೧೦. ದಸಕನಿಪಾತೋ

[೪೩೯] ೧. ಚತುದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಚತುದ್ವಾರಮಿದಂ ನಗರನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ನವಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮಜಾತಕೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧ ಪನ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚತಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಆಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಸೋ ಪನ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ. ಅಥ ನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ಮಾತಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೀ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತಯಾ ದುಲ್ಲಭಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲದ್ಧಂ, ದಾನಂ ದೇಹಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಹಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ. ಅಮ್ಮ, ನ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಾದೀಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಮಾ ಮಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಚುತ್ಥ, ಅಹಂ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏವಂ ವದನ್ತಮ್ಪಿ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಣ್ಣಮುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಮಾತಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಮಹಾಉಪೋಸಥದಿವಸೋ, ಅಜ್ಜ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಹಿ, ಅಹಂ ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಧನಲೋಭೇನ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಯಥಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಪದಂ ಕಣ್ಣಂ ನ ಪಹರತಿ, ತಥಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ.

ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಧಮ್ಮಕಥಿಕತ್ಥೇರಂ ಆದಾಯ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಾಗುಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೀ ತಂ ಏಕಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಕೇನ ನ ಆನೀತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುತಂ, ತಂ ತಾವ ಮೇ ದೇಥ, ಪಚ್ಛಾ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಿವ, ತಾತ, ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಗಹೇತ್ವಾವ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವೀಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನಾವಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ನಾವಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ನಾವಾಯ ವೋಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ‘‘ತ್ವಂ ತಾತ, ಏಕಪುತ್ತಕೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಧನಮ್ಪಿ ಬಹು, ಸಮುದ್ದೋ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ಮಾ ಗಮೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೇವ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಂ ನಿವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಂ, ತಾತ, ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತರಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತೋ ಹತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ.

ನಾವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸಲಾಕಾ ಕರಿಯಮಾನಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸೇವ ಹತ್ಥೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಉಳುಮ್ಪಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹೂ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ತಂ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿಂಸು. ತಾವದೇವ ನಾವಾ ಜವೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಸೋಪಿ ಉಳುಮ್ಪೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ದೀಪಕಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥ ಫಲಿಕವಿಮಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಿಯೋ ಅದ್ದಸ. ತಾ ಸತ್ತಾಹಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಸತ್ತಾಹಂ ಸುಖಂ. ಸೋ ತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾಹಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿ. ಅಥ ನಂ ತಾ ದುಕ್ಖಾನುಭವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಯಾವ ಮಯಂ ಆಗಚ್ಛಾಮ, ತಾವ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನೋ ಇಧೇವ ವಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಫಲಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಪರಂ ದೀಪಕಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ರಜತವಿಮಾನೇ ಅಟ್ಠ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದೀಪಕೇ ಮಣಿವಿಮಾನೇ ಸೋಳಸ, ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದೀಪಕೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವೇಮಾನಿಕಪೇತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ತಾಸಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಗತಕಾಲೇ ಪುನ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚತುದ್ವಾರಂ ನಗರಂ ಅದ್ದಸ. ಉಸ್ಸದನಿರಯೋ ಕಿರೇಸ, ಬಹೂನಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಕರಣಾನುಭವನಟ್ಠಾನಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತನಗರಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ.

ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥಸ್ಸ ತಂ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಉರೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಬನ್ಧನಂ ಉರಚ್ಛದಪಸಾಧನಂ ಹುತ್ವಾ ಸೀಸತೋ ಗಲನ್ತಂ ಲೋಹಿತಂ ಲೋಹಿತಚನ್ದನವಿಲೇಪನಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪರಿದೇವನಸದ್ದೋ ಮಧುರಸರೋ ಗೀತಸದ್ದೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಚಿರಂ ತಯಾ ಪದುಮಂ ಧಾರಿತಂ, ದೇಹಿ ಮೇ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ನಯಿದಂ ಪದುಮಂ, ಖುರಚಕ್ಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಅದಾತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ವದಸೀ’’ತಿ. ನೇರಯಿಕಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಮಂ ಖೀಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮಯಾ ವಿಯ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಆಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಖುರಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಏಹಿ ಭೋ, ಗಣ್ಹ ಇಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಖಿಪಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪಿಸಮಾನಂ ಭಸ್ಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ತಸ್ಸ ಖುರಚಕ್ಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತವ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಗಣ್ಹ, ತವ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಿದೇವಿ, ಇತರೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಸ್ಸದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ ದೇವರಾಜ, ಇದಂ ಮಂ ಚಕ್ಕಂ ಸಣ್ಹಕರಣಿಯಂ ವಿಯ ತಿಲಾನಿ ಪಿಸಮಾನಂ ಓತರತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಪಾಪಂ ಪಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧. ‘‘ಚತುದ್ವಾರಮಿದಂ ನಗರಂ, ಆಯಸಂ ದಳ್ಹಪಾಕಾರಂ;

ಓರುದ್ಧಪಟಿರುದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ.

೨. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಅಪಿಹಿತಾ ದ್ವಾರಾ, ಓರುದ್ಧೋಸ್ಮಿ ಯಥಾ ದಿಜೋ;

ಕಿಮಾಧಿಕರಣಂ ಯಕ್ಖ, ಚಕ್ಕಾಭಿನಿಹತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ದಳ್ಹಪಾಕಾರನ್ತಿ ಥಿರಪಾಕಾರಂ. ‘‘ದಳ್ಹತೋರಣ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಥಿರದ್ವಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓರುದ್ಧಪಟಿರುದ್ಧೋಸ್ಮೀತಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಪಾಕಾರೇನ ರುದ್ಧೋ, ಪಲಾಯನಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತನ್ತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ. ಅಪಿಹಿತಾತಿ ಥಕಿತಾ. ಯಥಾ ದಿಜೋತಿ ಪಞ್ಜರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಕುಣೋ ವಿಯ. ಕಿಮಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಕಿಂ ಕಾರಣಂ. ಚಕ್ಕಾಭಿನಿಹತೋತಿ ಚಕ್ಕೇನ ಅಭಿನಿಹತೋ.

ಅಥಸ್ಸ ದೇವರಾಜಾ ಕಾರಣಂ ಕಥೇತುಂ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩. ‘‘ಲದ್ಧಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅತಿರೇಕಾನಿ ವೀಸತಿ;

ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ ಞಾತೀನಂ, ವಚನಂ ಸಮ್ಮ ನಾಕರಿ.

೪. ‘‘ಲಙ್ಘಿಂ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ, ಸಾಗರಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕಂ;

ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾ, ಅಟ್ಠಾಹಿಪಿ ಚ ಸೋಳಸ.

೫. ‘‘ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ;

ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ.

೬. ‘‘ಉಪರಿವಿಸಾಲಾ ದುಪ್ಪೂರಾ, ಇಚ್ಛಾ ವಿಸಟಗಾಮಿನೀ;

ಯೇ ಚ ತಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ.

೭. ‘‘ಬಹುಭಣ್ಡಂ ಅವಹಾಯ, ಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿಯ;

ಯೇಸಞ್ಚೇತಂ ಅಸಙ್ಖಾತಂ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ.

೮. ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಸಮೇಕ್ಖೇ ವಿಪುಲಞ್ಚ ಭೋಗಂ, ಇಚ್ಛಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ;

ಕರೇಯ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ, ತಂ ತಾದಿಸಂ ನಾತಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಲದ್ಧಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅತಿರೇಕಾನಿ ವೀಸತೀತಿ ತ್ವಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಾ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ. ನಾಕರೀತಿ ತೇನ ಧನೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸಮುದ್ದೇ ಆದೀನವಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಾತುಯಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ ಞಾತೀನಂ ವಚನಂ ನ ಕರೋಸಿ, ಸೋತಾಪನ್ನಂ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವಾಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಲಙ್ಘಿನ್ತಿ ನಾವಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘನಸಮತ್ಥಂ. ಪಕ್ಖನ್ದೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದೋಸಿ. ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕನ್ತಿ ಮನ್ದಸಿದ್ಧಿಂ ವಿನಾಸಬಹುಲಂ. ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಥ ನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾಯ ನಾವಾಯ ಫಲಕಂ ದತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಖಿತ್ತೋಪಿ ತ್ವಂ ಮಾತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಫಲಿಕವಿಮಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಲಭಿತ್ವಾ ತತೋ ರಜತವಿಮಾನೇ ಅಟ್ಠ, ಮಣಿವಿಮಾನೇ ಸೋಳಸ, ಕನಕವಿಮಾನೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಅಧಿಗತೋಸೀತಿ. ಅತಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋತಿ ಅಥ ತ್ವಂ ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ‘‘ಅತ್ರ ಉತ್ತರಿತರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಅತಿಕ್ಕಮನಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅತಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅತಿಚ್ಛೋ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಖೀಣತ್ತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪೇತನಗರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತುಪಹಾರದಾನಅಕುಸಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇದಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋಸಿ. ‘‘ಅತ್ರಿಚ್ಛ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ರ ಅತ್ರ ಇಚ್ಛಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅತ್ರಿಚ್ಛಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಮತೀತಿ ತಸ್ಸ ತೇ ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಿಸಮಾನಂ ಇದಾನಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಮತ್ಥಕೇ ಭಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯೇ ಚ ತಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇಸಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಉಪರೂಪರಿ ವಿಸಾಲಾ ಹೋತಿ, ಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಚ ದುಪ್ಪೂರಾ, ರೂಪಾದೀಸು ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛನಇಚ್ಛಾಯ ವಿಸಟಗಾಮಿನೀ, ತಂ ಏವರೂಪಂ ತಣ್ಹಂ ಯೇ ಚ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ. ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋತಿ ತೇ ಏವಂ ಪಚ್ಚನ್ತಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಧಾರೇನ್ತಿ. ಬಹುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಬಹುಧನಂ ಓಹಾಯ. ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕಂ ಸಮುದ್ದಮಗ್ಗಂ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಯೇಸಞ್ಚೇತಂ ಅಸಙ್ಖಾತಂ ಅವೀಮಂಸಿತಂ, ತೇ ಯಥಾ ತ್ವಂ ತಥೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಧನಂ ಪಹಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಕಮ್ಮಂ ಸಮೇಕ್ಖೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸದೋಸಂ ನು ಖೋ, ನಿದ್ದೋಸ’’ನ್ತಿ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖೇಯ್ಯ. ವಿಪುಲಞ್ಚ ಭೋಗನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಂ ಧನರಾಸಿಮ್ಪಿ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯ. ನಾತಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ತಾದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ನ ಅತಿವತ್ತೇಯ್ಯ ನಾವತ್ಥರೇಯ್ಯ. ‘‘ನಾತಿವತ್ತೇತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನಾವತ್ಥರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ತಥತೋ ಞಾತಂ, ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಚ್ಚನಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯. ‘‘ಕೀವಚಿರಂ ನು ಮೇ ಯಕ್ಖ, ಚಕ್ಕಂ ಸಿರಸಿ ಠಸ್ಸತಿ;

ಕತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦. ‘‘ಅತಿಸರೋ ಪಚ್ಚಸರೋ, ಮಿತ್ತವಿನ್ದ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ;

ಚಕ್ಕಂ ತೇ ಸಿರಸಿ ಮಾವಿದ್ಧಂ, ನ ತಂ ಜೀವಂ ಪಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತಿಸರೋತಿ ಅತಿಸರೀತಿಪಿ ಅತಿಸರೋ, ಅತಿಸರಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ಅತಿಸರೋ. ಪಚ್ಚಸರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಮ್ಮ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕ, ಸುಣೋಹಿ ಮೇ ವಚನಂ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಅತಿದಾರುಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅತಿಸರೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ವಿಪಾಕೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಂ ಸರಿಸ್ಸಸಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತಿಸರೋ. ತೇನ ತೇ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಿರಸಿಮಾವಿದ್ಧನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಆವಿದ್ಧಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಚಕ್ಕಮಿವ ಭಮತಿ. ನ ತಂ ಜೀವಂ ಪಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ತಂ ತ್ವಂ ಯಾವ ತೇ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ನ ಖೀಯತಿ, ತಾವ ಜೀವಮಾನೋ ನ ಪಮೋಕ್ಖಸಿ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ಪನ ಖೀಣೇ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ.

ಇದಂ ವತ್ವಾ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ, ಇತರೋಪಿ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಅಯಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ದೇವರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಚತುದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೪೪೦] ೨. ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಣ್ಹೋ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಜಙ್ಘವಿಹಾರಂ ಅನುಚಙ್ಕಮಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಭಗವತೋ ಸಿತಸ್ಸ ಪಾತುಕಮ್ಮಾಯ, ನ ಅಹೇತು ತಥಾಗತಾ ಸಿತಂ ಪಾತುಕರೋನ್ತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಆನನ್ದ, ಕಣ್ಹೋ ನಾಮ ಇಸಿ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೇ ವಿಹಾಸಿ ಝಾಯೀ ಝಾನರತೋ, ತಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಕಮ್ಪೀ’’ತಿ ಸಿತಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೇನ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇನ ಅಪುತ್ತಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥಿತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕಾಳವಣ್ಣತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಕಣ್ಹಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಣಿಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಅನುರೂಪೇನ ದಾರೇನ ಸಂಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರತನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ವರಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝಗತೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಅಸುಕೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಞಾತೀಹಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯೇಹಿ ಇಮಂ ಧನಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ತೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಧನಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏಕೋಪಿ ಇದಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಧನಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತುಂ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವೇರಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ಹಿ ಅಸಾರಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ದಾನಂ ಸಾರೋ, ಬಹುರೋಗಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ಅಸಾರಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸಾರೋ, ಅನಿಚ್ಚಾಭಿಭೂತಭಾವೇನ ಅಸಾರಸ್ಸ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯೋಗೋ ಸಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಾರೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಸಾರಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ದಿವಸಾ ಧನಂ ಅಪರಿಕ್ಖೀಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಧನೇನ, ಯಾವ ಮಂ ಜರಾ ನಾಭಿಭವತಿ, ತಾವದೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಸಬ್ಬದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮೇ, ಹರನ್ತೂ’’ತಿ ಅಸುಚಿಂ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನತ್ಥಾಯ ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಇನ್ದವಾರುಣೀರುಕ್ಖಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸೇವ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ವಿಹಾಸಿ. ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಹಾಯ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಅಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ ನೇಸಜ್ಜಿಕೋ. ಸಚೇ ನಿಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ, ಭೂಮಿಯಂಯೇವ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ದನ್ತಮೂಸಲಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅನಗ್ಗಿಪಕ್ಕಮೇವ ಖಾದತಿ, ಥುಸಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಖಾದತಿ, ಏಕದಿವಸಂ ಏಕವಾರಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏಕಾಸನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಖಮಾಯ ಪಥವೀಆಪತೇಜವಾಯುಸಮೋ ಹುತ್ವಾ ಏತೇ ಏತ್ತಕೇ ಧುತಙ್ಗಗುಣೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಸತಿ, ಫಲಾಫಲತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಫಲಿತಕಾಲೇ ಫಲಂ ಖಾದತಿ, ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲೇ ಪುಪ್ಫಂ ಖಾದತಿ, ಸಪತ್ತಕಾಲೇ ಪತ್ತಾನಿ ಖಾದತಿ, ನಿಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಪಟಿಕಂ ಖಾದತಿ. ಏವಂ ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಚಿರಂ ವಸತಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಕ್ಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪನ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಸಂಹರತಿ, ತೇಸುಪಿ ಮನಾಪಾಮನಾಪಂ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಂ ಕಿರ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ವಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಮಹಾನುಭಾವಸತ್ತೇ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸೀಲತೇಜೇನ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಸನ್ತಂ ಕಣ್ಹಂ ಇಸಿಂ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ ಉಚ್ಚಿನನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಇಸಿ ಘೋರತಪೋ ಪರಮಜಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ಸುಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ವರೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಇಮಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಂ ಧುವಫಲಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮಹನ್ತೇನಾನುಭಾವೇನ ಸೀಘಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅವಣ್ಣೇ ಕಥಿತೇ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧. ‘‘ಕಣ್ಹೋ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಕಣ್ಹಂ ಭುಞ್ಜತಿ ಭೋಜನಂ;

ಕಣ್ಹೇ ಭೂಮಿಪದೇಸಸ್ಮಿಂ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಮನಸೋ ಪಿಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಣ್ಹೋತಿ ಕಾಳವಣ್ಣೋ. ಭೋಜನನ್ತಿ ರುಕ್ಖಫಲಭೋಜನಂ.

ಕಣ್ಹೋ ಇಸಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨. ‘‘ನ ಕಣ್ಹೋ ತಚಸಾ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಸಾರೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ಯಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಸ ವೇ ಕಣ್ಹೋ ಸುಜಮ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಚಸಾತಿ ತಚೇನ ಕಣ್ಹೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋಸಾರೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಾರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸ ವೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋಪಿ ಕಾಳಕೋವ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಕಣ್ಹಭಾವಕರಾನಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಾನಿ ಏಕವಿಧಾದಿಭೇದೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಾದಯೋ ಗುಣೇ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಮುದಿತೋ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವರೇನ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩. ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸುಲಪಿತೇ, ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ;

ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ತಯಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ ಸುಲಪಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುಲಪಿತೇ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ಯಂ ವರಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ, ತಂ ದಮ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಅವಣ್ಣೇ ಕಥಿತೇ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ನೋತಿ ಮಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಛವಿವಣ್ಣಞ್ಚ ಭೋಜನಞ್ಚ ವಸನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಗರಹಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕುದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ವರಂ ದೇತಿ, ಮಂ ಖೋ ಪನೇಸ ‘ಸಕ್ಕಿಸ್ಸರಿಯಬ್ರಹ್ಮಿಸ್ಸರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತೀ’ತಿಪಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತತ್ರಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಂ ಮಯ್ಹಂ ಪರೇಸು ಕೋಧೋ ವಾ ದೋಸೋ ವಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತು, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಲೋಭೋ ವಾ ಪರೇಸು ಸಿನೇಹೋ ವಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತು, ಮಜ್ಝತ್ತೋವ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇಮೇ ಮಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ವರೇ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ವರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪. ‘‘ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ಸುನಿಕ್ಕೋಧಂ ಸುನಿದ್ದೋಸಂ, ನಿಲ್ಲೋಭಂ ವುತ್ತಿಮತ್ತನೋ;

ನಿಸ್ನೇಹಮಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ಏತೇ ಮೇ ಚತುರೋ ವರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕಾತಿ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ಸುನಿಕ್ಕೋಧನ್ತಿ ಅಕುಜ್ಝನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ನಿಕ್ಕೋಧಂ. ಸುನಿದ್ದೋಸನ್ತಿ ಅದುಸ್ಸನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ನಿದ್ದೋಸಂ. ನಿಲ್ಲೋಭನ್ತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ನಿಲ್ಲೋಭಂ. ವುತ್ತಿಮತ್ತನೋತಿ ಏವರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಿಂ. ನಿಸ್ನೇಹನ್ತಿ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀಸು ವಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಧನಧಞ್ಞಾದೀಸು ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಸುಪಿ ನಿಸ್ನೇಹಂ ಅಪಗತಲೋಭಂ. ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಿಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ. ಏತೇ ಮೇ ಚತುರೋ ವರೇತಿ ಏತೇ ನಿಕ್ಕೋಧಾದಿಕೇ ಚತುರೋ ಮಯ್ಹಂ ವರೇ ದೇಹೀತಿ.

ಕಿಂ ಪನೇಸ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಯಥಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವರೇನ ಕೋಧಾದಯೋ ಹನಿತು’’ನ್ತಿ. ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಕ್ಕೇ ಖೋ ಪನ ವರಂ ದೇನ್ತೇ ನ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ವಚನಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಚ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಿ. ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತೋ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅತಿವಿಯ ಅನವಜ್ಜೇ ವರೇ ಗಣ್ಹಿ, ಏತೇಸು ವರೇಸು ಗುಣದೋಸಂ ಏತಮೇವ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫. ‘‘ಕಿಂನು ಕೋಧೇ ವಾ ದೋಸೇ ವಾ, ಲೋಭೇ ಸ್ನೇಹೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಆದೀನವಂ ತ್ವಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಕೋಧೇ ದೋಸೇ ಲೋಭೇ ಸ್ನೇಹೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ತಾವ ಮೇ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಕ್ಖಾಹಿ, ನ ಹಿ ಮಯಂ ಏತ್ಥ ಆದೀನವಂ ಜಾನಾಮಾತಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೬. ‘‘ಅಪ್ಪೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹು ಹೋತಿ, ವಡ್ಢತೇ ಸೋ ಅಖನ್ತಿಜೋ;

ಆಸಙ್ಗೀ ಬಹುಪಾಯಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಧಂ ನ ರೋಚಯೇ.

೧೭. ‘‘ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಫರುಸಾ ವಾಚಾ, ಪರಾಮಾಸೋ ಅನನ್ತರಾ;

ತತೋ ಪಾಣಿ ತತೋ ದಣ್ಡೋ, ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪರಮಾ ಗತಿ;

ದೋಸೋ ಕೋಧಸಮುಟ್ಠಾನೋ, ತಸ್ಮಾ ದೋಸಂ ನ ರೋಚಯೇ.

೧೮. ‘‘ಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾ, ನಿಕತೀ ವಞ್ಚನಾನಿ ಚ;

ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಂ ನ ರೋಚಯೇ.

೧೯. ‘‘ಸ್ನೇಹಸಙ್ಗಥಿತಾ ಗನ್ಥಾ, ಸೇನ್ತಿ ಮನೋಮಯಾ ಪುಥೂ;

ತೇ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ನೇಹಂ ನ ರೋಚಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಖನ್ತಿಜೋತಿ ಸೋ ಅನಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕಸ್ಸ ಅಖನ್ತಿತೋ ಜಾತೋ ಕೋಧೋ ಪಠಮಂ ಪರಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಬಹು ಹೋತಿ ಅಪರಾಪರಂ ವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನಭಾವೋ ಖನ್ತಿವಾದೀಜಾತಕೇನ (ಜಾ. ೧.೪.೪೯ ಆದಯೋ) ಚೇವ ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕೇನ (ಜಾ. ೧.೫.೪೪ ಆದಯೋ) ಚ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬೋ. ಅಪಿಚ ತಿಸ್ಸಾಮಚ್ಚಸ್ಸಪೇತ್ಥ ಭರಿಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಸಪರಿಜನಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾರಿತವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಆಸಙ್ಗೀತಿ ಆಸಙ್ಗಕರಣೋ. ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಆಸತ್ತಂ ಲಗ್ಗಿತಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ದೇತಿ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸನಾದೀನಿ ಕಾರೇತಿ. ಬಹುಪಾಯಾಸೋತಿ ಬಹುನಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಪಾಯಾಸೇನ ಕಿಲಮಥೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಕೋಧವಸೇನ ಅರಿಯಾದೀಸು ಕತವೀತಿಕ್ಕಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ವಧಬನ್ಧವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದೀನಿ ಚೇವ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕರಣಾದೀನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ ಕೋಧೋ ಬಹುಪಾಯಾಸೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಸ ಏವಂ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಧಂ ನ ರೋಚೇಮಿ.

ದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೇನ ಕೋಧೇನ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇನ ದೋಸೇನ ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಅರೇ, ದಾಸ, ಪೇಸ್ಸಾ’’ತಿ ಫರುಸವಾಚಾ ನಿಚ್ಛರತಿ, ವಾಚಾಯ ಅನನ್ತರಾ ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನವಸೇನ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸೋ, ತತೋ ಅನನ್ತರಾ ಉಪಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪಾಣಿ ಪವತ್ತತಿ, ತತೋ ದಣ್ಡೋ, ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ಏಕತೋಧಾರಉಭತೋಧಾರಸ್ಸ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪರಮಾ ಗತಿ, ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಾ ಸತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯದಾ ಹಿ ಸತ್ಥೇನ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತೇನೇವ ಸತ್ಥೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ತದಾ ದೋಸೋ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ದೋಸೋ ಕೋಧಸಮುಟ್ಠಾನೋತಿ ಯಥಾ ಅನಮ್ಬಿಲಂ ತಕ್ಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಂ ವಾ ಪರಿಣಾಮವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಏಕಜಾತಿಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಅನಮ್ಬಿಲನ್ತಿ ನಾನಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ ಪರಿಣಮಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ದೋಸೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಅಕುಸಲಮೂಲತ್ತೇನ ಏಕಜಾತಿಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಕೋಧೋ ದೋಸೋತಿ ನಾನಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಅನಮ್ಬಿಲತೋ ಅಮ್ಬಿಲಂ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಕೋಧತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಕೋಧಸಮುಟ್ಠಾನೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅನೇಕಾದೀನವೋ ದೋಸೋ, ತಸ್ಮಾ ದೋಸಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇಮಿ.

ಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾತಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸೇವ ಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನಾನಿ ಚ ಆವುಧಂ ಸರೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಾಹಸಾಕಾರಾ ಚ. ನಿಕತೀ ವಞ್ಚನಾನಿ ಚಾತಿ ಪತಿರೂಪಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಹರಣಂ ನಿಕತಿ ನಾಮ, ಸಾ ಅಸುವಣ್ಣಮೇವ ‘‘ಸುವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಕೂಟಕಹಾಪಣಂ ‘‘ಕಹಾಪಣೋ’’ತಿ ದತ್ವಾ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಪಟಿಭಾನವಸೇನ ಪನ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣಂ ವಞ್ಚನಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸೇವಂ ಪವತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ – ಏಕೋ ಕಿರ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ಗಾಮಿಕಪುರಿಸೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಸಸಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಓತರಿ. ಅಥೇಕೋ ಧುತ್ತೋ ತಂ ಸಸಕಂ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಓತಿಣ್ಣೋ. ಇತರೋ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಸಸಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇಸಿ. ತಮೇನಂ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಭೋ ವಿಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಠಾನೇ ಸಸಕೋ ಠಪಿತೋ, ತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಸಸಕಾ ನಾಮ ನದೀತೀರೇ ಠಪಿತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ಪಸ್ಸ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಸಸಕಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾವ ನ್ಹಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನತಾಯ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಏಕಕಹಾಪಣೇನ ಮಿಗಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ದತ್ವಾ ದ್ವಿಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕಸ್ಸ ಮಿಗಸ್ಸ ಗಹಿತವತ್ಥುಪೇತ್ಥ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಸಕ್ಕ, ಇಮೇ ಆಲೋಪಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಲೋಭಸಭಾವೇಸು ಲೋಭಾಭಿಭೂತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅಲುದ್ಧಾ ಏವರೂಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಲೋಭೋ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇಮಿ.

ಸ್ನೇಹಸಙ್ಗಥಿತಾ ಗನ್ಥಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅಲ್ಲೀಯನಲಕ್ಖಣೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ಸಙ್ಗಥಿತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಾದವಸೇನ ಘಟಿತಾ ಸುತ್ತೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಬದ್ಧಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥಾ. ಸೇನ್ತಿ ಮನೋಮಯಾ ಪುಥೂತಿ ತೇ ಪುಥೂಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಾನಿ ಆಭರಣಾದೀನಿ ವಿಯ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥಾ ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೇನ್ತಿ ಅನುಸೇನ್ತಿ. ತೇ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವಂ ಅನುಸಯಿತಾ ಬಲವತಾಪಂ ಜನೇನ್ತಾ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತಿ ಅತಿಕಿಲಮೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪನೇ ‘‘ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೭೭೩) ಗಾಥಾಯ ವತ್ಥು, ‘‘ಪಿಯಜಾತಿಕಾ ಹಿ ಗಹಪತಿ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಪಿಯಪ್ಪಭುತಿಕಾ’’ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೩), ‘‘ಪಿಯತೋ ಜಾಯತೀ ಸೋಕೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಧ. ಪ. ೨೧೨) ಸುತ್ತಾನಿ ಚ ಆಹರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಅಪಿಚ ಮಙ್ಗಲಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದಾರಕೇ ದತ್ವಾ ಬಲವಸೋಕೇನ ಹದಯಂ ಫಲಿ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ. ಏವಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀನಂ ಮಹಾಸತ್ತಾನಂ ಪೇಮಂ ಉಪತಾಪಂ ಕರೋತಿಯೇವ. ಅಯಂ ಸ್ನೇಹೇ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ನೇಹಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇಮೀತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತ ತಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಹಾ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಸಾಧುಕಂ ಕಥಿತಾ, ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠೋಸ್ಮಿ ತೇ, ಅಪರಮ್ಪಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦. ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸುಲಪಿತೇ, ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ;

ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ.

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಮಾಹ –

೨೧. ‘‘ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ಅರಞ್ಞೇ ಮೇ ವಿಹರತೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಏಕವಿಹಾರಿನೋ;

ಆಬಾಧಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಭುಸಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಭುಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮೇ ತಪೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತೋ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನ ಆಮಿಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಪೋಕಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸನ್ನೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ವರಂ ದದಮಾನೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨. ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸುಲಪಿತೇ, ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ;

ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ವರಗ್ಗಹಣಾಪದೇಸೇನ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೨೩. ‘‘ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ನ ಮನೋ ವಾ ಸರೀರಂ ವಾ, ಮಂ-ಕತೇ ಸಕ್ಕ ಕಸ್ಸಚಿ;

ಕದಾಚಿ ಉಪಹಞ್ಞೇಥ, ಏತಂ ಸಕ್ಕ ವರಂ ವರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮನೋ ವಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಂ ವಾ. ಸರೀರಂ ವಾತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ವಾ, ವಚೀದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಂ-ಕತೇತಿ ಮಮ ಕಾರಣಾ. ಉಪಹಞ್ಞೇಥಾತಿ ಉಪಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಸ್ಸ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಕ್ಕ ದೇವರಾಜ, ಮಮ ಕಾರಣಾ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಮ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ಇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮದ್ವಾರಂ ನ ಉಪಹಞ್ಞೇಥ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಛಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಗಣ್ಹಿ, ಜಾನಾತಿ ಚೇಸ ‘‘ಸರೀರಂ ನಾಮ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ, ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಕ್ಕೇನ ಅಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವೋ ಅಸಕ್ಕಾಯತ್ತೋವ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮೇ ವರೇ ಗಣ್ಹಿ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಧುವಫಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅರೋಗಾ ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಆನನ್ದ, ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾ ನಿವುತ್ಥಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಚೇಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೪೪೧] ೩. ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

೨೪-೩೮. ಯೋ ಕೋಪನೇಯ್ಯೋತಿ ಇದಂ ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕಂ ಪುಣ್ಣಕಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೪೪೨] ೪. ಸಙ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಸಪರಿಜನೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಸ್ವಾತನಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಪನ ದದಮಾನೋ ಉಪಾಹನದಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ದಸಬಲಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಉಪಾಹನಸಙ್ಘಾಟೋ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೋ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕೋ, ಸೇಸಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಸತಗ್ಘನಕೋ. ಇತಿ ಸೋ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಉಳಾರಂ ತೇ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ, ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಹಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕಂ ಉಪಾಹನಸಙ್ಘಾಟಂ ದತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಭಿನ್ನಾಯ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಪಿ ಉಪಾಹನದಾನನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪರಿಕ್ಖಾರದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸ ತೇ ಉಪಾಹನದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಅಯಂ ಬಾರಾಣಸೀ ಮೋಳಿನೀ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಮೋಳಿನಿನಗರೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಪಹೂತವಿತ್ತುಪಕರಣೋ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಸುವಣ್ಣರಜತೋ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ನಗರಮಜ್ಝೇ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಚಾತಿ ಛಸು ಠಾನೇಸು ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾನಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಗೇಹೇ ಧನೇ ಖೀಣೇ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇಯೇವ ಧನೇ ನಾವಾಯ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ನಾವಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಮೇ ದಾನಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪರಿವುತೋ ಛತ್ತಂ ಆದಾಯ ಉಪಾಹನಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ಪಟ್ಟನಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನೇ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಂ ಧನಾಹರಣತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಧನಂ ಆಹರಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಅಸ್ಸ ಸಮುದ್ದೇ ಅನ್ತರಾಯೋ, ನೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಛತ್ತಞ್ಚ ಉಪಾಹನಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ ದತ್ವಾ ಉಪಾಹನದಾನನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಮುದ್ದೇ ಭಿನ್ನಾಯ ನಾವಾಯ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಚಣ್ಡವಾತಾತಪೇ ಅಙ್ಗಾರಸನ್ಥರಸದಿಸಂ ಉಣ್ಹವಾಲುಕಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛಿ.

ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಮೇ ಆಗತಂ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ದಾನಬೀಜಂ ರೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವೇಗೇನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಥೋಕಂ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾಲುಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವಾಸಿತಪರಿಸ್ಸಾವಿತೇನ ಉದಕೇನ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗನ್ಧತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಾಹನಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಗನ್ಧತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರುಯ್ಹ ಛತ್ತಂ ಮತ್ಥಕೇ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಸಾದಸಂವಡ್ಢನತ್ಥಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವಸ್ಸ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾದನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಟ್ಟನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ನಾವಾ ವಿವರಂ ಅದಾಸಿ, ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಮಹಾಜನೋ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವತಾ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಖರಚುಣ್ಣಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೂಪಕಯಟ್ಠಿಮತ್ಥಕಂ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಇಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಗರ’’ನ್ತಿ ದಿಸಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಪರಿಪನ್ಥತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತಿ. ಮಹಾಜನೋ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮುದ್ದಂ ತರಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸ ತರನ್ತಸ್ಸೇವ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಜಾತೋ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಲೋಣೋದಕೇನ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಅಹೋಸಿಯೇವ.

ತದಾ ಪನ ಚತೂಹಿ ಲೋಕಪಾಲೇಹಿ ಮಣಿಮೇಖಲಾ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಮುದ್ದೇ ನಾವಾಯ ಭಿನ್ನಾಯ ತಿಸರಣಗತಾ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಾ ಮಾತಾಪಿತುಪಟ್ಠಾಕಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಸಮುದ್ದೇ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಸತ್ತಾಹಮನುಭವಿತ್ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸೀಲಾಚಾರಸಂಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತಸ್ಸ, ಸಚೇ ಸೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ ಅತಿವಿಯ ಗಾರಯ್ಹಾ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಹದಯಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಾತವೇಗೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತ್ವಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರೋ, ಇದಂ ದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪನೇಹಿ ತವ ಭತ್ತಂ, ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗತೋ ದೇವತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಸದ್ದಮೇವ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಕತಿಸುಖುಮಾಲೋ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ದುಕ್ಖಿತೋ ಮರಣಭಯೇನ ವಿಲಪತಿ ಮಞ್ಞೇ, ಅಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೯. ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಸುತಧಮ್ಮೋಸಿ ಸಙ್ಖ, ದಿಟ್ಠಾ ತಯಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ;

ಅಥಕ್ಖಣೇ ದಸ್ಸಯಸೇ ವಿಲಾಪಂ, ಅಞ್ಞೋ ನು ಕೋ ತೇ ಪಟಿಮನ್ತಕೋ ಮಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುತಧಮ್ಮೋಸೀತಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ತಯಾ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತೋ ಅಸಿ. ದಿಟ್ಠಾ ತಯಾತಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೇ ದೇನ್ತೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ತಯಾ ದಿಟ್ಠಾ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ತೇ ನ ಪಸ್ಸತಿಯೇವ. ಅಥಕ್ಖಣೇತಿ ಅಥ ಅಕ್ಖಣೇ ಸಲ್ಲಪನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವೇನ ವಚನಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸೇ. ದಸ್ಸಯಸೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿಲಾಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪಟಿಮನ್ತಕೋತಿ ಮಯಾ ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ತವ ಪಟಿಮನ್ತಕೋ ಪಟಿವಚನದಾಯಕೋ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪಸೀತಿ?

ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದೇವತಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ನಾಹಂ ಮರಣಸ್ಸ ಭಾಯಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಪನ ಮೇ ಅಞ್ಞೋ ಪಟಿಮನ್ತಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೦. ‘‘ಸುಬ್ಭೂ ಸುಭಾ ಸುಪ್ಪಟಿಮುಕ್ಕಕಮ್ಬು, ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾಯ ಪಾತಿಯಾ;

‘ಭುಞ್ಜಸ್ಸು ಭತ್ತಂ’ ಇತಿ ಮಂ ವದೇತಿ, ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಾ, ತಮಹಂ ನೋತಿ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಬ್ಭೂತಿ ಸುಭಮುಖಾ. ಸುಭಾತಿ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ. ಸುಪ್ಪಟಿಮುಕ್ಕಕಮ್ಬೂತಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಸುವಣ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಾ. ಪಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಾತಿ ಸದ್ಧಾ ಚೇವ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಚ. ‘‘ಸದ್ಧಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಸದ್ಧನ್ತಿ ಸದ್ದಹನ್ತಂ, ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ. ತಮಹಂ ನೋತೀತಿ ತಮಹಂ ದೇವತಂ ಉಪೋಸಥಿಕತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನೋತಿ ಬ್ರೂಮಿ, ನ ವಿಪ್ಪಲಪಾಮಿ ಸಮ್ಮಾತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೧. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಿಸ್ವಾನ ಯಕ್ಖಂ, ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪೋಸೋ ಸುಖಮಾಸಿಸಾನೋ;

ಉಟ್ಠೇಹಿ ನಂ ಪಞ್ಜಲಿಕಾಭಿಪುಚ್ಛ, ದೇವೀ ನುಸಿ ತ್ವಂ ಉದ ಮಾನುಸೀ ನೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಖಮಾಸಿಸಾನೋತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಯಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸುಖಂ ಆಸೀಸನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಉಟ್ಠೇಹೀತಿ ಉದಕತೋ ಉಟ್ಠಾನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಉಟ್ಠಹ. ಪಞ್ಜಲಿಕಾಭಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಅಞ್ಜಲಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿಪುಚ್ಛ. ಉದ ಮಾನುಸೀತಿ ಉದಾಹು ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಾನುಸೀ ತ್ವನ್ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಯುತ್ತಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೨. ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಸುಖೇನಾಭಿಸಮೇಕ್ಖಸೇ ಮಂ, ಭುಞ್ಜಸ್ಸು ಭತ್ತಂ ಇತಿ ಮಂ ವದೇಸಿ;

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ನಾರಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ದೇವೀ ನುಸಿ ತ್ವಂ ಉದ ಮಾನುಸೀ ನೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಸುಖೇನ ಮಂ ಅಭಿಸಮೇಕ್ಖಸೇ, ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ.

ತತೋ ದೇವಧೀತಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪೩. ‘‘ದೇವೀ ಅಹಂ ಸಙ್ಖ ಮಹಾನುಭಾವಾ, ಇಧಾಗತಾ ಸಾಗರವಾರಿಮಜ್ಝೇ;

ಅನುಕಮ್ಪಿಕಾ ನೋ ಚ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ತವೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಇಧಾಗತಾಸ್ಮಿ.

೪೪. ‘‘ಇಧನ್ನಪಾನಂ ಸಯನಾಸನಞ್ಚ, ಯಾನಾನಿ ನಾನಾವಿವಿಧಾನಿ ಸಙ್ಖ;

ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತ್ಯಾಹಂ ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನಸಾಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ. ನಾನಾವಿವಿಧಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಚ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಚ ಹತ್ಥಿಯಾನಅಸ್ಸಯಾನಾದೀನಿ ಅತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ನಪಾನಾದಿನೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ತೇ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಂ ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ ದದಾಮಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇ ದಮ್ಮೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ದೇವಧೀತಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಮಯ್ಹಂ ‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸಾ ಮಯಾ ಕತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದಾತುಕಾಮಾ, ಉದಾಹು ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೫. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಿಟ್ಠಞ್ಚ ಹುತಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ನೋ ಇಸ್ಸರಾ ತ್ವಂ ಸುಗತ್ತೇ;

ಸುಸ್ಸೋಣಿ ಸುಬ್ಭಮು ಸುವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝೇ, ಕಿಸ್ಸ ಮೇ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಾನವಸೇನ ಯಜಿತಂ. ಹುತನ್ತಿ ಆಹುನಪಾಹುನವಸೇನ ದಿನ್ನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ ನೋ ಇಸ್ಸರಾ ತ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸ ತ್ವಂ ಇಸ್ಸರಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಸುನ್ದರಊರುಲಕ್ಖಣೇ. ಸುಬ್ಭಮೂತಿ ಸುನ್ದರಭಮುಕೇ. ಸುವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝೇತಿ ಸುಟ್ಠುವಿಲಗ್ಗಿತತನುಮಜ್ಝೇ. ಕಿಸ್ಸ ಮೇತಿ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮೇಸು ಕತರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ, ಯೇನಾಹಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಾಮೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಧೀತಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘ಯಂ ತೇನ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’ತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಞೇ, ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಂ ಕಥೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬. ‘‘ಘಮ್ಮೇ ಪಥೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏಕಭಿಕ್ಖುಂ, ಉಗ್ಘಟ್ಟಪಾದಂ ತಸಿತಂ ಕಿಲನ್ತಂ;

ಪಟಿಪಾದಯೀ ಸಙ್ಖ ಉಪಾಹನಾನಿ, ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಕಾಮದುಹಾ ತವಜ್ಜಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಏಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಉಗ್ಘಟ್ಟಪಾದನ್ತಿ ಉಣ್ಹವಾಲುಕಾಯ ಘಟ್ಟಿತಪಾದಂ. ತಸಿತನ್ತಿ ಪಿಪಾಸಿತಂ. ಪಟಿಪಾದಯೀತಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ಯೋಜೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮದುಹಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದಾಯಿಕಾ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಏವರೂಪೇಪಿ ನಾಮ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮಯಾ ದಿನ್ನಉಪಾಹನದಾನಂ ಮಮ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಜಾತಂ, ಅಹೋ ಸುದಿನ್ನಂ ಮೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಾನ’’ನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭. ‘‘ಸಾ ಹೋತು ನಾವಾ ಫಲಕೂಪಪನ್ನಾ, ಅನವಸ್ಸುತಾ ಏರಕವಾತಯುತ್ತಾ;

ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ನ ಹೇತ್ಥ ಭೂಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಂ ಮೋಳಿನಿಂ ಪಾಪಯಸ್ಸೂ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ದೇವತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಹಿ, ಖುದ್ದಕಂ ಪನ ಏಕದೋಣಿಕನಾವಂ ಮಾಪೇಹಿ, ಯಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಸಾ ಹೋತು ನಾವಾ ಬಹೂಹಿ ಸುಸಿಬ್ಬಿತೇಹಿ ಫಲಕೇಹಿ ಉಪಪನ್ನಾ, ಉದಕಪವೇಸನಸ್ಸಾಭಾವೇನ ಅನವಸ್ಸುತಾ, ಏರಕೇನ ಸಮ್ಮಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ವಾತೇನ ಯುತ್ತಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬನಾವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಭೂಮಿ ನತ್ಥಿ, ತಾಯ ಪನ ದಿಬ್ಬನಾವಾಯ ಅಜ್ಜೇವ ಮಂ ಮೋಳಿನಿನಗರಂ ಪಾಪಯಸ್ಸೂತಿ.

ದೇವಧೀತಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಸಿ. ಸಾ ದೀಘತೋ ಅಟ್ಠಉಸಭಾ ಅಹೋಸಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚತುಉಸಭಾ, ಗಮ್ಭೀರತೋ ವೀಸತಿಯಟ್ಠಿಕಾ. ತಸ್ಸಾ ಇನ್ದನೀಲಮಯಾ ತಯೋ ಕೂಪಕಾ, ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಯೋತ್ತಾನಿ ರಜತಮಯಾನಿ ಪತ್ತಾನಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಚ ಫಿಯಾರಿತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ದೇವತಾ ತಂ ನಾವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತನಾವಾಯ ಆರೋಪೇಸಿ, ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಪನಸ್ಸ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಲ್ಯಾಣತೋ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋ ಅನುಮೋದಿ. ತದಾ ದೇವತಾ ತಮ್ಪಿ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ನಾವಂ ಮೋಳಿನಿನಗರಂ ನೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರೇ ಧನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ –

೪೮. ‘‘ಸಾ ತತ್ಥ ವಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಪತೀತಾ, ನಾವಂ ಸುಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ;

ಆದಾಯ ಸಙ್ಖಂ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ, ಉಪಾನಯೀ ನಗರಂ ಸಾಧುರಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಓಸಾನಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ ತತ್ಥ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ವಿತ್ತಾ. ಸುಮನಾತಿ ಸುನ್ದರಮನಾ ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಪತೀತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚಿತ್ರನಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪರಿಚಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆದಾಯ ಸಾಧುರಮ್ಮಂ ಅತಿರಮಣೀಯಂ ನಗರಂ ಉಪಾನಯೀತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಅಪರಿಮಿತಧನಂ ಗೇಹಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಪರಿಸೋ ದೇವನಗರಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ದೇವಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಟ್ಠಾಕಪುರಿಸೋ ಆನನ್ದೋ, ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಸಙ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೪೪೩] ೫. ಚೂಳಬೋಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ತೇ ಇಮಂ ವಿಸಾಲಕ್ಖಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೋಧನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಕೋಧಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ, ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿಸಜ್ಜಿ ಕುಪ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿ ಪತಿಟ್ಠಯಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಕೋಧನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಕೋಧನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕೋಧೋ ನಾಮ ವಾರೇತಬ್ಬೋ, ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಇಧಲೋಕೇ ಚ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಅನತ್ಥಕಾರಕೋ, ತ್ವಂ ನಿಕ್ಕೋಧಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಕುಜ್ಝಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಬಾಹಿರಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಕೋಧಂ ನ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿನಿಗಮೇ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಅಪುತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಬೋಧಿಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾ ಕುಲಾ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚುತಾವ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ದೇವಚ್ಛರಪಟಿಭಾಗಾ. ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾನಞ್ಞೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಕರಿಂಸು. ಉಭಿನ್ನಂ ಪನೇತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಸಮುದಾಚಾರೋ ನಾಮ ನ ಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ಸಂರಾಗವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಓಲೋಕನಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಸುಪಿನೇಪಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕಾಲಕತೇಸು ತೇಸಂ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥ ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಅಯ್ಯಪುತ್ತ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಪುರಿಸಾನಞ್ಞೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಛಟ್ಟಿತಖೇಳಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಮಣೀಯೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇನ್ತಾ ತತ್ಥ ದಸಮತ್ತಾನಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವಸಿಂಸು, ಝಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ ನ ತಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನೇವ ದಸ ಸಂವಚ್ಛರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿಂಸು.