೧. ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಅಭಿತ್ಥರೇಥ ಕಲ್ಯಾಣೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ವಿಪಸ್ಸಿದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಹಾಏಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಅಯಂ ಪನ ಏತರಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕೋ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕೋ ನಿವಾಸನಸಾಟಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾಪಿ ಏಕೋ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಏಕಮೇವ ಪಾರುಪನಂ, ಬಹಿ ಗಮನಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಾ ತಂ ಪಾರುಪತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಘೋಸಿತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಹ – ‘‘ಭೋತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಘೋಸಿತಂ, ಕಿಂ ದಿವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ರತ್ತಿಂ. ಪಾರುಪನಸ್ಸ ಹಿ ಅಭಾವೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕತೋ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ದಿವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಟಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ಗೇಹೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಫರಮಾನಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಂ ಸಾಟಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಪಾರುಪನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಪುನೇಕಂ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪುನ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಬಲವಮಚ್ಛೇರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ವಿಯ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಬಾಹತಿಯೇವ. ತಸ್ಸ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ, ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಠಮಯಾಮೋ ಅಪಗತೋ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತೇನ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝನ್ತಸ್ಸೇವ ದ್ವೇ ಯಾಮಾ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಇದಂ ಮಮ ಏತ್ತಕಂ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತಂ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ, ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ ನಂ, ಕಿಂ ಕಿರ ತೇನ ಜಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಸಙ್ಗಹಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ಪುನ ರಾಜಾ ದ್ವೇ ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠ ಸೋಳಸಾತಿ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಾನಿಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಯುಗಾನಿ ದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ತತೋ ಏಕಂ ಯುಗಂ ಅತ್ತನೋ, ಏಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾತಿ ದ್ವೇ ಯುಗಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಂಸ ಯುಗಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ದದನ್ತೇ ಪುನ ದಾತುಕಾಮೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಏಕಸಾಟಕೋ ಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಸಾಟಕಯುಗೇಸು ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಅಯಂ ಪನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಭಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಕತಂ, ಅನ್ತೇಪುರೇ ಮಮ ದ್ವೇ ಕಮ್ಬಲಾನಿ ಆಹರಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ರಾಜಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇ ದ್ವೇ ಕಮ್ಬಲೇ ದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನ ಇಮೇ ಮಮ ಸರೀರೇ ಉಪಯೋಗಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸೇವ ಏತೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸತ್ಥು ಸಯನಸ್ಸ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿ, ಏಕಂ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿ. ರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ಪೂಜಾ ಕತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸಾಟಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಮ ಪಸಾದಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಹತ್ಥೀ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸೇ ಚತ್ತಾರಿ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ದಾಸಿಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸೇ ಚತುರೋ ಗಾಮವರೇ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಸಬ್ಬಸತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ತಂಮುಹುತ್ತಮೇವ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ಲಭಿ, ಇದಾನಿ ಕತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೇನ ಅಜ್ಜಮೇವ ವಿಪಾಕೋ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಚಾಯಂ ಏಕಸಾಟಕೋ ಪಠಮಯಾಮೇ ಮಯ್ಹಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಖಿಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಸೋಳಸಕಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅಸಕ್ಖಿಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ. ಬಲವಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಪನೇಸ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ಲಭಿ. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ದನ್ಧಂ ಕತಂ ಕುಸಲಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದದಮಾನಂ ದನ್ಧಮೇವ ದದಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಮನನ್ತರಮೇವ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೬. ‘‘ಅಭಿತ್ಥರೇಥ ಕಲ್ಯಾಣೇ, ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯೇ;

ದನ್ಧಞ್ಹಿ ಕರೋತೋ ಪುಞ್ಞಂ, ಪಾಪಸ್ಮಿಂ ರಮತೀ ಮನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿತ್ಥರೇಥಾತಿ ತುರಿತತುರಿತಂ ಸೀಘಸೀಘಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಿಹಿನಾ ವಾ ಹಿ ‘‘ಸಲಾಕಭತ್ತದಾನಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕುಸಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಅಹಂ ಪುರೇ, ಅಹಂ ಪುರೇ’’ತಿ ತುರಿತತುರಿತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪುರೇ, ಅಹಂ ಪುರೇ’’ತಿ ತುರಿತತುರಿತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ವಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದತೋ ವಾ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯೇ. ದನ್ಧಞ್ಹಿ ಕರೋತೋತಿ ಯೋ ಪನ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ, ನ ದಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಮೇ, ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ದನ್ಧಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಏಕಸಾಟಕಸ್ಸ ವಿಯ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಪಾಪಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಮಿಂ ರಮತೀ ಮನೋ, ಕುಸಲಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇಯೇವ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಕುಸಲೇ ರಮತಿ, ತತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಾಪನಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಪಠಮಂ.