೭. ಸಬ್ಬಪರಿಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಅನವಸೇಸಂ. ಅನವಸೇಸವಾಚಕೋ ಹಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ. ಸೋ ಯೇನ ಯೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತಂ ದೀಪೇತಿ; ಯಥಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ, ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ, ಸಬ್ಬಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ. ಸೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಸಪ್ಪದೇಸನಿಪ್ಪದೇಸವಿಸಯತಾಯ ದುವಿಧೋ. ತಥಾ ಹೇಸ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ, ಪದೇಸಸಬ್ಬಂ, ಆಯತನಸಬ್ಬಂ, ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬನ್ತಿ ಚತೂಸು ವಿಸಯೇಸು ದಿಟ್ಠಪ್ಪಯೋಗೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳನಿ. ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮೫) ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆಗತೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ, ಸುಭಾಸಿತಂ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪೫) ಪದೇಸಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಞ್ಚ…ಪೇ…. ಮನಞ್ಚೇವ ಧಮ್ಮೇ ಚಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೩-೨೫) ಏತ್ಥ ಆಯತನಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಮೂಲಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧) ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆಗತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸವಿಸಯೋ, ಇತರೇಸು ತೀಸುಪಿ ಆಗತೋ ಸಪ್ಪದೇಸವಿಸಯೋ. ಇಧ ಪನ ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಗಹಿತಾ.

ಅನಭಿಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಅನವಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಇಮಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವತೋ ಅನಭಿಜಾನನ್ತೋ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ನ ಜಾನನ್ತೋ. ಅಪರಿಜಾನನ್ತಿ ನ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ. ಯೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ – ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ, ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ? ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಂ ನಾಮರೂಪಂ – ‘‘ಇದಂ ರೂಪಂ, ಏತ್ತಕಂ ರೂಪಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ. ಇದಂ ನಾಮಂ, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮಂ, ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ಭೂತಪ್ಪಸಾದಾದಿಪ್ಪಭೇದಂ ರೂಪಂ, ಫಸ್ಸಾದಿಪ್ಪಭೇದಂ ನಾಮಞ್ಚ, ಲಕ್ಖಣರಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಯಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ. ಕತಮಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ? ಏವಂ ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೀರೇತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋತಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ. ಅಯಂ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ. ಕತಮಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ? ಏವಂ ತೀರಯಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹತಿ. ಅಯಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ.

ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿಯೋಪಿ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ. ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಾದಿಅನುಲೋಮಪರಿಯೋಸಾನಾ ವಾ ಪಞ್ಞಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಪಜಹನಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ. ಯೋ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಾತಿ. ಇಧ ಪನ ವಿರಾಗಪ್ಪಹಾನಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ಚ ವಸೇನ ಪರಿಜಾನನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯೋ ಪನೇವಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿಜಾನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿರಾಜಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿಸೇಸೇ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ನ ವಿರಾಜಯಂ, ನ ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ; ಯಥಾ ತತ್ಥ ರಾಗೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಜಹನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ತತ್ಥ ಪಹಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಅನವಸೇಸತೋ ನ ಪಜಹನ್ತೋ. ಯಥಾ ಚೇತಂ, ಏವಂ ಅಭಿಜಾನನಾದಯೋಪಿ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಹಿ ನಾನಾಚಿತ್ತವಸೇನ ಞಾತತೀರಣಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಕಮೇನ ಅಭಿಜಾನನಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕಕ್ಖಣೇನೇವ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಂ ಏಕಮೇವ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ. ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖೇಪನಾಯ ನ ಭಬ್ಬೋ, ನಾಲಂ ನ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೇ, ಖೋ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ. ತದುಭಯೇನ ಅಭಿಜಾನನಾದಿತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ವಿಸೇಸಂ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಸ್ಸ ಚ ಏಕನ್ತಕಾರಣಂ ದೀಪೇತಿ. ಅಭಿಜಾನನಾದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವುತ್ತಮೇವ. ತತ್ಥ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ವಿಧಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಅಪಿಚ ಅಭಿಜಾನನ್ತಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಂ ಸರೂಪತೋ ಪಚ್ಚಯತೋ ಚ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೀಕರಣವಸೇನ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರಾದಿಪರಿಗ್ಗಹೇನ ತಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನವಸೇನ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ. ವಿರಾಜಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮದೇವಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಅವಬೋಧೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಾದೀನವನಿಬ್ಬಿದಾದಿಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ರಾಗಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ. ಪಜಹನ್ತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯಪಕ್ಖಿಯಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ. ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಏವಂ ಕಿಲೇಸಮಲಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಅನವಸೇಸವಿಪಾಕವಟ್ಟಖೇಪನಾಯ ಸಕಲಸಂಸಾರವಟ್ಟದುಕ್ಖಪರಿಕ್ಖಯಭೂತಾಯ ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಭಬ್ಬೋ ಏಕನ್ತೇನೇತಂ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಯೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತೋ ಞತ್ವಾತಿ ಯೋ ಯುತ್ತಯೋಗೋ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಂ ಸಬ್ಬತೋ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ಕುಸಲಾದಿಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗತೋ ದುಕ್ಖಾದಿಪೀಳನಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಚ. ಅಥ ವಾ ಸಬ್ಬತೋತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಕಕ್ಖಳಫುಸನಾದಿಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನೇವ ವಾ ಜಾನನಹೇತು. ಸಬ್ಬತ್ಥೇಸು ನ ರಜ್ಜತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಅತೀತಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನೇಸು ಸಕ್ಕಾಯಧಮ್ಮೇಸು ನ ರಜ್ಜತಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ರಾಗಂ ನ ಜನೇತಿ. ಇಮಿನಾಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಗಾಹಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಮಾನಗ್ಗಾಹಾನಂ ‘‘ಏತಂ ಮಮ ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹತ್ತಯಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸ ವೇತಿ ಏತ್ಥ ಸ-ಇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ವೇ-ತಿ ಬ್ಯತ್ತಂ, ಏಕಂಸೇನಾತಿ ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಬ್ಬಪರಿಞ್ಞಾತಿ ಸಬ್ಬಪರಿಜಾನನತೋ, ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪರಿಜಾನನತೋ. ಸೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಅರಿಯೋ ಏವ ವಾ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಮುಪಚ್ಚಗಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅಚ್ಚಗಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿ, ಸಮತಿಕ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.