೨. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹೇ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ‘‘ಅದ್ಧಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ವತ್ತಂ ಕಿರೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮಾನಂ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಪಚನಚೀವರರಜನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಖಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅದ್ಧಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚಾಪನಂ. ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇಸು ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋಪಿ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ಥೇರೋ ಕಸ್ಮಾ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಥೇರಸ್ಸ ನ ಞಾತಕಾ, ತೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ, ಯೇ ನ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ, ತೇ ಞಾತಕಾ. ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮ್ಮಾನಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಉಪಕಾರಂ ಪಹಾಯ ಏಸ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ? ಸಚೇಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾಪಮಾದಕನ್ದರತೋ ಪರಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಯಂ ಕನ್ದರಂ ಪತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ನಿವತ್ತಥ, ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತಂ ‘‘ಮಾಪಮಾದಕನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ, ಕಂ ನು ಖೋ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ –‘‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಹೇತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಞಾತಕಾ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಚ, ಕಸ್ಸಪಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಸಪ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವತ್ತಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ನಿವತ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ವೋ, ಆವುಸೋ, ನನು ಇದಾನೇವ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ ‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಕಸ್ಮಾ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವತಿ, ನ ಏಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸಪಂ ‘ಕುಲೇಸು ಚ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಚ ಲಗ್ಗೋ’ತಿ ವದೇಥ, ಸೋ ‘ಮಮ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನಿವತ್ತೋ. ಏಸೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ಥನಂ ಕರೋನ್ತೋಯೇವ ‘ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಲಗ್ಗೋ ಚನ್ದೂಪಮೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ನತ್ಥೇತಸ್ಸ ಕುಲೇ ವಾ ಪಚ್ಚಯೇ ವಾ ಲಗ್ಗೋ, ಅಹಂ ಚನ್ದೋಪಮಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚೇವ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೪೬) ಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕದಾ ಪನ ಥೇರೇನ ಪತ್ಥನಾ ಠಪಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೋತುಕಾಮಾತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ತೇನ ಠಪಿತಪತ್ಥನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಥೇರಪಾಳಿಯಂ (ಥೇರಗಾ. ೧೦೫೪ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಇಮಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಚನ್ದೋಪಮಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚೇವ ಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿಂ, ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇಸು ವಾ ಕುಲೇಸು ವಾ ವಿಹಾರೇಸು ವಾ ಪರಿವೇಣೇಸು ವಾ ಲಗ್ಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಲ್ಲಲೇ ಓತರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜಹಂಸೋ ವಿಯ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗೋಯೇವ ಮಮ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೧. ‘‘ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಸತೀಮನ್ತೋ, ನ ನಿಕೇತೇ ರಮನ್ತಿ ತೇ;

ಹಂಸಾವ ಪಲ್ಲಲಂ ಹಿತ್ವಾ, ಓಕಮೋಕಂ ಜಹನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಸತೀಮನ್ತೋತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇಸು ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾದೀಸು ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನವುಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಹಿ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಘಟೇನ್ತಿ. ನ ನಿಕೇತೇ ರಮನ್ತಿ ತೇತಿ ತೇಸಂ ಆಲಯೇ ರತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಹಂಸಾವಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪಲ್ಲಲೇ ಸಕುಣಾ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ‘‘ಮಮ ಉದಕಂ, ಮಮ ಪದುಮಂ, ಮಮ ಉಪ್ಪಲಂ, ಮಮ ಕಣ್ಣಿಕಾ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಞ್ಚಿ ಆಲಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಾವ ತಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಕೀಳಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೀಣಾಸವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಹರನ್ತಾಪಿ ಕುಲಾದೀಸು ಅಲಗ್ಗಾ ಏವ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಮಮ ವಿಹಾರೋ, ಮಮ ಪರಿವೇಣಂ, ಮಮೂಪಟ್ಠಾಕಾ’’ತಿ ಅನಾಲಯಾ ಅನುಪೇಕ್ಖಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಓಕಮೋಕನ್ತಿ ಆಲಯಾಲಯಂ, ಸಬ್ಬಾಲಯೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.