೩. ವಿಟಟೂಭವತ್ಥು

ಪುಪ್ಫಾನಿಹೇವ ಪಚಿನನ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಪರಿಸಂ ಮಹೋಘೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಮಾರಿತಂ ವಿಟಟೂಭಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಮಹಾಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಪಸೇನದಿಕುಮಾರೋ ನಾಮ. ವೇಸಾಲಿಯಂ ಲಿಚ್ಛವಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರೋ ಮಹಾಲಿ ನಾಮ, ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಮಲ್ಲರಾಜಪುತ್ತೋ ಬನ್ಧುಲೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸಾಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇ ಸಾಲಾಯ ಸಮಾಗತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಕುಲಞ್ಚ ನಾಮಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋವ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪಾ ಆಚರಿಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನಾನಿ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸು ಪಸೇನದಿಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನೇನ ಪಿತರಾ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ. ಮಹಾಲಿಕುಮಾರೋ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಕ್ಖಿವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ನ ನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಏಕಂ ದ್ವಾರಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಚಸತೇ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಪುತ್ತೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಸಿ. ಬನ್ಧುಲಕುಮಾರೋ ಸಟ್ಠಿಂ ಸಟ್ಠಿಂ ವೇಳೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಅಯಸಲಾಕಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಕಲಾಪೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇಹಿ ‘‘ಇಮೇ ಕಪ್ಪೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಅಸಿನಾ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಓಸಾನಕಲಾಪೇ ಅಯಸಲಾಕಾಯ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಲಾಪೇಸು ಅಯಸಲಾಕಾನಂ ಠಪಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಸಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರೋದಮಾನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕೇಸು ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜೇಸು ಏಕೋಪಿ ಸಸಿನೇಹೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ನಾಚಿಕ್ಖಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಹಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಅಯಸಲಾಕಾಯ ಸದ್ದಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇಹಿ ‘‘ಪವೇಣಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ, ತಾತ, ಇದಂ ನ ಲಬ್ಭಾ ಏವಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ವಾರಿತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಮ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ತಂ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ವಿಸಾಖಾಯ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯಾ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಗೇಹೇ ನಿಚ್ಚಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ, ಅಯ್ಯಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಸಲಾಕಭತ್ತಗಿಲಾನಭತ್ತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದೇವಸಿಕಂ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ, ತಥಾ ವಿಸಾಖಾಯ ತಥಾ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತುಕಾಮೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಹತ್ಥಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಬಹೂ ಜನಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಪೇಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಆಗತೇ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಪರಿವಿಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾವ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಯಮೇವ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಮಜ್ಜಮಕಾಸಿ. ರಾಜಕುಲೇ ನಾಮ ಅನಾಣತ್ತಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ‘‘ನ ಮಯಂ ಇಧ ಠಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ರಾಜಾ ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಪಮಜ್ಜಿ, ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಪಮಜ್ಜಿ, ತದಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಏಕಕಮೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಪುಞ್ಞವನ್ತಾ ನಾಮ ಕಾರಣವಸಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕುಲಾನಂ ಪಸಾದಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಖೇಮಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ, ಉಪಾಸಕೇಸು ಚಿತ್ತೋ, ಗಹಪತಿ, ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಉಪಾಸಕಾ, ಉಪಾಸಿಕಾಸು ವೇಳುಕಣ್ಠಕೀ ನನ್ದಮಾತಾ, ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಉಪಾಸಿಕಾ, ಇತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಜನೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಪತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾವಕಾ ಏಕದೇಸೇನ ದಸನ್ನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪೂರಿತತ್ತಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣವಸಿಕತಾಯ ಕುಲಸ್ಸ ಪಸಾದಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಏಕಕಮೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಿಂಸು.

ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗತಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾನಿ ತಥೇವ ಠಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಾ, ನಾಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಏಕಕೋವ ಆಗತೋ ದೇವಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ಭತ್ತಚ್ಛೇದನಮಕಂಸೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುದ್ಧೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಕೋವಾಗತೋ, ಪಟಿಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾ ತಥೇವ ಠಿತಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಸಞ್ಞಂ ನ ಕರಿಂಸು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೋಸಂ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ನ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅನುಪಗಮನಕಾರಣಞ್ಚ ಉಪಗಮನಕಾರಣಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಾಹ –

‘‘ನವಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ. ಕತಮೇಹಿ ನವಹಿ? ನ ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ, ನ ಮನಾಪೇನ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಿ, ನ ಮನಾಪೇನ ಆಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸನ್ತಮಸ್ಸ ಪರಿಗುಹನ್ತಿ, ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಥೋಕಂ ದೇನ್ತಿ, ಪಣೀತಮ್ಪಿ ಲೂಖಂ ದೇನ್ತಿ, ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇನ್ತಿ ನೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ನ ಉಪನಿಸೀದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ, ಭಾಸಿತಮಸ್ಸ ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ.

‘‘ನವಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ. ಕತಮೇಹಿ ನವಹಿ? ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ, ಮನಾಪೇನ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಿ, ಮನಾಪೇನ ಆಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸನ್ತಮಸ್ಸ ನ ಪರಿಗುಹನ್ತಿ, ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಬಹುಕಂ ದೇನ್ತಿ, ಪಣೀತಮ್ಪಿ ಪಣೀತಂ ದೇನ್ತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇನ್ತಿ ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಉಪನಿಸೀದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ, ಭಾಸಿತಮಸ್ಸ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತು’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೧೭).

ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಸಾವಕಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ನ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಹಿ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನಾಪಿ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಿಂಸೂತಿ. ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಕೇಸವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ತಂ ಪಞ್ಚ ಪುರಿಸಸತಾನಿ ಅನುಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಸೋ ಕೇಸವತಾಪಸೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಪಸಾಧನಕಪ್ಪಕೋ ಪನಸ್ಸ ಅನುಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಕೋ ನಾಮ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಕೇಸವತಾಪಸೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಚತುಮಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇವ ವಸಾಪೇನ್ತೋ ಸಯಂ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಅಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅವಸೇಸಾ ತಾಪಸಾ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸದ್ದಾದೀಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮ್ಹಾ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಕಹಂ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಹಿಮವನ್ತಂ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ಚತುಮಾಸಂ ಇಧ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಥ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪಟಿಞ್ಞಾ ದಿನ್ನಾ, ಮಯಂ ಇಧ ನ ಸಕ್ಕೋಮ ವಸಿತುಂ, ಇತೋ ಅವಿದೂರೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಚರಿಯೋ ಓಹೀಯಿ.

ರಾಜಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ, ‘‘ಕಹಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮ್ಹಾತಿ ವತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗತಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಪ್ಪಕೋಪಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಇತರೇಸಂ ಪನ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ವಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ವೇಜ್ಜೇಹಿ ತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ, ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ತಾಪಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಚ್ಛಸಿ ಮೇ ರೋಗವೂಪಸಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಚಾಹಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ, ಇದಾನೇವ ವೋ ಫಾಸುಕಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಚೇ ಮೇ ಫಾಸುಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಮಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನಾರದಅಮಚ್ಚಪ್ಪಮುಖೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಮಚ್ಚೇ ‘‘ಮಮ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಇತರೇ ‘‘ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಕಿರ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಪಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸಾಗಮನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಮೋಸರಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಫಲಾಫಲಂ ಅದಂಸು. ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ನಾರದೋ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಮನುಸ್ಸಿನ್ದಂ ಜಹಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನಂ;

ಕಥಂ ನು ಭಗವಾ ಕೇಸೀ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ರಮತಿ ಅಸ್ಸಮೇ.

‘‘ಸಾದೂನಿ ರಮಣೀಯಾನಿ, ಸನ್ತಿ ವಕ್ಖಾ ಮನೋರಮಾ;

ಸುಭಾಸಿತಾನಿ ಕಪ್ಪಸ್ಸ, ನಾರದ ರಮಯನ್ತಿ ಮಂ.

‘‘ಸಾಲೀನಂ ಓದನಂ ಭುಞ್ಜೇ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ;

ಕಥಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಂ, ಅಲೋಣಂ ಛಾದಯನ್ತಿ ತಂ.

‘‘ಸಾದುಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಸಾದುಂ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಬಹುಂ;

ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಯತ್ಥ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ರಸಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೧೮೧-೧೮೪);

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇನ್ತೋ ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಅಹೋಸಿ, ನಾರದೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆನನ್ದೋ, ಕೇಸವತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಂಸು, ಮಮ ಸಾವಕಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಞಾತಿಧೀತರಂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಞಾತಿರಾಜಾ’ತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಏಕಂ ಮೇ ಧೀತರಂ ದೇನ್ತೂ’’ತಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ‘‘ಕತರಸ್ಸ ಸಕ್ಯಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಞತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೂತೇ ಆಣಾಪೇಸಿ. ದೂತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಕಿಯೇ ದಾರಿಕಂ ಯಾಚಿಂಸು. ತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಪಕ್ಖನ್ತರಿಕೋ ರಾಜಾ, ಸಚೇ ನ ದಸ್ಸಾಮ, ವಿನಾಸೇಸ್ಸತಿ ನೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕುಲೇನ ಸದಿಸೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮನ್ತಯಿಂಸು. ಮಹಾನಾಮೋ ‘‘ಮಮ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಧೀತಾ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೂತೇ ಆಹ – ‘‘ಸಾಧು, ರಞ್ಞೋ ದಾರಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾ ಕಸ್ಸ, ಧೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತುಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮಾ’’ತಿ.

ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಸಾಧು, ಸೀಘಂ ಆನೇಥ, ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ, ದಾಸಿಧೀತರಮ್ಪಿ ಪಹಿಣೇಯ್ಯುಂ, ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಭಾಜನೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಿಂ ಆನೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಿಂ ರಾಜಾ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಮಹಾನಾಮೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದೂತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ತಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ. ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ.

ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ರಾಜಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಸಕ್ಯರಾಜಧೀತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ, ಕಿಮಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ತಂ ಪನ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಥೋಕಂ ಬಧಿರಧಾತುಕೋ, ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ಅವಿಜಾಯಿತ್ವಾಪಿ ಸಬ್ಬಜನಂ ಅಭಿಭವಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಅತಿವಿಯ ವಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬಧಿರೋ ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ವಲ್ಲಭಾ’’ತಿ ವಚನಂ ದುಸ್ಸುತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ವಿಟಟೂಭೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಿರ ‘ವಿಟಟೂಭೋ’ತಿ ನಾಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಪೋರಾಣಕಂ ನೋ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ನಾಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ರಾಜಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಪಿಯಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಮಾತಾಮಹಕುಲತೋ ಹತ್ಥಿರೂಪಕಅಸ್ಸರೂಪಕಾದೀನಿ ಆಹರಿಯಮಾನಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮಾತಾಮಹಕುಲತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಆಹರೀಯತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪೇಸೇಸಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ನಿಮಾತಾ ನಿಪಿತಾ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಸಾ, ‘‘ತಾತ, ತವ ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ಮಾತಾಮಹಾ ದೂರೇ ಪನ ವಸನ್ತಿ, ತೇನ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಞ್ಚೇಸಿ. ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಮಾತಾಮಹಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಅಲಂ, ತಾತ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ಪಿತು ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುರೇತರಂ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಧ ಸುಖಂ ವಸಾಮಿ, ಮಾಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಮಿನೋ ಅನ್ತರಂ ದಸ್ಸಯಿಂಸೂ’’ತಿ. ಸಾಕಿಯಾ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ವನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ದಹರದಹರೇ ಕುಮಾರೇ ಜನಪದಂ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಪಿಲಪುರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಕುಮಾರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ತೇ, ತಾತ, ಮಾತಾಮಹೋ, ಅಯಂ ಮಾತುಲೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಸಬ್ಬೇ ವನ್ದಮಾನೋ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ವನ್ದನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ವನ್ದನ್ತಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾಕಿಯಾ, ‘‘ತಾತ, ತೇ ಕನಿಟ್ಠಕುಮಾರಾ ಜನಪದಂ ಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಥೇಕಾ ದಾಸೀ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ತೇನ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ‘‘ಇದಂ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕ’’ನ್ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಖೀರೋದಕೇನ ಧೋವಿ. ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆವುಧಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಟಟೂಭಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಕ್ಕೋಸನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಕಿರ ದಾಸಿಧೀತಾ’’ತಿ ಮಹಾಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭೋ ‘‘ಏತೇ ತಾವ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ಖೀರೋದಕೇನ ಧೋವನ್ತು, ಅಹಂ ಪನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ಏತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗತೇ ಅಮಚ್ಚಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಾಸಿಧೀತರಂ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ದಿನ್ನಪರಿಹಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸದಾಸೀಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಮತ್ತಮೇವ ದಾಪೇಸಿ.

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ಞಾತಕೇಹಿ ದಾಸಿಧೀತಾ ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಾ, ತೇನಸ್ಸಾ ಅಹಂ ಸಪುತ್ತಾಯ ಪರಿಹಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸದಾಸೀಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಮತ್ತಮೇವ ದಾಪೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಕಿಯೇಹಿ ಕತಂ, ದದನ್ತೇಹಿ ನಾಮ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾ ದಾತಬ್ಬಾ ಅಸ್ಸ, ತಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ವದಾಮಿ, ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯರಾಜಧೀತಾ ಖತ್ತಿಯರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಅಭಿಸೇಕಂ ಲಭಿ. ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ಖತ್ತಿಯರಾಜಾನಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತೋ, ಮಾತುಗೋತ್ತಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪಿತುಗೋತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ. ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ದಲಿದ್ದಿತ್ಥಿಯಾ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಾಯ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಂಸು, ತಸ್ಸಾ ಚ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತಕುಮಾರೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾ ನಾಮ ಜಾತೋ’’ತಿ ಕಟ್ಠಹಾರಿಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧.೭) ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಿತುಗೋತ್ತಮೇವ ಕಿರ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಕತಿಪರಿಹಾರಮೇವ ದಾಪೇಸಿ.

ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಮಲ್ಲರಾಜಧೀತಾ ಮಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ ಭರಿಯಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ವಿಜಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಮೇವ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಮಂ ಭನ್ತೇ, ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತೀ’’ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ವಞ್ಝಾ ಕಿರಸ್ಮಿ ಅಪುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಗಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ನಿವತ್ತಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಸಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನಿವತ್ತಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ದಸಬಲೇನ ನಿವತ್ತಿತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘದಸ್ಸಿನಾ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಗಬ್ಭಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನದಾಹಳಾ ‘‘ದೋಹಳೋ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ದೋಹಳೋ’’ತಿ? ‘‘ವೇಸಾಲಿನಗರೇ ಗಣರಾಜಕುಲಾನಂ ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಓತರಿತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಕಾಮಾಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಥಾಮಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಲಿಲಿಚ್ಛವಿನೋ ದಿನ್ನದ್ವಾರೇನ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಲಿಲಿಚ್ಛವಿನೋ ಚ ದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಏವ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ರಥಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪನಿಘಾತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಬನ್ಧುಲಸ್ಸ ರಥಸದ್ದೋ ಏಸೋ, ಅಜ್ಜ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಆರಕ್ಖಾ ಬಲವತೀ, ಉಪರಿ ಲೋಹಜಾಲಂ ಪತ್ಥಟಂ, ಸಕುಣಾನಮ್ಪಿ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ. ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿ ಪನ ರಥಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ವೇತ್ತೇನ ಪಹರನ್ತೋ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಹಜಾಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಪೋಕ್ಖರಣೀಯಂ ಭರಿಯಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಾಯಾಸಿ. ತೇ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಬನ್ಧುಲಮಲ್ಲಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಮಹಾಲಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಮಹಾಲಿ, ‘‘ಮಾ ಗಮಿತ್ಥ, ಸೋ ಹಿ ವೋ ಸಬ್ಬೇ ಘೋತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಪಿ ‘‘ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ ಏವಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಸ್ಸ ರಥಚಕ್ಕಸ್ಸ ಯಾವ ನಾಭಿತೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ, ತತೋ ಅನಿವತ್ತನ್ತಾ ಪುರತೋ ಅಸನಿಸದ್ದಂ ವಿಯ ಸುಣಿಸ್ಸಥ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ. ತತೋ ಅನಿವತ್ತನ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಥಧುರೇಸು ಛಿದ್ದಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ, ಪುರತೋ ಮಾ ಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು ಏವ. ಮಲ್ಲಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ರಥಾ, ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಕಾಲೇ ಮಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ಯದಾ ಸಬ್ಬೇ ರಥಾ ಏಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು, ತದಾ ‘‘ಏಕಮೇವ, ಸಾಮಿ, ರಥಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇಮಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ದತ್ವಾ ರಥೇ ಠಿತೋವ ಧನುಂ ಆರೋಪೇಸಿ, ರಥಚಕ್ಕಂ ಯಾವ ನಾಭಿತೋ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಲಿಚ್ಛವಿನೋ ತಂ ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ನ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ಇತರೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇಸಿ, ಅಸನಿಸದ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ತತೋಪಿ ನ ನಿವತ್ತಿಂಸು, ಅನುಬನ್ಧನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇವ. ಬನ್ಧುಲೋ ರಥೇ ಠಿತಕೋವ ಏಕಸರಂ ಖಿಪಿ, ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರಥಸತಾನಂ ರಥಸೀಸೇ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಾಜಸತಾನಿ ಪರಿಕರಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪವಿದ್ಧಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ತಿಟ್ಠ, ರೇ, ತಿಟ್ಠ, ರೇ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು ಏವ. ಬನ್ಧುಲೋ ರಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮತಕಾ, ಮತಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮತಕಾ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾದಿಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪರಿಕರಂ ಮೋಚೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ಮೋಚಯಿಂಸು. ಸೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಏವ ಮರಿತ್ವಾ ಪತಿತೋ. ಅಥ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಾ, ಅತ್ತನೋ ಘರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಸನ್ನಾಹಂ ಮೋಚೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ. ಬನ್ಧುಲೋಪಿ ಮಲ್ಲಿಕಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆನೇಸಿ. ಸಾ ಸೋಳಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಮಕೇ ಯಮಕೇ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೂರಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ತೇಹೇವ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಪರಿಪೂರಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕೂಟಟ್ಟಪರಾಜಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬನ್ಧುಲಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಅಮಚ್ಚಾನಂ ಕೂಟಟ್ಟಕರಣಂ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಟ್ಟಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಅಮಚ್ಚೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಬನ್ಧುಲಸ್ಸೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಿ. ತತೋ ತೇ ಪೋರಾಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಿಕಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಅಪ್ಪಲಾಭಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಬನ್ಧುಲೋ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇತೀ’’ತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಧೇವ ಘಾತಿಯಮಾನೇ ಗರಹಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಯುತ್ತಪುರಿಸೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧುಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕಿರ ಕುಪಿತೋ, ತವ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಚೋರೇ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ಥೇವಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಮತ್ಥೇ ಮಹಾಯೋಧೇ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಯೇವ ‘‘ಸೇನಾಪತಿ ಕಿರ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪಯುತ್ತಚೋರಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಸೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಆವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ನಗರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ತೇ ಯೋಧಾ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು. ತಂ ದಿವಸಂ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಏವ ‘‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ತೇ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮೇವ ಪರಿವಿಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಂ ಆಹರನ್ತಿಯೋ ಥೇರಾನಂ ಪುರತೋ ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಂ ಭಿನ್ದಿಂಸು. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಭೇದನಧಮ್ಮಂ ಭಿನ್ನಂ, ನ ಚಿನ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗತೋ ಪಣ್ಣಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿತುಸೀಸಂ ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಮೇ ಇಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಆಹರಿಂಸು, ಅಹಂ ಇದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಚಿನ್ತೇಮಿ, ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಯಾ ಭಿನ್ನಾಯ ಕಿಂ ಚಿನ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಮನಞ್ಞಾತಂ, ಮಚ್ಚಾನಂ ಇಧ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ (ಸು. ನಿ. ೫೭೯) ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಪಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಮಿಕಾ ನಿರಪರಾಧಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಫಲಂ ಲಭಿಂಸು, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಸೋಚಯಿತ್ಥ, ಮಾ ಪರಿದೇವಿತ್ಥ, ರಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಮನೋಪದೋಸಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಓವದಿ.

ರಞ್ಞೋ ಚರಪುರಿಸಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಞ್ಚ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಚಸ್ಸಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ‘‘ವರೋ ಗಹಿತೋ ಮೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಮತಕಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಮೇ ಸುಣಿಸಾನಂ ಮಮಞ್ಚ ಕುಲಘರಗಮನಂ ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಯಥಾಸಕಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಕುಸಿನಾರಾನಗರೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾಪಿ ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘಕಾರಾಯನಸ್ಸ ನಾಮ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಮಾತುಲೋ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಮಾರಿತೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಓತಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ರಾಜಾಪಿ ನಿರಪರಾಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಲಸ್ಸ ಮಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನ ಲಭತಿ, ರಜ್ಜಸುಖಂ ನಾನುಭೋತಿ. ತದಾ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಯಾನಂ ಮೇದಾಳುಪಂ ನಾಮ ನಿಗಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರಾಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಮನ್ದೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚರಾಜಾಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ದೀಘಕಾರಾಯನಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತನಿಯಾಮೇನ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೬೪ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದೀಘಕಾರಾಯನೋ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭಂ ರಾಜಾನಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಂ ಏಕಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಕಾರಿಕಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸೇನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ, ವಿಟಟೂಭಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಕಾಲೇ ದ್ವಾರೇಸು ಪಿದಹಿತೇಸು ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾತಾತಪೇಹಿ ಕಿಲನ್ತೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ, ‘‘ದೇವ, ಕೋಸಲನರಿನ್ದ ಅನಾಥೋ ಜಾತೋಸೀ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇಸಿ.

ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ವೇರಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾಕಿಯೇ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಞಾತಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿನಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಞಾತಿಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸಾಮನ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಬರಚ್ಛಾಯೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ರಜ್ಜಸೀಮಾಯ ಮಹನ್ತೋ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಅತ್ಥಿ. ವಿಟಟೂಭೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಏವರೂಪಾಯ ಉಣ್ಹವೇಲಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಬರಚ್ಛಾಯೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಥ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೇ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸೀದಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾತಕಾನಂ ಛಾಯಾ ನಾಮ ಸೀತಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಞಾತಕಾನುರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂಯೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಜೇತವನಮೇವ ಗತೋ.

ರಾಜಾ ಸಾಕಿಯಾನಂ ದೋಸಂ ಸರಿತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿ. ತತಿಯವಾರೇಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿ. ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸಂ ನದಿಯಂ ವಿಸಪಕ್ಖಿಪನಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ನಾಗಮಾಸಿ. ವಿಟಟೂಭೋ ‘‘ಸಾಕಿಯೇ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಬಲಕಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಞಾತಕಾ ಅಸತ್ತಘಾತಕಾ ನಾಮ, ಅತ್ತನಾ ಮರನ್ತಾಪಿ ಪರೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ನ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ. ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ ಕತಹತ್ಥಾ ಕತೂಪಾಸನಾ ಮಹಿಸ್ಸಾಸಾ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಕತಸನ್ನಾಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ಆರಭಿಂಸು. ತೇಹಿ ಖಿತ್ತಾ ಸರಾ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಫಲಕನ್ತರಕಣ್ಣಛಿದ್ದನ್ತರಾದೀಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ವಿಟಟೂಭೋ ದಿಸ್ವಾ ನನು ಭಣೇ ‘‘ಸಾಕಿಯಾ ಅಸತ್ತಘಾತಕಾಮ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಪುರಿಸೇ ನಾಸೇನ್ತೀತಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಸಾಮಿ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಕಿಯಾ ಮೇ ಪುರಿಸೇ ನಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಮತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಙ್ಘ ತೇ ಗಣಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಗಣಾಪೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಖಯಂ ನ ಪಸ್ಸಿ. ಸೋ ತತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ಯೇ ಪನ ಭಣೇ ‘ಸಾಕಿಯಮ್ಹಾ’ತಿ ಭಣನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಮಾರೇಥ, ಮಾತಾಮಹಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಕಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಗಹಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸಾಕಿಯಾ, ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಮರನ್ತಾಪಿ ಮುಸಾವಾದಂ ನ ಭಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ‘‘ನೋ ಸಾಕೋ, ತಿಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ‘‘ನೋ ಸಾಕೋ, ನಳೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ, ತೇ ಚ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂಸು. ತೇಸು ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ತಿಣಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ, ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ನಳಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ, ವಿಟಟೂಭೋ ಅವಸೇಸೇ ಖೀರಪಕೇಪಿ ದಾರಕೇ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಘಾತಾಪೇನ್ತೋ ಲೋಹಿತನದಿಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಫಲಕಂ ಧೋವಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ಸಾಕಿಯವಂಸೋ ವಿಟಟೂಭೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೋ.

ಸೋ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ‘‘ಪಾತರಾಸವೇಲಾಯ ಪಾತರಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೋಜನೇ ಉಪನೀತೇ ‘‘ಏಕತೋವ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಯ್ಯಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಖತ್ತಿಯಾ ಪನ ಜೀವಿತಂ ಚಜನ್ತಾಪಿ ದಾಸಿಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಾನಾಮೋ ಏಕಂ ಸರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠಗತ್ತೋಮ್ಹಿ, ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಕ, ನ್ಹಾಯಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಏಕತೋ ಅಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಘಾತೇಸ್ಸತಿ, ಸಯಮೇವ ಮೇ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಕೇಸೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೇಸೇಸು ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಗುಣತೇಜೇನ ನಾಗಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಫಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಸೋ ದ್ವಾದಸ್ಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ. ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಕೋ ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಗಮಯಮಾನೋವ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೇ ಸರಂ ವಿಚಿನಾಪೇತ್ವಾ ದೀಪಾಲೋಕೇನ ಪುರಿಸಬ್ಭನ್ತರಾನಿಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಚಿರವತಿಂ ಪತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇಸಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ವಾಲುಕಾಪುಲಿನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಬಹಿಥಲೇ, ಅನ್ತೋನಿಪನ್ನೇಸುಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ಬಹಿನಿಪನ್ನೇಸುಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇಸು ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ, ಮಯ್ಹಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಓತರಿತ್ವಾ ವಾಲುಕಾಪುಲಿನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ನದಿಯಾ ಓಘೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಸಮುದ್ದಮೇವ ಪಾಪೇಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಮಹಾಜನೋ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಾಕಿಯಾನಂ ಮರಣಂ ಅಯುತ್ತಂ, ‘ಏವಂ ನಾಮ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಾಕಿಯಾ ಮಾರೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಏವಂ ಮರಣಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ಯುತ್ತಮೇವೇತೇಹಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ? ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನದಿಯಂ ವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸೂತಿ. ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ವಿಟಟೂಭೋ ಏತ್ತಕೇ ಸಾಕಿಯೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮನೋರಥೇ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮನೋರಥೇ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇಸು ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭. ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೇವ ಪಚಿನನ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ;

ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಮಹೋಘೋವ, ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಲಗ್ಗಮಾನಸಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಚಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಗಚ್ಛಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಸಕಲೇ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಮನಂ ಪೇಸೇತಿ, ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಚಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮನಂ ಪೇಸೇಸಿ, ತಮೇವ ಗಚ್ಛಂ ಪಚಿನನ್ತೋ ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಸದಿಸಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಮಜ್ಝಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮನೋರಮಂ ರೂಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮನೋರಮಾನಂ ಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇತಿ. ಅಞ್ಞೋ ತೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ರೂಪಮೇವ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಸದ್ದಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಗೋಮಹಿಂಸದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತವತ್ಥುಗಾಮನಿಗಮಜನಪದಾದೀಸು, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಪರಿವೇಣವಿಹಾರಪತ್ತಚೀವರಾದೀಸೂತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಏವ ಪಚಿನನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಕಾಮಗುಣೇ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ. ಸುತ್ತಂ ಗಾಮನ್ತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಸುಪನವಸೇನ ಸುಪನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಸುತ್ತಪಮತ್ತತಂ ಉಪಾದಾಯ ಸುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ಆಯತಗಮ್ಭೀರೋ ಮಹೋಘೋವ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಸೋ ಮಹೋಘೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಗೋಮಹಿಂಸಕುಕ್ಕುಟಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇಸು ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ. ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ.

ವಿಟಟೂಭವತ್ಥು ತತಿಯಂ.