೮. ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರವತ್ಥು

ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ದೀಘಲಙ್ಘಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ದೀಘಾಯುಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ದೀಘಲಙ್ಘಿಕನಗರವಾಸಿನೋ ಕಿರ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಪಚರಣಂ ಕರಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ‘‘ಪವೇಣಿ ಮೇ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ತಪಂ ಪರೇಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗೋಸತೇನ ಚೇವ ಕಹಾಪಣಸತೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಭರಿಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಇತರೋ ಪನಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಪವಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದೇವ ತಂ ನಗರಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆದಾಯ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಅಗಮಾಸಿ. ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಮಾತು ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ತಾವ ವನ್ದಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ಸೋ ‘‘ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ, ಪುತ್ತೇ ಪನ ವನ್ದಾಪಿತೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ವನ್ದಿತೇ ‘ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ವನ್ದನಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ವದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಇಮಸ್ಸೇಕೋ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿತ್ತಕಂ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಬಾಹನಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ ಪಟಿಬಾಹನಕಾರಣಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಪಪರಿಹಾನಿತೋ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ತಪಪರಿಹಾನಿಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಂ ತಾವ ವನ್ದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಪಜಾಪತಿಯಾ ವನ್ದನಕಾಲೇಪಿ ತಸ್ಸಾ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವನ್ದಾಪನಕಾಲೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತಥೇವ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಅತ್ತನೋ ಮನ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದೇಸಿ, ಪಟಿಬಾಹನೂಪಾಯಂ ಪನ ನ ಜಾನಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಬಾಹನೂಪಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಭವೇಯ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಪೀಠಿಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸೋಳಸ ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸು ಮಮ ಸಾವಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಾ ಮಣ್ಡಪಾದೀನಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸಾವಕೇ ಕಥಂ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಯಾ ಏತ್ತಕೇ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಸಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಹಿಣಿ, ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿಂಸು, ದಾರಕಮ್ಪಿ ಪೀಠಿಕಾಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಿಂಸು, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾಯಂ ಸತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಸಬ್ಬಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಏಕೋ ಪನ ಅವರುದ್ಧಕೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವೇಸ್ಸವಣಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ವರಂ ಲಭನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಲಭಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥರಿ ಪನ ತತ್ಥ ಗತೇ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಸು ದೇವತಾಸು ಸನ್ನಿಪತಿತಾಸು ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ದ್ವಾದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅವರುದ್ಧಕೋಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪರಿತ್ತಮಕಾಸಿ. ಸತ್ತಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಅವರುದ್ಧಕೋ ದಾರಕಂ ನ ಲಭಿ. ಅಟ್ಠಮೇ ಪನ ದಿವಸೇ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ದಾರಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕೀವಚಿರಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಾರಕೋ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೇನ ಕಿರ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮರಿತಬ್ಬಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸೋ ಇದಾನಿ ವೀಸವಸ್ಸಸತಟ್ಠಾಯೀ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರತಿ, ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯುವಡ್ಢನಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಕೇವಲಂ ಆಯುವಡ್ಢನಮೇವ, ಇಮೇ ಪನ ಸತ್ತಾ ಗುಣವನ್ತೇ ವನ್ದನ್ತಾ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಾ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಪರಿಸ್ಸಯತೋ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯಾವತಾಯುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೯. ‘‘ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋ;

ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆಯು ವಣ್ಣೋ ಸುಖಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸಾತಿ ವನ್ದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ವನ್ದನಕಿಚ್ಚಪಸುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋತಿ ಗಿಹಿಸ್ಸ ವಾ ತದಹುಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಪಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ವಾ ವುಡ್ಢತರೇ ಗುಣವುಡ್ಢೇ ಅಪಚಾಯಮಾನಸ್ಸ, ಅಭಿವಾದನೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ಪೂಜೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಆಯುಮ್ಹಿ ವಡ್ಢಮಾನೇ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತಂ ವಡ್ಢತಿ, ತತ್ತಕಂ ಇತರೇಪಿ ವಡ್ಢನ್ತಿಯೇವ. ಯೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಚಸ್ಸ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಅಭಿವಾದನಸೀಲತಾಯ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಣ್ಣಾದಯೋಪಿಸ್ಸ ಆಯುನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸಾಯುನೋ ವಡ್ಢನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.