿತೋ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದನ್ತಸುದನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಕಞ್ಚಿ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ನಿಪ್ಫನ್ನಮನೋರಥೋ ‘‘ಯೇಹಿ ಯಂ ಧನಂ ಖಿತ್ತಂ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಮಹನ್ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣಂ ಅಪ್ಪಟಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಜಯಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಖತ್ತಿಯೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಳುವನಮೇವ ಗತೋ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಬಹುಂ ಅನ್ನಪಾನಖಾದನೀಯಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು.

ತಂ ದಿವಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೇನ ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ, ನಾಳಾಗಿರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಬಾಹಿಯಮಾನೋಪಿ ನಾಪಗತೋ, ಅಹೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಕೋ, ಆವುಸೋ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆನನ್ದಸ್ಸ ಗುಣಕಥಾ ಪವತ್ತತಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆನನ್ದೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಮಮತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಮಹಿಂಸಕರಟ್ಠೇ ಸಾಗಲನಗರೇ ಸಾಗಲೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ನಗರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನೇಸಾದಗಾಮಕೇ ಅಞ್ಞತರೋ ನೇಸಾದೋ ಪಾಸೇಹಿ ಸಕುಣೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಗರೇ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ನಗರತೋ ಚ ಅವಿದೂರೇ ಆವಟ್ಟತೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನೋ ಮಾನುಸಿಯೋ ನಾಮ ಪದುಮಸರೋ ಅಹೋಸಿ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನೋ. ತತ್ಥ ನಾನಪ್ಪಕಾರೋ ಸಕುಣಸಙ್ಘೋ ಓತರಿ. ಸೋ ನೇಸಾದೋ ತತ್ಥ ಅನಿಯಾಮೇನ ಪಾಸೇ ಓಡ್ಡೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಧತರಟ್ಠೋ ಹಂಸರಾಜಾ ಛನ್ನವುತಿಹಂಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ಸುವಣ್ಣಗುಹಾಯಂ ವಸತಿ, ಸುಮುಖೋ ನಾಮಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತತೋ ಹಂಸಯೂಥಾ ಕತಿಪಯಾ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಾ ಮಾನುಸಿಯಂ ಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಹೂತಗೋಚರೇ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಸುಖಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಸುಹಿತಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧತರಟ್ಠಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಮಾನುಸಿಯೋ ನಾಮ ಪದುಮಸರೋ ಸಮ್ಪನ್ನಗೋಚರೋ, ತತ್ಥ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸಪಥೋ ನಾಮ ಸಾಸಙ್ಕೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಮಾ ವೋ ರುಚ್ಚಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ತೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಸಪರಿವಾರೋ ತಂ ಸರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಆಕಾಸಾ ಓತರನ್ತೋ ಪಾದಂ ಪಾಸೇ ಪವೇಸೇನ್ತೋಯೇವ ಓತರಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಾಸೋ ಪಾದಂ ಅಯಪಟ್ಟಕೇನ ಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮವಾರೇ ಚಮ್ಮಂ ಛಿಜ್ಜಿ, ದುತಿಯವಾರೇ ಮಂಸಂ ಛಿಜ್ಜಿ, ತತಿಯವಾರೇ ನ್ಹಾರು ಛಿಜ್ಜಿ, ಪಾಸೋ ಅಟ್ಠಿಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಪವತ್ತಿಂಸು.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಬದ್ಧರವಂ ರವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಞಾತಕಾ ಮೇ ಉತ್ರಸ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಾವ ಪಲಾಯನ್ತಾ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಞಾತೀನಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಚರಿತ್ವಾ ಹಂಸಾನಂ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಬದ್ಧರವಂ ರವಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಹಂಸಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ವಗ್ಗವಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಾಭಿಮುಖಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇಸು ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಸುಮುಖೋ ಹಂಸಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಇದಂ ಭಯಂ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಹಂಸಗಣಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಹಂಸಗಣಂ ವಿಚಿನಿ, ತತ್ಥಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಹಂಸಗಣಂ ವಿಚಿನಿ, ತತ್ಥಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ತಸ್ಸೇವೇದಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ದುಕ್ಖಾತುರಂ ಪಙ್ಕಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಪಾಸತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋವ ಪಙ್ಕಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ಸುಮುಖ ಅನುಪಚಿನನ್ತಾ, ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ ವಿಹಙ್ಗಮಾ;

ಗಚ್ಛ ತುವಮ್ಪಿ ಮಾ ಕಙ್ಖಿ, ನತ್ಥಿ ಬದ್ಧೇ ಸಹಾಯತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಪಚಿನನ್ತಾತಿ ಸಿನೇಹೇನ ಆಲಯವಸೇನ ಅನೋಲೋಕೇನ್ತಾ. ಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಏತೇ ಛನ್ನವುತಿ ಹಂಸಸಹಸ್ಸಾ ಞಾತಿವಿಹಙ್ಗಮಾ ಮಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ವಾಸಂ ಆಕಙ್ಖಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೇ ಮಯಿ ಸಹಾಯತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಹಿ ತೇ ಅಹಂ ಇದಾನಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ತೇ ಮಯಾ ನಿರೂಪಕಾರೇನ, ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇವಾತಿ ವದತಿ.

ಇತೋ ಪರಂ –

೨. ‘‘ಗಚ್ಛೇ ವಾಹಂ ನ ವಾ ಗಚ್ಛೇ, ನ ತೇನ ಅಮರೋ ಸಿಯಂ;

ಸುಖಿತಂ ತಂ ಉಪಾಸಿತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಿತಂ ತಂ ಕಥಂ ಜಹೇ.

೩. ‘‘ಮರಣಂ ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಜೀವಿತಂ ವಾ ತಯಾ ವಿನಾ;

ತದೇವ ಮರಣಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ತಯಾ ವಿನಾ.

೪. ‘‘ನೇಸ ಧಮ್ಮೋ ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ತಂ ಏವಂ ಗತಂ ಜಹೇ;

ಯಾ ಗತಿ ತುಯ್ಹಂ ಸಾ ಮಯ್ಹಂ, ರುಚ್ಚತೇ ವಿಹಗಾಧಿಪ.

೫. ‘‘ಕಾ ನು ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧಸ್ಸ, ಗತಿ ಅಞ್ಞಾ ಮಹಾನಸಾ;

ಸಾ ಕಥಂ ಚೇತಯಾನಸ್ಸ, ಮುತ್ತಸ್ಸ ತವ ರುಚ್ಚತಿ.

೬. ‘‘ಕಂ ವಾ ತ್ವಂ ಪಸ್ಸಸೇ ಅತ್ಥಂ, ಮಮ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಪಕ್ಖಿಮ;

ಞಾತೀನಂ ವಾವಸಿಟ್ಠಾನಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇ.

೭. ‘‘ಯಂ ನ ಕಞ್ಚನದೇಪಿಞ್ಛ, ಅನ್ಧೇನ ತಮಸಾ ಗತಂ;

ತಾದಿಸೇ ಸಞ್ಚಜಂ ಪಾಣಂ, ಕಮತ್ಥಮಭಿಜೋತಯೇ.

೮. ‘‘ಕಥಂ ನು ಪತತಂ ಸೇಟ್ಠ, ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ಥಂ ನ ಬುಜ್ಝಸಿ;

ಧಮ್ಮೋ ಅಪಚಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಪಾಣಿನಂ.

೯. ‘‘ಸೋಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪೇಕ್ಖಾನೋ, ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ಥಂ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ;

ಭತ್ತಿಞ್ಚ ತಯಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ, ನಾವಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತಂ.

೧೦. ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏಸೋ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಯೋ ಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಮಾಪದೇ.

ನ ಚಜೇ ಜೀವಿತಸ್ಸಾಪಿ, ಹೇತುಧಮ್ಮಮನುಸ್ಸರಂ.

೧೧. ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಚ ತೇ ಚಿಣ್ಣೋ, ಭತ್ತಿ ಚ ವಿದಿತಾ ಮಯಿ;

ಕಾಮಂ ಕರಸ್ಸು ಮಯ್ಹೇತಂ, ಗಚ್ಛೇವಾನುಮತೋ ಮಯಾ.

೧೨. ‘‘ಅಪಿ ತ್ವೇವಂ ಗತೇ ಕಾಲೇ, ಯಂ ಖಣ್ಡಂ ಞಾತಿನಂ ಮಯಾ;

ತಯಾ ತಂ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಅಸ್ಸ ಪರಮಸಂವುತಂ.

೧೩. ‘‘ಇಚ್ಚೇವಂ ಮನ್ತಯನ್ತಾನಂ, ಅರಿಯಾನಂ ಅರಿಯವುತ್ತಿನಂ;

ಪಚ್ಚದಿಸ್ಸಥ ನೇಸಾದೋ, ಆತುರಾನಮಿವನ್ತಕೋ.

೧೪. ‘‘ತೇ ಸತ್ತುಮಭಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖ, ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾ ದಿಜಾ;

ತುಣ್ಹೀಮಾಸಿತ್ಥ ಉಭಯೋ, ನ ಸಞ್ಚಲೇಸುಮಾಸನಾ.

೧೫. ‘‘ಧತರಟ್ಠೇ ಚ ದಿಸ್ವಾನ, ಸಮುಡ್ಡೇನ್ತೇ ತತೋ ತತೋ;

ಅಭಿಕ್ಖಮಥ ವೇಗೇನ, ದಿಜಸತ್ತು ದಿಜಾಧಿಪೇ.

೧೬. ‘‘ಸೋ ಚ ವೇಗೇನಭಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಆಸಜ್ಜ ಪರಮೇ ದಿಜೇ;

ಪಚ್ಚಕಮಿತ್ಥ ನೇಸಾದೋ, ಬದ್ಧಾ ಇತಿ ವಿಚಿನ್ತಯಂ.

೧೭. ‘‘ಏಕಂವ ಬದ್ಧಮಾಸೀನಂ, ಅಬದ್ಧಞ್ಚ ಪುನಾಪರಂ;

ಆಸಜ್ಜ ಬದ್ಧಮಾಸೀನಂ, ಪೇಕ್ಖಮಾನಮದೀನವಂ.

೧೮. ‘‘ತತೋ ಸೋ ವಿಮತೋಯೇವ, ಪಣ್ಡರೇ ಅಜ್ಝಭಾಸಥ;

ಪವಡ್ಢಕಾಯೇ ಆಸೀನೇ, ದಿಜಸಙ್ಘಗಣಾಧಿಪೇ.

೧೯. ‘‘ಯಂ ನು ಪಾಸೇನ ಮಹತಾ, ಬದ್ಧೋ ನ ಕುರುತೇ ದಿಸಂ;

ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಬದ್ಧೋ ತ್ವಂ, ಬಲೀ ಪಕ್ಖಿ ನ ಗಚ್ಛಸಿ.

೨೦. ‘‘ಕಿಂ ನು ತ್ಯಾಯಂ ದಿಜೋ ಹೋತಿ, ಮುತ್ತೋ ಬದ್ಧಂ ಉಪಾಸಸಿ;

ಓಹಾಯ ಸಕುಣಾ ಯನ್ತಿ, ಕಿಂ ಏಕೋ ಅವಹೀಯಸಿ.

೨೧. ‘‘ರಾಜಾ ಮೇ ಸೋ ದಿಜಾಮಿತ್ತ, ಸಖಾ ಪಾಣಸಮೋ ಚ ಮೇ;

ನೇವ ನಂ ವಿಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಂ.

೨೨. ‘‘ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ವಿಹಙ್ಗೋ, ನಾದ್ದಸ ಪಾಸಮೋಡ್ಡಿತಂ;

ಪದಞ್ಹೇತಂ ಮಹನ್ತಾನಂ, ಬೋದ್ಧುಮರಹನ್ತಿ ಆಪದಂ.

೨೩. ‘‘ಯದಾ ಪರಾಭವೋ ಹೋತಿ, ಪೋಸೋ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯೇ;

ಅಥ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝತಿ.

೨೪. ‘‘ಅಪಿ ತ್ವೇವ ಮಹಾಪಞ್ಞ, ಪಾಸಾ ಬಹುವಿಧಾ ತತಾ;

ಗುಯ್ಹಮಾಸಜ್ಜ ಬಜ್ಝನ್ತಿ, ಅಥೇವಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇ’’ತಿ. –

ಇಮಾಸಂ ಗಾಥಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಗಚ್ಛೇ ವಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಇತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ವಾ ನ ವಾ, ನಾಹಂ ತೇನ ಗಮನೇನ ವಾ ಅಗಮನೇನ ವಾ ಅಮರೋ ಸಿಯಂ, ಅಹಞ್ಹಿ ಇತೋ ಗತೋಪಿ ಅಗತೋಪಿ ಮರಣತೋ ಅಮುತ್ತೋವ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಸುಖಿತಂ ತಂ ಉಪಾಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದುಕ್ಖಿತಂ ತಂ ಕಥಂ ಜಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ವದತಿ. ಮರಣಂ ವಾತಿ ಮಮ ಅಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಯಾ ವಿನಾ ಜೀವಿತಂ. ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಯಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮರಣಂ, ತದೇವ ಮೇ ವರಂ, ಯಂ ತಯಾ ವಿನಾ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ನ ಮೇ ತಂ ವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುಚ್ಚತೇತಿ ಯಾ ತವ ಗತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ಸಾವ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಕಥನ್ತಿ ಸಮ್ಮ ಸುಮುಖ ಮಮ ತಾವ ದಳ್ಹೇನ ವಾಲಪಾಸೇನ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಪರಹತ್ಥಂ ಗತಸ್ಸ ಸಾ ಗತಿ ರುಚ್ಚತು, ತವ ಪನ ಚೇತಯಾನಸ್ಸ ಸಚೇತನಸ್ಸ ಪಞ್ಞವತೋ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ರುಚ್ಚತಿ.

ಪಕ್ಖಿಮಾತಿ ಪಕ್ಖಸಮ್ಪನ್ನ. ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇ ಸತಿ ತ್ವಂ ಮಮ ವಾ ತವ ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಞಾತೀನಂ ವಾ ಕಂ ಅತ್ಥಂ ಪಸ್ಸಸಿ. ಯಂ ನಾತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರೋ ಉಪಮಾನೇ. ಕಞ್ಚನದೇಪಿಞ್ಛಾತಿ ಕಞ್ಚನದ್ವೇಪಿಞ್ಛ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಕಞ್ಚನಸದಿಸಉಭಯಪಕ್ಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮಸಾತಿ ತಮಸಿ. ಗತನ್ತಿ ಕತಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಪುರಿಮಸ್ಸ ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ‘‘ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಕತಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಯಿ ಪಾಣಂ ಚಜನ್ತೇಪಿ ಅಚಜನ್ತೇಪಿ ಮಮ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಯಂ ತವ ಪಾಣಸಞ್ಚಜನಂ, ತಂ ಅನ್ಧೇನ ತಮಸಿ ಕತಂ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ರೂಪಕಮ್ಮಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಗುಣಂ, ತಾದಿಸೇ ತವ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಗುಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಚಜನೇ ತ್ವಂ ಪಾಣಂ ಸಞ್ಚಜನ್ತೋ ಕಮತ್ಥಂ ಜೋತೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

ಧಮ್ಮೋ ಅಪಚಿತೋ ಸನ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮೋ ಪೂಜಿತೋ ಮಾನಿತೋ ಸಮಾನೋ. ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ವುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪೇಕ್ಖಾನೋತಿ ಅಪೇಕ್ಖನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ಥನ್ತಿ ಧಮ್ಮತೋ ಚ ಅತ್ಥಂ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಭತ್ತಿನ್ತಿ ಸಿನೇಹಂ. ಸತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸಭಾವೋ. ಯೋ ಮಿತ್ತೋತಿ ಯೋ ಮಿತ್ತೋ ಆಪದಾಸು ಮಿತ್ತಂ ನ ಚಜೇ, ತಸ್ಸ ಅಚಜನ್ತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಏಸ ಸಭಾವೋ ನಾಮ ಅದ್ಧಾ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ. ವಿದಿತಾತಿ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಕಾಮಂ ಕರಸ್ಸೂತಿ ಏತಂ ಮಮ ಕಾಮಂ ಮಯಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಮಮ ವಚನಂ ಕರಸ್ಸು. ಅಪಿ ತ್ವೇವಂ ಗತೇ ಕಾಲೇತಿ ಅಪಿ ತು ಏವಂ ಗತೇ ಕಾಲೇ ಮಯಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೇ. ಪರಮಸಂವುತನ್ತಿ ಪರಮಪರಿಪುಣ್ಣಂ.

ಇಚ್ಚೇವಂ ಮನ್ತಯನ್ತಾನನ್ತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಅರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚಾರಅರಿಯಾನಂ. ಪಚ್ಚದಿಸ್ಸಥಾತಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ರತ್ತಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದಿಸ್ಸಥ. ಆತುರಾನನ್ತಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಮಚ್ಚು ವಿಯ. ಅಭಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸತ್ತುಂ ಆಯನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಹಿತಾತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿತಾ ಮುದುಚಿತ್ತಾ. ನ ಸಞ್ಚಲೇಸುಮಾಸನಾತಿ ಆಸನತೋ ನ ಚಲಿಂಸು, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಸುಮುಖೋ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ನೇಸಾದೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಹರನ್ತೋ ಮಂ ಪಠಮಂ ಪಹರತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಚ್ಛತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ.

ಧತರಟ್ಠೇತಿ ಹಂಸೇ. ಸಮುಡ್ಡೇನ್ತೇತಿ ಮರಣಭಯೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪ್ಪತನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ. ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಇತರೇ ದ್ವೇ ಜನೇ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ. ಪಚ್ಚಕಮಿತ್ಥಾತಿ ‘‘ಬದ್ಧಾ, ನ ಬದ್ಧಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಅಕಮಿತ್ಥ, ವೇಗಂ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಆಸಜ್ಜ ಬದ್ಧಮಾಸೀನನ್ತಿ ಬದ್ಧಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸುಮುಖಂ. ಅದೀನವನ್ತಿಆದೀನವಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ. ವಿಮತೋತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಬದ್ಧೋ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಮತಿಜಾತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣ್ಡರೇತಿ ಹಂಸೇ, ಅಥ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ನಿಮ್ಮಲೇ, ಸಮ್ಪಹಟ್ಠಕಞ್ಚನವಣ್ಣೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪವಡ್ಢಕಾಯೇತಿ ವಡ್ಢಿತಕಾಯೇ ಮಹಾಸರೀರೇ. ಯಂ ನೂತಿ ಯಂ ತಾವ ಏಸೋ ಮಹಾಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ. ನ ಕುರುತೇ ದಿಸನ್ತಿ ಪಲಾಯನತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ದಿಸಂ ನ ಭಜತಿ, ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಬಲೀತಿ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ. ಪಕ್ಖೀತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಓಹಾಯಾತಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಯನ್ತೀತಿ ಸೇಸಸಕುಣಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅವಹೀಯಸೀತಿ ಓಹೀಯಸಿ.

ದಿಜಾಮಿತ್ತಾತಿ ದಿಜಾನಂ ಅಮಿತ್ತ. ಯಾವ ಕಾಲಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಯಾವ ಮರಣಸ್ಸ ವಾರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಕಥಂ ಪನಾಯನ್ತಿ ತ್ವಂ ರಾಜಾ ಮೇ ಸೋತಿ ವದಸಿ, ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿಪಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಮಾನೋ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಓಡ್ಡಿತಂ ಪಾಸಂ ನ ಅದ್ದಸ. ಪದಂ ಹೇತನ್ತಿ ಯಸಮಹತ್ತಂ ವಾ ಞಾಣಮಹತ್ತಂ ವಾ ಪತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಆಪದಬುಜ್ಝನಂ ನಾಮ ಪದಂ ಕಾರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಆಪದಂ ಬೋದ್ಧುಮರಹನ್ತಿ. ಪರಾಭವೋತಿ ಅವಡ್ಢಿ. ಆಸಜ್ಜಾಪೀತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝತಿ. ತತಾತಿ ವಿತತಾ ಓಡ್ಡಿತಾ. ಗುಯ್ಹಮಾಸಜ್ಜಾತಿ ತೇಸು ಪಾಸೇಸು ಯೋ ಗುಳ್ಹೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಾಸೋ, ತಂ ಆಸಜ್ಜ ಬಜ್ಝನ್ತಿ. ಅಥೇವನ್ತಿ ಅಥ ಏವಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೇ ಬಜ್ಝನ್ತೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ನಂ ಸೋ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ಮುದುಹದಯಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫. ‘‘ಅಪಿ ನಾಯಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಸಂವಾಸಸ್ಸ ಸುಖುದ್ರಯೋ;

ಅಪಿ ನೋ ಅನುಮಞ್ಞಾಸಿ, ಅಪಿ ನೋ ಜೀವಿತಂ ದದೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಿ ನಾಯನ್ತಿ ಅಪಿ ನು ಅಯಂ. ಸುಖುದ್ರಯೋತಿ ಸುಖಫಲೋ. ಅಪಿ ನೋ ಅನುಮಞ್ಞಾಸೀತಿ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಕೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ತ್ವಂ ಅಪಿ ನೋ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ. ಅಪಿ ನೋ ಜೀವಿತಂ ದದೇತಿ ಅಪಿ ನೋ ಇಮಾಯ ಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನವಿಸ್ಸಾಸೋ ನ ಮಾರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ಮಧುರಕಥಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೬. ‘‘ನ ಚೇವ ಮೇ ತ್ವಂ ಬದ್ಧೋಸಿ, ನಪಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ವಧಂ;

ಕಾಮಂ ಖಿಪ್ಪಮಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಜೀವ ತ್ವಂ ಅನಿಘೋ ಚಿರ’’ನ್ತಿ.

ತತೋ ಸುಮುಖೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೭. ‘‘ನೇವಾಹಮೇತಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಅಞ್ಞತ್ರೇತಸ್ಸ ಜೀವಿತಾ;

ಸಚೇ ಏಕೇನ ತುಟ್ಠೋಸಿ, ಮುಞ್ಚೇತಂ ಮಞ್ಚ ಭಕ್ಖಯ.

೨೮. ‘‘ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇನ, ತುಲ್ಯಾಸ್ಮಾ ವಯಸಾ ಉಭೋ;

ನ ತೇ ಲಾಭೇನ ಜೀವತ್ಥಿ, ಏತೇನ ನಿಮಿನಾ ತುವಂ.

೨೯. ‘‘ತದಿಙ್ಘ ಸಮಪೇಕ್ಖಸ್ಸು, ಹೋತು ಗಿದ್ಧಿ ತವಮ್ಹಸು;

ಮಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬನ್ಧ ಪಾಸೇನ, ಪಚ್ಛಾ ಮುಞ್ಚ ದಿಜಾಧಿಪಂ.

೩೦. ‘‘ತಾವದೇವ ಚ ತೇ ಲಾಭೋ, ಕತಾಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ಚ;

ಮಿತ್ತಿ ಚ ಧತರಟ್ಠೇಹಿ, ಯಾವಜೀವಾಯ ತೇ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏತಸ್ಸ ಜೀವಿತಾ ಮಮ ಜೀವಿತಂ, ಏತಂ ಅಹಂ ನೇವ ಇಚ್ಛಾಮಿ. ತುಲ್ಯಾಸ್ಮಾತಿ ಸಮಾನಾ ಹೋಮ. ನಿಮಿನಾ ತುವನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತೇಹಿ ತ್ವಂ. ತವಮ್ಹಸೂತಿ ತವ ಅಮ್ಹೇಸು ಗಿದ್ಧಿ ಹೋತು, ಕಿಂ ತೇ ಏತೇನ, ಮಯಿ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇಹೀತಿ ವದತಿ. ತಾವದೇವಾತಿ ತತ್ತಕೋಯೇವ. ಯಾಚನಾಯ ಚಾತಿ ಯಾ ಮಮ ಯಾಚನಾ, ಸಾವ ಕತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ಸೋ ತಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ತೇಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಕಪ್ಪಾಸಪಿಚು ವಿಯ ಮುದುಗತಹದಯೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ತಸ್ಸ ದಾಯಂ ಕತ್ವಾ ದದನ್ತೋ ಆಹ –

೩೧. ‘‘ಪಸ್ಸನ್ತು ನೋ ಮಹಾಸಙ್ಘಾ, ತಯಾ ಮುತ್ತಂ ಇತೋ ಗತಂ;

ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಚ ಭಚ್ಚಾ ಚ, ಪುತ್ತದಾರಾ ಚ ಬನ್ಧವಾ.

೩೨. ‘‘ನ ಚ ತೇ ತಾದಿಸಾ ಮಿತ್ತಾ, ಬಹೂನಂ ಇಧ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಯಥಾ ತ್ವಂ ಧತರಟ್ಠಸ್ಸ, ಪಾಣಸಾಧಾರಣೋ ಸಖಾ.

೩೩. ‘‘ಸೋ ತೇ ಸಹಾಯಂ ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ಹೋತು ರಾಜಾ ತವಾನುಗೋ;

ಕಾಮಂ ಖಿಪ್ಪಮಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಞಾತಿಮಜ್ಝೇ ವಿರೋಚಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ತಯಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಞ್ಹಿ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಮುಞ್ಚಸಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ತಯಾ ಮುತ್ತಂ ಇತೋ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತಂ ಗತಂ ಮಹನ್ತಾ ಞಾತಿಸಙ್ಘಾ ಏತೇ ಚ ಮಿತ್ತಾದಯೋ ಪಸ್ಸನ್ತು. ಏತ್ಥ ಚ ಬನ್ಧವಾತಿ ಏಕಲೋಹಿತಸಮ್ಬನ್ಧಾ. ವಿಜ್ಜತೀತಿ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಪಾಣಸಾಧಾರಣೋತಿ ಸಾಧಾರಣಪಾಣೋ ಅವಿಭತ್ತಜೀವಿಕೋ, ಯಥಾ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಸಖಾ, ಏತಾದಿಸಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬಹೂನಂ ಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ತವಾನುಗೋತಿ ಏತಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಆದಾಯ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತವ ಅಯಂ ಅನುಗೋ ಹೋತೂತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪನ ನೇಸಾದಪುತ್ತೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬನ್ಧನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಸರತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ಸರತೀರೇ ತರುಣದಬ್ಬತಿಣಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಬನ್ಧನಪಾಸಂ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ಸಣಿಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ದೂರೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಬಲವಸಿನೇಹಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಉದಕಂ ಆದಾಯ ಲೋಹಿತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಾ ಸಿರಾಹಿ, ಮಂಸಂ ಮಂಸೇನ, ಚಮ್ಮಂ ಚಮ್ಮೇನ ಘಟಿತಂ, ತಾವದೇವ ಪಾದೋ ಸಂರುಳ್ಹೋ ಸಞ್ಜಾತಛವಿಸಞ್ಜಾತಲೋಮೋ ಅಹೋಸಿ ಅಬದ್ಧಪಾದೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುಖಿತೋ ಪಕತಿಭಾವೇನೇವ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಸುಮುಖೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸುಖಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ನೇಸಾದಸ್ಸ ಥುತಿಮಕಾಸಿ. ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

೩೪. ‘‘ಸೋ ಪತೀತೋ ಪಮುತ್ತೇನ, ಭತ್ತುನಾ ಭತ್ತುಗಾರವೋ;

ಅಜ್ಝಭಾಸಥ ವಕ್ಕಙ್ಗೋ, ವಾಚಂ ಕಣ್ಣಸುಖಂ ಭಣಂ.

೩೫. ‘‘ಏವಂ ಲುದ್ದಕ ನನ್ದಸ್ಸು, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ;

ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ನನ್ದಾಮಿ, ಮುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಜಾಧಿಪ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಕ್ಕಙ್ಗೋತಿ ವಙ್ಕಗೀವೋ.

ಏವಂ ಲುದ್ದಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸುಮುಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾಉಪಕಾರೋ ಕತೋ, ಅಯಞ್ಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಕೀಳಾಹಂಸೇ ನೋ ಕತ್ವಾ ಇಸ್ಸರಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಬಹುಂ ಧನಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಮೂಲಮ್ಪಿ ಲಭೇಥ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಜೀವಿತಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಅಕರಿ, ಇಮಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಸುಖಜೀವಿತಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸುಮುಖೋ ಅತ್ತನೋ ಭಾಸಾಯ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ಮನುಸ್ಸಭಾಸಾಯ ಲುದ್ದಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ಪಾಸೇ ಓಡ್ಡೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಧನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಮ್ಹೇ ಆದಾಯ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಬಹುಂ ತೇ ಧನಂ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –

೩೬. ‘‘ಏಹಿ ತಂ ಅನುಸಿಕ್ಖಾಮಿ, ಯಥಾ ತ್ವಮಪಿ ಲಚ್ಛಸೇ;

ಲಾಭಂ ತವಾಯಂ ಧತರಟ್ಠೋ, ಪಾಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ದಕ್ಖತಿ.

೩೭. ‘‘ಖಿಪ್ಪಮನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ, ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹಿ ನೋ ಉಭೋ;

ಅಬದ್ಧೇ ಪಕತಿಭೂತೇ, ಕಾಜೇ ಉಭಯತೋ ಠಿತೇ.

೩೮. ‘‘ಧತರಟ್ಠಾ ಮಹಾರಾಜ, ಹಂಸಾಧಿಪತಿನೋ ಇಮೇ;

ಅಯಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಹಂಸಾನಂ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀತರೋ.

೩೯. ‘‘ಅಸಂಸಯಂ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ, ಹಂಸರಾಜಂ ನರಾಧಿಪೋ.

ಪತೀತೋ ಸುಮನೋ ವಿತ್ತೋ, ಬಹುಂ ದಸ್ಸತಿ ತೇ ಧನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಸಿಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅನುಸಾಸಾಮಿ. ಪಾಪನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ. ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹಿ ನೋ ಉಭೋತಿ ಅಮ್ಹೇ ಉಭೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹಿ. ಅಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆವಿಭಾವನತ್ಥಂ, ಲುದ್ದಸ್ಸ ಧನಲಾಭತ್ಥಂ, ರಞ್ಞೋ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಏವಮಾಹ. ಧತರಟ್ಠಾತಿ ನೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸಿ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಧತರಟ್ಠಕುಲೇ ಜಾತಾ ದ್ವೇ ಹಂಸಾಧಿಪತಿನೋ, ಏತೇಸು ಅಯಂ ರಾಜಾ, ಇತರೋ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ. ಇತಿ ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ. ‘‘ಪತೀತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ತೀಣಿಪಿ ತುಟ್ಠಾಕಾರವೇವಚನಾನೇವ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಲುದ್ದೋ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ವೋ ರಾಜದಸ್ಸನಂ ರುಚ್ಚಿ, ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಚಲಚಿತ್ತಾ, ಕೀಳಾಹಂಸೇ ವಾ ವೋ ಕರೇಯ್ಯುಂ ಮಾರಾಪೇಯ್ಯುಂ ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಮ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತಾದಿಸಂ ಕಕ್ಖಳಂ ಲುದ್ದಂ ಲೋಹಿತಪಾಣಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಮುದುಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಪಾದೇಸು ಪಾತೇಸಿಂ, ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಪುಞ್ಞವನ್ತೋ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಚ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಞ್ಞೂ ಚ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅಮ್ಹೇ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಅವಸ್ಸಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ನೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಕಾಜಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

೪೦. ‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಕಮ್ಮುನಾ ಉಪಪಾದಯಿ;

ಖಿಪ್ಪಮನ್ತೇಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ರಞ್ಞೋ ಹಂಸೇ ಅದಸ್ಸಯಿ;

ಅಬದ್ಧೇ ಪಕತಿಭೂತೇ, ಕಾಜೇ ಉಭಯತೋ ಠಿತೇ.

೪೧. ‘‘ಧತರಟ್ಠಾ ಮಹಾರಾಜ, ಹಂಸಾಧಿಪತಿನೋ ಇಮೇ;

ಅಯಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಹಂಸಾನಂ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀತರೋ;

೪೨. ‘‘ಕಥಂ ಪನಿಮೇ ವಿಹಙ್ಗಾ, ತವ ಹತ್ಥತ್ತಮಾಗತಾ;

ಕಥಂ ಲುದ್ದೋ ಮಹನ್ತಾನಂ, ಇಸ್ಸರೇ ಇಧ ಅಜ್ಝಗಾ.

೪೩. ‘‘ವಿಹಿತಾ ಸನ್ತಿಮೇ ಪಾಸಾ, ಪಲ್ಲಲೇಸು ಜನಾಧಿಪ;

ಯಂ ಯದಾಯತನಂ ಮಞ್ಞೇ, ದಿಜಾನಂ ಪಾಣರೋಧನಂ.

೪೪. ‘‘ತಾದಿಸಂ ಪಾಸಮಾಸಜ್ಜ, ಹಂಸರಾಜಾ ಅಬಜ್ಝಥ;

ತಂ ಅಬದ್ಧೋ ಉಪಾಸಿನೋ, ಮಮಾಯಂ ಅಜ್ಝಭಾಸಥ.

೪೫. ‘‘ಸುದುಕ್ಕರಂ ಅನರಿಯೇಭಿ, ದಹತೇ ಭಾವಮುತ್ತಮಂ;

ಭತ್ತುರತ್ಥೇ ಪರಕ್ಕನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಯುತ್ತೋ ವಿಹಙ್ಗಮೋ.

೪೬. ‘‘ಅತ್ತನಾಯಂ ಚಜಿತ್ವಾನ, ಜೀವಿತಂ ಜೀವಿತಾರಹೋ;

ಅನುತ್ಥುನನ್ತೋ ಆಸೀನೋ, ಭತ್ತು ಯಾಚಿತ್ಥ ಜೀವಿತಂ.

೪೭. ‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಪಸಾದಮಹಮಜ್ಝಗಾ;

ತತೋ ನಂ ಪಾಮುಚಿಂ ಪಾಸಾ, ಅನುಞ್ಞಾಸಿಂ ಸುಖೇನ ಚ.

೪೮. ‘‘ಸೋ ಪತೀತೋ ಪಮುತ್ತೇನ, ಭತ್ತುನಾ ಭತ್ತುಗಾರವೋ;

ಅಜ್ಝಭಾಸಥ ವಕ್ಕಙ್ಗೋ, ವಾಚಂ ಕಣ್ಣಸುಖಂ ಭಣಂ.

೪೯. ‘‘ಏವಂ ಲುದ್ದಕ ನನ್ದಸ್ಸು, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ;

ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ನನ್ದಾಮಿ, ಮುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಜಾಧಿಪಂ.

೫೦. ‘‘ಏಹಿ ತಂ ಅನುಸಿಕ್ಖಾಮಿ, ಯಥಾ ತ್ವಮಪಿ ಲಚ್ಛಸೇ;

ಲಾಭಂ ತವಾಯಂ ಧತರಟ್ಠೋ, ಪಾಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ದಕ್ಖತಿ.

೫೧. ‘‘ಖಿಪ್ಪಮನ್ತೇಪುರಂ ನೇತ್ವಾ, ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಹಿ ನೋ ಉಭೋ;

ಅಬದ್ಧೇ ಪಕತಿಭೂತೇ, ಕಾಜೇ ಉಭಯತೋ ಠಿತೇ.

೫೨. ‘‘ಧತರಟ್ಠಾ ಮಹಾರಾಜ, ಹಂಸಾಧಿಪತಿನೋ ಇಮೇ;

ಅಯಞ್ಹಿ ರಾಜಾ ಹಂಸಾನಂ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀತರೋ.

೫೩. ‘‘ಅಸಂಸಯಂ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ, ಹಂಸರಾಜಂ ನರಾಧಿಪೋ;

ಪತೀತೋ ಸುಮನೋ ವಿತ್ತೋ, ಬಹುಂ ದಸ್ಸತಿ ತೇ ಧನಂ.

೫೪. ‘‘ಏವಮೇತಸ್ಸ ವಚನಾ, ಆನೀತಾಮೇ ಉಭೋ ಮಯಾ;

ಏತ್ಥೇವ ಹಿ ಇಮೇ ಆಸುಂ, ಉಭೋ ಅನುಮತಾ ಮಯಾ.

೫೫. ‘‘ಸೋಯಂ ಏವಂ ಗತೋ ಪಕ್ಖೀ, ದಿಜೋ ಪರಮಧಮ್ಮಿಕೋ;

ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಲುದ್ದಸ್ಸ, ಜನಯೇಯ್ಯಾಥ ಮದ್ದವಂ.

೫೬. ‘‘ಉಪಾಯನಞ್ಚ ತೇ ದೇವ, ನಾಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಏದಿಸಂ;