೫. ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ.

ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ಕಿರ ಅವಿದೂರೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯೋ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೋ ಪಟಿವಸತಿ. ಸೋ ತಿಣಗ್ಗೇನ ತೇಲಬಿನ್ದುಮ್ಪಿ ಪರೇಸಂ ನ ದೇತಿ, ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಇತಿಸ್ಸ ತಂ ವಿಭವಜಾತಂ ನೇವ ಪುತ್ತದಾರಾದೀನಂ, ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭೋತಿ, ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಅಪರಿಭೋಗಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸತ್ಥಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಲೋಕಧಾತುಯಂ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಪಜಾಪತಿಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಪನ ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ರಾಜಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಂ ಜನಪದಮನುಸ್ಸಂ ಕುಮ್ಮಾಸಪೂರಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಪಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಬಹೂನಿ ತಿಲತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಣ್ಹಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಚರತಿ. ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ ಜಾತೋ. ತತೋ ತಣ್ಹಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ಉಪಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಏವಂ ಗತೋಪಿ ಧನಹಾನಿಭಯೇನ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ರಾಜಾ ಕುಪಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾಪಿ ಮೇ ನ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ತೇ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದೀಹಿ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮನಾಪಂ ಕತಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪನ ತೇ ತಣ್ಹಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಧನಹಾನಿಭಯೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸದ್ದೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ‘‘ಕಥೇಹಿ, ಸಾಮಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ತೇ ತಣ್ಹಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ವಚನಂ ಪರಿಗಿಲನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ತಣ್ಹಾ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ಮೇ ನ ಕಥೇಸಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದಲಿದ್ದೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಸಕಲನಿಗಮವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕೇ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಪಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕರಚ್ಛವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕೇ ಪಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ ತವ ಮಹದ್ಧನಭಾವ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹಸಾಮನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ ತವ ಮಹಜ್ಝಾಸಯಭಾವ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತೇ ಪುತ್ತದಾರಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಕಸ್ಸೇವ ತೇ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಚಮಾನೇ ಬಹೂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ. ಸಕಲತಣ್ಡುಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿನ್ನತಣ್ಡುಲೇ ಚ ಉದ್ಧನಕಪಲ್ಲಾನಿ ಚ ಆದಾಯ ಥೋಕಂ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಚ, ತತ್ಥಾಹಂ ಏಕಕೋವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ದಾಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ, ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹನ್ತೋ ಸಬ್ಬದ್ವಾರೇಸು ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮತಲಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥಪಿ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಉದ್ಧನೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಕಪಲ್ಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪೂವೇ ಪಚಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಾತೋವ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಸೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಸಕ್ಕಾರನಿಗಮೇ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿ ‘ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಸ್ಸನಭಯೇನ ಸತ್ತಭೂಮಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಪಚಾಪೇತಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕೇ ಪೂವೇ ಚ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಜೇತವನಂ ಆನೇಹಿ, ಅಜ್ಜಾಹಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏವ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪೂವೇಹೇವ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ತಂ ನಿಗಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಸೀಹಪಞ್ಜರದ್ವಾರೇ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಆಕಾಸೇ ಏವ ಮಣಿರೂಪಕಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಹದಯಮಂಸಂ ಕಮ್ಪಿ. ಸೋ ಅಹಂ ಏವರೂಪಾನಂಯೇವ ದಸ್ಸನಭಯೇನ ಇಮಂ ಠಾನಮಾಗತೋ, ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಪಾನದ್ವಾರೇ ಠಿತೋತಿ. ಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬಗಹಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ವಿಯ ದೋಸೇನ ತಟತಟಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಮಣ, ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾಪಿ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಅಪದೇ ಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಠಾನೇ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋ. ‘‘ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋಪಿ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಧೂಮಾಯನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ ಏವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋಪಿ ಧೂಮಾಯಿ. ಸಕಲಪಾಸಾದೋ ಏಕಧೂಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೂಚಿಯಾ ವಿಜ್ಝನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಗೇಹಜ್ಝಾಯನಭಯೇನ ಪನ ‘‘ತ್ವಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಸುಟ್ಠು ಲಗ್ಗೋ, ಅಲದ್ಧಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಮಸ್ಸ ಪೂವಂ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ ಏಕಂ ಖುದ್ದಕಪೂವಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಥೋಕಂ ಏವ ಪಿಟ್ಠಂ ಕಪಲ್ಲಪಾತಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ಮಹಾಪೂವೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕಲಪಾತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉದ್ಧುಮಾತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬಹುಂ ತಯಾ ಪಿಟ್ಠಂ ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ದಬ್ಬಿಕಣ್ಣೇನ ಥೋಕಂ ಪಿಟ್ಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ಪೂವೋ ಪುರಿಮಪೂವತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಜಾತೋ. ಏವಂ ಯಂ ಯಂ ಪಚತಿ, ಸೋ ಸೋ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತೋವ ಹೋತಿ. ಸೋ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಸ್ಸ ಏಕಂ ಪೂವಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛಿತೋ ಏಕಂ ಪೂವಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಅಲ್ಲೀಯಿಂಸು. ಸಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪೂವಾ ಏಕತೋ ಲಗ್ಗಾ, ವಿಸುಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಪಿ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಾಪಿ ವಿಯೋಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಏವ. ಅಥಸ್ಸ ಪೂವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು, ಪಿಪಾಸಾ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ. ತತೋ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ನ ಮೇ ಪೂವೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಚ್ಛಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಇಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಆದಾಯ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನದಾನಾದೀನಂ ಫಲಂ ಗಗನತಲೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ, ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ‘ಪೂವೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಅಹಂ ವೋ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಂ ಪೂವೇ ಚ ಖೀರಾದೀನಿ ಚ ಗಣ್ಹಾಪೇಥ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಅಹಂ ವೋ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಸಾದೇ ಸೋಪಾನಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಏವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಪಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪನ ವೋ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಪರಿಪಾಸಾದಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓತರಣಕಾಲಮತ್ತೇನೇವ ಜೇತವನಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಥೇರೋ ಸೋಪಾನಸೀಸಂ ತತ್ಥೇವ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಂ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ. ಇತಿ ಥೇರೋ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಞ್ಚ ಉಪರಿಪಾಸಾದಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓತರಣಕಾಲತೋ ಖಿಪ್ಪತರಂ ಜೇತವನಂ ಸಮ್ಪಾಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಅದಾಸಿ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪೂವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಖರಾದೀನಿ ದದಮಾನೋ ನ ಖಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭರಿಯಾಯ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿ. ಪೂವಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಮೇವ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ವಿಘಾಸಾದಾನಞ್ಚ ದಿನ್ನೇಸುಪಿ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪೂವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಛಡ್ಡೇಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಪಬ್ಭಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು. ಯಾವಜ್ಜತನಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಪಬ್ಭಾರನ್ತೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಗವಾ ಅನುಮೋದನಮಕಾಸಿ. ಅನುಮೋದನಾವಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಸೋಪಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಅತ್ತನೋ ಪಾಸಾದೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇಯೇವ ವಿಕ್ಕಿರಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ನಾಮ ಸದ್ಧಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ಭೋಗೇ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಪೂವೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಅಹೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಥೇರೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲದಮಕೇನ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಸದ್ಧಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ಭೋಗೇ, ಕುಲಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಅವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫತೋ ರೇಣುಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಭಮರೇನ ವಿಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣಂ ಜಾನಾಪೇತಬ್ಬಂ, ತಾದಿಸೋ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣಗನ್ಧಮಹೇಠಯಂ;

ಪಲೇತಿ ರಸಮಾದಾಯ, ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನೀ ಚರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭಮರೋತಿ ಯಾ ಕಾಚಿ ಮಧುಕರಜಾತಿ. ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಚರನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಗನ್ಧಞ್ಚ ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಲೇತೀತಿ ಏವಂ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಮಧುಕರಣತ್ಥಾಯ ಆದಾಯ ಪಲೇತಿ, ಸೋ ಏವಂ ವನಗಹನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಸುಸಿರೇ ತಂ ರಜಮಿಸ್ಸಕಂ ರಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಧುರರಸಂ ಮಧುಂ ಕರೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ವಿಚರಿತಪಚ್ಚಯಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ವಣ್ಣಗನ್ಧಂ ವಾಸ್ಸ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನೀ ಚರೇತಿ ಏವಂ ಸೇಖಾಸೇಖಭೇದೋ ಅನಾಗಾರಿಯಮುನಿ ಕುಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮೇ ಚರಣಪಚ್ಚಯಾ ಕುಲಾನಂ ಸದ್ಧಾಹಾನಿ ವಾ ಭೋಗಹಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸದ್ಧಾಪಿ ಭೋಗಾಪಿ ಪಾಕತಿಕಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಚರಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೇಖಮುನಿ ತಾವ ಬಹಿಗಾಮೇ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಕ್ಖಭಞ್ಜನವಣಪಟಿಚ್ಛಾದನಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಹತ್ಥಗತಾನೇವ ಕರೋತಿ. ಅಸೇಖಮುನಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಮನುಯುಞ್ಜತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಭಮರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಧುಕರಣಸರಿಕ್ಖತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಧ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿ ದಮಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಂ ದಮೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಫಲಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಜಾನಾಪೇಸಿ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಉಭೋ ಖಞ್ಜಾ ಉಭೋ ಕುಣೀ, ಉಭೋ ವಿಸಮಚಕ್ಖುಕಾ;

ಉಭಿನ್ನಂ ಪಿಳಕಾ ಜಾತಾ, ನಾಹಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಇಲ್ಲಿಸ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೭೮) –

ಇಮಂ ಇಲ್ಲಿಸಜಾತಕಂ ಕಥೇಸೀತಿ.

ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.