೧೭. ಚತ್ತಾಲೀಸನಿಪಾತೋ

[೫೨೧] ೧. ತೇಸಕುಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಓವಾದವಸೇನ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಆಗತಂ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಾಜಯುತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೇ (ಅ. ನಿ. ೪.೭೦) ಆಗತಸುತ್ತನಯೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಅಗತಿಗಮನೇ ಅಗತಿಅಗಮನೇ ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ –

‘ಮಚ್ಚುನಾ ಸಙ್ಗರೋ ನತ್ಥಿ, ಲಞ್ಜಗ್ಗಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಯುದ್ಧಂ ನತ್ಥಿ ಜಯೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಚುಪರಾಯಣಾ’.

ತೇಸಂ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ ಅವಸ್ಸಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ನ ಯಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಮಾದಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನೇವ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಬುದ್ಧೇ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವನಗರಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಅಪುತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪತ್ಥೇನ್ತೋಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ನ ಲಭಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಸಭಾಗಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸಾಲರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಯನಂ ಅತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧೋ ಸಾಲರುಕ್ಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಕುಣಕುಲಾವಕಂ ಪಸ್ಸಿ, ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವಸ್ಸ ಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಲಾವಕೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಿತಂ ವಾ ನತ್ಥಿತಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಣ್ಡಕಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏತೇಸಂ ಉಪರಿ ನಾಸವಾತಂ ಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಚಙ್ಕೋಟಕೇ ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ತಾನಿ ಅಣ್ಡಕಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಓತರಾಹೀ’’ತಿ ಓತಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕೋಟಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕತರಸಕುಣಣ್ಡಕಾನಿ ನಾಮೇತಾನೀ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ‘‘ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ನೇಸಾದಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ರಾಜಾ ನೇಸಾದೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ನೇಸಾದಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸು ಏಕಂ ಉಲೂಕಅಣ್ಡಂ, ಏಕಂ ಸಾಲಿಕಾಅಣ್ಡಂ, ಏಕಂ ಸುವಕಅಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ಕಥಯಿಂಸು. ಕಿಂ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಾವಕೇ ತಿಣ್ಣಂ ಸಕುಣಿಕಾನಂ ಅಣ್ಡಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಆಮ, ದೇವ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ಅಸತಿ ಸುನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ನ ನಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಮ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಅಣ್ಡಾನಿ ತಯೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸಾಧುಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಮಮಾರೋಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಾನಿ ಸಾಧುಕಂ ರಕ್ಖಿಂಸು.

ತೇಸು ಪಠಮಂ ಉಲೂಕಅಣ್ಡಂ ಭಿಜ್ಜಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ಏಕಂ ನೇಸಾದಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಪುರಿಸಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ತಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ದೇವ, ಜಾತೋ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಕಂ ಮೇ ಸಾಧುಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗ, ‘ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ’ತಿ ಚಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸಾಲಿಕಾಅಣ್ಡಂ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋಪಿ ಅಮಚ್ಚೋ ತಂ ನೇಸಾದೇನ ವೀಮಂಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಧೀತಾ ತೇ, ದೇವ, ಜಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸಪಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಧೀತರಂ ಮೇ ಸಾಧುಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗ, ‘ಕುಣ್ಡಲಿನೀ’ತಿ ಚಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಪುನ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸುವಕಅಣ್ಡಂ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋಪಿ ಅಮಚ್ಚೋ ನೇಸಾದೇನ ತಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ದೇವ, ಜಾತೋ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸಪಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ‘ಜಮ್ಬುಕೋ’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ತಯೋಪಿ ಸಕುಣಾ ತಿಣ್ಣಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಗೇಹೇಸು ರಾಜಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನೇವ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ, ಮಮ ಧೀತಾ’’ತಿ ವೋಹರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅವಹಸನ್ತಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ರಞ್ಞೋ ಕಿರಿಯಂ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಪಿ ‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ, ಧೀತಾ ಮೇ’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಏತೇಸಂ ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಾಕಟಂ ನೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥೇಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ, ಕದಾ ಕಿರ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಪಿತಾ ಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಇಧಾಗತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕದಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತವ ಪಿತಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ರಞ್ಞೋ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕಾರಾನಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸಿ. ರಾಜಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸಕುಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಸಕಂ ನಿವೇಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಮಹನ್ತಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಜನಪರಿವಾರೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಆನೇತೂ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಸುವಣ್ಣಪೀಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆನೇಸಿ. ವೇಸ್ಸನ್ತರಸಕುಣೋ ಪಿತು ಅಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಸಹ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸುವಣ್ಣಪೀಠೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಸಕುಣ ಭದ್ದಮತ್ಥು ತೇ;

ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೇನ, ಕಿಂ ಸು ಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಕುಣಾತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಕಿಂ ಸೂತಿ ಕತರಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ವರಂ ಉತ್ತಮಂ ಹೋತಿ, ಕಥೇಹಿ ಮೇ, ತಾತ, ಸಕಲಂ ರಾಜಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿರ ತಂ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಪಞ್ಹಂ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ರಾಜಾನಂ ತಾವ ಪಮಾದೇನ ಚೋದೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨. ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮಂ ತಾತೋ, ಕಂಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಗ್ಗಹೋ;

ಪಮತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ ಮಂ, ಪಿತಾ ಪುತ್ತಂ ಅಚೋದಯೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಾತೋತಿ ಪಿತಾ. ಕಂಸೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬಾರಾಣಸಿಗ್ಗಹೋತಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತೋ. ಪಮತ್ತೋತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೋ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅಪುಚ್ಛನೇನ ಪಮತ್ತೋ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ ಮನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಯೋಗೇನ ಮಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಂ. ಪಿತಾತಿ ಪೋಸಕಪಿತಾ. ಅಚೋದಯೀತಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇ ಪುತ್ತೇ ಕತ್ವಾ ವೋಹರತೀ’’ತಿ ಅವಹಸಿಯಮಾನೋ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿರಸ್ಸಂ ಅಜ್ಜ ಚೋದೇಸಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ವದತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಚೋದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ತೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ –

೩. ‘‘ಪಠಮೇನೇವ ವಿತಥಂ, ಕೋಧಂ ಹಾಸಂ ನಿವಾರಯೇ;

ತತೋ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರೇಯ್ಯ, ತಂ ವತಂ ಆಹು ಖತ್ತಿಯ.

೪. ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ತಾತ ತಪೋಕಮ್ಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಮಸಂಸಯಂ;

ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಚ ಯಂ ಕಯಿರಾ, ನ ತಂ ಕಯಿರಾ ತತೋ ಪುನ.

೫. ‘‘ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ರಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನ;

ಸಬ್ಬೇ ಭೋಗಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ತಂ ವುಚ್ಚತೇ ಅಘಂ.

೬. ‘‘ಸಿರೀ ತಾತ ಅಲಕ್ಖೀ ಚ, ಪುಚ್ಛಿತಾ ಏತದಬ್ರವುಂ;

ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇ ಪೋಸೇ, ರಮಾಹಂ ಅನುಸೂಯಕೇ.

೭. ‘‘ಉಸೂಯಕೇ ದುಹದಯೇ, ಪುರಿಸೇ ಕಮ್ಮದುಸ್ಸಕೇ;

ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಮಹಾರಾಜ, ರಮತಿ ಚಕ್ಕಭಞ್ಜನೀ.

೮. ‘‘ಸೋ ತ್ವಂ ಸಬ್ಬೇ ಸುಹದಯೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಭವ;

ಅಲಕ್ಖಿಂ ನುದ ಮಹಾರಾಜ, ಲಕ್ಖ್ಯಾ ಭವ ನಿವೇಸನಂ.

೯. ‘‘ಸ ಲಕ್ಖೀಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪುರಿಸೋ ಹಿ ಮಹಗ್ಗತೋ;

ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಕಾಸಿಪತಿ, ಮೂಲಂ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಛಿನ್ದತಿ.

೧೦. ‘‘ಸಕ್ಕೋಪಿ ಹಿ ಭೂತಪತಿ, ಉಟ್ಠಾನೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ;

ಸ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಧಿತಿಂ ಕತ್ವಾ, ಉಟ್ಠಾನೇ ಕುರುತೇ ಮನೋ.

೧೧. ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಪಿತರೋ ದೇವಾ, ಸಾಜೀವಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾದಿನೋ;

ಉಟ್ಠಾಹತೋ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ, ಅನುತಿಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವತಾ.

೧೨. ‘‘ಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ, ತಾತ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರಯ;

ವಾಯಮಸ್ಸು ಚ ಕಿಚ್ಚೇಸು, ನಾಲಸೋ ವಿನ್ದತೇ ಸುಖಂ.

೧೩. ‘‘ತತ್ಥೇವ ತೇ ವತ್ತಪದಾ, ಏಸಾವ ಅನುಸಾಸನೀ;

ಅಲಂ ಮಿತ್ತೇ ಸುಖಾಪೇತುಂ, ಅಮಿತ್ತಾನಂ ದುಖಾಯ ಚಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮೇನೇವ ವಿತಥನ್ತಿ, ತಾತ, ರಾಜಾ ನಾಮ ಆದಿತೋವ ಮುಸಾವಾದಂ ನಿವಾರಯೇ. ಮುಸಾವಾದಿನೋ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ರಟ್ಠಂ ನಿರೋಜಂ ಹೋತಿ, ಪಥವಿಯಾ ಓಜಾ ಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನತೋ ಸತ್ತರತನಮತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಆಹಾರೇ ವಾ ತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಸು ವಾ ಓಸಧೇಸು ಓಜಾ ನ ಹೋತಿ. ನಿರೋಜಾಹಾರಭೋಜನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹ್ವಾಬಾಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಟ್ಠೇ ಥಲಜಲಪಥೇಸು ಆಯೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇ ರಾಜಾನೋ ದುಗ್ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಸೇವಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಸೇವಕಾ ರಾಜಾನಂ ಗರುಚಿತ್ತೇನ ನ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಏವಂ, ತಾತ, ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮೇಸ ನಿರೋಜೋ, ನ ಸೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸಚ್ಚಂ ಪನ ಸಾದುತರಂ ರಸಾನನ್ತಿ ತದೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ಗುಣಪರಿಧಂಸಕೋ ವಿಪತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೋ, ದುತಿಯಚಿತ್ತವಾರೇ ಅವೀಚಿಪರಾಯಣಂ ಕರೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ಹತೋ ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಚೇತಿಯಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೮.೪೫ ಆದಯೋ) ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ಕೋಧನ್ತಿ, ತಾತ, ರಾಜಾ ನಾಮ ಪಠಮಮೇವ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣಂ ಕೋಧಮ್ಪಿ ನಿವಾರೇಯ್ಯ. ತಾತ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ಕೋಧೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ರಾಜೂನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ವಾಚಾವುಧಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನಾಪಿ ಪರಂ ವಿನಾಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರಂ ನಿಕ್ಕೋಧೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಾಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತಾತ, ಅತಿಕೋಧನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ಖನ್ತಿವಾದಿಜಾತಕ- (ಜಾ. ೧.೪.೪೯ ಆದಯೋ) ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕಾನಿ (ಜಾ. ೧.೫.೪೪ ಆದಯೋ) ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ. ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಹಾಪತಾಪನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ಹದಯೇನ ಫಲಿತೇನ ಮತಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸಯಮ್ಪಿ ದೇವಿಂ ಅನುಸೋಚನ್ತೋ ಹದಯೇನ ಫಲಿತೇನೇವ ಮರಿ. ಅಥ ತೇ ತಯೋಪಿ ಏಕಆಳಾಹನೇವ ಝಾಪೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞಾ ಪಠಮಮೇವ ಮುಸಾವಾದಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಕೋಧೋ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ.

ಹಾಸನ್ತಿ ಹಸ್ಸಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ತೇಸು ತೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಕೇಳಿಸೀಲತಂ ಪರಿಹಾಸಂ ನಿವಾರೇಯ್ಯ. ತಾತ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಕೇಳಿಸೀಲೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಪರಪತ್ತಿಯೇನ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ. ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಅತುಲೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಲದ್ಧಂ ಯಸಂ ವಿನಾಸೇತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಸರಭಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೧೭.೫೦ ಆದಯೋ) ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಿರಞ್ಞೋ ಕಿಸವಚ್ಛೇ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಹ ರಟ್ಠೇನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೋ ಚ ಮಾತಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೫.೧ ಆದಯೋ) ಮಜ್ಝರಞ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಙ್ಗತಾಪಸೇ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಹ ರಟ್ಠೇನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೋ ಚ ಘಟಪಣ್ಡಿತಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೦.೧೬೫ ಆದಯೋ) ದಸಭಾತಿಕರಾಜದಾರಕಾನಂ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾನಂ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೇ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾಸುದೇವಕುಲಸ್ಸ ನಾಸಿತಭಾವೋ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

ತತೋ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ, ತಾತ, ಪಠಮಂ ಮುಸಾವಾದಂ ದುತಿಯಂ ಕೋಧಂ ತತಿಯಂ ಅಧಮ್ಮಹಾಸಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ರಾಜಾ ರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರೇಯ್ಯ. ತಂ ವತಂ ಆಹು ಖತ್ತಿಯಾತಿ, ಖತ್ತಿಯಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ, ಏತಂ ರಞ್ಞೋ ವತಸಮಾದಾನನ್ತಿ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥಯಿಂಸು.

ನ ತಂ ಕಯಿರಾತಿ ಯಂ ತಯಾ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಛಾ ತಾಪಕರಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತತೋ ಪುನ ತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಯಿರಾ, ಮಾ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ತಾತಾತಿ. ವುಚ್ಚತೇತಿ ತಂ ರಞ್ಞೋ ಅಘನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥಯಿಂಸು. ಸಿರೀತಿ ಇದಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸಕುಣೋ ಪುಬ್ಬೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪವತ್ತಿತಕಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಬ್ರವುನ್ತಿ ಸುಚಿಪರಿವಾರಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಕಥಯಿಂಸು. ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇತಿ ಯೋ ಪೋಸೋ ಉಟ್ಠಾನೇ ವೀರಿಯೇ ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ನ ಚ ಪರೇಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಸೂಯತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಹಂ ಅಭಿರಮಾಮೀತಿ ಆಹ. ಏವಂ ತಾವ ತಾತ ಸಿರೀ ಕಥೇಸಿ. ಉಸೂಯಕೇತಿ ಅಲಕ್ಖೀ ಪನ, ತಾತ, ಪುಚ್ಛಿತಾ ಅಹಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಉಸೂಯಕೇ ದುಹದಯೇ ದುಚಿತ್ತೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮದೂಸಕೇ ಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ದುಸ್ಸನ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಯಾಯನ್ತೋ ಅಟ್ಟೀಯನ್ತೋ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿರಮಾಮೀತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಸಾ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ, ಮಹಾರಾಜ, ರಮತಿ ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸಾದಿನೋ ಕುಸಲಚಕ್ಕಸ್ಸ ಭಞ್ಜನೀ.

ಸುಹದಯೋತಿ ಸುನ್ದರಚಿತ್ತೋ ಹಿತಚಿತ್ತಕೋ. ನುದಾತಿ ನೀಹರ. ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಲಕ್ಖಿಯಾ ಪನ ನಿವೇಸನಂ ಭವ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋಹಿ. ಸ ಲಕ್ಖೀಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಸಿಪತಿ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ವೀರಿಯೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಮಹಗ್ಗತೋತಿ ಮಹಜ್ಝಾಸಯೋ ಚೋರಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಮೂಲಂ ಚೋರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ವದತಿ. ಸಕ್ಕೋತಿ ಇನ್ದೋ. ಭೂತಪತೀತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಉಟ್ಠಾನೇತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇ. ನಪ್ಪಮಜ್ಜತೀತಿ ನ ಪಮಜ್ಜತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ. ಸ ಕಲ್ಯಾಣೇತಿ ಸೋ ದೇವರಾಜಾ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯೇ ಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಧಿತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾನೇ ಮನಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೇ ವೀರಿಯಕರಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸರಭಙ್ಗಜಾತಕೇ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಪಿಟ್ಠಾರಾಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುತಭಾವೋ, ಮಹಾಕಣ್ಹಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೨.೬೧ ಆದಯೋ) ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಜನಂ ತಾಸೇತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಭಾವೋ ಚಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಗನ್ಧಬ್ಬಾತಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತುಯೋನಿಕಾ ದೇವಾ, ಚತುಯೋನಿಕತ್ತಾಯೇವ ಕಿರ ತೇ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಪಿತರೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ. ದೇವಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವವಸೇನ ಛ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾ. ತಾದಿನೋತಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಕುಸಲಾಭಿರತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ. ಸಾಜೀವಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮಾನಜೀವಿಕಾ ಉಪಜೀವಿತಬ್ಬಾ. ತಾದಿಸಾ ಹಿ ರಾಜಾನೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ದೇವತಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ದೇನ್ತಿ, ತಾ ತಂ ಪತ್ತಿಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಯಸೇನ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಅನುತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದೇವತಾ ಅನುತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋತಿ ಸೋ ತ್ವಂ. ವಾಯಮಸ್ಸೂತಿ ತಾನಿ ರಟ್ಠಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ತುಲನವಸೇನ ತೀರಣವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮವಸೇನ ತೇಸು ತೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ವೀರಿಯಂ ಕರಸ್ಸು. ತತ್ಥೇವ ತೇ ವತ್ತಪದಾತಿ, ತಾತ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಕಿಂಸು ಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ವರನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ತತ್ಥ ತವ ಪಞ್ಹೇಯೇವ ಏತೇ ಮಯಾ ‘‘ಪಠಮೇನೇವ ವಿತಥ’’ನ್ತಿಆದಯೋ ವುತ್ತಾ, ಏತೇ ವತ್ತಪದಾ ವತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಾ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವತ್ತಸ್ಸು. ಏಸಾತಿ ಯಾ ತೇ ಮಯಾ ಕಥಿತಾ, ಏಸಾವ ತವ ಅನುಸಾಸನೀ. ಅಲನ್ತಿ ಏವಂ ವತ್ತಮಾನೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತೇ ಸುಖಾಪೇತುಂ, ಅಮಿತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತೋ ಸಮತ್ಥೋತಿ.

ಏವಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸಕುಣೇನ ಏಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಪಮಾದಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಏಕಾದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮೇ ಕಥಿತೇ ‘‘ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಸಾಧುಕಾರಸತಾನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋನ್ತೋ! ಅಮಚ್ಚಾ ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ವೇಸ್ಸನ್ತರೇನ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಕೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತೇನ, ದೇವಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸ ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಪಿತು ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀತಿ.

ವೇಸ್ಸನ್ತರಪಞ್ಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಪುನ ರಾಜಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಕುಣ್ಡಲಿನಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕುಣ್ಡಲಿನಿಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪೀಠೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪. ‘‘ಸಕ್ಖಿಸಿ ತ್ವಂ ಕುಣ್ಡಲಿನಿ, ಮಞ್ಞಸಿ ಖತ್ತಬನ್ಧುನಿ;

ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೇನ, ಕಿಂ ಸು ಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಕ್ಖಿಸೀತಿ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕುಣ್ಡಲಿನೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಲಿಙ್ಗತೋ ಆಗತನಾಮೇನಾಲಪತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣಪಿಟ್ಠೇಸು ಕುಣ್ಡಲಸಣ್ಠಾನಾ ದ್ವೇ ಲೇಖಾ ಅಹೇಸುಂ, ತೇನಸ್ಸಾ ‘‘ಕುಣ್ಡಲಿನೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕಾರೇಸಿ. ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥನ್ತಿ. ಖತ್ತಬನ್ಧುನೀತಿ ಖತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸೇನಗುತ್ತಸ್ಸ ಭಗಿನಿಭಾವೇನ ನಂ ಏವಂ ಆಲಪತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸಕುಣಂ ಏವಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮಮೇವ ಪುಚ್ಛತೀತಿ? ಇತ್ಥಿಭಾವೇನ. ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ.

ಸಾ ಏವಂ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಂ ‘ಇತ್ಥಿಕಾ ನಾಮ ಕಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’ತಿ ವೀಮಂಸಸಿ ಮಞ್ಞೇ, ಸಕಲಂ ತೇ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ದ್ವೀಸುಯೇವ ಪದೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹ –

೧೫. ‘‘ದ್ವೇವ ತಾತ ಪದಕಾನಿ, ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ;

ಅಲದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಯೋ ಲಾಭೋ, ಲದ್ಧಸ್ಸ ಚಾನುರಕ್ಖಣಾ.

೧೬. ‘‘ಅಮಚ್ಚೇ ತಾತ ಜಾನಾಹಿ, ಧೀರೇ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕೋವಿದೇ;

ಅನಕ್ಖಾಕಿತವೇ ತಾತ, ಅಸೋಣ್ಡೇ ಅವಿನಾಸಕೇ.

೧೭. ‘‘ಯೋ ಚ ತಂ ತಾತ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಧನಂ ಯಞ್ಚೇವ ತೇ ಸಿಯಾ;

ಸೂತೋವ ರಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇ, ಸೋ ತೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರಯೇ.

೧೮. ‘‘ಸುಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಜನೋ, ಸಯಂ ವಿತ್ತಂ ಅವೇಕ್ಖಿಯ;

ನಿಧಿಞ್ಚ ಇಣದಾನಞ್ಚ, ನ ಕರೇ ಪರಪತ್ತಿಯಾ.

೧೯. ‘‘ಸಯಂ ಆಯಂ ವಯಂ ಜಞ್ಞಾ, ಸಯಂ ಜಞ್ಞಾ ಕತಾಕತಂ;

ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ, ಪಗ್ಗಣ್ಹೇ ಪಗ್ಗಹಾರಹಂ.

೨೦. ‘‘ಸಯಂ ಜಾನಪದಂ ಅತ್ಥಂ, ಅನುಸಾಸ ರಥೇಸಭ;

ಮಾ ತೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಯುತ್ತಾ, ಧನಂ ರಟ್ಠಞ್ಚ ನಾಸಯುಂ.

೨೧. ‘‘ಮಾ ಚ ವೇಗೇನ ಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಕರೋಸಿ ಕಾರಯೇಸಿ ವಾ;

ವೇಗಸಾ ಹಿ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಮನ್ದೋ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪತಿ.

೨೨. ‘‘ಮಾ ತೇ ಅಧಿಸರೇ ಮುಞ್ಚ, ಸುಬಾಳ್ಹಮಧಿಕೋಪಿತಂ;

ಕೋಧಸಾ ಹಿ ಬಹೂ ಫೀತಾ, ಕುಲಾ ಅಕುಲತಂ ಗತಾ.

೨೩. ‘‘‘ಮಾ ತಾತ ಇಸ್ಸರೋಮ್ಹೀ’ತಿ, ಅನತ್ಥಾಯ ಪತಾರಯಿ;

ಇತ್ಥೀನಂ ಪುರಿಸಾನಞ್ಚ, ಮಾ ತೇ ಆಸಿ ದುಖುದ್ರಯೋ.

೨೪. ‘‘ಅಪೇತಲೋಮಹಂಸಸ್ಸ, ರಞ್ಞೋ ಕಾಮಾನುಸಾರಿನೋ;

ಸಬ್ಬೇ ಭೋಗಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ತಂ ವುಚ್ಚತೇ ಅಘಂ.

೨೫. ‘‘ತತ್ಥೇವ ತೇ ವತ್ತಪದಾ, ಏಸಾವ ಅನುಸಾಸನೀ;

ದಕ್ಖಸ್ಸುದಾನಿ ಪುಞ್ಞಕರೋ, ಅಸೋಣ್ಡೋ ಅವಿನಾಸಕೋ;

ಸೀಲವಾಸ್ಸು ಮಹಾರಾಜ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ವಿನಿಪಾತಿಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪದಕಾನೀತಿ ಕಾರಣಪದಾನಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ ಹಿತಸುಖಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಅಲದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಅಲದ್ಧಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಲಾಭೋ, ಯಾ ಚ ಲದ್ಧಸ್ಸ ಅನುರಕ್ಖಣಾ. ತಾತ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಲಾಭಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಂ ನಾಮ ನ ಭಾರೋ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಅನುರಕ್ಖಣಮೇವ ಭಾರೋ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಯಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾಪಿ ಯಸೇ ಪಮತ್ತೋ ಪಮಾದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ಮಹಾಚೋರೋ ಹುತ್ವಾ ರಟ್ಠಂ ವಿಲುಮ್ಪಮಾನೋ ಚರತಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾನೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನರೂಪಾದೀಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಪಮತ್ತೋ ಅಯೋನಿಸೋ ಧನಂ ನಾಸೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಾಪತೇಯ್ಯೇ ಖೀಣೇ ಕಪಣೋ ಹುತ್ವಾ ಚೀರಕವಸನೋ ಕಪಾಲಮಾದಾಯ ಚರತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಪನ ಗನ್ಥಧುರಾದಿವಸೇನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಮತ್ತೋ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ಅಪರೋ ಪಠಮಝಾನಾದೀನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿತಾಯ ತಥಾರೂಪೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸ ವಾ ಝಾನಾದಿಲಾಭಸ್ಸ ವಾ ರಕ್ಖಣಮೇವ ದುಕ್ಕರಂ. ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ ಪನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಚ, ಮುದುಲಕ್ಖಣ- (ಜಾ. ೧.೧.೬೬) ಲೋಮಸಕಸ್ಸಪ- (ಜಾ. ೧.೯.೬೦ ಆದಯೋ) ಹರಿತಚಜಾತಕ- (ಜಾ. ೧.೯.೪೦ ಆದಯೋ) ಸಙ್ಕಪ್ಪಜಾತಕಾದೀನಿ (ಜಾ. ೧.೩.೧ ಆದಯೋ) ಚ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏಕೋ ಪನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಠತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಯಸೋ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ವಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ತವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ಅನುರಕ್ಖಾಹೀತಿ.

ಜಾನಾಹೀತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಕರಣತ್ಥಂ ಉಪಧಾರೇಹಿ. ಅನಕ್ಖಾಕಿತವೇತಿ ಅನಕ್ಖೇ ಅಕಿತವೇ ಅಜುತಕರೇ ಚೇವ ಅಕೇರಾಟಿಕೇ ಚ. ಅಸೋಣ್ಡೇತಿ ಪೂವಸುರಾಗನ್ಧಮಾಲಾಸೋಣ್ಡಭಾವರಹಿತೇ. ಅವಿನಾಸಕೇತಿ ತವ ಸನ್ತಕಾನಂ ಧನಧಞ್ಞಾದೀನಂ ಅವಿನಾಸಕೇ. ಯೋತಿ ಯೋ ಅಮಚ್ಚೋ. ಯಞ್ಚೇವಾತಿ ಯಞ್ಚ ತೇ ಘರೇ ಧನಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಸೂತೋವಾತಿ ರಥಸಾರಥಿ ವಿಯ. ಯಥಾ ಸಾರಥಿ ವಿಸಮಮಗ್ಗನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಅಸ್ಸೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ರಥಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಯೋ ಸಹ ಭೋಗೇಹಿ ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ತೇ ಅಮಚ್ಚೋ ನಾಮ ತಾದಿಸಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಾದಿಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕಾರಯೇ.

ಸುಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಜನೋತಿ, ತಾತ, ಯಸ್ಸ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೋಜನೋ ಅತ್ತನೋ ವಲಞ್ಜನಕಪರಿಜನೋ ಚ ದಾನಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಸುವಣ್ಣಹಿರಞ್ಞಾದೀನಿ ತೇಸಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸೇನ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ಅನ್ತೋಜನಾ ಬಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಸುಟ್ಠುಸಙ್ಗಹಿತಅನ್ತೋಜನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಮೇ ವಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಯಂ ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ನಿಧಿಂ ನಿಧೇಮ, ಅಸುಕಸ್ಸ ಇಣಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಕರೇ ಪರಪತ್ತಿಯಾ, ಪರಪತ್ತಿಯಾಪಿ ತ್ವಂ ಮಾ ಕರಿ, ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ವದತಿ.

ಆಯಂ ವಯನ್ತಿ ತತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಆಯಞ್ಚ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ದಾತಬ್ಬಂ ವಯಞ್ಚ ಸಯಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಕತಾಕತನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾಮೇ ವಾ ನವಕಮ್ಮೇ ವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ವಾ ಕಿಚ್ಚೇಸು ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಕತಂ, ಇಮಿನಾ ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಸಯಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಾ ಪರಪತ್ತಿಯೋ ಹೋಹಿ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇತಿ, ತಾತ, ರಾಜಾ ನಾಮ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದಿಕಾರಕಂ ನಿಗ್ಗಹಾರಹಂ ಆನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪೋರಾಣಕರಾಜೂಹಿ ಠಪಿತದಣ್ಡಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದೋಸಾನುರೂಪಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಪಗ್ಗಣ್ಹೇತಿ ಯೋ ಪನ ಪಗ್ಗಹಾರಹೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪರಬಲಸ್ಸ ಭೇದೇತಾ, ಭಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಕಬಲಸ್ಸ ಆರಾಧಕೋ, ಅಲದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಆಹರಕೋ, ಲದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ಥಾವರಕಾರಕೋ, ಯೇನ ವಾ ಪನ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಪಗ್ಗಹಾರಹಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇಸು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಜಾನಪದನ್ತಿ ಜನಪದವಾಸೀನಂ ಅತ್ಥಂ ಸಯಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖೇನೇವ ಅನುಸಾಸ. ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಯುತ್ತಾತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತಾ ಆಯುತ್ತಕಾ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಭಿನ್ದನ್ತಾ ತವ ಧನಞ್ಚ ರಟ್ಠಞ್ಚ ಮಾ ನಾಸಯುಂ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಅನುಸಾಸ. ವೇಗೇನಾತಿ ಸಹಸಾ ಅತುಲೇತ್ವಾ ಅತೀರೇತ್ವಾ. ವೇಗಸಾತಿ ಅತುಲೇತ್ವಾ ಅತೀರೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಸಹಸಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ನ ಸಾಧು ನ ಸುನ್ದರಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಕತ್ವಾ ಮನ್ದೋ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ಇಧ ಲೋಕೇ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಅನುತಪ್ಪತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಇಸೀನಮನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ, ಭರುರಾಜಾತಿ ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಭರುಜಾತಕೇನ (ಜಾ. ೧.೨.೧೨೫-೧೨೬) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ.

ಮಾ ತೇ ಅಧಿಸರೇ ಮುಞ್ಚ, ಸುಬಾಳ್ಹಮಧಿಕೋಪಿತನ್ತಿ, ತಾತ, ತವ ಹದಯಂ ಕುಸಲಂ ಅಧಿಸರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೇ ಪರೇಸಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇ ಸುಟ್ಠು ಬಾಳ್ಹಂ ಅಧಿಕೋಪಿತಂ ಕುಜ್ಝಾಪಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಮಾ ಮುಞ್ಚ, ಮಾ ಪತಿಟ್ಠಾಯತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಾತ, ಯದಾ ತೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಿತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಹತೋ ಸನ್ಧಿ ವಾ ಛಿನ್ನೋತಿ ಚೋರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ತದಾ ತೇ ಪರೇಸಂ ವಚನೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಕೋಪಿತಮ್ಪಿ ಹದಯಂ ಕೋಧವಸೇನ ಮಾ ಮುಞ್ಚ, ಅಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾ ದಣ್ಡಂ ಪಣೇಹಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಚೋರಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ಚೋರೋ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆನೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖೇನ ತಸ್ಸ ಚೋರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪವೇಣಿಯಾ ಠಪಿತದಣ್ಡವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಹಿ. ರಞ್ಞಾ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಕೋಧೇ ಹದಯಂ ಸೀತಲಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಹದಯಂ ನಿಬ್ಬುತಂ ಹೋತಿ ಮುದುಕಂ, ತದಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಫರುಸೇ ಹಿ ಚಿತ್ತೇ ಪಕ್ಕುಥಿತೇ ಉದಕೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಕಾರಣಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕೋಧಸಾ ಹೀತಿ, ತಾತ, ಕೋಧೇನ ಹಿ ಬಹೂನಿ ಫೀತಾನಿ ರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಕುಲಭಾವಂ ಗತಾನಿ ಮಹಾವಿನಾಸಮೇವ ಪತ್ತಾನೀತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ಖನ್ತಿವಾದಿಜಾತಕ- (ಜಾ. ೧.೪.೪೯ ಆದಯೋ) ನಾಳಿಕೇರರಾಜವತ್ಥುಸಹಸ್ಸಬಾಹುಅಜ್ಜುನವತ್ಥುಆದೀನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಮಾ, ತಾತ, ಇಸ್ಸರೋಮ್ಹೀತಿ, ಅನತ್ಥಾಯ ಪತಾರಯೀತಿ, ತಾತ, ‘‘ಅಹಂ ಪಥವಿಸ್ಸರೋ’’ತಿ ಮಾ ಮಹಾಜನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಅನತ್ಥಾಯ ಪತಾರಯಿ ಮಾ ಓತಾರಯಿ, ಯಥಾ ತಂ ಅನತ್ಥಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ, ಮಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾ ತೇ ಆಸೀತಿ, ತಾತ, ತವ ವಿಜಿತೇ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾನಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಕಾನಂ ವಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ದುಖುದ್ರಯೋ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿ ಮಾ ಆಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ವಿಜಿತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತವ ರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಯಥಾ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪೇತಲೋಮಹಂಸಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಾನುವಾದಾದಿಭಯೇಹಿ ನಿಬ್ಭಯಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ತಾತ, ಯೋ ರಾಜಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಮೇವ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಛನ್ದವಸೇನ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಕರೋತಿ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠಯಟ್ಠಿ ವಿಯ ಅನ್ಧೋ ನಿರಙ್ಕುಸೋ ವಿಯ ಚ ಚಣ್ಡಹತ್ಥೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇ ಭೋಗಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ ಅಘಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತತ್ಥೇವ ತೇ ವತ್ತಪದಾತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದಕ್ಖಸ್ಸುದಾನೀತಿ, ತಾತ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಸುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದಕ್ಖೋ ಅನಲಸೋ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಕರಣೇನ ಪುಞ್ಞಕರೋ ಸುರಾದಿಪರಿಹರಣೇನ. ಅಸೋಣ್ಡೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿನಾಸನೇನ ಅವಿನಾಸಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಸೀಲವಾಸ್ಸೂತಿ ಸೀಲವಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಭವ, ದಸಸು ರಾಜಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ. ದುಸ್ಸೀಲೋ ವಿನಿಪಾತಿಕೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ತಾನಂ ನಿರಯೇ ವಿನಿಪಾತೇನ್ತೋ ವಿನಿಪಾತಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ಕುಣ್ಡಲಿನೀಪಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋನ್ತೋ! ಅಮಚ್ಚಾ ಮಮ ಧೀತಾಯ ಕುಣ್ಡಲಿನಿಯಾ ಏವಂ ಕಥಯಮಾನಾಯ ಕೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೇನ, ದೇವಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಕುಣ್ಡಲಿನಿಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪಿತು ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀತಿ.

ಕುಣ್ಡಲಿನಿಪಞ್ಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಪುನ ರಾಜಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಜಮ್ಬುಕಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ದೂತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತೋ ತತ್ಥೇವ ಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಮಚ್ಚೋ ಜಮ್ಬುಕಪಣ್ಡಿತಂ ಕಞ್ಚನಭದ್ದಪೀಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪೀಠಂ ಸೀಸೇನಾದಾಯ ಆಗಚ್ಛಿ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಿತು ಅಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಞ್ಚನಪೀಠೇಯೇವ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೬. ‘‘ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಕೋಸಿಯಗೋತ್ತಂ, ಕುಣ್ಡಲಿನಿಂ ತಥೇವ ಚ;

ತ್ವಂ ದಾನಿ ವದೇಹಿ ಜಮ್ಬುಕ, ಬಲಾನಂ ಬಲಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಾತ, ಜಮ್ಬುಕ, ಅಹಂ ತವ ಭಾತರಂ ಕೋಸಿಯಗೋತ್ತಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರಂ ಭಗಿನಿಞ್ಚ ತೇ ಕುಣ್ಡಲಿನಿಂ ರಾಜಧಮ್ಮಂ ಅಪುಚ್ಛಿಂ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಕಥೇಸುಂ, ಯಥಾ ಪನ ತೇ ಪುಚ್ಛಿಂ, ತಥೇವ ಇದಾನಿ, ಪುತ್ತ ಜಮ್ಬುಕ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಂ ಮೇ ರಾಜಧಮ್ಮಞ್ಚ ಬಲಾನಂ ಉತ್ತಮಂ ಬಲಞ್ಚ ಕಥೇಹೀತಿ.

ಏವಂ ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಚ್ಛಿತನಿಯಾಮೇನ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಓಹಿತಸೋತೋ ಸುಣಾಹಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ –

೨೭. ‘‘ಬಲಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಲೋಕೇ, ಪುರಿಸಸ್ಮಿಂ ಮಹಗ್ಗತೇ;

ತತ್ಥ ಬಾಹುಬಲಂ ನಾಮ, ಚರಿಮಂ ವುಚ್ಚತೇ ಬಲಂ.

೨೮. ‘‘ಭೋಗಬಲಞ್ಚ ದೀಘಾವು, ದುತಿಯಂ ವುಚ್ಚತೇ ಬಲಂ;

ಅಮಚ್ಚಬಲಞ್ಚ ದೀಘಾವು, ತತಿಯಂ ವುಚ್ಚತೇ ಬಲಂ.

೨೯. ‘‘ಅಭಿಜಚ್ಚಬಲಞ್ಚೇವ, ತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಸಂಸಯಂ;

ಯಾನಿ ಚೇತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೩೦. ‘‘ತಂ ಬಲಾನಂ ಬಲಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ಅಗ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಬಲಂ;

ಪಞ್ಞಾಬಲೇನುಪತ್ಥದ್ಧೋ, ಅತ್ಥಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೩೧. ‘‘ಅಪಿ ಚೇ ಲಭತಿ ಮನ್ದೋ, ಫೀತಂ ಧರಣಿಮುತ್ತಮಂ;

ಅಕಾಮಸ್ಸ ಪಸಯ್ಹಂ ವಾ, ಅಞ್ಞೋ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ.

೩೨. ‘‘ಅಭಿಜಾತೋಪಿ ಚೇ ಹೋತಿ, ರಜ್ಜಂ ಲದ್ಧಾನ ಖತ್ತಿಯೋ;

ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಹಿ ಕಾಸಿಪತಿ, ಸಬ್ಬೇನಪಿ ನ ಜೀವತಿ.

೩೩. ‘‘ಪಞ್ಞಾವ ಸುತಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನೀ, ಪಞ್ಞಾ ಕಿತ್ತಿಸಿಲೋಕವಡ್ಢನೀ;

ಪಞ್ಞಾಸಹಿತೋ ನರೋ ಇಧ, ಅಪಿ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಾನಿ ವಿನ್ದತಿ.

೩೪. ‘‘ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಖೋ ಅಸುಸ್ಸೂಸಂ, ನ ಕೋಚಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ;

ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಅನಾಗಮ್ಮ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಂ ಅವಿನಿಬ್ಭುಜಂ.

೩೫. ‘‘ಯೋ ಚ ಧಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಞ್ಞೂ, ಕಾಲುಟ್ಠಾಯೀ ಅತನ್ದಿತೋ;

ಅನುಟ್ಠಹತಿ ಕಾಲೇನ, ಕಮ್ಮಫಲಂ ತಸ್ಸಿಜ್ಝತಿ.

೩೬. ‘‘ಅನಾಯತನಸೀಲಸ್ಸ, ಅನಾಯತನಸೇವಿನೋ;

ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿಯಕಾರಿಸ್ಸ, ಸಮ್ಮದತ್ಥೋ ವಿಪಚ್ಚತಿ.

೩೭. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಪಯುತ್ತಸ್ಸ, ತಥಾಯತನಸೇವಿನೋ;

ಅನಿಬ್ಬಿನ್ದಿಯಕಾರಿಸ್ಸ, ಸಮ್ಮದತ್ಥೋ ವಿಪಚ್ಚತಿ.

೩೮. ‘‘ಯೋಗಪ್ಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತಂ, ಸಮ್ಭತಸ್ಸಾನುರಕ್ಖಣಂ;

ತಾನಿ ತ್ವಂ ತಾತ ಸೇವಸ್ಸು, ಮಾ ಅಕಮ್ಮಾಯ ರನ್ಧಯಿ;

ಅಕಮ್ಮುನಾ ಹಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ನಳಾಗಾರಂವ ಸೀದತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಹಗ್ಗತೇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಮಹಜ್ಝಾಸಯೇ ಪುರಿಸೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಬಲಂ ಹೋತಿ. ಬಾಹುಬಲನ್ತಿ ಕಾಯಬಲಂ. ಚರಿಮನ್ತಿ ತಂ ಅತಿಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಲಾಮಕಮೇವ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅನ್ಧಬಾಲಭಾವೇನ. ಸಚೇ ಹಿ ಕಾಯಬಲಂ ಮಹನ್ತಂ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ, ವಾರಣಬಲತೋ ಲಟುಕಿಕಾಯ ಬಲಂ ಖುದ್ದಕಂ ಭವೇಯ್ಯ, ವಾರಣಬಲಂ ಪನ ಅನ್ಧಬಾಲಭಾವೇನ ಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ ಜಾತಂ, ಲಟುಕಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಕುಸಲತಾಯ ವಾರಣಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ‘‘ನ ಹೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಲೇನ ಕಿಚ್ಚಂ, ಬಲಞ್ಹಿ ಬಾಲಸ್ಸ ವಧಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ (ಜಾ. ೧.೫.೪೨) ಆಹರಿತಬ್ಬಂ.

ಭೋಗಬಲನ್ತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನವಸೇನ ಸಬ್ಬಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿ ಉಪಭೋಗಜಾತಂ ಭೋಗಬಲಂ ನಾಮ, ತಂ ಕಾಯಬಲತೋ ಮಹನ್ತತರಂ. ಅಮಚ್ಚಬಲನ್ತಿ ಅಭೇಜ್ಜಮನ್ತಸ್ಸ ಸೂರಸ್ಸ ಸುಹದಯಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾ, ತಂ ಬಲಂ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರತಾಯ ಪುರಿಮೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಮಹನ್ತತರಂ. ಅಭಿಜಚ್ಚಬಲನ್ತಿ ತೀಣಿ ಕುಲಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲವಸೇನ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿ, ತಂ ಇತರೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಮಹನ್ತತರಂ. ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏವ ಹಿ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಇತರೇತಿ. ಯಾನಿ ಚೇತಾನೀತಿ ಯಾನಿ ಚ ಏತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಬಲಾನಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಬಲಾನಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಚ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತೇನ ಹಿ ಬಲೇನ ಉಪತ್ಥದ್ಧೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅತ್ಥಂ ವಿನ್ದತಿ, ವುಡ್ಢಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತದತ್ಥಜೋತನತ್ಥಂ ‘‘ಪುಣ್ಣಂ ನದಿಂ ಯೇನ ಚ ಪೇಯ್ಯಮಾಹೂ’’ತಿ ಪುಣ್ಣನದೀಜಾತಕಞ್ಚ (ಜಾ. ೧.೨.೧೨೭ ಆದಯೋ) ಸಿರೀಕಾಳಕಣ್ಣಿಪಞ್ಹಂ ಪಞ್ಚಪಣ್ಡಿತಪಞ್ಹಞ್ಚ ಸತ್ತುಭಸ್ತಜಾತಕ- (ಜಾ. ೧.೭.೪೬ ಆದಯೋ) ಸಮ್ಭವಜಾತಕ- (ಜಾ. ೧.೧೬.೧೩೮ ಆದಯೋ) ಸರಭಙ್ಗಜಾತಕಾದೀನಿ (ಜಾ. ೨.೧೭.೫೦ ಆದಯೋ) ಚ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಮನ್ದೋತಿ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ ಬಾಲೋ. ಫೀತನ್ತಿ, ತಾತ, ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತರತನಪುಣ್ಣಂ ಚೇಪಿ ಉತ್ತಮಂ ಧರಣಿಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಸ್ಸೇವ ಪಸಯ್ಹಕಾರಂ ವಾ ಪನ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಮನ್ದೋ ಹಿ ಲದ್ಧಂ ಯಸಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ವಾ ಪನ ಪವೇಣಿಆಗತಮ್ಪಿ ರಜ್ಜಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತದತ್ಥಜೋತನತ್ಥಂ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಾದಞ್ಜಲೀ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೋಚತೀ’’ತಿ ಪಾದಞ್ಜಲೀಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೨.೧೯೪-೧೯೫) ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಲದ್ಧಾನಾತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ. ಸಬ್ಬೇನಪೀತಿ ತೇನ ಸಕಲೇನಪಿ ರಜ್ಜೇನ ನ ಜೀವತಿ, ಅನುಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ದುಗ್ಗತೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಅಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಞ್ಞಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುತನ್ತಿ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿ. ತಞ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾವ ವಿನಿಚ್ಛಿನತಿ. ಕಿತ್ತಿಸಿಲೋಕವಡ್ಢನೀತಿ ಕಿತ್ತಿಘೋಸಸ್ಸ ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ ವಡ್ಢನೀ. ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಾನಿ ವಿನ್ದತೀತಿ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ನಿಬ್ಭಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಂ –

‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ, ವಾನರಿನ್ದ ಯಥಾ ತವ’’. (ಜಾ. ೧.೧.೫೭);

ಅಲಮೇತೇಹಿ ಅಮ್ಬೇಹಿ, ಜಮ್ಬೂಹಿ ಪನಸೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೧೫) –

ಆದೀನಿ ಜಾತಕಾನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಪುಗ್ಗಲೇ ಅಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ಅಸ್ಸುಣನ್ತೋ. ಧಮ್ಮಟ್ಠನ್ತಿ ಸಭಾವಕಾರಣೇ ಠಿತಂ ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಅನಾಗಮ್ಮ ತಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ. ಅವಿನಿಬ್ಭುಜನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಅನೋಗಾಹನ್ತೋ ಅತೀರೇನ್ತೋ ನ ಕೋಚಿ ಪಞ್ಞಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ತಾತಾತಿ.

ಧಮ್ಮವಿಭಙ್ಗಞ್ಞೂತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಿಭಙ್ಗಕುಸಲೋ. ಕಾಲುಟ್ಠಾಯೀತಿ ವೀರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಕೋ. ಅನುಟ್ಠಹತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಂ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಸಮಿಜ್ಝತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ. ಅನಾಯತನಸೀಲಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಯತನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಾಭಯಸಸುಖಾನಂ ಅನಾಕರೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಂ, ತಂಸೀಲಸ್ಸ ತೇನ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಅನಾಯತನಭೂತಮೇವ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿಯಕಾರಿಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ, ತಾತ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಮಾ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೀಣಿ ಕುಲಗ್ಗಾನಿ ಚ ಛ ಕಾಮಸಗ್ಗಾನಿ ಚ ನ ಉಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ಅನಿಚ್ಚಭಾವನಾದಿವಸೇನ ಪಯುತ್ತಸ್ಸ. ತಥಾಯತನಸೇವಿನೋತಿ ತಥೇವ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವಮಾನಸ್ಸ. ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದೇತಿ.

ಯೋಗಪ್ಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಯೋಗೇ ಯುಞ್ಜಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಕಾರಣೇ ಪಯೋಗಕೋಟ್ಠಾಸಭೂತಂ ಪಞ್ಞಂ. ಸಮ್ಭತಸ್ಸಾತಿ ರಾಸಿಕತಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ಅನುರಕ್ಖಣಂ. ತಾನಿ ತ್ವನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ಮಯಾ ವುತ್ತಕಾರಣಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ತಾತ, ತ್ವಂ ಸೇವಸ್ಸು, ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ಓವಾದಂ ಹದಯೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಧನಂ ರಕ್ಖ. ಮಾ ಅಕಮ್ಮಾಯ ರನ್ಧಯೀತಿ ಅಯುತ್ತೇನ ಅಕಾರಣೇನ ಮಾ ರನ್ಧಯಿ, ತಂ ಧನಂ ಮಾ ಝಾಪಯಿ ಮಾ ನಾಸಯಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಕಮ್ಮುನಾ ಹೀತಿ ಅಯುತ್ತಕಮ್ಮಕರಣೇನ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಕಂ ಧನಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದುಗ್ಗತೋ. ನಳಾಗಾರಂವ ಸೀದತೀತಿ ಯಥಾ ನಳಾಗಾರಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜೀರಮಾನಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ ಪತತಿ, ಏವಂ ಅಕಾರಣೇನ ಧನಂ ನಾಸೇತ್ವಾ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ.

ಏವಮ್ಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ನೀಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ಆಹ –

೩೯. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರ ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಖತ್ತಿಯ;