೧೨. ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು

ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಟಾಚಾರಂ ಥೇರಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ಅಭಿರೂಪಾ. ತಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲೇ ರಕ್ಖನ್ತಾ ವಸಾಪೇಸುಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾ ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಜಾತಿಕಕುಲೇ ಏಕಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ವಿವಾಹದಿವಸಂ ಠಪೇಸುಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಸಾ ತಂ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕಂ ಆಹ – ‘‘ಮಂ ಕಿರ ಅಸುಕಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಿ ಪತಿಕುಲಂ ಗತೇ ಮಮ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋಪಿ ತತ್ಥ ಪವೇಸನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಸಚೇ ತೇ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಇದಾನೇವ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಸೋ ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಹಂ ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಏಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಙ್ಕೇತಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಪಾತೋವ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ವಿಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕುಣ್ಡಕೇನ ಸರೀರಂ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕುಟಂ ಆದಾಯ ದಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ನಿವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಿತ್ವಾ ದಾರುಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಆಹರತಿ. ಇತರಾ ಕುಟೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಹತ್ಥಾ ಕೋಟ್ಟನಪಚನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭೋತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ‘‘ಇಧ ಮೇ ಕೋಚಿ ಉಪಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ಪುತ್ತೇಸು ಮುದುಹದಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಂ ನೇಹಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕಂ ಯಾಚಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭದ್ದೇ, ಕಥೇಸಿ, ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಗಮನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಕಾಲೇ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ಕಹಂ ಗತಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಗತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು. ಸಾ ಏಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಮೇ ಚಲಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ದಾರಕಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾಹಂ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಅತ್ಥೋ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ’’ತಿ ಪುನದೇವ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪುನ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಹುತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ತಥೇವ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿವತ್ತಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಮಹಾ ಅಕಾಲಮೇಘೋ ಉದಪಾದಿ ಸಮನ್ತಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾಹಿ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಮೇಘತ್ಥನಿತೇಹಿ, ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಉದಕಧಾರಾನಿಪಾತನಿರನ್ತರಂ ನಭಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು. ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಮೇ ಚಲಿತಾ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಹತ್ಥಗತಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಂ ಗುಮ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥ ನಂ ವಮ್ಮಿಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಘೋರವಿಸೋ ಆಸೀವಿಸೋ ಡಂಸಿ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅನ್ತೋಸಮುಟ್ಠಿತಾಹಿ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ವಿಯ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ. ಇತರಾಪಿ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀಪಿ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ವಾತವುಟ್ಠಿವೇಗಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತಿ. ಸಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಉರನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಚೇವ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ತಥಾ ಠಿತಾವ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಸಕಲಸರೀರಂ ನಿಲ್ಲೋಹಿತಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಮಂಸಪೇಸಿವಣ್ಣಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಇತರಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಪಿತಾ ತೇ ಇತೋ ಗತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ತಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪತಿತಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಥದ್ಧಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ಪನ್ಥೇ ಮತೋ’’ತಿ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಪಾಯಾಸಿ.

ಸಾ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ದೇವೇನ ವುಟ್ಠತ್ತಾ ಅಚಿರವತಿಂ ನದಿಂ ಜಣ್ಣುಪ್ಪಮಾಣೇನ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಥನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿತಾಯ ದ್ವೀಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದಕಂ ಓತರಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಓರಿಮತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಆದಾಯ ಪರತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇತರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಾಲಪುತ್ತಕಂ ಪಹಾಯ ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ನದೀಮಜ್ಝಂ ಗತಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸೇನೋ ತಂ ಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂಸಪೇಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಕಾಸತೋ ಭಸ್ಸಿ. ಸಾ ತಂ ಪುತ್ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಭಸ್ಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸೂಸೂ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಸೇನೋ ದೂರಭಾವೇನ ತಂ ಅಸುತ್ವಾವ ಕುಮಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಓರಿಮತೀರೇ ಠಿತಪುತ್ತೋ ಮಾತರಂ ನದೀಮಜ್ಝೇ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವೇಗೇನ ಉದಕೇ ಪತಿ. ಇತಿಸ್ಸಾ ಬಾಲಪುತ್ತಂ ಸೇನೋ ಹರಿ, ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ.

ಸಾ ‘‘ಏಕೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಸೇನೇನ ಗಹಿತೋ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಮೇ ಪತಿ ಮತೋ’’ತಿ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತ್ಥ ವಾಸಿಕೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿಕೋಮ್ಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ ಅಸುಕವೀಥಿಯಂ ಏವರೂಪಂ ಅಸುಕಕುಲಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಜಾನಾಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಅಮ್ಮ, ತಂ ಪನ ಮಾ ಪುಚ್ಛಿ, ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಜಾನಾಸಿ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ತದೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತುಂ ನ ದೇಸಿ, ಅಜ್ಜ ತೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ, ತಾತ, ಮಯ್ಹಮೇವೇಸೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ವುಟ್ಠೋ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ಮಯ್ಹಂ ಪನ ವುಟ್ಠಕಾರಣಂ ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಮೇ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜ ರತ್ತಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಞ್ಚಾತಿ ತಯೋಪಿ ಜನೇ ಅವತ್ಥರಮಾನಂ ಗೇಹಂ ಪತಿ, ತೇ ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂ ಝಾಯನ್ತಿ. ಏಸ ಧೂಮೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಂ ಪತಮಾನಂ ನ ಸಞ್ಜಾನಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಯಥಾಜಾತಾವ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ –

‘‘ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ ಕಾಲಕತಾ, ಪನ್ಥೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತೀ ಮತೋ;

ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ, ಏಕಚಿತಮ್ಹಿ ಡಯ್ಹರೇ’’ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೪೯೮) –

ವಿಲಪನ್ತೀ ಪರಿಬ್ಭಮಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ’’ತಿ ಕಚವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಓಕಿರನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಅಟ್ಠಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಂ ಅದ್ದಸ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ.

ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪದುಮುತ್ತರಸತ್ಥಾರಾ ಏಕಂ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರಿಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ನನ್ದನವನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ವಿಯ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಠಪೇಸಿ. ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧೋ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಪಟಾಚಾರಾ ನಾಮೇನ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೀನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಂ ಏವಂ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸತ್ಥಾ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಯಥಾ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅಕಾಸಿ. ಪರಿಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾಯ ಇತೋ ಆಗನ್ತುಂ ಮಾ ದದಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಪೇಥ, ಮಾ ನಂ ವಾರಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭ ಭಗಿನೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿ. ತಸ್ಮಿಂಕಾಲೇ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಸ್ಸ ಪತಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ ಖಿಪಿ. ಸಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇಸು ಪಾದೇಸು ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಥ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಮೇ ಹೋಥ. ಏಕಞ್ಹಿ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಸೇನೋ ಗಣ್ಹಿ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಮೇ ಪತಿ ಮತೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚೇವ ಮೇ ಭಾತಾ ಚ ಗೇಹೇನ ಅವತ್ಥಟಾ ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂ ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಾಚಾರೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತವ ತಾಣಂ ಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ತವ ಇದಾನಿ ಏಕೋ ಪುತ್ತಕೋ ಸೇನೇನ ಗಹಿತೋ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಪತಿ ಮತೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚೇವ ಭಾತಾ ಚ ಗೇಹೇನ ಅವತ್ಥಟಾ; ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಾರೇ ಪುತ್ತಾದೀನಂ ಮತಕಾಲೇ ತವ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಪಗ್ಘರಿತಅಸ್ಸು ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಾನಂ ಉದಕತೋ ಬಹುತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಚತೂಸು ಸಮುದ್ದೇಸು ಜಲಂ ಪರಿತ್ತಕಂ,

ತತೋ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸುಜಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ;

ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ,

ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಅಮ್ಮ ತುವಂ ಪಮಜ್ಜಸೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥರಿ ಅನಮತಗ್ಗಪರಿಯಾಯಂ ಕಥೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸೋಕೋ ತನುತ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ತನುಭೂತಸೋಕಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಟಾಚಾರೇ ಪುತ್ತಾದಯೋ ನಾಮ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಾಣಂ ವಾ ಲೇಣಂ ವಾ ಸರಣಂ ವಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ತೇ ನ ಸನ್ತಿಯೇವ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪನ ಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸೋಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ನ ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ತಾಣಾಯ, ನ ಪಿತಾ ನಾಪಿ ಬನ್ಧವಾ;

ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ. (ಧ. ಪ. ೨೮೮; ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೫೦೧);

‘‘ಏತಮತ್ಥವಸ್ಸಂ ಞತ್ವಾ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಂವುತೋ;

ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿಸೋಧಯೇ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೮೯);

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಟಾಚಾರಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಂ ಪಂಸುಪರಿಮಾಣೇ ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ. ಸಾ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಪಟಿತಾಚಾರತ್ತಾ ಪಟಾಚಾರಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕುಟೇನ ಉದಕಂ ಆದಾಯ ಪಾದೇ ಧೋವನ್ತೀ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿ, ತಂ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ. ದುತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ತತೋ ದೂರತರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ತತೋಪಿ ದೂರತರನ್ತಿ. ಸಾ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಯೋ ವಯೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಠಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿ, ತತೋ ದೂರತರಂ ಗತಂ ದುತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿ, ತತೋಪಿ ದೂರತರಂ ಗತಂ ತತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಏವಮೇತಂ ಪಟಾಚಾರೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ತೇಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೩. ‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಸ್ಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ಇತರಸ್ಸ ಜೀವನತೋ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಟಾಚಾರಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ.