೮. ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಅಙ್ಗರಟ್ಠೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸುಮನದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಸೇಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ನಗರಂ ಪಾಪುಣಿ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಮೇಣ್ಡಕೋ, ಗಹಪತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ. ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ನಾಮ ಮೇಣ್ಡಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ, ಚನ್ದಪದುಮಾ ನಾಮ ತಸ್ಸೇವ ಜೇಟ್ಠಕಭರಿಯಾ, ತಸ್ಸೇವ ಜೇಟ್ಠಕಪುತ್ತೋ ಧನಞ್ಚಯೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸುಮನದೇವೀ ನಾಮ, ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಾಸೋ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮಾತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಯೇವ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಪನ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ – ಜೋತಿಕೋ, ಜಟಿಲೋ, ಮೇಣ್ಡಕೋ, ಪುಣ್ಣಕೋ, ಕಾಕವಲಿಯೋತಿ. ತೇಸು ಅಯಂ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ವಿಸಾಖಂ ದಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ತವ ಪರಿವಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಆರುಯ್ಹ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾಸಿಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಕಾರಣಾಕಾರಣೇಸು ಪನ ಕುಸಲತ್ತಾ ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ, ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕಾವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಚರಿಯಾವಸೇನ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ಸತ್ಥಾರಮುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಮಹಾದಾನಮದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಚ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಗಿನಿಪತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕೋಸಲರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ವಸನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಿಜಿತೇ ಏಕೋಪಿ ತಾದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ವಸನ್ತಿ, ತತೋ ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ತೇಸು ಮೇ ಏಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಹಾಕುಲಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಜೋತಿಕಾದೀನಂ ಮಹಾಕುಲಾನಂ ಚಾಲನಂ ನಾಮ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಚಾಲನಸದಿಸಂ, ಮೇಣ್ಡಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ತಾತ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ‘‘‘ಏಕಂ ಧನಸೇಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ತ್ವಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಪಹಿಣನ್ತೇಸು ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾಪಿಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪಸೇನದಿರಾಜಾನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ಅಥ ನಂ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇದಂ ಕಸ್ಸ ವಿಜಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೀವ ದೂರೋ ಇತೋ ಸಾವತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಅನ್ತೋನಗರಂ ಸಮ್ಬಾಧಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಜನೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸಚೇ ರೋಚೇಥ, ಇಧೇವ ವಸೇಯ್ಯಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಯಂ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ನಗರಸ್ಸ ಸಾಕೇತನ್ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವದಿಂಸು – ‘‘ತಾತ, ತವ ರುಚ್ಚನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ದಾರಿಕಂ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏವರೂಪಾಯ ಭರಿಯಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ, ಪುತ್ತ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಕುಲಂ ನಾಮ ಅಪುತ್ತಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಾರಿಕಂ ಲಭಮಾನೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ನಾಮ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಕೇಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವಯಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ. ಮಹಾಪುಞ್ಞಾಯ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕೇಸಾ ಮೋರಕಲಾಪಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ನಿವಾಸನನ್ತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಗ್ಗಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಇದಂ ಕೇಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದನ್ತಾವರಣಂ ಬಿಮ್ಬಫಲಸದಿಸಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಮಂ ಸುಫುಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದನ್ತಾ ಸುಕ್ಕಾ ಸಮಾ ಅವಿರಳಾ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತವಜಿರಪನ್ತಿ ವಿಯ ಸಮಚ್ಛಿನ್ನಸಙ್ಖಪನ್ತಿ ವಿಯ ಚ ಸೋಭನ್ತಿ, ಇದಂ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ಕಾಳಿಯಾ ಚುಣ್ಣಕಾದೀಹಿ ಅವಿಲಿತ್ತೋ ಏವ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಸಿನಿದ್ಧೋ ನೀಲುಪ್ಪಲದಾಮಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಓದಾತಾಯ ಚ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫದಾಮಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಜಾತಾಪಿ ಖೋ ಪನ ಸಕಿಂ ವಿಜಾತಾ ವಿಯ ಅವಿಗತಯೋಬ್ಬನಾಯೇವ ಹೋತಿ, ಇದಂ ವಯಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಟ್ಠುತ್ತರಸತಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಆಮ, ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏವರೂಪಂ ದಾರಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಆಗತಕಾಲೇ ವೋ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ಗಚ್ಛಥ, ಏವರೂಪಂ ದಾರಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಥ, ದಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಚ ಇಮಂ ಪಿಲನ್ಧನಂ ದದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ.

ತೇ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಿ ನಗರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಾರಿಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿವಟನಕ್ಖತ್ತದಿವಸೇ ಸಾಕೇತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಗರೇ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ವಿವಟನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತದಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮನಕುಲಾನಿಪಿ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಸರೀರೇನ ಪದಸಾವ ನದೀತೀರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದೀನಂ ಪುತ್ತಾಪಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಮನಾಪಂ ಕುಲದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾಲಾಗುಳೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನದೀತೀರೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಿಸಾಖಾ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕುಮಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಾವಸ್ಸಿ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ತಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಅಥ ವಿಸಾಖಾ ಪಕತಿಗಮನೇನೇವ ಸಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ, ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ತೇಮಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತೇ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ‘‘ಅಲಸಜಾತಿಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಕಞ್ಜಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ಕಂ ವದೇಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ? ‘‘ತಂ ಕಥೇಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಮಧುರೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದೋ ಕಂಸತಾಳಸರೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರತಿ. ಅಥ ನೇ ಪುನ ಮಧುರಸದ್ದೇನ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಭಣಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ತವ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇ ಅತೇಮೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ತುಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ವೇಗೇನ ಆಗಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ತೇಮೇತ್ವಾ ಆಗತಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಥೇಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ.

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಮಾ ವದೇಥ, ಅಹಂ ಏತಾಹಿ ಬಲವತರಾ, ಕಾರಣಂ ಪನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಜವೇನ ನಾಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ಅಪರಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ತಾತಾ, ಅಭಿಸಿತ್ತರಾಜಾ ತಾವ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ರಾಜಾ ಗಹಪತಿಕೋ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಗರಹಂ ಲಭತಿ, ಸಣಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೋಭತಿ. ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀಪಿ ಅಲಙ್ಕತೋ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ವಾರಣಲೀಳಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೋಭತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗಿಹೀ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಗರಹಮೇವ ಲಭತಿ, ಸಮಿತಗಮನೇನ ಪನ ಸೋಭತಿ. ಇತ್ಥೀ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಾವ ಹೋತಿ, ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮಂ ಪನ ಅಪರಂ ಕಾರಣಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತಾ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ಧೀತರಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ಮಯಞ್ಹಿ ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯಭಣ್ಡಂ ನಾಮ, ಅಮ್ಹೇ ಪರಕುಲಪೇಸನತ್ಥಾಯ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ಸಚೇ ಜವಮಾನಾನಂ ನಿವತ್ಥದುಸ್ಸಕಣ್ಣೇ ವಾ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತಕಾಲೇ ಹತ್ಥೋ ವಾ ಪಾದೋ ವಾ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಕುಲಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಂ ಪನ ಮೇ ತೇಮೇತ್ವಾ ಸುಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನ ಧಾವಿತಾಮ್ಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸಾ ಕಥನಕಾಲೇ ದನ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನೋ ದನ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಮೇವೇಸಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಪಿಲನ್ಧಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತರನಗರತೋ ಆಗತಾತ್ಥ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಕತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತೋ ಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ನೋ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಥಂ ಪೇಸೇತೂ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸಾ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪದಸಾ ಆಗತಾ, ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ ಪನ ಪಿಲನ್ಧನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಥಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಇಸ್ಸರದಾರಿಕಾ ರಥಾದೀಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇತರಾ ಪಕತಿಯಾನಕಂ ವಾ ಅಭಿರುಹನ್ತಿ, ಛತ್ತಂ ವಾ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ವಾ ಉಪರಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಸ್ಸ ದಸನ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಖಿಪನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏವ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಸಪರಿವಾರಾ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಗತಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಏಕತೋವ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ನೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುತೋ ಆಗತಾತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಕತರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುತ್ತೋ ಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಧನಂ ಕಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಯೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಧನಂ ತಾವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ ಉಪಾದಾಯ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಂ, ದಾರಿಕಾಯ ಪನ ಆರಕ್ಖಮತ್ತಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ತೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ‘‘ಲದ್ಧಾ ನೋ ದಾರಿಕಾ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ‘‘ಕಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಮೇ ದಾರಿಕಾ ಲದ್ಧಾ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಂ ಆನೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘‘ಮಹಾಕುಲಂ ಏತಂ ಮಯಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಆನೇತ್ವಾ ಸಾಕೇತೇ ನಿವೇಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಾಜಾಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಹನ್ತಂ ರಾಜಬಲಂ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಇತರೋಪಿ ‘‘ಸಚೇಪಿ ದಸ ರಾಜಾನೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ತಾವ ಮಹನ್ತೇ ನಗರೇ ಗೇಹಗೋಪಕಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಜನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಆಗತಾಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ. ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಬಹುಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸಸುರೋ ಕಿರ ತೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಕತರಂ ಗೇಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಂ, ರಞ್ಞೋ ಕತರಂ, ಉಪರಾಜಾದೀನಂ ಕತರಾನೀ’’ತಿ? ಪಣ್ಡಿತಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ವಜಿರಗ್ಗತಿಖಿಣಞಾಣಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ‘‘ಸಸುರಸ್ಸ ಮೇ ಅಸುಕಗೇಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ರಞ್ಞೋ ಅಸುಕಗೇಹಂ, ಉಪರಾಜಾದೀನಂ ಅಸುಕಾನೀ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ರಞ್ಞೋ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಥ, ಏತ್ತಕಾ ಉಪರಾಜಾದೀನಂ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋಪಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ಅಸ್ಸಬನ್ಧಾದಯೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಛಣಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’? ‘‘‘ಮಯಂ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಿಮ್ಹ, ಅಸ್ಸರಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಸುಖಂ ನ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ’ತಿ ಕೇಚಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ.

ತಂ ದಿವಸಮೇವ ವಿಸಾಖಾಯ ಪಿತಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಸುವಣ್ಣಕಾರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಧೀತು ಮೇ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ನಾಮ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ, ತದನುರೂಪಾನಿ ಚ ರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾಪವಾಳವಜಿರಾದೀನಿ ದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾವ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಿರಂ ಪೋಸನಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ, ದಾನಿ ದಾರಿಕಾಯ ಗಮನಕಾಲಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ವಸ್ಸಕಾಲೋ ಆಗತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಚತುಮಾಸಂ ವಿಚರಿತುಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಮಮ ಭಾರೋ, ಮಯಾ ಪೇಸಿತಕಾಲೇ ದೇವೋ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಕೇತನಗರಂ ನಿಚ್ಚನಕ್ಖತ್ತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವತ್ಥಾದೀನಿ ಪಟಿಯತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ತೇ ಜನಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ತಯೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಸಾಧನಂ ಪನ ತಾವ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ. ಕಮ್ಮನ್ತಾಧಿಟ್ಠಾಯಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಅಸನ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಪನ ಭತ್ತಪಚನದಾರೂನಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪರಿಜಿಣ್ಣಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾದಯೋ ಚೇವ ಪರಿಜಿಣ್ಣಕಾನಿ ಚ ಗೇಹಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಥಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಪಚನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ತತೋ ಪುನಪಿ ‘‘ದಾರೂನಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾರೂನಿ ಲದ್ಧುಂ, ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಥೂಲಸಾಟಕೇಹಿ ವಟ್ಟಿಯೋ ಕತ್ವಾ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಸಾಧನಮ್ಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪಸಾಧನೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಜಿರನಾಳಿಯೋ ಉಪಯೋಗಂ ಅಗಮಂಸು, ಮುತ್ತಾನಂ ಏಕಾದಸ ನಾಳಿಯೋ, ಪವಾಳಸ್ಸ ಬಾವೀಸತಿ ನಾಳಿಯೋ, ಮಣೀನಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ನಾಳಿಯೋ. ಇತಿ ಏತೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ರತನೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಸುತ್ತಮಯಂ ಪಸಾಧನಂ ರಜತೇನ ಸುತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು. ತಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮುದ್ದಿಕಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಾ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಗಣ್ಠಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಜತಮಯಾ ಪಾಸಕಾ, ಮತ್ಥಕಮಜ್ಝೇ ಏಕಾ ಮುದ್ದಿಕಾ, ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣಪಿಟ್ಠೀಸು ದ್ವೇ, ಗಲವಾಟಕೇ ಏಕಾ, ದ್ವೀಸು ಜತ್ತೂಸು ದ್ವೇ, ದ್ವೀಸು ಕಪ್ಪರೇಸು ದ್ವೇ, ದ್ವೀಸು ಕಟಿಪಸ್ಸೇಸು ದ್ವೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಪಸಾಧನೇ ಏಕಂ ಮೋರಂ ಕರಿಂಸು, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಕ್ಖೇ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪತ್ತಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ವಾಮಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಚ ಪತ್ತಸತಾನಿ, ತುಣ್ಡಂ ಪವಾಳಮಯಂ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಮಣಿಮಯಾನಿ, ತಥಾ ಗೀವಾ ಚ ಪಿಞ್ಛಾನಿ ಚ, ಪತ್ತನಾಳಿಯೋ ರಜತಮಯಾ, ತಥಾ ಜಙ್ಘಾಯೋ. ಸೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಮತ್ಥಕಮಜ್ಝೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇ ಠತ್ವಾ ನಚ್ಚನಮಯೂರೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಪತ್ತನಾಳಿಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ದಿಬ್ಬಸಙ್ಗೀತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಘೋಸೋ ವಿಯ ಚ ಪವತ್ತತಿ. ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾಯೇವ ತಸ್ಸಾ ಅಮೋರಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಪಸಾಧನಂ ನವಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕಂ ಅಹೋಸಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಮೂಲಂ ದೀಯಿತ್ಥ.

‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತಾಯೇತಂ ಪಸಾಧನಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ? ಸಾ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚೀವರಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಚಿಯೋಪಿ ರಜನಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮೇವ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿ. ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಚೀವರದಾನಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಭಣ್ಡೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಪುರಿಸಾನಂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರೇನಾತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಧೀತು ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದದಮಾನೋ ಕಹಾಪಣಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ರಜತಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ತಮ್ಬಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಪತ್ತುಣ್ಣವತ್ಥಕೋಸೇಯ್ಯವತ್ಥಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಸಪ್ಪಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ತೇಲಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ನಙ್ಗಲಫಾಲಾದಿಉಪಕರಣಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚಸಕಟಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪಹಿಣೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೂಪಕರಣಾನಿ ದಾಪೇಸಿ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ರಥೇ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋ ವಣ್ಣದಾಸಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ. ‘‘ಏತಂ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿಯೋ ಭೋಜೇನ್ತಿಯೋ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿಯೋ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸಪರಿಚಾರಿಕಾಯೋ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಗಾವೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಭಣೇ ಚೂಳವಜಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತೀಸು ಗಾವುತೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಭೇರಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠಥ, ಪುಥುಲತೋ ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ತಿಟ್ಠಥ. ಗಾವೀನಂ ತತೋ ಪರಂ ಗನ್ತುಂ ಮಾ ಅದತ್ಥ. ಏವಂ ಠಿತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ತೇ ಗಾವೀನಂ ವಜತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾವುತಂ ಗತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಅಕಂಸು, ಪುನ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ ಗತಕಾಲೇ ಅಕಂಸು. ಪುನಪಿ ತಿಗಾವುತಂ ಗತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಅಕಂಸು, ಪುಥುಲತೋ ಗಮನಞ್ಚ ನಿವಾರೇಸುಂ. ಏವಂ ದೀಘತೋ ತಿಗಾವುತೇ, ಪುಥುಲತೋ ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಗಾವಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಏತ್ತಕಾ ಗಾವೋ ಅಲಂ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಥಾ’’ತಿ ವಜದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಾಪೇಸಿ. ದ್ವಾರಸ್ಮಿಂ ಪಿದಹಿತೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಬಲವಗಾವೋ ಚ ಧೇನುಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾರೇನ್ತಾನಂ ವಾರೇನ್ತಾನಮೇವ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಬಲವಗಾವೋ ಚ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಧೇನುಯೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ತತ್ತಕಾ ಬಲವವಚ್ಛಾ ತಾಸಂ ಧೇನೂನಂ ಉಸಭಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಾ ಅಹೇಸುಂ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಏವಂ ಗಾವೋ ಗತಾ’’ತಿ? ನಿವಾರೇನ್ತಾನಂ ನಿವಾರೇನ್ತಾನಂ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ. ಸಾ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧೀತಾನಂ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಘದಾಸೀ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಚಗೋರಸದಾನಂ ದದಮಾನಾ ಥೇರಾನಞ್ಚ ದಹರಾನಞ್ಚ ಸಾಮಣೇರಾನಞ್ಚ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಲಂ, ಅಲ’’ನ್ತಿ ನಿವಾರೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಇದಂ ಮಧುರಂ, ಇದಂ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಗಾವೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲೇ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತು ಸಬ್ಬಂ ಸಂವಿದಹಿತಂ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ಪನ ದಾಸದಾಸಿಯೋ ನ ಸಂವಿದಹಿತಾ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಧೀತರಿ ಸಸಿನೇಹನಿಸ್ಸಿನೇಹಾನಂ ಜಾನನತ್ಥಂ. ಅಹಞ್ಹಿ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಕೇ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪಹಿಣಾಮಿ, ಯಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಗಮನಕಾಲೇಯೇವ ಏತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಮಾ ಅಗನ್ತುಕಾಮಾತಿ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ‘‘ಸ್ವೇ ಮಮ ಧೀತಾ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧೀತರಂ ಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪತಿಕುಲೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಆಚಾರಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓವಾದಮದಾಸಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ಅನನ್ತರಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಓವಾದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಸೋಪಿ ಸೇಟ್ಠಿ ಧೀತರಂ ಏವಂ ಓವದಿ –

‘‘ಅಮ್ಮ, ಸಸುರಕುಲೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಅನ್ತೋಅಗ್ಗಿ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ, ಬಹಿಅಗ್ಗಿ ಅನ್ತೋ ನ ಪವೇಸೇತಬ್ಬೋ, ದದನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬಂ, ಅದದನ್ತಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬಂ, ದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬೋ, ಅನ್ತೋದೇವತಾ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ಇಮಂ ದಸವಿಧಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಸೇನಿಯೋ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ರಾಜಸೇನಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಾಟಿಭೋಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಧೀತು ದೋಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನವಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕೇನ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನೇನ ಧೀತರಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಮೂಲಕಂ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಕೋಟಿಧನಂ ದತ್ವಾ ಯಾನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಾಕೇತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಸು ಅನುರಾಧಪುರಮತ್ತೇಸು ಚುದ್ದಸಸು ಭತ್ತಗಾಮೇಸು ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ತೇ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧಾ’’ತಿ ಚುದ್ದಸ ಗಾಮಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು? ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಪಿ ರಞ್ಞೋ ಚ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಧೀತರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛತೋ ಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬಲಕಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕೇ ನಾಮೇತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸುಣಿಸಾಯ ವೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ದಾಸಿದಾಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಕೋ ಪೋಸೇಸ್ಸ’’ತಿ? ‘‘ಪೋಥೇತ್ವಾ ತೇ ಪಲಾಪೇಥ, ಅಪಲಾಯನ್ತೇ ಇತೋ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ವಿಸಾಖಾ ಪನ ‘‘ಅಪೇಥ, ಮಾ ವಾರೇಥ, ಬಲಮೇವ ಬಲಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ನತ್ಥಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಕೋ ಏತೇ ಪೋಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಕೇ ‘‘ಅಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ತಕೇಹೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥ ವಿಸಾಖಾ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉದಾಹು ರಥೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನೇನ ಮೇ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ರಥೇ ಠತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏಸಾ ಕಿರ ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ, ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಏತಿಸ್ಸಾವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಇತಿ ಸಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಗತದಿವಸೇ ಚಸ್ಸಾ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ವಿಸಾಖಾ ಪಹಿತಪಹಿತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಸು ಕುಲೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ದಾಪೇಸಿ. ಇತಿ ಸಾ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಗಿನಿಯಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಯಾನುರೂಪಂ ಪಿಯವಚನಂ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇನ್ತೀ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಞಾತಕೇ ವಿಯ ಅಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಆಜಞ್ಞವಳವಾಯ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ದಾಸೀಹಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಳವಂ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆವಾಹಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನಗ್ಗಸಮಣಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪೇಮೇನ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಾನಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಅನೇಕಸತೇಸು ನವಭಾಜನೇಸು ನಿರುದಕಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಅಚೇಲಕೇ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಆಗಚ್ಛತು ಮೇ ಸುಣಿಸಾ, ಅರಹನ್ತೇ ವನ್ದತೂ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ. ಸಾ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭೋಜನಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಏವರೂಪಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪವಿರಹಿತಾ ಅರಹನ್ತಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಸಸುರೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸೀ’’ತಿ, ‘‘ಧೀ, ಧೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ. ಅಚೇಲಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಗರಹಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನಾಲತ್ಥ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಿಕಂ ಮಹಾಕಾಳಕಣ್ಣಿಂ ಇಧ ಪವೇಸೇಸಿ, ವೇಗೇನ ನಂ ಇಮಸ್ಮಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ವಚನಮತ್ತೇನೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತುಂ, ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಸಾ ಧೀತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ದಹರಾ ನಾಮ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತುಮ್ಹೇ ತುಣ್ಹೀ ಹೋಥಾ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಹಾರಹೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ನಿರುದಕಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಂ ನಿವೇಸನಂ ಪಾವಿಸಿ. ವಿಸಾಖಾ ಸಸುರಂ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಠಿತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಸುರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಥೇರಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಬಾಲೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖೋ ಭುಞ್ಜತೇವ. ವಿಸಾಖಾ ‘‘ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಮೇ ಸಸುರೋ ಸಞ್ಞಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ನಿಗಣ್ಠೇಹಿ ಕಥಿತಕಾಲೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಹತ್ಥಂ ಅಪನೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಪಾಯಾಸಂ ಇತೋ ನೀಹರಥ, ಏತಂ ಇಮಸ್ಮಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥ, ಅಯಂ ಮಂ ಏವರೂಪೇ ಮಙ್ಗಲಕಾಲೇ ಅಸುಚಿಖಾದಕಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ನಿವೇಸನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ವಿಸಾಖಾಯ ಸನ್ತಕಾವ, ಕೋ ನಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಮುಖೇನ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ವಿಸಾಖಾ ಸಸುರಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ನ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಮಯಂ ನಿಕ್ಖಮಾಮ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಉದಕತಿತ್ಥತೋ ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ವಿಯ ಆನೀತಾ, ಧರಮಾನಕಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧೀತರೋ ನಾಮ ನ ಏತ್ತಕೇನೇವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಏತೇನೇವ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಪಿತಾ ಇಧಾಗಮನಕಾಲೇ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಮೇ ಧೀತು ದೋಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋಧೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸಾದೋಸಂ ಸೋಧಾಪೇಥಾ’’ತಿ.

ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ಏಸಾ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ಮಙ್ಗಲಕಾಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ನಿರುದಕಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಮಂ ‘ಅಸುಚಿಖಾದಕೋ’ತಿ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ನಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರೇ ಘರದ್ವಾರೇ ಠಿತೇ ಸಸುರೋ ಮೇ ಅಪ್ಪೋದಕಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತಂ ನ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ಅಹಂ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪುಞ್ಞಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಪುಞ್ಞಮೇವ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಅವಚಂ, ‘‘ಏತ್ಥ ಮೇ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಧ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಯುತ್ತಂ ಕಥೇತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಕುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಏಸ ತಾವ ದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಅಯಂ ಪನ ಏಕದಿವಸಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಾಸೀಪರಿವುತಾ ಪಚ್ಛಾಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತಾ, ನಾಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಗತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗೇಹೇ ಆಜಾನೇಯ್ಯವಳವಾಯ ವಿಜಾತಾಯ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನಾಮ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹೋದಕಾದೀನಿಪಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಳವಾಯ ವಿಜಾತಪರಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸಿಂ, ‘‘ಏತ್ಥ ಮೇ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಧ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ತವ ಗೇಹೇ ದಾಸೀಹಿಪಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥ ದೋಸಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ?

ಅಯ್ಯಾ, ಇಧಾಪಿ ತಾವ ದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ಇಧಾಗಮನಕಾಲೇ ಇಮಂ ಓವದನ್ತೋ ಗುಯ್ಹೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ದಸ ಓವಾದೇ ಅದಾಸಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತೇಸಂ ಮೇ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇತು. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ‘‘ಅನ್ತೋಅಗ್ಗಿ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉಭತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಗೇಹಾನಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದತ್ವಾ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ. ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ – ‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕಾನಂ ಅಗುಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಠತ್ವಾ ಮಾ ಕಥೇಸಿ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’’ತಿ.

ಅಯ್ಯಾ, ಏತಂ ತಾವ ಏವಂ ಹೋತು, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ‘‘ಬಾಹಿರತೋ ಅಗ್ಗಿ ನ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬುತೇ ಬಾಹಿರತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನಾಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ, ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ – ಸಚೇ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಗೇಹೇಸು ಇತ್ಥಿಯೋ ವಾ ಪುರಿಸಾ ವಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕಾನಂ ಅಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಕಥಿತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಪುನ ಮಾ ಕಥೇಯ್ಯಾಸಿ. ‘‘ಏತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾರಣೇ ಸಾ ನಿದ್ದೋಸಾವ ಅಹೋಸಿ. ಯಥಾ ಚ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ತೇಸು ಪನ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಮ್ಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಪಿತರಾ ‘‘ಯೇ ದದನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ‘‘ಯಾಚಿತಕಂ ಉಪಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಯೇ ನ ದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಯೇ ಯಾಚಿತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ದಲಿದ್ದೇಸು ಞಾತಿಮಿತ್ತೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ತೇ ಪಟಿದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತೇಸಂ ದಾತುಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಖಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುರೇತರಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಲದ್ಧಾಲದ್ಧಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುರೇತರಂ ಸಯನಂ ಆರುಯ್ಹ ನ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅಗ್ಗಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಸ್ಸುಮ್ಪಿ ಸಸುರಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಉರಗರಾಜಾನಂ ವಿಯ ಚ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಅನ್ತೋದೇವತಾ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಞ್ಚ ಸಸುರಞ್ಚ ಸಾಮಿಕಞ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಇಮೇಸಂ ದಸಓವಾದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಧೋಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ನಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ‘‘ಕಿಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತು ದೋಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅಕಾರಣೇನ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರಸ್ಸ ವಚನೇನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮನಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಪಿತಾ ಪನ ಮೇ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಮಮ ದೋಸಸೋಧನತ್ಥಾಯ ಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಮೇ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಗನ್ತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಾಸಿದಾಸೇ ‘‘ಯಾನಾದೀಹಿ ಸಜ್ಜಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಕಥಿತಂ, ಖಮಾಹಿ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಖಮಿತಬ್ಬಂ ತಾವ ಖಮಾಮಿ, ಅಹಂ ಪನ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ, ನ ಮಯಂ ವಿನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವತ್ತಾಮ, ಸಚೇ ಮಮ ರುಚಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಲಭಾಮಿ, ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ತವ ಸಮಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಾ’’ತಿ ಆಹ.

ವಿಸಾಖಾ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ನಗ್ಗಸಮಣಾಪಿ ಸತ್ಥು ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಗಮನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ವಿಸಾಖಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಸಕ್ಕಾರೋ ಪಟಿಯಾದಿತೋ, ಸಸುರೋ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಂ ಆಜೀವಕಾ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಸುಣ್ಹಾ ಮೇ ಸಯಮೇವ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ. ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚೇ ಪುನ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಸಸುರೋ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಾತೂ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಗಮನಂ ನಾಮ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮತಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುನ ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಬಹಿಸಾಣಿಯಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ. ಪುರೇತರಮೇವಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ವಾ ನಿಸೀದ, ಪರಕುಟ್ಟೇ ವಾ ಪರಸೇಲೇ ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳೇ ವಾ ಪನ ನಿಸೀದ, ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ಮಮ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇತು’’ನ್ತಿ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಮತವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಆರಭಿ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಪುರತೋ ಠಿತಾಪಿ ಪಚ್ಛತೋ ಠಿತಾಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸತಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾಪಿ ಅಕನಿಟ್ಠಭವನೇ ಠಿತಾಪಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಮಞ್ಞೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ತಂ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಯ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಚನ್ದಸಮಾ ಕಿರ ಬುದ್ಧಾ. ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಚನ್ದೋ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಚನ್ದೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಖಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಾನಂ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ. ಇದಂ ಕಿರ ತೇಸಂ ಅಲಙ್ಕತಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಿತಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ದಾಸತ್ಥಾಯ ಜಾಲಿಸದಿಸೇ ಪುತ್ತೇ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾಸದಿಸಾ ಧೀತರೋ ಮದ್ದಿಸದಿಸಾ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ. ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ತಥಾಗತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತೇ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಹಸ್ಸ ನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಚಲಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಣಿಕಣ್ಣಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುಣ್ಹಾಯ ಥನಂ ಮುಖೇನ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಮಿಗಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಮಕಾಸಿ.

ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸುಣ್ಹಾಯ ಥನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ದ್ವೀಸು ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಾಣೀಹಿ ಚ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹನ್ತೋ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬನ್ತೋ ‘‘ಮಿಗಾರೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಿಗಾರೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಾಮಂ ಸಾವೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಯತ್ಥ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಮೇ ಸುಣಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಞಾತಂ, ಸಬ್ಬಾ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಾ ಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಮಮ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸೋಹಂ ಅಜ್ಜ ಪಜಾನಾಮಿ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ;

ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇ ಭದ್ದಾ, ಸುಣಿಸಾ ಘರಮಾಗತಾ’’ತಿ.

ವಿಸಾಖಾ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಸಸ್ಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಗೇಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವಿವಟದ್ವಾರಂ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬಹೂಪಕಾರಾ ಮೇ ಸುಣಿಸಾ ಪಸನ್ನಾಕಾರಮಸ್ಸಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಭಾರಿಯಂ ಪಸಾಧನಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಪಸಾಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಲ್ಲಹುಕಮಸ್ಸಾ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಪಸಾಧನಯೋಗ್ಗಂ ಪಸಾಧನಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಘನಮಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ಪಸಾಧನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಸೋಳಸಹಿ ಗನ್ಧೋದಕಘಟೇಹಿ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಗತೋ. ವಿಸಾಖಾಪಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರೇ (ಮಹಾವ. ೩೫೦) ಲಭಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಚನ್ದಲೇಖಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ಧೀತರೋ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ದಸ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ದಸ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ತೇಸುಪಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ದಸ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ದಸ ಧೀತರೋ ಚಾತಿ ಏವಮಸ್ಸಾ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ವಿಸಾಖಾ ವೀಸತಿ ಪುತ್ತಾ, ನತ್ತಾ ಚ ಚತುರೋ ಸತಾ;

ಪನತ್ತಾ ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸುಪಾಕಟಾ’’ತಿ.

ಆಯು ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಸೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಲಿತಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವಾರಂ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕತಮಾ ಏತ್ಥ ವಿಸಾಖಾ’’ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ? ಯೇ ನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಥೋಕಂ ಗಚ್ಛತು, ಗಚ್ಛಮಾನಾವ ನೋ, ಅಯ್ಯಾ ಸೋಭತೀ’’ತಿ, ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಯೇ ನಂ ಠಿತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ನಿಪನ್ನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಥೋಕಂ ನಿಪಜ್ಜತು, ನಿಪನ್ನಾವ ನೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಸೋಭತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ. ಇತಿ ಸಾ ‘‘ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಸುಕಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಾಮ ನ ಸೋಭತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ನ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖೋ ಪನ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ವಿಸಾಖಾ ಕಿರ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಥಾಮಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಹತ್ಥಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ, ಸೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಏಕಚ್ಚಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚಾ ನ ಪರಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ತೇ, ಅಯ್ಯೇ, ಬಲಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಹತ್ಥಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ವಿಸಾಖಾ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಪಲಾಯಿತೇನ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ತಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಣಾಮೇಸಿ. ಹತ್ಥೀ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪತಿತೋ. ಮಹಾಜನೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಸಪರಿವಾರಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಬಹುಪುತ್ತಾ ಹೋತಿ ಬಹುನತ್ತಾ ಅರೋಗಪುತ್ತಾ ಅರೋಗನತ್ತಾ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾ, ತಾವತಕೇಸು ಪುತ್ತನತ್ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅನ್ತರಾ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಮಙ್ಗಲೇಸು ಛಣೇಸು ವಿಸಾಖಂ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಮಹಾಜನೇ ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ವಿಸಾಖಾಪಿ ನಿಮನ್ತಿತಟ್ಠಾನೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಆರಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಿಸಾಖಾಪಿ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ಖೋ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ ‘ಹನ್ದ ಜೇ ಇಮಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೦೩).

ಸಾ ಕಿರ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವರೂಪಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಪಸಾಧನಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಯಾವ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ನಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞೇನೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಿಥಾಮಧರಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ಏವ ಕಿರ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತೇನ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಪಸಾಧನಂ ಗಣ್ಹ, ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾ ನಿವತ್ತನಕಾಲೇ ಪಸಾಧೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ದತ್ವಾ ಘನಮಟ್ಠಕಂ ಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾವಸಾನೇ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸಾ ದಾಸೀ ತಂ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಟ್ಠಾ. ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಪಕ್ಕನ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಮುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪಟಿಸಾಮೇತಿ. ಇತಿ ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿಸಾಖಾ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ಠಪೇಹಿ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೋಪಾನಪಸ್ಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ವಿಸಾಖಾಪಿ ಸುಪ್ಪಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಗಿಲಾನಾದೀನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ವಿಚರಿ. ತಾ ಪನ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮಧುತೇಲಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಪಕತಿಯಾವ ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಥಾಲಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ತಥೇವ ಕರಿಂಸು. ಅಥೇಕಂ ಗಿಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಪ್ಪಿಯಾ (ಮಹಾವ. ೨೮೦) ‘‘ಕೇನತ್ಥೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛಾದನೀಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಹೋತು, ಅಯ್ಯ, ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಅಲಭನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಊರುಮಂಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥರಿ ಪಸಾದೇನ ಪಾಕತಿಕಸರೀರಾವ ಅಹೋಸಿ. ವಿಸಾಖಾಪಿ ಗಿಲಾನೇ ಚ ದಹರೇ ಚ ಸಾಮಣೇರೇ ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪಸಾಧನಂ ಆಹರ ಪಸಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾ ದಾಸೀ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಪಮುಟ್ಠಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹಿ, ಸಚೇ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಮಾ ಆಹರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಯ್ಯಸ್ಸೇವ ತಂ ಮಯಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಜಾನಾತಿ ಕಿರ ಸಾ ‘‘ಕುಲಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಮುಟ್ಠಭಣ್ಡಕಂ ಥೇರೋ ಪಟಿಸಾಮೇತೀ’’ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಥೇರೋಪಿ ತಂ ದಾಸಿಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾಯ ಮೇ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸೋಪಾನಪಸ್ಸೇ ಠಪಿತಂ, ಗಚ್ಛ ನಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ, ‘‘ಅಯ್ಯ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಟ್ಠಭಣ್ಡಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಾಯ ಅನಾಹಾರಿಯಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಾವ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಪುಟ್ಠಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ನಾಹಂ ಮಮ ಅಯ್ಯೇನ ಆಮಟ್ಠಭಣ್ಡಂ ಪಿಲನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ. ಅಯ್ಯಾನಂ ಪನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ, ತಂ ಆಹರಾಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹರಿ. ವಿಸಾಖಾ ತಂ ಅಪಿಲನ್ಧಿತ್ವಾವ ಕಮ್ಮಾರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ. ತೇಹಿ ‘‘ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಅಗ್ಘತಿ, ಹತ್ಥಕಾರಾಪಣಿಯಂ ಪನಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಸಾಧನಂ ಯಾನೇ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಂ ವಿಕ್ಕಿಣಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭತ್ತಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಂತು ನ ಕೋಚಿ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ತಞ್ಹಿ ಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭಾ. ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಿಸ್ಸೋವ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿಂಸು ವಿಸಾಖಾ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ, ಬನ್ಧುಲಮಲ್ಲಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಬಾರಾಣಸೀಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾತಿ.

ತಸ್ಮಾ ವಿಸಾಖಾ ಸಯಮೇವ ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಸಕಟೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಮಮ ಪಸಾಧನಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಟ್ಠಂ, ತೇನ ಆಮಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಮಯಾ ಪಿಲನ್ಧಿತುಂ. ತಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಕ್ಕಿಣಾಪೇನ್ತೀ ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅಹಮೇವ ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾ, ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕತರಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುಂ ತೇ ಯುತ್ತಂ ವಿಸಾಖೇತಿ ‘‘ಯುತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ನವಕೋಟೀಹಿ ಭೂಮಿಮೇವ ಗಣ್ಹಿ. ಅಪರಾಹಿ ನವಕೋಟೀಹಿ ವಿಹಾರಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ. ಪಕತಿಯಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ವಿಸಾಖಾಯ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ವಸತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಸತಿ. ಉತ್ತರದ್ವಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂಯೇವ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ. ವಿಸಾಖಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಮಿ, ನಿವತ್ತಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅನಿವತ್ತಗಮನಂ ಇದಂ ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಕತಾಕತವಿಜಾನನಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಯಂ ರುಚ್ಚಸಿ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹ ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಪಿಯಾಯತಿ, ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಏತಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಲಹುಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತವ ಪರಿವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಸಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿಪಿ ರುಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಚ ಪಾಸಾಣತ್ಥಾಯ ಚ ಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ರುಕ್ಖೇ ಚ ಪಾಸಾಣೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವ ಸಕಟೇ ರುಕ್ಖಪಾಸಾಣೇ ಆರೋಪೇನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ನ ಅಕ್ಖೋ ಭಿಜ್ಜತಿ. ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ದ್ವೇಭೂಮಿಕಂ ಪಾಸಾದಂ ಕರಿಂಸು. ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಗಬ್ಭಸತಾನಿ, ಉಪರಿಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಗಬ್ಭಸತಾನೀತಿ ಗಬ್ಭಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಟ್ಠಕರೀಸೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ‘‘ಸುದ್ಧಪಾಸಾದೋ ಪನ ನ ಸೋಭತೀ’’ತಿ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಪಧಾನವೇತ್ತಗೇಹಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಚೂಳಪಾಸಾದಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ದೀಘಮಾಳಕಸತಾನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ವಿಸಾಖಾಯಪಿ ಪಾಸಾದೇ ಕಮ್ಮಂ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ. ಪಾಸಾದಕೂಟಂ ಘನಕೋಟ್ಟಿತರತ್ತಸುವಣ್ಣೇನೇವ ಸಟ್ಠಿಉದಕಘಟಗಣ್ಹನಕಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಚತುಮಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಪಾಸಾದಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಏವ ದಾನಂ ದೇತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂ ವತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಹಾಯಿಕೇ ಅಹಂ ಇಮಂ ವತ್ಥಂ ತವ ಪಾಸಾದೇ ಭೂಮತ್ಥರಣಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮಾ, ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು ಸಹಾಯಿಕೇ, ಸಚೇ ತ್ಯಾಹಂ ‘ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ತ್ವಂ ‘ಮೇ ಓಕಾಸಂ ಅದಾತುಕಾಮಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸಸಿ, ಸಯಮೇವ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ದ್ವೇ ಭೂಮಿಯೋ ಗಬ್ಭಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ವತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೀ ತತೋ ಅಪ್ಪತರಮೂಲಂ ವತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾದೇ ಪುಞ್ಞಭಾಗಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರೋದನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಪಾದಧೋವನಟ್ಠಾನೇ ಇಮಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಾಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಏತ್ಥ ಪಾದಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಿಸಾಖಾಯ ಕಿರೇತಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನಂ.

ವಿಸಾಖಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಅವಸಾನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ಅದಾಸಿ. ಸಙ್ಘನವಕೇನ ಲದ್ಧಚೀವರಸಾಟಕಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪತ್ತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ದಾನಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಅಗಮಂಸು. ಇತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಭೂಮಿಗ್ಗಹಣೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕಾರಾಪನೇ ನವ, ವಿಹಾರಮಹೇ ನವಾತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಕೋಟಿಯೋ ಸಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿ. ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾಯ ಏವರೂಪೋ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ನತ್ಥಿ. ಸಾ ವಿಹಾರಮಹಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತದಿವಸೇ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವುತಾ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ಥಿತಂ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಸಾದಂ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೀ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಧುರಸದ್ದೇನ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಕದಾಹಂ ಪಾಸಾದಂ ರಮ್ಮಂ, ಸುಧಾಮತ್ತಿಕಲೇಪನಂ;

ವಿಹಾರದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ.

‘‘ಕದಾಹಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಞ್ಚ, ಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನಾನಿ ಚ;

ಸೇನಾಸನಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ.

‘‘ಕದಾಹಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ;

ಭೋಜನದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ.

‘‘ಕದಾಹಂ ಕಾಸಿಕಂ ವತ್ಥಂ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕಾನಿ ಚ;

ಚೀವರದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ.

‘‘ಕದಾಹಂ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಂ, ಮಧುತೇಲಞ್ಚ ಫಾಣಿತಂ;

ಭೇಸಜ್ಜದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕೇ ಅದ್ಧಾನೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಗಾಯನಂ ನಾಮ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಸಾ ಅಜ್ಜ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವುತಾ ಗಾಯಮಾನಾ ಪಾಸಾದಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖ್ವಸ್ಸಾ ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಕುಪಿತಂ, ಉದಾಹು ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಜಾತಾ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಗಾಯತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನಸ್ಸಾ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಸಾ ‘ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಮೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಾ’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೀ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತಾಯ ಪತ್ಥನಾ ಪತ್ಥಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

‘‘ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಆಯು ಅಹೋಸಿ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ, ನಗರಂ ಹಂಸವತೀ ನಾಮ, ಪಿತಾ ಸುನನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಾ, ಮಾತಾ ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ದೇವೀ, ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಏಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸಾ ಏಕಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಕಥನಞ್ಚ ವಲ್ಲಭಭಾವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ, ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಲ್ಲತಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘ಭನ್ತೇ, ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪತ್ಥನಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ತಾಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಓಸಾನದಿವಸೇ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಫಲೇನ ದೇವಿಸ್ಸರಿಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಪನೇಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಅನಾಗತಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಯೋಸಾನೇ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀನಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸಾ ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸ್ವೇವ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧೀತಾನಂ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಘದಾಸೀ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪರಕುಲಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತಾಹಿ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದೀಘರತ್ತಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇಪಿ ‘‘ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತುಪಚ್ಚಯದಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಬಹೂನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಗಾಯತಿ, ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾಯ ಪನ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ನಾಮ ಛೇಕೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ವಿಸಾಖಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತುಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೩. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾ, ಕಯಿರಾ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಬಹೂ;

ಏವಂ ಜಾತೇನ ಮಚ್ಚೇನ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ರಾಸಿಮ್ಹಾ. ಕಯಿರಾತಿ ಕರೇಯ್ಯ. ಮಾಲಾಗುಣೇ ಬಹೂತಿ ಏಕತೋ ವಣ್ಟಿಕಮಾಲಾದಿಭೇದಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಮಾಲಾವಿಕತಿಯೋ. ಮಚ್ಚೇನಾತಿ ಮರಿತಬ್ಬಸಭಾವತಾಯ ‘‘ಮಚ್ಚೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಸತ್ತೇನ ಚೀವರದಾನಾದಿಭೇದಂ ಬಹುಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಗ್ಗಹಣಂ ಬಹುಪುಪ್ಫದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಪ್ಪಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾಲಾಕಾರೋ ಚ ಛೇಕೋ ನೇವ ಬಹೂ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಛೇಕೋ ಪನ ಅಪ್ಪೇಸು ಬಹೂಸುಪಿ ಪುಪ್ಫೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ. ಬಹೂಸು ಪನ ಪುಪ್ಫೇಸು ಸತಿ ಛೇಕೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ದಕ್ಖೋ ಕುಸಲೋ ಬಹೂ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸಚೇ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ಮನ್ದಾ ಹೋತಿ, ಭೋಗಾ ಚ ಬಹೂ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬಹೂನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಕಾತುಂ, ಮನ್ದಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಮನ್ದೇಸು ಚ ಪನ ಭೋಗೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಉಳಾರಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಮನ್ದೇಸು ಚ ಭೋಗೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ. ಉಳಾರಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಉಳಾರೇಸು ಚ ಭೋಗೇಸು ಸತಿ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಥಾರೂಪಾ ಚ ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಥಾಪಿ…ಪೇ… ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ.

ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ