೬. ಅಜಗರಪೇತವತ್ಥು

ಅಥ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಜಗರಪೇತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟತೋ ಓತರನ್ತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಿಕಂ ಅಜಗರಪೇತಂ ನಾಮ ಅದ್ದಸ. ತಸ್ಸ ಸೀಸತೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪರಿಯನ್ತತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಭಯತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಓತರನ್ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಕಾಲೇ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ – ‘‘ತತ್ರಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಏಕಂ ಪೇತಂ ಅದ್ದಸಂ, ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಅಹಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ನ ವತ ಮೇ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’ತಿ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಭೂತಾ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ (ಪಾರಾ. ೨೨೮; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦೨) ವದನ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾಪಿ ಏಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇತೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ದಿಟ್ಠೋ, ‘ಯೇ ಚ ಪನ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ತಂ ಅಹಿತಾಯ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ ನ ಕಥೇಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪುಟ್ಠೋ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ –

ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಸುಮಙ್ಗಲಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಹಿ ಭೂಮಿಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಉಸಭಟ್ಠಾನೇ ತತ್ತಕೇನೇವ ಧನೇನ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಾವತ್ತಕೇನೇವ ವಿಹಾರಮಹಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ಕಾಸಾವಂ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಕಲಲಮಕ್ಖಿತೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ನಿಪನ್ನಂ ಏಕಂ ಚೋರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಲಲಮಕ್ಖಿತಪಾದೋ ರತ್ತಿಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ದಿವಾ ನಿಪನ್ನಮನುಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚೋರೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಖೇತ್ತಂ ಝಾಪೇಸಿ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಜೇ ಗುನ್ನಂ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದಿ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಗೇಹಂ ಝಾಪೇಸಿ, ಸೋ ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಕೋಪಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ತಸ್ಸ ಪಿಯತರಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಪಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಘಟೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಗನ್ಧಕುಟಿ ಕಿರ ಝಾಯತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಝಾಮಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಝಾಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಾಲಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಕತ್ವಾ ವಾಮಬಾಹುಂ ಸಮಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಮಹಾಅಪ್ಫೋಟನಂ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕತಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಝಾಮಕಾಲೇ ಅಪ್ಫೋಟೇಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮೇ, ತಾತಾ, ಅಗ್ಗಿಆದೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಧನಂ ನಿದಹಿತುಂ ಲದ್ಧಂ, ‘ಪುನಪಿ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪುನ ತತ್ತಕಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಅಮಾರೇತ್ವಾ ಮಙ್ಕುಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹೋತು, ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ನಿವಾಸನನ್ತರೇ ಛುರಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಿಹಾರೇ ವಿಚರನ್ತೋಪಿ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಏಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಖೇತ್ತಂ ಝಾಪಿತಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಜೇ ಗುನ್ನಂ ಪಾದಾ ಛಿನ್ನಾ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಗೇಹಂ ಝಾಪಿತಂ, ಇದಾನಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಿ ತೇನೇವ ಝಾಪಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಪಠಮಂ ಪತ್ತಿಂ ತಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರೋ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಏವಂ ಅಪರಾಧಕಾರಕೇ ಮಯಿ ಇಮಸ್ಸ ಕೋಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಾನೇ ಮಯ್ಹಮೇವ ಪಠಮಂ ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಭಾಮಿ, ಏವರೂಪಂ ಮೇ ಪುರಿಸಂ ಅಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದೇವದಣ್ಡೋಪಿ ಮೇ ಮತ್ಥಕೇ ಪತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಅಯುತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಖಮಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ತಯಾ ಮೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ತ್ವಂ ಮಯಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇನ ತೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕೋಪೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ತಾತ, ವುತ್ತಂ ಮಯಾ, ತಂ ಮೇ ಖಮಾಹೀ’’ತಿ ಚೋರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ತಾತ, ಖಮಾಮಿ ತೇ, ಗಚ್ಛ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಚೇ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಖಮಸಿ, ಸಪುತ್ತದಾರಂ ಮಂ ಗೇಹೇ ದಾಸಂ ಕರೋಹೀತಿ. ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಏತ್ತಕೇ ಕಥಿತೇ ಏವರೂಪಂ ಛೇದನಂ ಅಕಾಸಿ, ಗೇಹೇ ವಸನ್ತೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತುಂ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಗೇಹೇ ವಸನ್ತೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಖಮಾಮಿ ತೇ, ಗಚ್ಛ, ತಾತಾತಿ. ಚೋರೋ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಪಚ್ಚತೀತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಾ ನಾಮ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ನ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮೇಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ದಾವಗ್ಗಿಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೬. ‘‘ಅಥ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಕರಂ ಬಾಲೋ ನ ಬುಜ್ಝತಿ;

ಸೇಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಅಗ್ಗಿಡಡ್ಢೋವ ತಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಥ ಪಾಪಾನೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬಾಲೋ ಕೋಧವಸೇನ ಪಾಪಾನಿ ಕರೋತಿ, ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಪನ ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚ ‘‘ಪಾಪಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಅಬುಜ್ಝನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಅಜಾನನತಾಯ ‘‘ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಹೀತಿ ಸೋ ತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಡಡ್ಢೋವ ತಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಜಗರಪೇತವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.