೭. ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮ ಉಪಾಸಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಅನಾಗಾಮೀ. ಸೋ ಪಾತೋವ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅನಾಗಾಮಿಅರಿಯಸಾವಕಾನಞ್ಹಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗೇನೇವ ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಏಕಭತ್ತಿಕಞ್ಚ ಆಗತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಘಟಿಕಾರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸೀಲವಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೮೮). ಏವಂ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪಕತಿಯಾವ ಏಕಭತ್ತಿಕಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಛತ್ತಪಾಣಿ ಉಪಾಸಕೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಅಗ್ಗರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಪದೇಸರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ರಾಜಾ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಜ್ಝನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಹಿ ರಾಜಾ ಗರುಕತೋ ಹೋತಿ, ನೋ ಸತ್ಥಾ, ತಸ್ಮಾ ನೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಉಟ್ಠಹಿ. ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಗರುತರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಪನ ತಂ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಪಿತಮಾನಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಕುಪಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಛತ್ತಪಾಣಿ ಉಪಾಸಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಕುಸಲೋ’’ತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ. ರಞ್ಞೋ ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಜಾತಂ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ ಛತ್ತಪಾಣಿಂ ಉಪಾಸಕಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಛತ್ತಮಾದಾಯ ಉಪಾಹನಮಾರುಯ್ಹ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಮುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ಉಪಾಸಕ, ಕಿನ್ತೇ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಅಪನೀತ’’ನ್ತಿ. ‘‘‘ರಾಜಾ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಭಾವೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸದಾಪಿ ಮಯಂ, ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಭಾವಂ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಅಗ್ಗರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಪದೇಸರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಂ ಪವೇದೇಯ್ಯಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಉಟ್ಠಹಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಭೋ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ’’. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಾನಂ ಕುಸಲಾ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಗೇಹಂ ನಾಮ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ದುಯುತ್ತಸುಯುತ್ತಕಾನಿ ಗರುಕಾನೇತ್ಥ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ಏವಂ ವದೇಥ, ‘ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಿತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಮಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಗಿಹೀನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭೋ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚ ದೇವೀ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಮಮ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಉದ್ದಿಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಏಕಟ್ಠಾನಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಮಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಸಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸತಿ. ತಾಸು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪನ ನೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಮಾನನ್ದ, ಉಪಾಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಞಾತಿಧೀತಾ ನೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಅಫಲೋ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪನ ಸವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೫೧. ‘‘ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಅಗನ್ಧಕಂ;

ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಅಫಲಾ ಹೋತಿ ಅಕುಬ್ಬತೋ.

೫೨. ‘‘ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಸಗನ್ಧಕಂ;

ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಸಫಲಾ ಹೋತಿ ಕುಬ್ಬತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರುಚಿರನ್ತಿ ಸೋಭನಂ. ವಣ್ಣವನ್ತನ್ತಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಅಗನ್ಧಕನ್ತಿ ಗನ್ಧವಿರಹಿತಂ ಪಾಲಿಭದ್ದಕಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಜಯಸುಮನಾದಿಭೇದಂ. ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾತಿ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ ನಾಮ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ. ತಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ. ಯಥಾ ಪನ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಂ ಯೋ ನಂ ಧಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಗನ್ಧಂ ನ ಫರತಿ, ಏವಂ ಏತಮ್ಪಿ ಯೋ ನಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸವನಾದೀಹಿ ನ ಸಮಾಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಸಮಾಚರನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಕುಬ್ಬತೋ ಸುತಗನ್ಧಞ್ಚ ವಾಚಾಗನ್ಧಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಗನ್ಧಞ್ಚ ನ ಆವಹತಿ ಅಫಲಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಅಫಲಾ ಹೋತಿ ಅಕುಬ್ಬತೋ’’ತಿ. ಸಗನ್ಧಕನ್ತಿ ಚಮ್ಪಕನೀಲುಪ್ಪಲಾದಿಭೇದಂ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಗನ್ಧೋ ಫರತಿ, ಏವಂ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾಪಿ. ಕುಬ್ಬತೋತಿ ಯೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸವನಾದೀಹಿ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಫಲಾ ಹೋತಿ, ಸುತಗನ್ಧವಾಚಾಗನ್ಧಪಟಿಪತ್ತಿಗನ್ಧಾನಂ ಆವಹನತೋ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾನಿಸಂಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ. ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ.

ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.